Ktoś tu przyjdzie. Sztuki teatralne

Obszerna antologia dramatów norweskiego noblisty, która gromadzi osiem minimalistycznych tekstów napisanych w latach 1995–2000. Tom ukazuje proste historie i zwykłych bohaterów zmagających się z emocjonalną samotnością, poczuciem wyobcowania i trudnością komunikowania uczuć — często więcej znaczą pauzy i niedopowiedzenia niż same słowa. Fosse tworzy dramaturgię oszczędną w ruchy i dialogi, gdzie cisza i rytm frazy są równie ważne jak wypowiadane kwestie, co wymaga od czytelnika skupienia i refleksji. W efekcie lektura daje nie tyle klasyczną fabułę, co przestrzeń do interpretacji i osobistego zanurzenia się w ludzkie emocje i relacje. To pozycja wyjątkowa dla miłośników teatru psychologicznego i literatury niedosłownej, która zapada w pamięć subtelnym ładunkiem emocjonalnym.

Obszerna antologia dramatów norweskiego noblisty, która gromadzi osiem minimalistycznych tekstów napisanych w latach 1995–2000. Tom ukazuje proste historie i zwykłych bohaterów zmagających się z emocjonalną samotnością, poczuciem wyobcowania i trudnością komunikowania uczuć — często więcej znaczą pauzy i niedopowiedzenia niż same słowa. Fosse tworzy dramaturgię oszczędną w...

"Wszyscy stajemy przed wielkimi pytaniami". Stają przed nimi także bohaterowie sztuk teatralnych Jona Fosse. A wręcz zderzają się z nimi, bo często próbują wyartykułować coś, na co słów nie ma. Bo jak ubrać w słowa rozpacz - że wszystko jest nie tak, że głód uczuć popycha ku drugiemu człowiekowi, by tym bardziej odbić od ściany obcości i chłodu. I tak trwają- w emocjonalnej próżni- na zewnątrz, spalając się od środka w swojej niemocy. Im bardziej wyciągają rękę ku bliskości z drugim człowiekiem, tym bardziej czują kosmiczne odległości między wyciągniętymi ku sobie dłońmi, być może zbyt późno zdając sobie sprawę z tego, że te palce nigdy się nie zetkną - jak na freskach Michała Anioła.
.
Bohaterowie Fosse często nawet nie mają imion. To figurki szachowe, którym życie przypisało określoną funkcję. Albo sami ją sobie nadali - bo raz skręcili w prawo, potem w lewo, potem może znowu w prawo, a potem już sami nie wiedzą, gdzie są i którędy dalej prowadzi właściwa droga ( jak w "Białości"- jednej z nowel Fosse). Matka, ojciec, mąż, żona, syn, córka- życie więzi ich w pajęczej sieci relacji, nazywając je RODZINĄ, a klatkę - z której nawet jeśli fizycznie zdołali uciec, to mentalnie utkwili w niej na zawsze - DOMEM. Takim, gdzie jest ciepło (bo pali się w piecu),gdzie ktoś nawet czeka, ale to czekanie jest bardziej ciężarem, uwierającym kamykiem w bucie, który być może pozwala stawiać kolejne kroki, ale do mety dociera się z otarciami- na ciele i duszy. Niektórzy z bohaterów Fosse swój życiowy bieg sami przerywają- pozostawiając nas z jeszcze większym poczuciem konsternacji i ciszą...
.
Fosse nie używa wielkich słów, metafor, nie idzie w kierunku rozbudowanych monologów. To raczej wewnętrzne monologi bohaterów, gdzie żarzy się od niewypowiedzianych emocji, ale na zewnątrz wydobywają się zaledwie pojedynczo wyartykułowane słowa, często przerywane nagle, poprzedzające pauzę, która znaczy więcej niż to, co słyszymy. Nie ma też praktycznie didaskaliów- często ograniczone są one do lapidarnej wskazówki odnośnie jasności, ciemności, otwierania i zamykania drzwi, odgłosu ciężkich kroków, westchnień, informacji o podchodzeniu lub odchodzeniu od okna. Swoimi sztukami scenicznymi nawiązuje Fosse także dialog z innymi dramatami, między innymi "Czekając na Godota" S. Becketta i "Szklaną menażerią" T. Williamsa. Bohaterem drugoplanowym jest tutaj często przyroda (norweskie fiordy),które potęgują wrażenie samotności, bo fizyczne odległości między ludźmi są tak ogromne, jak emocjonalne przepaście między nimi, nawet jeśli całość pokazana jest w hermetycznym konstrukcie rodziny.
.
Sztuki Jona Fosse to kameralność i oszczędność w środkach wyrazu. Nie znaczy to jednak, że ta oszczędność dotyczy także emocji. Wymagają one jednak dostrojenia się do specyfiki rytmu, do pewnego stanu ducha i umysłu, zamknięcia się na zewnętrzny świat, a otwarcia na to, co głęboko w nas. Wtedy działa to jak zwierciadło dla naszych własnych rozczarowań, wydobywając prawdy, z którymi nie zawsze potrafimy się zmierzyć. Dlatego tak to... boli. I musi boleć. Ale być może lepiej poczuć ten ból, niż nie czuć jednak nic. Bardzo polecam.

"Wszyscy stajemy przed wielkimi pytaniami". Stają przed nimi także bohaterowie sztuk teatralnych Jona Fosse. A wręcz zderzają się z nimi, bo często próbują wyartykułować coś, na co słów nie ma. Bo jak ubrać w słowa rozpacz - że wszystko jest nie tak, że głód uczuć popycha ku drugiemu człowiekowi, by tym bardziej odbić od ściany obcości i chłodu. I tak trwają- w...

… gdy mleko zostało rozlane

Sztuki teatralne zebrane w książce “Ktoś tu przyjdzie” - to osiem utworów tematycznie oscylujących wokół relacji tworzonych - z założenia - między najbliższymi sobie osobami. Mamy więc Matkę, Syna, Mężczyznę i Kobietę, Córkę i Ojca. Jest Chłopak i Dziewczyna spodziewająca się Dziecka. Jest ON i ONA, Brat, Siostra - osiem sztuk, które łączy jedno. Tym czymś jest DOM, a więc miejsce, gdzie osoby te spotykają się ze sobą, zamieszkują lub mają taki zamiar. To dramaty z różnego okresu - najwcześniejsze są z 1995 roku, a najnowszy - z punktu widzenia czytelnika pod tytułem “Odwiedziny” - jest z roku 2000. Każdy kto zetknął się wcześniej z twórczością Jona Fosse zapewne wie, że to pisarz dość wymagający wobec sięgających po jego utwory czytelników. Dość wymagający, ponieważ odwołujący się przede wszystkim do wrażliwości czytelniczej - do swoistego “sam na sam” ze sobą samym. I tak też jest ze zbiorem “Ktoś tu przyjdzie”. Trudno porównywać te dramaty pod względem formy do twórczości innych dramaturgów - bo w zasadzie nie ma w nich mądrych dialogów, nie ma błyskotliwych ról do odegrania tak, by widz oniemiał z wrażenia patrząc na to, co się dzieje na scenie. Mamy za to urywane, niedokończone zdania, w których często występują “pauzy” zmuszające do wsłuchania się w siebie, do zastanowienia. Bo to, z czym mamy tu do czynienia jako czytelnicy to bycie świadkami czegoś, co wydarzyło się znacznie wcześniej.
Jest takie polskie przysłowie - “nie ma co płakać nad rozlanym mlekiem” - mówiące o tym, że wydarzyło się coś złego, coś - na co nie mamy już wpływu i w związku z czym, nie pozostaje nam już nic innego jak tylko pogodzić się z tym faktem. I chyba w takiej sytuacji stawia nas Fosse w tym domu, w tym mieszkaniu wśród tych niby nam obcych, ale bardzo podobnych do nas osób. Możemy tak jak i one odczuwać smutek, rozdrażnienie, żal. Ale i strach przed samotnością i chęć wycofania się, roześmiania, ukrycia, może łez i drżących rąk..
To w nas “odgrywają się” te sztuki - takie mam wrażenie, nie na scenie, nie w grze aktorów - lecz w naszym wnętrzu, o ile pozwolimy sobie na szczerość wobec siebie, swoich myśli, swoich uczuć. Szczególne miejsce zajmuje w tym zbiorze sztuka "Letni dzień" z 1998 roku, z uwagi na kontynuowanie czy też rozwinięcie podjętego tematu żałoby po utracie bliskiej osoby w noweli "To jest Ales" z roku 2003.

Polecam.

… gdy mleko zostało rozlane

Sztuki teatralne zebrane w książce “Ktoś tu przyjdzie” - to osiem utworów tematycznie oscylujących wokół relacji tworzonych - z założenia - między najbliższymi sobie osobami. Mamy więc Matkę, Syna, Mężczyznę i Kobietę, Córkę i Ojca. Jest Chłopak i Dziewczyna spodziewająca się Dziecka. Jest ON i ONA, Brat, Siostra - osiem sztuk, które łączy...

Fussego się czuje, a nie czyta, ewidentnie.

Fussego się czuje, a nie czyta, ewidentnie.

Bardzo lubię Autora, ale nie zgadzam się z entuzjastycznymi ocenami dramatów umieszczonych w tym zbiorze. Te dzieła trudno ( z pewnymi wyjątkami) nazwać pełnoprawnymi dramatami. To są jednoaktowe etiudy, będące wstępem do interpretacyjnej pracy dramaturga i reżysera. Owszem świetnia napisane, zimne i ascetyczne jak norweskie fiordy, ale żaden z utworów, czytany "na sucho" nie trwa dłużej niż pół godziny. Najdłużej w mojej pamięci zostanie "Noc śpiewa piosenki" gdzie konflikt młodego małżeństwa, kończy się rozstaniem, zmianą partnera, a w końcu samobójstwem. Zdecydowanie preferuję powieści norweskiego Noblisty.

Bardzo lubię Autora, ale nie zgadzam się z entuzjastycznymi ocenami dramatów umieszczonych w tym zbiorze. Te dzieła trudno ( z pewnymi wyjątkami) nazwać pełnoprawnymi dramatami. To są jednoaktowe etiudy, będące wstępem do interpretacyjnej pracy dramaturga i reżysera. Owszem świetnia napisane, zimne i ascetyczne jak norweskie fiordy, ale żaden z utworów, czytany "na...

„Historia norweskiego dramatu jest bardzo przejrzysta. Na początku był Henryk Ibsen, następnie nie było nic, a teraz mamy Jona Fossego.” / Jurgen Berger, dziennikarz niemieckiego tygodnika „Die Woche”.

Osiem egzystencjalnych dramatów połączonych pierwiastkiem metafizycznym z norweskim krajobrazem, zacinający deszcz, porywisty wiatr, wzburzone morze, głębokie fiordy, przyroda przemawia z bliska i z daleka, podkreśla nastrój relacji międzyludzkich, odzwierciedla charakter sytuacji, wszyscy bohaterowie mają problemy z komunikowaniem swoich potrzeb i wewnętrznych przeżyć.

Proste historie, zwyczajni ludzie i ich samotność.

Ascetyczna, nieskomplikowana i powolna, jednak niepowtarzalna dramaturgia zbudowana na dialogach w równym stopniu składających się z przemilczeń i ze słów, zdania krótkie, urywane, przeplatane pauzą, pauza jest ulubionym słowem norweskiego pisarza, przez pauzy przemawia cisza, cisza z kolei jest moim ulubionym słowem, daje przestrzeń temu, czego nie sposób wyrazić słowami.

„W mojej dramaturgii słowo pauza jest bez wątpienia najważniejszym i najczęstszym słowem - długa pauza, krótka pauza, po prostu pauza.”

Każda z opowiedzianych historii gdzieś się kończy i gdzieś zaczyna, ale istnieje również niewidzialna nić poprowadzona przez wszystkie zawarte w tym zbiorze sztuki teatralne, ta dyskretna nić połączeń budzi podziw i zdumienie.

Literatura z najwyższej półki.

„Historia norweskiego dramatu jest bardzo przejrzysta. Na początku był Henryk Ibsen, następnie nie było nic, a teraz mamy Jona Fossego.” / Jurgen Berger, dziennikarz niemieckiego tygodnika „Die Woche”.

Osiem egzystencjalnych dramatów połączonych pierwiastkiem metafizycznym z norweskim krajobrazem, zacinający deszcz, porywisty wiatr, wzburzone morze, głębokie fiordy,...

„A to, że zostałem dramatopisarzem – cóż mogę o tym powiedzieć? Pisałem powieści i wiersze, wcale nie miałem ochoty tworzyć dla teatru” – mówił w swojej mowie noblowskiej Jon Fosse. O ironio, przed otrzymaniem literackiego Nobla Fosse był znany na świecie przede wszystkim właśnie jako dramaturg (jego sztuki były wystawiane ponad tysiąc razy!). Jeden z niemieckich dziennikarzy stwierdził nawet: „Historia norweskiego dramatu jest bardzo przejrzysta: Na początku był Henryk Ibsen, następnie nie było nic, a teraz mamy Jona Fossego”.

„Samotność”, „zwyczajność” i „prostota” to podstawowa triada twórczości Fossego. W swoich sztukach pisarz porusza tematy trudnych stosunków międzyludzkich (szczególnie zaniku więzi rodzinnych),wyobcowania, niezrozumienia, opuszczenia, tęsknoty i beznadziei. Bohaterowie to zwykli ludzie, często bezimienni i niedookreśleni, prowadzący zwykłe życie. Jednak są oni graniczeni swoją niezdolnością do skutecznej komunikacji (ich wypowiedzi są krótkie, powtarzalne, czasami monotonne). Chwilowe ukojenie znajdują tylko w kontemplacji natury.

Fosse w swoich sztukach (i powieściach) tworzy świat za pomocą charakterystycznego dla siebie języka. Jako mistrz minimalizmu oszczędnie używa słów, stosuje proste struktury gramatyczne, często sięga po powtórzenia i pauzy, nie używa znaków interpunkcyjnych. Wydawać by się mogło, że przez te zabiegi tekst będzie płaski i nijaki. Nic bardziej mylnego! Ta ascetyczność sprawia, że sztuka aż drży z napięcia i emocji. Pozostawia również szerokie pole do interpretacji przez czytelnika, reżysera i aktorów.

Teraz po lekturze tego zbioru mam tylko jedno marzenie: zobaczyć chociaż jedną ze sztuk Fossego na scenie polskiego teatru.

„A to, że zostałem dramatopisarzem – cóż mogę o tym powiedzieć? Pisałem powieści i wiersze, wcale nie miałem ochoty tworzyć dla teatru” – mówił w swojej mowie noblowskiej Jon Fosse. O ironio, przed otrzymaniem literackiego Nobla Fosse był znany na świecie przede wszystkim właśnie jako dramaturg (jego sztuki były wystawiane ponad tysiąc razy!). Jeden z niemieckich...