Gry afrykańskie

Korzyści z lektury tej książki wynosi co najmnie dwie. Po pierwsze, dostaje się do ręki pełnokrwisty reportaż z samego wnętrza hiszpańskiej wojny domowej, ukazujący wewnętrze skomplikowanie tejże batalii. Przewaga tego tekstu nad "Komu bije dzwon" tkwi właśnie w tym, że jest tam odzwierciedlona cała skomplikowana polityczna mozaika, jakiej Hemingway nie dostrzegał (albo zignorował),a która dla Orwella była niemalże najważniejsza. Po drugie, ten tekst to doskonałe źródło do głębszego wniknięcie w duszę samego Orwella, szansa na zobaczenie go takim, jakim był, bez tuzina przyprawionych mu przez ignorantów gęb i fałszywych masek. No i na koniec obowiązkowa szpila dla tłumacza, który nie odmówił sobie przetłumaczenia "pathetic" jako "patetyczny" i poinformowania czytelnika, że jedna z postaci to "inżynier cywilny" (no nie, angielski "civil engineer" oznacza jednak coś innego)

Bolszewicki terror na Krymie z początków lat dwudziestych ubiegłego stulecia. Iwan Szmielow powiela sceny niewyobrażalnego głodu oraz splądrowania ludzkich siedlisk. Dosłowność koszmaru uderza od pierwszych stron powieści, w której posłużono się krótkimi, lecz przejrzystymi zdaniami, aby ukazać wszechobecność minionego koszmaru. Śmierć jest nieuchronna, puka do drzwi każdego, kogo bolszewicy uznają za swojego wroga. Stwierdzenie, że świat się skończył, nastało piekło lub apokalipsa, wcale nie oddaje atmosfery grozy, jaką spowito powieść Iwana Szmielowa. Zagłada ludzkiego życia pociąga za sobą upadek człowieczeństwa, co potwierdza wyeksponowanie głodu jako przyczyny rozbudzenia pierwotnych instynktów. Wzajemność oskarżeń wśród żywych sprzyja działaniom bolszewików, którym łatwiej wyszukiwać i wyeliminować swoich wrogów, mimo że granica pomiędzy dobrymi a złymi wcale nie jest oczywista. Wskazanie najbardziej przejmującej sceny ludzkiego wyniszczenia okazuje się niemożliwe, ponieważ każdy obraz z czasów bolszewickiego terroru na Krymie jest potworny. Ludzkiej krzywdy nie można usprawiedliwiać, toteż Iwan Szmielow przybiera oskarżycielski ton w celu dokonania niezbędnych rozliczeń z krwawą przeszłością.

“Wojna” Louisa-Ferdinanda Céline’a wpadła w moje ręce, gdy buszowałem po Bibliotece Śląskiej (gdybym natknął się na “Podróż do kresu nocy”, to wypożyczyłbym ją). I jak wrażenia? Odpychające! Narratorem jest brygadier Ferdinand, który zostaje ranny na froncie we Flandrii (rzecz się dzieje w czasie I wojny światowej),budzi się w okopach, trafia do szpitala, doświadcza rekonwalescencji i obserwuje otaczający go świat wojenny oraz groteskowy świat szpitalny. Obraz ten - obraz wojny - jest odrażający, plugawy, arcybrudny, można tu niemal mówić o zezwierzęceniu życia. W cały ten brud wpisana jest aktywność seksualna - chyba jedyna siła, która trzyma człowieka przy życiu. Brutalna, dekapitalizująca. W ów dokumencie czasów Louis Ferdinand Céline porusza tematy takie jak: trauma wojny; odzyskiwanie siebie po obrażeniach ciała i psychiki; relacje z innymi pacjentami; seksualność; rozpad moralności w ekstremalnych warunkach; zderzenie człowieczeństwa z bestialstwem. Czytałem, pragnąc końca. Osiągnąwszy koniec, pragnąłem sięgnąć po "Podróż do kresu nocy".

Wydarzenia z życia bohatera stają się w istocie punktem wyjścia do pogłębionych rozważań autora. Książka nie należy do łatwych – porusza kwestie polityczne, opisuje przemiany zachodzące w społeczeństwie nieustannie poddawanym terrorowi oraz ukazuje krzywdę, jaką komunizm wyrządził całemu narodowi. Przede wszystkim jednak opowiada o ogromnym cierpieniu i głębokim poczuciu żalu, których doświadczyli ludzie.

„Policzone” to literatura ocierająca się o geniusz. Już czekam na kolejne, gdyż I część „Trylogii Siedmiogrodzkiej” to arcydzieło węgierskiej prozy, malujące barwny obraz schyłku Austro-Węgier na początku XX w. Fabuła kręci się wokół arystokracji, ale sięga głębiej, ukazując szeroką panoramę ludzkich postaw i charakterów z różnych warstw społecznych. Plastyczny język Bánffy’ego, z kapitalnymi opisami przyrody, wciąga niemiłosiernie. Tło polityczne – napięcia wewnątrz imperium Habsburgów, z „niesfornymi” Węgrami i marginalizowanymi mniejszościami (eh, te „małe narody”). Ludzkie dramaty miłość, zdrada, walka o honor i elementarną uczciwość w zepsutym świecie, splatają się z melancholią utraconej epoki., Nie jest to „samo gęste”, fabułę dałoby się skompresować, ale straciłaby duszę. To literatura piękna w klasycznym wydaniu, zanurzona w świecie dekadencji (a i tak „tęsknimy” do tamtych czasów...). To nie lektura lekka, na raz, ale podróż, która zostaje na długo.

Nazwisko którego nie trzeba przedstawiać, wybitny Pisarz, wybitna literatura, pamiętnik zawierający osobiste refleksje z podróży Autora po Europie Zachodniej po zakończeniu drugiej wojny światowej, Europy zmienionej, innej, - czas nowych niekorzystnych zmian, gospodarczych, społecznych i politycznych, relacje które czyta się z ogromną przyjemnością, polecam.

Dobrze napisana, mocna proza. Relacja więźnia politycznego sowieckiego aresztu śledczego. Postać ponoć wzorowana na osobie Bucharina (czerwone ścierwo które na własnej skórze doświadczyło tego, co samo zgotowało innym). Typowo sowieckie metody tortur i szantażu psychicznego i fizycznego (tego drugiego bohater książki akurat nie doświadczył). Ale, pierwsze ale, to co autor zawarł na kartach książki, nie dziwi mieszkańca Czechosłowacji, Rumunii, Polski, Litwy, Łotwy, Estonii, Węgier itd. Dziwi, tu drugie ale, samego autora - Arthura Koestlera. Parę słów na jego temat. Kolejny zachodni lewak (Anglik),zachwycony pierwszym państwem robotniczo-chłopskim i jego elitą (Stalin i jego dwór). Cóż więc robi? Jedzie do tego wyśnionego raju i trafia za kraty (oczywiście szpiegostwo). Spędza tam 3 miesiące, czekając jak sam pisał, dnia kiedy dostanie kulę w potylicę (po uprzednim wybiciu zębów i wyrwaniu wszystkich paznokci). Dzięki wstawiennictwu przyjaciół zostaje zwolniony (sic!),ale, to już trzecie ale, miłość do komuny trwa w najlepsze. Kolejny etap życia to udział jako korespondent wojenny w Hiszpanii. I tu drugie otrzeźwienie. Do tego tępego łba trafia wreszcie że walczący o lepsze jutro prości Hiszpanie (republikanie to nie byli komuniści),są tylko narzędziem w rękach sowietów i międzynarodowych bojówek komunistycznych, którzy chcą z tego kraju zrobić swoją czerwoną kolonię. Wraca do Anglii i swej lewackiej gazetki, ale wciąż jeszcze nie do końca wyleczony z komuny (z komunizmem jest jak z chorobą weneryczną, nie da się jej do końca wyleczyć, można ją co najwyżej podleczyć). Dużo o autorze książki, naprawdę dobrej i wartej polecenia, trochę mniej o samej książce, ale to specjalnie. Starsi czytelnicy wiedzą dlaczego, bo tego doświadczyli mniej lub bardziej, młodszych odsyłam do bogatej literatury tego okresu. Sam autor ponoć pod koniec życia wyleczył się z czerwonej zarazy, ale (znów ale, tym razem ostatnie),dla mnie nawrócony komunista to tyle samo co nawrócony pedofil. Wyrządzony szkód nie da się odwrócić. To jak zwykle moja prywatna opinia z którą można polemizować Pozdrawiam serdecznie

Powieść Josepha Rotha „Z prawa i z lewa” stanowi znakomitą panoramę ludzkich osobowości. Akcja rozgrywa się w Niemczech w okresie dwudziestolecia międzywojennego (choć częściowo również przed I wojną światową; sama wojna wspomniana jest jedynie zdawkowo – jako element niezbędny dla kreacji jednego z bohaterów). Sytuacja ekonomiczna nie sprzyja wszystkim: pieniądz traci na wartości, rodzinne majątki obciążone są hipotekami, a radzić sobie potrafią tylko ludzie odważni i zaradni. Choć badacz Claudio Magris wskazuje, że głównym tematem tej powieści jest asymilacja Żydów w zachodniej Europie, osobiście uważam, iż znacznie istotniejszym motywem interpretacyjnym jest to, co dzieje się w duszach i umysłach bohaterów. Paweł Bernheim – główny bohater – to człowiek od młodości przyzwyczajony do luksusu. Obracał się w wykwintnych kręgach, zafascynowany kulturą angielską, którą traktował niemal jak własną. W wyniku życiowych zakrętów stanął przed trudnymi decyzjami. Żałośnie poszukiwał majątku, pozycji społecznej, wpływów i protekcji. Głęboko zakorzeniona wizja własnej wielkości stała się jego największym kompleksem. Teodor Bernheim – mroczny typ, outsider, knujący coś za plecami wszystkich, związany z tajnym stowarzyszeniem. Opryskliwy wobec domowników, wiecznie niedoceniany, w rodzinie zawsze był tylko „tym drugim” bratem. Gwałtownik, buntownik. Uciekinier, który po powrocie… Nikołaj Brandeis – zdobywca wielkiego majątku, którego bogactwo nie pozbawiło rozsądku. Wycofany, powściągliwy, a jednocześnie pewny siebie. Nieustannie poszukiwał swojego miejsca. „…nie jest anonimowym spłaszczeniem, ale ciemnym i tajemniczym oporem, odmową zaszufladkowania, którego domaga się społeczeństwo” – pisał o nim Claudio Magris. Trzy te postacie tworzą część większej mozaiki, która w twórczy i przenikliwy sposób ukazuje moralne dylematy, wątpliwości, nadzieje i radości ludzi dwudziestolecia.

„Pejzaż gnojnej góry” była pierwszą prozą w dorobku Stanisława Swena Czachoroskiego, który miał już na koncie 7 tomików poetyckich. Napisana w latach 50-tych, wydana 20 lat potem, w nakładzie minimalnym i od razu skazującym na zapomnienie. Wznowiona po latach przez PIW, jednak, jak sądzę też bez szans na przebicie się poza wąską bańkę koneserów dziwności. Szkoda bo rzecz to wyjątkowa i warta poznania, chociaż ostrzegam ciężka do przedarcia się i hermetyczna. Dla jednych będzie to objawem geniuszu dla innych bełkotem. „Można tu spotkać dziką babę, pół dziecko, pół gąsiora, dziewicę na psiej nóżce albo Gabrynia w pudełeczku" to cytat z książki doskonale oddaje ducha tej prozy. Mamy tu trzy części. Pierwsza „transformator triumfalny” osadzona w podwarszawskiej miejscowości gdzie przed Bożym Ciałem namalowany ma być obraz patrona, do którego lokalnej malarce pozuje prężny młodzieniec, jest kotłowanko na trawie, skandal, i omdlewanie dewotek przed ołtarzami. Druga „dziady bródnowskie” to osadzona w okolicach święta zmarłych impresja z pogranicza Bródna i Zacisza, z życia biedaków, złodziei, żebraków. "Pierszy i drugi listopada składają się wyłącznie z epizodow". Ruda Mańka, Krwawą Felka, Fajny Antek, Blada Wydra, Złoty Jędrek, Zacisze którego dym pachnie szmatami. Życie to smoła. Impreza, tango z cekinami. Trzecia część to fragmenty z Żydowskiej części Warszawy, Nalewaka, Dzika, Karmelicka, Leszno. Moje niegdysiejsze rejony, codzienny spacer po bułki po grobach. Totalny chaos i rozproszenie uwagi, która jak piłeczka kauczukowa rzucona w kotłujący się tłum, skacze od człowieka do człowieka, od myśli do myśli, od sedna do nieistotności, fragmentaryczność, nieskładne dialogi, czy to wypowiedzi czy jeszcze myśli, festiwal wielokropków, onomatopei, literackie adhd, trochę jazda na kwasie. "Rozmigotana" aż po granice możliwości percepcji technika narracyjna – pisze w posłowiu Karol Samsel i tu czai się klucz do tej prozy. Trzeba sobie pozwolić wypaść poza granice zrozumienia i poddać zabawie językiem, dzikiej galopadzie i nieskrępowanej kreatywności. Inaczej będzie to męka. Zachęcam jedynie odważnych i szukających zaskoczeń.

Podobnie, jak "Król" Twardocha książka porusza kwestię egzystencji marginesu społecznego w metropolii europejskiej. Doblin mocno akcentuje przypadkowość, a zarazem brutalność ludzkiego losu. Szczegółowe opisy miasta, pozwalają wgłębić się w klimat Berlina w dwudziestoleciu międzywojennym. Dające do myślenia są sceny zabójstw zwierząt w rzeźni, a właściwie wyciągnięte z nich wnioski.

Autor, właściwie Isaak Manjewicz Bobel. Żyd. Pochodził z zamożnej rodziny kupieckiej z Odessy. Studiował m/in Talmud. Komunista. Podczas wojny domowej służył w Czeka. Jako oficer polityczny brał udział w wojnie polsko - bolszewickiej w 1 Armii Konnej Budionnego. Od 1923 r. w Moskwie. Podczas czystek stalinowskich, przestaje publikować. Aresztowany przez NKWD 16. 05. 1939 r. Łubianka. Oskarżony o szpiegostwo itp. wyciągnięte z kapelusza sprawy, skazany i rozstrzelany 27. 01. 1940 r. Prawdziwym powodem jego śmierci był romans autora z żoną N. Jeżowa, Komisarza NKWD. Taaak, i co dalej ? Opis książki, komentarze do niej są napisane...do nie da się więcej, nieraz bardzo poetycko. Odpuszczę sobie powtarzanie. Książkę POLECAM, to naprawdę świetna proza.

Czy opowieść o zwykłej dziurze w ziemi (dobrze: o wykopie pod fundamenty domu) może być jedną z najlepszych metafor sowiecko-socjalistycznej rzeczywistości w okresie, gdy krzepła władza bolszewicka, a czystki jako model sprawowania władzy dopiero świtał w głowie Najpierwszego (Wąsatego) Obywatela? A wykop to wszak niebagatelny, bo pod fundamenty ogólnoproletariackiego domu przyszłości! Marzenie o socjalistycznej Wieży Babel upada jednak nie na etapie ścian i murów pnących się ku niebu, a już w fazie wykopu pod fundament (“ziggurat obrócony w dół”, jak powie tłumacz w posłowiu); nie trzeba tu żadnego złośliwego bóstwa - sam człowiek niezdolny jest do tego typu wysiłku. Epopeja ludzi niepotrzebnych, ułomnych już tylko poprzez niezgodność z formatujacymi wzorcami ojczyźnianych standardowych typów ludzkich. Nie z myśli a z czynów ma się brać sens bycia człowieka! “To nie jest kraj dla ludzi dawnego typu” chce się powiedzieć; nie ma miejsca dla inteligencji, myślicieli, filozofów, zaradnych burżujów i kułaków. Kolektyw robotniczy jedzie niczym czołg czy walec i staje do walki o to, do czego przeznaczy go akurat socjalistyczna ojczyzna. Po wykopie przychodzi pora na pomoc w kolektywizacji wsi i jej rozkułaczaniu? Aktyw rzuci się z ochotą na nowy odcinek walk. Groteskowość i absurd obrazów demolowanej wsi wcale nie przydaje tej części opowieści humoru; raczej czujemy grozę, rozumiejąc jak niewiele literacka opowieść odbiegać może od jakże świeżych wówczas realnych obrazów porewolucyjnej wsi i zbrodni tam dokonywanych. Applebaum, Pipes czy Grossman dadzą tego opisy mniej literackie, bardziej zaś dokumentalne, ale i typy ludzkie płatonowowskie miały rzekomo swych realnych poprzedników. Język narratora bardzo poetycki, niezrównanie osobny; wymagający skupienia i namysłu nad niemal każdym słowem każdego zdania. Z czymś mi się bardzo kojarzy, choć w dość nieoczywisty sposób i już wiem: czytam Płatonowa a myślę o słowniku Leśmiana. Język zaś postaci w całości zbudowany na rusztowaniach socjalistycznej nowomowy, nie przekazujący treści a jedynie ideologiczną - dość niestrawną - papkę. Świdrujący, sztuczny, niekomunikatywny. Jednocześnie tym pięknym językiem przyglądamy się brudnemu światu, pełnemu jakiegoś ludzkiego nowosowieckiego robactwa. Mam nieodparte skojarzenia ze światami kreowanymi przez późniejszego o niemal wiek (choć wcześniej przeze mnie poznanego) Krasznahorkaia. I ten bolesny wręcz fizycznie dysonans między pięknym językiem, a tym co opisuje: anarchistyczną apokalipsą czynioną przez wykluczone społeczne niziny ludzkie. Jeśli zakaz druku Autora jest rozkazem samego Stalina sankcjonowany, to może to być najpewniejszy znak jakości, jaki pisarzowi można by przyznać. I to ten właśnie przypadek. Równie przenikliwy i równie poetycko piękny, co sama powieść, jest wstęp, jaki podarował jej Andrzej Stasiuk. Oraz posłowie napisane przez tłumacza - Adama Pomorskiego; a samo tłumaczenie wspaniałe.

Jestem pod wrażeniem zarówno mądrości, jak i talentu autora. Przeczytałam wiele książek o Holocauście, ale jakbym miała polecić jedną, wybrałabym właśnie tę. Ta książka to nie tylko wspomnienia, ale także przemyślenia i analizy, szczere i nie stroniące od trudnych tematów.

pomiędzy fizycznym głodem a człowieczeństwem - o upodleniu człowieka w Kristianii, o irracjonalnej potencjalności ludzkiej psychiki... prekursor modernistycznej powieści psychologicznej XX wieku - pierwsza nowoczesna powieść norweska (strumień świadomości, monolog wewnętrzny, narracja subiektywna, fragmentaryczna, antyrealistyczna)... pisarz był szczególnie hołubiony w weimarskich Niemczech (tematy ziemskie - Nagroda Nobla w roku 1920 za „Markens Grøde” [„Błogosławieństwo ziemi”]) - Goebbels wspomina w swoich dziennikach (rok 1923) o swoim uwielbieniu do Hamsuna... filozofowie szkoły frankfurckiej pisali przed wojną o misinterpretacji literatury Hamsuna (podobnie jak Dostojewskiego czy Nietzschego),która została wykorzystana przez propagandę narodowosocjalistyczną dla własnych celów - oczywiście zdobycie władzy, władzy absolutnej... po II wojnie światowej dzieła Hamsuna były bojkotowane społecznie w Norwegii z powodu jego jawnego poparcia dla Hitlera i kolaboracyjnego rządu Quislinga - Norwegowie palili jego książki, wyrzucali je z bibliotek i domów... *** znakomita ekranizacja książki z niesamowitą ścieżką muzyczno-sonoryczną Krzysztofa Komedy Sult (1966),reż. Henning Carlsen https://letterboxd.com/film/hunger-1966/ film znajduje się eg. na listach: - Danish Culture Canon, - National Cinematic Heritage, Memory of the World. uważany za pierwszy duński film, który zyskał poważne międzynarodowe zainteresowanie, od czasów kina Carl'a Theodor'a Dreyer'a...

W jedenastu opowiadaniach uchwycono portret psychologiczny człowieka postsowieckiego, z czego tytułowy Tytan, któremu również poświęcono uwagę, wydaje się największą ofiarą minionego reżimu, skoro kres jego osobistego buntu wobec systemu został odpowiednio spreparowany. W końcu nikt nie może zarzucać władzy krótkowzroczności, albowiem reżim błędów nie popełnia, a drobne potknięcia potrafi skutecznie kamuflować. Pierwszoplanowymi postaciami poszczególnych teksów są mężczyźni z różnych warstw społecznych, których łączy poczucie zawieszenia pomiędzy światem minionym, a czasami postsowieckimi. Żaden z nich nie był przygotowany na ustrojowy przeskok, w związku z czym próbują przywyknąć do nowej rzeczywistości w taki sam sposób, w jaki przystosowali się do życia w Związku Radzieckim. Zbliżone mechanizmy adaptacyjne poszczególnych bohaterów świadczą o równości ludzi wobec władzy, która bywała obecna w codzienności wysoko postawionego funkcjonariusza, jak również zwyczajnego obywatela. Wyuczone strategie przetrwania nie przystają do nowego państwa, ponieważ po swoim spadkodawcy odziedziczyło zgliszcza, natomiast w obywatelach nadal tlą się cechy homo sovieticus. Ich obecne położenie nie pozwala umiejscowić w pamięci dokładnej chwili upadku Związku Radzieckiego, przez co dla wielu bohaterów koniec poprzedniej epoki nadchodzi niepostrzeżenie. Siergiej Lebiediew celnie zdiagnozował problemy postradzieckiego człowieka w dobrze skrojonych, lecz niekoniecznie wybitnych opowiadaniach. Niektóre z nich są udane, inne nie do końca przemyślane, aczkolwiek we wszystkich panuje niepewność, strach, a nawet nienawiść wobec życia w czasie postsowieckim.

To historia oparta na faktach opisująca krwawy finał XIX - wiecznej wojny domowej w Brazylii, napisana w 1970 r. W przeciwieństwie do M. V. Llosy ( " Wojna końca świata " ) autor koncentruje się bardziej na kameralnym nastroju buntu, egzystencjalnych przemyśleniach i symbolicznych gestach. Temat ponadczasowy: walka o wolność, fanatyzm religijny, refleksje na temat natury ludzkiej. To studium ludzkiej potrzeby stanowienia o sobie w obliczu totalnej zagłady. Które to już z kolei ? Temat mało znany w Polsce, dlatego warto przeczytać. POLECAM !!!

Carlo Levi został zesłany do wioski Gagliano ( w rzeczywistości do Aliano ) na południu Włoch za działalność antyfaszystowską. Dzięki jego relacji rysuje się obraz życia ludzi, dla których zdobycze cywilizacyjne są obce. Mieszkańcy wegetują z dnia na dzień. Bez szemrania poddają się losowi i nie przejawiają żadnej ambicji jego zmiany. Rola państwa ogranicza się do pobierania podatków. To nie jest zwykła powieść, a bardziej opis sytuacji, których autor był świadkiem. Dopiero całość tworzy socjologiczny portret mieszkańców. Ukazuje nędzę, analfabetyzm, bezsilność, zabobony. Bardzo polecam zapoznać się z tym jak ludzie żyli w regionie Matery. Do dziś można dostrzec różnice pomiędzy południowymi, a północnymi Włochami nie tylko pod względem rozwoju, ale także ludzkiej mentalności.

Czy w „Niemym proroku” Joseph Roth opisał Lwa Trockiego? Wiele na to wskazuje. Ta książka jest pokłosiem podróży Rotha po Rosji w 1926 roku i spędzonego w Moskwie Sylwestra. Cofnijmy się więc teraz o te z nakładem 100 lat. Roth pisze o czasach niespokojnych, o dużym rozwarstwieniu społecznym, rodzących się nacjonalizmach, o niezadowoleniu i migracji, co w końcu skutkuje Wielką Wojną. Bohater, Friedrich Kargan, zdecydowany za wszelką cenę zdobyć awans społeczny i uznanie, w najmniejszym stopniu nie budzi naszej sympatii, „pod spokojną, zawsze czujną uprzejmością, kryje się przebiegła i milkliwa arogancja (…) nienawidził swoich przełożonych, nauczycieli, dobroczyńców i wszelkich autorytetów(…) Szykował się do zemsty na świecie, uważając, że świat traktuje go jako człowieka drugiej klasy.” Nie mogłam oprzeć się chęci przyporządkowywania określonych osób ich realnym odpowiednikom, choć moja wiedza jest zbyt mała, by mogło się to udać. Jedynie Savelli wyjątkowo pasował mi na Stalina, szczególnie że pewne zdanie okazuje się być wręcz prorocze: „Nasz przyjaciel rabował banki, ale równie dobrze mógłby urządzać pogromy.” Nie w tym jednak rzecz, by bawić się w detektywa. Przesłanie jest tu bowiem jasne. To książka ostrzeżenie. Przed rewolucją, pożogą, przemocą i tymi, którzy do niej wzywają. Obnaża ich intencje oraz najważniejsze mechanizmy formowania się rewolucyjnych idei. Jest też „Niemy prorok” pięknym, a nawet nostalgicznym zapisem minionej epoki, epoki powozów i pięknych sukien w westybulach teatrów, ideałów, które jeszcze pozostawały ideałami. Nostalgia nie stępiła jednak uważności spojrzenia. Roth opisuje więc wiele ciemnych stron, które nie ułatwiały ludziom, szczególnie tym bezbronnym, życia. Kobiety niekoniecznie akceptowały sytuację, w jakiej je zamknięto, zaszufladkowano i wyrzucono klucz. Buntowniczkę poznajemy w osobie Hildy, córki urzędnika ministerialnego, która „Dewocyjny romantyzm matki zmieniła na wersję wojowniczą, w duchu amazonek, domagała się uznania praw obywatelskich i niejako w przelocie, po drodze, sięgnęła po wolną miłość. Panny z dobrych domów wkraczały wtedy w życie z okrzykiem: „Równe prawa dla wszystkich!”, szturmowały wyższe uczelnie, kolej, luksusowe parowce, sale prosektoryjne i laboratoria.” Młodzi, chcąc zabić nudę, wymyślali niestworzone teorie, byle tylko coś się zmieniło, zadziało: „Ci chcieli uniknąć wojny, tamci ją wywołać, jedni i drudzy byli jednak przekonani, że chodzi o niedużą, wesołą wojenkę.” Ciekawe swoją drogą, czy zaangażowany w walkę z caratem Friedrich, gdy został aresztowany i zesłany na Syberię, by tam odbyć karę, choć raz pomyślał, jak takie miejsca zesłania będą wyglądały, gdy jego walka szczęśliwie dobiegnie końca. To co możemy zobaczyć w książce, to tylko niewielka cząstka tego, co będzie się tu działo lata później, gdy system gułagów planowo się rozrośnie, rozbudowany rękami więźniów, by móc pomieścić o wielu, wielu więcej wrogów nowego porządku, który tak ukocha równość, że każdego, kto tylko choć odrobinę wychyli się z szeregu, wyśle tam, gdzie diabeł mówi dobranoc, a temperatura minus siedemdziesiąt stopni Celsjusza nikogo nie dziwi. A przeczucia nawiedzały Friedricha niejeden raz: „Rosja nie może stać się republiką burżuazyjną, musi być proletariacka. Niech tylko wybuchnie wojna, a dawna Rosja przestanie istnieć. A wojna wybuchnie, zobaczysz, już niedługo, i skończy się nasza zsyłka.” Joseph Roth potrafi patrzeć, widzi rzeczy istotne i w pewien sposób symptomatyczne oraz potrafi w kilku zdaniach znakomicie je podsumować. Nie można wszak odmówić racji choćby temu porównaniu reakcji człowieka pojedynczego oraz tego samego osobnika, gdy znajdzie się w gromadzie innych ludzi: „jednostki, z których przecież składa się masa, zatracają swoje właściwości, łącznie z elementarnymi instynktami. Jednostka kocha własne życie i boi się śmierci. Razem odrzucają życie i gardzą śmiercią. Jednostka nie chce iść do wojska ani płacić podatków. Razem zaciągają się na ochotnika i opróżniają kieszenie. A jedno i drugie jest równie autentyczne.” Toż to psychologia tłumu w maleńkiej pigułce. Albo też szok, jaki przeżywa Friedrich wjeżdżając pociągiem do spokojnej Szwajcarii, co po ogarniętych anarchistyczną i wojenną atmosferą Rosji, Niemczech i Austrii, wywiera na nim piorunujące wrażenie: „Tak jakby dotarł do miejsca, gdzie kończy się deszcz i raptem, jak nożem uciął, niebo jest błękitne, a grunt pod nogami suchy.” Styl jakim posługuje się Joseph Roth to stara, dobra szkoła. Niczego tu zbyt wiele ani za mało. Nie zmieniłabym ani przecinka. Wyważona, spokojna narracja, przechodząca w błyskotliwe, niedługie wymiany zdań, które idealnie dopełniają charakterystykę postaci. Przy czym dzięki interesująco zarysowanemu tłu polityczno-społecznemu cały kontekst wydarzeń i motywacji bohaterów jest dla nas w pełni czytelny. Do tego koniecznie muszę też wspomnieć o klimacie książek Rotha, z których żadna nie jest nijaka, w każdej zaś widać tęsknotę za przeszłością, która była prosta i zrozumiała, spokojna i bezpieczna, w przeciwieństwie do tego niewiadomego, groźnego, co dopiero przed nami, a już przeraża. Sylwetki bohaterów autor kreśli bez taryfy ulgowej, używając solidnej dawki ironii, którą próbuje niekiedy maskować udawaną dobrodusznością. Nie mogłam się wprost oderwać od charakterystyki von Derschatty, rewelacyjnie oddającej jego nadętą próżnością, tchórzliwą i dwulicową naturę. A że nawet wojna i rewolucja nie wygrają z miłością – uczucie mamy również w „Niemym proroku”, gdzie Roth przedstawia następujące nieuchronnie po sobie różne jego fazy; od pierwszego, niemego zauroczenia przez nieśmiałe zaloty, rozłąkę, nie dającą nadziei na dalszy ciąg i w końcu kontynuację znajomości po wielu latach, tym razem już jako skrytego romansu, gdzie oboje mogą dać upust uczuciom. Niezmiernie ciekawa jest osobowość Friedricha, jego dojrzewanie do przyjęcia i zrozumienia idei rewolucji, początkowo bardzo naiwne i młodzieńcze, później krystalizujące się w coś poważnego, przemyślanego, by znów przejść w nowy etap – etap zwątpienia. Nic dziwnego, że odnalezienie pełni szczęścia w miłości było trudne, gdyż „Błogie uczucie, że się cierpiało za wielką ideę i za ludzkość, określa nasze decyzje jeszcze długo po tym, jak zwątpienie otworzyło nam oczy, oświeciło i odebrało nadzieję. Człowiek, który przeszedł przez ogień, pozostaje naznaczony do końca swoich dni.” Czy „Niemy prorok” niesie jakieś ostrzeżenia? Ja odczytałam książkę jako pewną analizę podatności człowieka na wymowę idei, które go pociągają nie tylko swoją wielkością i słusznością, ale też dają nadzieję na „nieśmiertelność”, na działanie „w służbie”, co także samemu działającemu nakłada na skronie laur. A także jako ocenę utopijności tych wyobrażeń, ich pozorności, gdy zwyciężają, a zawsze zwyciężają, interesy, siła i spryt, skryte zmyślnie za pięknymi hasłami. Na koniec okazuje się, że idealizm przegrywa z koniunkturalizmem, a powszechne dobro i szczęście nie istnieje. Zmieniają się jedynie uciskający, uciskani oraz stosowane metody. Książkę mogłam przeczytać dzięki portalowi: https://sztukater.pl/

Włoska opowieść o sanatorium na "Skale" pod Palermo na Sycylii. Trafia tam latem 1946 roku narrator, którego możemy utożsamić z autorem doświadczonym gruźlicą. Nie ma w nim nadziei na wyzdrowienie, podkreśla, że "nie było dnia ani nocy na Skale, żebym nie czuł w pobliżu oddechu wszechobecnej śmierci..." Smutna, melancholijna historia zaczynająca się snem o drodze otwartej na pustkę. Nawiązywanie przyjaźni, miłość, przepustki do miasta, wspomnienie tych, którzy odchodzą. Spacery po ogrodzie, werandowanie; poczułam trochę klimat "Czarodziejskiej góry", choć tu sam autor w wywiadzie zamieszczonym w książce, mówi o "sanatorium jako miejscu wybawienia i czarów", ale zastrzega jednocześnie, że książka Manna "nie miała na to wpływu". Nie są tu ważne wydarzenia, nie jest ich zresztą za wiele, lecz powolne, spokojne obserwowanie toczącego się w rytm choroby życia i przemyślenia na różne tematy, często te dotyczące spraw ostatecznych. "Dni jednak mijały, ale ich korowód, chociaż podobno nie zmierzały ku najgorszemu z rozwiązań, nie przestawał mnie przerażać, jakby złowróżbna chmura kruków zasłaniała co chwilę smolistymi smugami puste sklepienie nieba. (...) Odroczenie czy wyrok? Nieważne!"

Od razu muszę cię rozczarować. Wygląda na to, że Hadrian nie miał czasu na napisanie pamiętników. Zrobiła to dopiero, w jego imieniu, w 1951 r. autorka książki. Wiele lat ( 25 )poświęciła na intensywne zbieranie i studiowanie materiałów źródłowych dotyczących samego cesarza jak i czasów, w których przyszło mu żyć i rządzić. Opłacało się, " Pamiętniki " przyniosły pisarce światową sławę i uznanie krytyków. Książka uważana jest za jedną z najwybitniejszych powieści historycznych XX wieku. Została przetłumaczona na kilkanaście języków. Nie bez znaczenia jest fakt, że dzięki niej autorka stała się pierwszą kobietą przyjętą w 1980 r. do Akademii Francuskiej !!! Książkę POLECAM !!!