Wspomnienia i kamienie. Życie i śmierć polsko-żydowskiego miasta. Tarnów 1918-1956

Najlepsza pozycja dotycząca Zagłady spośród kilkunastu, które czytałem. Prócz doskonałej analizy tkanki miejskiej Tarnowa w pierwszej połowie XX wieku, autorka przedstawia poszczególne etapy wyniszczenia Żydów polskich z bardzo dużą dokładnością i dbałością o detale. Tarnowska społeczność Żydowska w tym kontekście pracy służy jako przykład losu setek tysięcy Żydów zamieszkujących inne małe i średniej wielkości miasteczka z terenu Generalnego Gubernatorstwa podczas II wojny światowej.

Autorka ze szczerością przedstawia rolę nie-żydowskiego obserwatora-uczestnika tych wydarzeń, przyjmując tezę, że niemożliwością było umycie rąk od współodpowiedzialności za los ofiar wojny. Przedstawia wiele przykładów na to, że niektórzy Polacy ratowali Żydów, lecz inni (w zdecydowanej większości) aktywnie przyczyniali się do terroru i szczucia współobywateli wyznania mojżeszowego. Przyjmując nowoczesne narzędzia historiograficzne, nie wybiela ani nie usprawiedliwia win ówczesnych mieszkańców Tarnowa i okolicy. Powołując się na wcześniej nie analizowane źródła, przedstawia również współudział w zbrodni ówczesnych służb policji oraz przymusowych służb porządkowych powołanych przez nazistów.

Lektura wywołuje trwogę i głęboki żal za utraconą rzeczywistością dawnych galicyjskich miast i miasteczek. Podróżując po nich można odczuć wyrwę w przestrzeni społecznej, ponieważ w niektórych z nich populacja żydowska przed wojną wynosiła 60-80% całości liczby mieszkańców. W Tarnowie było to 30 tysięcy osób - po wojnie pozostało nieco ponad 200. Uświadomienie sobie tego faktu całkowicie zmienia sposób patrzenia na historię Polski oraz wyjaśnia wiele postaw i zdarzeń będących społecznymi reperkusjami II Wojny Światowej. Tysiące osób zostało przemysłowo zlikwidowanych i skrupulatnie wymazanych z przeszłości, a prócz niewielu artefaktów pozostały po nich jak w tytule - wspomnienia i kamienie. Pustą przestrzeń zajęli polscy katolicy, którzy napływając z okolicznych wsi, zbudowali nowe życie miast na gruzach pozostałych po zlikwidowanej społeczności Żydowskiej.

Najlepsza pozycja dotycząca Zagłady spośród kilkunastu, które czytałem. Prócz doskonałej analizy tkanki miejskiej Tarnowa w pierwszej połowie XX wieku, autorka przedstawia poszczególne etapy wyniszczenia Żydów polskich z bardzo dużą dokładnością i dbałością o detale. Tarnowska społeczność Żydowska w tym kontekście pracy służy jako przykład losu setek tysięcy Żydów...