Szczeliny istnienia

Odejmuję gwiazdkę za wydanie wydawnictwa Osnova. Nie przekonują mnie eseje z portretami polskich artystek poprzedzające dzieło Woolf, które w moim odczuciu spłycają jej przekaz. Teksty te opisują poszczególne osiągnięcia kobiet, ukazując bardzo jednostronny i niezbyt głęboki aspekt feminizmu. Uważam, że te felietony można po prostu pominąć. Natomiast sama pozycja "Własny pokój" jest absolutnie pięciogwiazdkowa. Mimo prośby Woolf, aby nazywać ją Mary Beton i nie zwracać uwagi na jej indywidualność, tekst jest przepełniony charakterystycznym stylem autorki. Esej nie jest agresywnym manifestem, lecz błyskotliwym strumieniem świadomości, pełnym autoironii i sprytnych uwag. To pozycja niebanalna, nienudna i znacznie głębsza, niż mogłoby się wydawać przed lekturą. Moją ulubioną sceną w eseju, która symbolicznie oddaje przekaz "Własnego pokoju", jest moment, gdy Woolf siedzi nad rzeką na kampusie uniwersyteckim i próbuje "złapać na wędkę" nową myśl. Dzięki metaforom proces ten staje się bardzo poetycki, autorka porównuje go do łowienia ryby w stawie. ​Kiedy Woolf wstaje i wchodzi na ścieżkę, zostaje rozproszona przez mężczyznę, który przypomina jej, że kobiety mają wyznaczone osobne, żwirowe alejki. Myśl ucieka. Ta scena doskonale obrazuje tezy Woolf dotyczące potrzeby własnej przestrzeni, spokoju oraz niezależności finansowej i intelektualnej kobiet.

Z moich poprzednich doświadczeń wiedziałam, że cokolwiek Sontag napisała, będzie dobre. Tym razem padło na wywiad z nią o cudownym tytule: Myśl to forma odczuwania. To jest dosłowny cytat z jej wypowiedzi, która w szerszym kontekście odnosi się do słów o literaturze z perspektywy płci. Jej przemyślenia wybiegają o wiele dalej niż proste stwierdzenie, że literatura może się różnić, ale nie musi, w zależności od tego, kto ją pisze. Sontag wyjaśnia też dlaczego, że to przez kwestie społeczne i kulturalne, a nie różnice biologiczne. Kontekstów w tej rozmowie jest o wiele więcej. Jonathan Cott zadaje pytania ciekawe i szerokie. Wywiad pierwotnie opublikowano w magazynie Rolling Stone w 1978 roku, ale nie cały. Dopiero w książce znalazły się kompletne wypowiedzi autorki, które w tej formie po raz pierwszy ukazały się w 2013 roku. 🤔 Rozmowa o życiu i umieraniu Rozmowę zaczynają od jej esejów o chorobie. Czasami wspominają także inne jej teksty, czasami zaś rozmawiają po prostu. Sporo jest o tym, jak Sontag pisze – o jej nawykach, o postrzeganiu feminizmu. Ciekawe są rozważania o rozłącznym traktowaniu uczuć i myśli, do czego, jak wspominałam, nawiązuje tytuł tej książki. Podoba mi się jak mówiła o agresji, która jest “wpisana w rytm życia”, a jednak dzisiaj postrzegana jako coś złego. Podoba mi się też, że mówiła o sobie, że: “czyta jak inni oglądają telewizję”. Sontag pozwalała literaturze pracować w nieświadomości. Nie nadawała czynności czytania jakichś magicznych, czy patetycznych właściwości. Sobie zresztą też nie. Mówi: “wiem dużo mniej, niż wielu ludzi sądzi”. Jest też o nihilizmie, o innym odbieraniu literatury w zależności od momentu, w którym się ją czyta, o tym, jak się myśli i że książka jest formą przestrzenną. 🤔 Od nieformalnej strony Forma wywiadu sprawia, że poznajemy autorkę prawdziwą, od nieformalnej strony. Nie wystylizowaną w tekstach, nie zredagowaną. Przy czym, w obszernym wstępie z krótką biografią i kilkoma wspomnieniami autora wywiadu dowiadujemy się, że Sontag mówiła bardzo precyzyjnie, całymi akapitami. To musiała być niezwykła osoba, fascynuje nawet po latach. Myśl to forma odczuwania to jedna z książek, przy których czytaniu zauważam, jak wiele jeszcze się muszę nauczyć, przeczytać. Ile rzeczy lepiej kojarzyć, odważniej łączyć kropki oraz pogłębić myślenie i podejście. Wywiad z Sontag sprzed kilkudziestu lat, niby nie nowy, a jednak świeży i aktualny. Niby krótki, a jednak porusza wiele zagadnień, które zostaną ze mną na dłużej.

Babcia nosiła tomik Rilkego w podszewce płaszcza i dopiero teraz, czytając te listy, rozumiem dlaczego. Rilke pisze o samotności i tworzeniu w sposób, który leczy zamiast ranić. Ta książka powinna być przepisywana na receptę każdemu, kto kiedykolwiek zwątpił w sens własnego głosu.

"Mógłbym powiedzieć, że z jednej strony stałem tym, kim byłem, a z drugiej - odrzuciłem to, kim powinienem być." 📗 Biografia i socjologiczny esej w jednym. Autor rozprawia się ze swoją przeszłością, którą porzucił w imię budowy własnej przyszłości. Kiedy jesteś młodym intelektualistą w świecie, w którym czytanie książek i szacunek do autorytetów to wstyd, a normą jest porzucanie szkoły tak szybko jak prawo pozwala. Kiedy masz poczucie seksualnej odmienności w świecie, w którym ludzi "innych" wytyka się palcami. Kiedy urodzisz się w takim świecie, skazany przez otoczenie na swoją nieuniknioną, marną I nieoryginalną przyszłość - jedynym sposobem na ucieczkę od tej przyszłości może wydawać całkowite odcięcie się od przeszłości. Tak zrobił autor i dzięki temu (jak sądził) umożliwił sobie sukces zawodowy i akceptację samego siebie. W książce jednak podejmuje refleksje nad tym czy całkowite odsunięcie się od swoich korzeni i jego silnie negatywne emocje, płynące m.in. z klasowego wstydu, były konieczne. Zastanawia się nad słusznością egoistycznej potrzeby porzucenia całości wraz z tym, co dobre lub przynajmniej godne uszanowania. 📗 Poznajemy historie członków rodziny autora, wywodzącego się z prowincjonalnej, niższej klasy robotniczej. Poznajemy ich i jego drogi życiowe. Książka pozwala lepiej zrozumieć czym jest świadomość i mentalność klasowa, jak istotne jest to gdzie i kiedy się wychowujemy oraz - co może w książce najmocniejsze - jak trudne bywa wyrwanie się z deterministycznej roli społecznej i jak łatwo nie docenić prób walki z tym narzutem. Odrębny rozdział książki został poświęcony preferencjom politycznym klasy robotniczej we Francji w kontekście zwrotu od socjalistycznej lub komunistycznej, prorobotniczej lewicy do rasistowskiej, antyimigracyjnej prawicy. Jak to się stało że "konflikt klasowy" ustąpił "konfliktowi rasowemu". Dlaczego program pozytywny, afirmacyjny, tożsamościowy przegrał z negatywnym, programem anty-, z odruchami etnicznymi. Kwestie motywacji politycznych, które poza tym rozdziałem pojawiają się w książce między innymi wątkami, to rzecz szczególnie istotna w czasach, gdy prawica staje się głównym nosicielem antysystemowego ludowego oporu. 📗 W kontekście polskim - książka pomaga docenić inkluzywność naszego systemu społeczno-gospodarczego. W kontekście politycznym - pomaga zrozumieć ruchy społeczne, mające swoje źródło na prowincji i wśród niezamożnych. W kontekście osobistym - podrzuca refleksję nad tym, czy czasem nie mamy nadmiernej skłonności do odrzucania części przeszłości, która nas zbudowała. 📗 Formalnie mieszają się tu opisy biograficzne autora z jego krótszymi lub dłuższymi eseistycznymi refleksjami socjologicznymi, filozoficznymi czy egzystencjalnymi. Nie zgadzam się z zarzutem, że książka jest przeintelektualizowana - moim zdaniem wszystko jest w granicach dobrego smaku, a szerokie refleksje autora są tu prawdziwą wartością dodaną (odwołania do autorów i tekstów zewnętrznych są jedynie dodatkiem). Ale to czysto kwestia preferencji. 📗 Zdecydowanie warto czytać. I z mojej perspektywy warto wracać, bo to typ książki, której odbiór dojrzewa i zmienia się z wiekiem odbiorcy.

Oto jest książka mówiąca wyraźnie, że biadolenie nic nie daje, a perfekcjonizm to cudowna wymówka, żeby ostatecznie nie robić nic. To książka o tym, że małe zwycięstwa też się liczą i należy je świętować, chociaż nie oznaczają wygrania wojny i składania broni. To też książka o tym, jak wiele się zmieniło w różnych aspektach naszego życia i jak bardzo tych zmian nie dostrzegamy, bo przyjmujemy je za pewnik, za coś, co było od zawsze. Autorka nie ucieka od pokazywania, jak wiele rzeczy jest jeszcze do zrobienia, nie głaszcze po głowie i nie mówi, że na pewno wszystko będzie dobrze. Ale daje czytelnikowi nadzieję, że dzięki wspólnym wysiłkom, wspólnej walce może jeszcze wszystko się zmienić. A nadzieja, podobnie jak i wiara, jest potężną siłą, która sprawia, że ludziom chce się chcieć.

Pierwsze pełne polskie wydanie głośnego tomu esejów To jest zbiór esejów które łączy właśnie tą refleksję z krytyczną wnikliwością, ukazując wszystkim czytelnikom stosunki rasowe w Stanach Zjednoczonych. Rozpoczynają się przedmową do wydania z 1984 w której przedstawia rys historyczny powstawania książki wydanej gdy autor kończył bodajże 31 lat. Zapiski syna tego kraju składają się z trzech części 1.Pierwsza dotyczy powieści protestu czyli rozebraniem na czynniki pierwsze powieści fikcji literackiej Chaty wuja Toma. Jednakże odnosiłam wrażenie że bez mocnego fundamentu kulturowego czyli książki czy filmu ciężko czytelnikowi przejść przez tekst czy też zrozumieć go. 2.Drugą część to trzy rozdziały: Getto w Harlemie, Podróż do Atlanty i Zapiski syna tego kraju. Trzy rozdziały tworzące drugą część zapisków to tak naprawdę reportaże, próba kompleksowa obserwacji społeczeństwa, miejsca. Objawia się tu jest niezwykła rola Baldwina właśnie podwójne jako obserwatora. 3.Część to pięć eseji: Spotkanie nad Sekwaną, Czarny i brązowy stają twarzą w twarz, kwestia tożsamości, Równy w Paryżu, Obcy w wiosce W tych esejach w trzeciej części poznajemy pisarza który jako dwudziestoparolatek emigrował do Europy dokładnie do Paryża i tam obserwował wszystkie stosunki rasowe we Francji i pokazując ciężki los mniejszości w świecie. Czytajcie!

"Wszystkie fotografie mówią: „Memento mori". Robiąc zdjęcie, stykamy się ze śmiertelnością, kruchością, przemijalnością innej osoby lub rzeczy. Właśnie dlatego, że wybieramy jakąś chwilę, wykrawamy ją i zamrażamy, wszystkie zdjęcia stanowią świadectwo nieubłagalnego przemijania." "Fotografowanie jest równoznaczne z przywłaszczaniem sobie fotografowanego przedmiotu. Oznacza wchodzenie w pewną relację, która kojarzy się nam z poznaniem, czyli zawładnięciem." Cudowne - jak zawsze - eseje autorstwa Susan Sontag. Napisane z ogromną skrupulatnością, wyczuciem. Pochłaniają.

"Rzeczy", tytuł ten odnosi się do gromadzenia i posiadania rzeczy, którymi człowiek otacza się na co dzień, a które to mają załatać pustkę w życiu, odwrócić uwagę, że wiedziemy życie bez sensu, zatracamy się w samotności całkowitej zupełnie jak pokolenie młodych, które wchodziło w dorosłość na początku lat 60-tych dwudziestego wieku, a które to pisarz przedstawił obserwując swoich znajomych, jak i wplatając wątki autobiograficzne, reprezentuje je para głównych protagonistów Jarôme i Sylvie. Książka jest relacją narratora, który przedstawia życie kolejnego straconego pokolenia bez ani jednego dialogu między postaciami. Para młodych ludzi postanawia stworzyć sobie iluzję żyjąc jak gdyby byli bogaci, bo sami nie są w stanie osiągnąć awansu społecznego, nie potrafią znaleźć sobie miejsca na świecie, czują się wyobcowani, wręcz wydziedziczeni, w pewnym momencie próbują nawet uciec w poszukiwaniu szczęścia gdzie indziej, ale nie są go w stanie odnaleźć, prawdopodobnie na zawsze nie będą wiedzieć jak żyć, bo: "Życie ich było jak stary nawyk, jak nuda prawie pogodna; życie bez treści". Ci z was, którzy sięgnęli po "Człowieka, który śpi" będą zachwyceni lekturą, jest w tym samym znakomitym stylu.

Gdybym już koniecznie musiała kategoryzować książki i uznać coś tak uwłaczającego jak literatura kobieca, to zamiast książek na których okładkach widnieją panowie, co pogubili koszulki, widziałabym książki Virginii Woolf, Sylvii Plath czy Susan Sontag. Kolejna autorka, która mnie zachwyca nie mniej niż 20 lat temu. Przefiltrowana przez te lata - jeszcze bardziej. Niesamowite jak ponadczasowe są te obserwacje. Jasne, minęło 100 lat, świat posunął się o ogrom technologii. Ale umiera się tak samo. Ale Oxford Street w Londynie to nadal mydło i powidło, tyle że nowoczesne. Ale słońce tak samo gaśnie nad wrzosowiskami. I dzięki Bogu, że mamy jeszcze wrzosowiska. „Dobry esej zaciąga kurtynę wokół nas, ale musi to być zasłona, która nas włącza, nie zaś ogranicza.” Eseje Woolf są różnorodne i to tym bardziej pokazuje kunszt pisarki. Najbliższe mojemu sercu były jednak te o czytaniu i pisaniu. „(…) wtedy Wszechmogący, widząc nas, którzy przyjdziemy, dźwigając pod pachą książki, zwróci się do świętego Piotra i głosem jakby nieco podbarwionym zazdrością powie: „ Tym nie potrzeba już żadnej nagrody. My nie możemy im dać niczego więcej. To są ci, którzy kochali czytanie”. Jak dobrze, że jeszcze to mamy.

Przez pierwsze pół książki moja ocena zamykała się w słowie "dziwna". Styl pisania pełen strzępków wspomnień, porównań. Końcowe 100 stron, bardzo osobiste, poruszyło i mnie. Łączy mnie z autorem ta melancholia, smutek, poszukiwanie szczęścia. Miałam etap w swoim życiu, gdy jak autor, smutne i przykre wspomnienia brały górę nad tymi dobrymi. Wiem, że były momenty szczęścia, tak zwane "strzępki" jak pisał autor, tylko myślę, że za mało się je pielęgnowało, wspominało by zostały na dłużej. Autor wspomina swoje dzieciństwo, które odcisnęło na nim swoje piętno. Wspomina o ludziach, którzy zatrzymali się na etapie dzieciństwa. Tu się różnię od autora, bo ja wolę obecne czasy tu i teraz, nie przeszkadza mi upływ czasu i starzenie się. Wolę być dorosła i mieć więcej możliwości i wpływu na własne życie, mieć mądrość zdobywaną przez doświadczenia życiowe. Może i jak autor wiele rzeczy dookoła określiłabym jako marność, nie wiele daje trwałe szczęście, zagubiłam też umiejętność zabawy, a moja inność nie sprzyja nawiązywaniu znajomości. Myślę, że miłość i wdzięczność koją ten smutek. Największą tragedią człowieka uważam niezdolność do miłości. Książka ma głębię, mimo, że nie należy do literatury, przez którą się płynie. Doceniam jej osobisty charakter i przekaz. Gdzieś tam po części znalazłam swoje odczucia. Warto znać.

Autor dokonuje przekrojowej analizy metarozkładu ludzkiego doświadczenia w epoce późnego kapitalizmu. Sen jako punkt wyjścia jest w tym ujęciu ostatnim bastionem rzeczywistej ludzkiej kondycji, nie dającej się sprzedać, zmodyfikować, zracjonalizować ani ukształtować pod postindustrialną temporalność, której dynamika paradoksalnie wtłacza nasz gatunek w bierność, będącą synonimem duchowej, intelektualnej i ekologicznej śmierci.

Czytanie Brach-Czainy nie zmusza, ale zachęca do głębokiego namysłu nad światem i rzeczami. Często nad światem, który ignorujemy: prania, roślin, posiłków. Mamy obecnie w kulturze i pop-psychologii zwrot medytacyjny, zwrot w "uważność", ale jeśli ktoś nie znajduje w nim ratunku dla siebie, może spróbować oglądania świata przy pomocy Błon umysłu.

Poruszająca historia kobiety o wielkiej sile, która opowiada o życiu takim jakim jest. Kilka lekcji, przede wszystkim te z mnichami, szamanami zostaną ze mną na dłużej. Wielokrotnie rozśmieszała mnie jak przy historii zakupu domu, ukazuje kobietę monument z ogromnym dystansem. Przybliża obraz artystki i jej sztuki całościowo.

Przepiękna lektura o świecie, który jest piękny w swojej różnorodności: „Wszędzie rozlegały się śpiewające głosy i rytmy wybijane przez stopy w tańcu, napotykało się olśniewające stroje i wymyślne makijaże. Wzdłuż brzegu okrytego kwieciem brzoskwini, nad zieloną wodą, w podmuchach jesiennego wiatru, pod wiosennym księżycem nie było jednego bodaj miejsca, w którym człowiek nie mógłby spełnić swego pragnienia” Kultura europejska, chińska, indyjska, aztecka, afrykańska… zmienność pór roku; prawa i statuty składane ze sznurków i węzłów; benedyktyński podręcznik znaków wykonywanych rękoma, by móc dostać określone jedzenie lub modlitewnik; Mahomet moczący ręce w dzbanku, by w ten sposób podać je kobiecie; rozważania o tym, czym są gwiazdy w różnych kulturach i religiach; historie nosorożców na kontynencie; mnich ciężko oddychający, gdy wrzucono mu do kaptura srebrną monetę; dziewczyna, zamieniająca się w drzewo z pięknymi kwiatami, budzącymi do życia pragnienie miłości, które zniszczyć może jedynie zazdrość i bezmyślność; wyjaśnienia snów Lakandonów („Jeżeli przyśniło ci się przyjęcie, czeka cię długi okres znużenia; „to, co we śnie jest pewne, to się nie wydarzy”) czy wojskowy ustanawiający Ministerstwo Biegłości Literackiej. Bogactwo opisów rozmaitych znaczeń. Zapiszę sobie poniżej niektóre. WIATR I KOŚĆ "Żeby wyrazić emocje, potrzeba wpierw wiatru; żeby zorganizować słowa, trzeba mieć kość. Ten, kto ma dobrze wyćwiczoną strukturę kości, znać się będzie na retoryce. Ten, kto jest pełen wiatru, dobrze wyrazi swe uczucia. Mogłoby się wydawać, że wiatr to uczuciowość i pomysły, podczas gdy kość to język, ale Liu powiada też, że niedostatek pomysłów i obfitość słów, pomieszanych i niezorganizowanych, to przejaw braku kości. A jednocześnie, gdy pomysły są niedomyślane, pozbawione życia i witalności, to oznacza braku wiatru. Czym jest wiatr i czym jest kość, nie udało się nigdy jednoznacznie ustalić kolejnym pokoleniom chińskich krytyków." ZASADA UMIARKOWANEJ POEZJI „Spoglądaj ku teraźniejszości, by tworzyć niebywałe. Odnoś się do starożytnych, by ustanawiać prawa (…) dążenie do nowoczesności i zaniedbywanie starożytnych sprawiło, że wiatr zamarł i wygasła witalność” ZHANGOWIE "Zheng Chao w XVII wieku stwierdził: „Kwiaty muszą mieć motyle, góry strumienie, skały mech, ocean wodorosty, stare drzewa liany i pnącza, a ludzie – obsesje”. (...) Zhang Rong, poeta V wieku, otrzymał wachlarz z białych piór czapli od taoistycznego duchownego, który powiedział mu, że „dziwne rzeczy należy dawać dziwnym ludziom”. Cesarz mawiał, że królestwo nie poradziłoby sobie bez jednego takiego męża jak Zhang Rong i że nie przetrwałoby z dwoma. (...) Rodzina Zhang Gongyiego w VII wieku słynęła z tego, że przez dziewięć pokoleń żyła w pełnej harmonii. Kiedy cesarz zapytał, jak to możliwe, Zhang Gongyi (…) jął kreślić znak „cierpliwość” – po wielokroć. (...) O jego [Zhang Zu] esejach powiadano, że są jak tysiąc sztuk złota wybranych spośród tysiąca sztuk złota. Znaczyło to, że wszystkie są cenne." WOLNOŚĆ STRZYŻYKA Kaczki i gęsi mogą wzbijać się wysoko, jednak strzały z łuku ściągają je na ziemię, gdyż ich ciała są dobrze utuczone. Zimorodki i pawie muszą ginąć dla piękna swych piór. Sokół groźny, lecz trzyma się go na uwięzi. Papuga zmyślna, lecz zamknięta w klatce, musi powtarzać słowa swego pana. Jeden mały strzyżyk, bezwartościowy i brzydki, jest wolny. LUDZKOŚĆ TARGANA PRZEZ CZTERY WIATRY Bóg miał powiedzieć [św. Katarzynie ze Sieny], że (…) ludzkość (…) to drzewo samolubnej zmysłowości, targane przez cztery wiatry. "1. Pierwszy to wiatr dostatku, który sprawia, że ludzie cierpią z powodu tego, czego nie mają, karmi pychę bezczelnością, sprawia, że stojący u władzy dzierżą rządy pełne niesprawiedliwości i próżności, są zadufani w sobie, ich ciała zbrukane są grzechem, a myśli plugawe. 2. Drugi to wiatr strachu, który sprawia, że ludzie boją się, iż utracą to, co kochają: własne życie lub życie swoich dzieci, albo innych ludzi, albo swą pozycję, cześć czy bogactwo. Dlatego też kulą się ze strachu i nigdy nie znajdują pokoju, ten bowiem przychodzi wraz z przyjęciem Bożego porządku spraw. 3. Trzeci to wiatr przeciwności, który urzeczywistnia ich lęki i odbiera im zdrowie, dzieci, bogactwa, dobra, cześć albo życie – co tylko Bóg, nazywający siebie „łagodnym lekarzem” uzna za konieczne, by doprowadzić do ich zbawienia. 4. Czwarty to wiatr sumienia. Rzecze Pan: „Wiatr ten stwarza moja boska dobroć, albowiem próbowałem znęcić [ludzkość] miłością poprzez dobrobyt i imałem się strachu, by ich serca poprzez nieszczęścia umiejętnie przywieść do cnotliwej miłości, i próbowałem zsyłać na nich strapienia, aby poznali kruchość i nietrwałość świata. Niektórzy ludzie jednak wszystko to mają za nic. A że kocham was wszystkich tak niewymownie mocno, zsyłam tedy kuksaniec sumienia, by ocknęli się ci ludzie z otwartymi ustami i wyrzygali plugawość swych grzechów na świętej spowiedzi”. WIR – ŹRÓDŁO ŚWIATA? Anaksagoras układający grecką wirową teorię stworzenia ("Chaos pozostawał w odwiecznym wirze ruchu, aż do chwili, w której „burza jakaś […] wśród zarodków i chaos” powiązała i porozdzielała pierwiastki tak, że utworzyły materię kosmosu. Lukrecjusz pisze, że wszystko to stało się za sprawą zupełnego przypadku). (...) Blake rysując drabinę Jakubową, nadał jej postać spiralnej klatki schodowej, przechodzącej przez księżyc w drodze do nieba. Piekło Dantego było wirem, a jego przeciwieństwo – ścieżka prowadząca spiralnie wokół góry czyśćcowej – wiodła do nieba. Pielgrzym Bunyana postępuje spiralną ścieżką do Niebiańskiego Grodu, a indyjski bohater Śaktidewa w „Oceanie opowieści”, żeglujący ku Miastu ze Złota, jest jedynym ocalałym z katastrofy statku - swe przeżycie zawdzięcza gałęzi drzewa banian, która jakimś cudem wyrasta z wiru pośrodku morza. (...) Newton na stare lata gorzko utyskiwał, że mimo jego dowodów świadczących, iż to grawitacja wprawia światy w ruch, ludzie nadal wierzą słowom Kartezjusza, tylko dlatego, że są to słowa Kartezjusza. A może to dlatego że Kartezjuszowe wiry okazały się piękniejsze, że były materią wziętą ze snów pod takimi względami, pod jakimi nie mogła nią być Newtonowska grawitacja. "Pokazujesz mi pan – mówi Markiza - widok tak przepastny, że wzrok mój nie sięga jego końca. Widzę wyraźnie obywateli naszego świata. A tyś jasno przedstawił memu rozumowi obywateli księżyca i innych planet naszego tourbillon czy też wirowania. Dalej powiadasz mi o mieszkańcach planet wszelkich innych tourbillons. (…) Co będzie z nami pośrodku tak wielu światów? (…) widzę ziemię tak okrutnie małą, że odtąd już za nic będę miała uważać się za jej część. I zdumiewa mnie, że ludzki rodzaj tak jest rozmiłowany we władzy, tak poważa wielkość tutejszą, układając projekt za projektem, zwodząc, zdrad się dopuszczając, kadząc i kłamiąc licho, i czyniąc wszystkie te przemożne wysiłki, by zagarnąć część świata, którego nie zna ani nie pojmuje, tak jak i czegokolwiek z owych przemożnych tourbillons." MĘCZEŃSTWO PERPETUI "W roku 203, w Kartaginie, gdy aresztowanie Perpetui było kwestią czasu, ojciec starał się ją przekonać, by wyrzekła się wiary, która sprowadzi na nią tylko śmierć. Odrzekła: „Czy widzisz ten dzbanek na stole? Czy możesz powiedzieć o nim, że jest czymś innym niż dzbankiem? Tak i ja mogę nazywać siebie tylko tym, kim jestem, chrześcijanką”. Perpetua miała 22 lata (…)" POEZJA OSŁA Poezja mająca źródło w miłości osła do oślicy: "Me serce poraziła ośliczka gdybym czekał na mego pana pod drzwiami aptekarza. Zniewoliła mnie jej skromność i jej dwa miękkie ganasze koloru shanqarani umarłem przez nią, bo gdybym miał żyć dalej namiętność moja tylko by się wzmagała. - „Twój wiersz jest wzruszający”, rzekł Abu al-Anbas, „ale co oznacza shanqarani”? - „Ach, to stare słowo. Dzisiaj słyszy się je tylko w oślej poezji”." SYMBOLIKA WIATRU "Określeniem „wiatr człowiek” nazywano poetę. „Wiatr przepływ” tłumaczono jako znamienity, wyrafinowany, utalentowany literacko oraz rozpustny. „Wiatr rozkosz” był jedynie nazwą nastroju, za to „wiatr smutek” oznaczał wybitność w dziedzinie literatury. Wsłuchaj się w wiatr, a poznasz wiatr. Wiatr wieje, a pokolenia to liście, które przegania. Nie było większej pochwały nad to, co powiadano o Konfucjuszu: „ten wie, skąd wieje wiatr.”" BÓL UTRACONEJ MIŁOŚCI "Rama, nieutulony w żalu, wzniósł złoty pomnik swej ukochanej i rządził przez kolejnych dziesięć tysięcy lat, lecz świat wydawał mu się pusty i pozbawiony sensu bez Sity. Wreszcie umarł, nie zobaczywszy jej nigdy więcej." "Syn królewski leżał na łóżku w komnacie małżeńskiej wieży, nie spał, odmawiał jedzenia i uparcie milczał. Czekał tygodniami, po czym rozplótł włosy i wtarł w nie ziemię, ciało zaś umazał popiołem, wziął drewniany kostur i niewielką drewnianą miskę i opuścił pałac, by samotnie przemierzać bezkres świata."

Książka, do której wracam, gdy trudno mi samej mierzyć się z rzeczywistością. Uwielbiam bohaterkę i uwielbiam jej odwagę bycia sobą sposób patrzenia na świat. Stąpania po nim, jakby był dla niej, ale jakby był czymś obcym. Niezwykła zwyczajność, zwyczajna niezwykłość.

„Sontag. Życie i twórczość” autorstwa Benjamina Mosera to monumentalna biografia, która w pełni zasługuje na miano dzieła totalnego. Moser, wykazując się niebywałą erudycyjnością, podjął się karkołomnego zadania: uchwycenia esencji jednej z najbardziej skomplikowanych ikon intelektualnych XX wieku. Susan Sontag w jego ujęciu nie jest jedynie posągową postacią z okładek pism literackich, lecz wielowymiarową, pulsującą życiem i sprzecznościami kobietą, której umysł był polem nieustającej bitwy. Autor z niemal detektywistyczną dociekliwością rekonstruuje jej losy, nie bojąc się przy tym dekonstrukcji mitów, które sama Sontag wokół siebie pieczołowicie budowała. Centralnym punktem tej opowieści jest niezwykły passus, w którym Moser ukazuje Sontag jako postać rozdartą między wieżą z kości słoniowej a okopami rzeczywistości. Poznajemy tu kobietę przerażoną wojnami, która swój lęk przekuła w bezkompromisowe działanie. Sontag walczyła nie tylko w swoim kraju, punktując amerykański imperializm i marazm intelektualny, ale i na arenie międzynarodowej – jej legendarny wyjazd do oblężonego Sarajewa, by wystawić „Czekając na Godota”, stał się symbolem moralnego obowiązku artysty wobec cierpienia. Moser kreśli portret eseistki o ostrym jak brzytwa umyśle, działaczki społecznej, reżyserki poszukującej nowych form wyrazu, publicystki i pisarki, która nigdy nie spoczęła na laurach. Równocześnie autor zagląda głęboko w sferę prywatną, ukazując Sontag jako matkę targaną poczuciem winy i ambicją, namiętną kochankę oraz lesbijkę, która przez dekady toczyła wewnętrzną walkę z własną tożsamością w świecie nie zawsze gotowym na jej otwartość. Moser z ogromną wrażliwością opisuje jej walkę o czasy bez rasizmu i wszelkich form wykluczenia, pokazując, że dla Sontag polityka była nierozerwalnie związana z estetyką i etyką. Ta wielowątkowość sprawia, że biografia staje się fascynującym studium ludzkiej kondycji, w której geniusz sąsiaduje z małostkowością, a odwaga z głęboką niepewnością. Przyznaję tej książce ocenę 8/10. Moser wykonał tytaniczną pracę, przekopując się przez tysiące stron dzienników i listów, by oddać głos kobiecie, która za życia rzadko pozwalała komukolwiek dojść do słowa. Erudycyjność autora idzie w parze z lekkością pióra – mimo ogromnej objętości, biografia trzyma w napięciu niczym najlepsza powieść psychologiczna. Choć momentami Moser bywa surowy w ocenach moralnych swojej bohaterki, to właśnie ta bezstronność i brak hagiograficznego zadęcia stanowią o sile tej pozycji. To książka o cenie, jaką płaci się za bycie „najmądrzejszą osobą w pokoju”, oraz o nieustannym głodzie doświadczania świata we wszystkich jego barwach. Moser udowodnił, że życie Susan Sontag było jej najważniejszym, najbardziej radykalnym dziełem sztuki. Lektura obowiązkowa dla każdego, kto chce zrozumieć, jak kształtowała się wrażliwość współczesnego intelektualisty i jak wielką odpowiedzialność niesie ze sobą posiadanie głosu słyszalnego na całym świecie. To portret kobiety, która nie chciała być tylko obserwatorką historii – ona chciała ją współtworzyć, nawet jeśli oznaczało to spalenie za sobą wszystkich mostów.

Ta Amerykanka otrzymała Nagrodę Nobla w dziedzinie literatury w 2020 roku. Dostajemy tu cykl poświęcony rodzinie i skomplikowany więziom. Wiersze zebrane w ten tomik pozostają z sobą w relacji i uzupełniają się. Każdy kolejny dopowiada fragment historii. Uzupełnia ten obraz o nowe szczegóły i wrażenia. Tytułowy Ararat to góra, na której po wielkim potopie miała osiąść Arka Noego. To symboli nadziei na życie po potopie. Ale Mount Ararat to też cmentarz w NY. Miejsce pochówku ojca poetki. Jego śmierć jest tutaj punktem wyjścia. W tych autobiograficznych wierszach mierzy się z tematami takimi jak trudne relacje rodzinne, traumy, sąsiadujące ze sobą miłość i nienawiść oraz stratą i żałobą. Rodzina wydaje się miejscem bezpiecznym, tymczasem ta przestrzeń jest pełna zasadzek i po brzegi wypełniona niemożliwą do realizacji miłością. Bardzo polecam. Jest o czym myśleć.

Stawiszyński pisze o bezradności, żałobie, przemocy. W każdym z siedmiu esejów pochyla się nad innym zagadnieniem i podejmuje próbę diagnozy zmagań współczesności. Dla mnie była to pozycja skłaniająca do pochylenia się nad bezradnością. Zainspirowała mnie, żeby drążyć dalej w wielu kwestiach. Podoba mi się nawiązywanie do innych myślicieli (nawet jeśli w celu poparcie swoich tez; ale jeśli coś jest możliwe do negowania to zaleta). Miejscami nieco mi się dłużyła i miałam wrażenie, że jest o wszystkim i o niczym, a nie pomagał w tym dosyć trudny w odbiorze styl pisania, więc była to książka bardziej do konkretnego opracowywania niż przyjemnego czytania. Mimo to ostateczny sens i wyciągnięte przemyślenia są tego warte aby dać się wciągnąć w tę filozoficzną, ale też i katastroficzną, podróż z pełnym nadziei zakończeniem. Książka zostanie ze mną na długo i z pewnością będę ją czytać jeszcze nie raz. Poruszyła mnie bardzo i śmiem stwierdzić odbieram ją chyba nieco zbyt osobiście ;)

Queerowa eseistyka taka jest. Wiele osób pisze, że szczera, otwarta, "bezkompromisowa", że wywala na wierzch prywatność, że podglądamy autorkę. Cały ten luźny esej krąży wokół tytułowego Argo - zmienności wszystkiego, przy jednoczesnym pozostawaniu tym samym sobą. Skoro autorka nie uzależnia siebie, swojego "Ja" od tego co zmienne (wszystko w życiu?),to pisanie o swoim seksie, bliskościach w związku, doświadczaniu ciąży nie odziera z prywatności. Gdy pojęliśmy zmienność ciała i podmiotu, to nasza prywatność znajduje się zupełnie gdzie indziej. M. Nelson snuje autoetnografię - jej teoria ciągle trzyma się doświadczenia. I to też dobrze, w ten sposób nie tracimy z oczu tego, po co w ogóle rozwijamy teorię. Traktowanie tej książki jako autoetnografii, pomaga również w znalezieniu sensu, który łączy wszystkie wątki (jeśli wgl takiego potrzebujemy, żeby coś czytać). Wspólnym sensem jest Nelson i jej odczuwanie.

Czytanie esejów Susan Sontag można porównać do zwiedzania galerii sztuki. Poruszać się po fascynujących salach, ciągle odkrywać, widzieć, czuć, poznawać osobiste przemyślenia Autorki i łączyć je ze swoimi - jakkolwiek marne by nie były - myślami. Wielotematyczne analizy, mające wydźwięk wielowymiarowy w połączeniu z niezwykłym piórem Susan Sontag są czymś, czego nie można łatwo zapomnieć, ani przejść obojętnie. Ogrom pracy, pasji, jak i refleksji Autorki można odczuć całym sobą.