Dybuk. Opowieść o nieważności świata

Tematem książki jest okres reprywatyzacji , konkretnie warszawskich kamienic i placów. Mistrzowski reportaż, obejmujący historię dawną i tę współczesną, losy ludzi , domów i całych rodzin. Pasjonująca rzecz, a że jest w niej mnóstwo wątków kryminalnych, bo wszak chciwość rządzi światem, czyta się , jak najlepszy thriller. Pozycja pięknie wydana, z mnóstwem zdjęć, również tych archiwalnych.

W porządku reportaż. A właściwie zbiór scen / wspomnień w epoki PRL. Różne spojrzenia na "luksus". Co niektórzy za niego uważali, co z niego innym zostało, jak jeszcze inni próbowali go zdobyć. Chyba najciekawsze dla osób, które pamiętają owe czasy.

Znany był jako el Negro de Banyoles (Buszmen z Banyoles). Zmarły gdzieś około 1830 młody czarnoskóry chłopak. Ciało zabrano z groby i spreparowano na wzór jaki dziś preparuje się zwierzęta. Jego „zmumifikowane” ciało przebywało we Francji by następnie trafić do muzeum antropologicznego w katalońskim Banyoles. Frank Westerman spotyka go jako młody chłopak podczas zwiedzenia obiektu i wiele lat później postanawia opisać jego historię. Historię, która nie jest biografią człowieka (bo nie sposób byłoby jej napisać),ale jest opowieścią o zjawiskach i ideologia które kształtowały myślenie jednych ludzi o innych ludziach, o ich kulturach, wierzeniach, myśleniu i poglądach. Wyjeżdża więc autor do Peru, Sierra Leone, Jamajki, Francji, RPA,  Hiszpani i Katalonii. Po to by przyjrzeć się człowiekowi, jego motywacjom, sposobie myślenia, patrzenia na świat i innych wokół. Przygląda się też samemu sobie. A wszystko dlatego, że kiedyś w czasie wycieczki i zwiedzenia muzeum wydarzyło się coś co nie dawało mu później spokoju.

Ogólnie podobały mi się reportaże. Wszystkie są osadzone w czasach po wojennych, przez co można było zobaczyć jak wyglądało życie, co myśleli i co przeżywali ludzie. Dało mi to zupełnie inne spojrzenie na tamto pokolenie. Czułem też niedosyt tych opowieści i spodziewałem się jakiego happy-endu. Jednak nie zawsze tak było, co dawało do myślenia.

Autorka ma specyficzny styl. Pisze krótkie fragmenty zawierające jej spostrzeżenia, przytacza wypowiedzi swoich rozmówców, wyjaśnia terminy i pewne zjawiska, czerpie informacje z gazet, opisuje życie poszczególnych osób. Skupiając się na szczegółach buduje wokół nich historię, która kreśli obraz szerszego zjawiska, wydarzenia. Taki styl tworzy porwaną opowieść, która wraz z czytaniem nabiera sensu i znaczeń. Aleksandra Lipczak w swoich reportażach ukazuje rożne oblicza Hiszpanii. Czytamy o boomie budowlanym, dyktaturze Franco, transformacji obyczajowej, o pierwszym filmie Pedro Almodóvara, kryzysie gospodarczym, sile wspólnoty. „Ludzie z Placu Słońca” burzą wyobrażenie o spokojnej, gorącej Hiszpanii a jednocześnie uzupełniają istotną wiedzę na jej temat.

Zbiór reportaży związanych z Poznaniem. • Druga połowa podobała mi się bardziej - tam gdzie reportaże odnosiły się do postaci z przeszłości, a w ich kontekscie dotykały historii miasta i wydarzeń. • Pierwsza połowa dotycząca nadużyć seksualnych, homofobii czy invitro ciekawa ale jakoś mniej związan a z Poznaniem. W sensie takim, że właściwie mogłaby się chyba odnosić do każdego miasta. Przynajmniej ja nie dostrzegłem silnego związku.

Reportaż o najsłynniejszym polskim Indianinie. Stanisław Supłatowicz twierdził, że urodził się na północy Kanady, jako syn wodza plemienia Szewanezów i matki Polki, Stanisławy, która wybrała ucieczkę przez cieśninę Beringa jako sposób na powrót do domu z zesłania na Syberię. A co robi w takim razie w Polsce? Wrócił. Tuż przed wybuchem II wojny światowej. Dlaczego zatem nie wyjechał do kraju indiańskich przodków po zakończeniu działań wojennych? Dlaczego skupił się na karierze pisarskiej? Na te pytania usiłuje odpowiedzieć autor reportażu. Chce też zweryfikować opowieść Sat Okha. Sprawdzić na ile da się udowodnić jego przeszłość. Nie jest to łatwe zadanie. Ludzie lubią legendy. Lubią ich słuchać, lubią sami je tworzyć, cieszą się, gdy legendy żyją wśród nich. I jak to ładnie podsumował jeden z rozmówców pisarza – otoczenie Stanisława Supłowicza samo stworzyło legendę polskiego Indianina, on po prostu nie zaprzeczał. Zabrakło mi w tekście informacji zebranych w Kanadzie. W konsulacie, w archiwach. Skoro autorowi udało się przetrząsnąć dane radzieckie, dlaczego nie ma ani słowa o poszukiwaniach po drugiej stronie Atlantyku. Czyżby pisarz z góry założył, że nic nie znajdzie? Po lekturze książki mam więcej pytań niż odpowiedzi. Na przykład jazda konna czy pływanie. Kiedy się ich nauczył bohater opowieści? Jeśli nie wśród Indian, to gdzie? W Radomiu, gdy trafił tam jako mały chłopiec? Na osiedlu garbarzy? A to dopiero wierzchołek góry lodowej. Bardzo się cieszę, że ta historia nietuzinkowego człowieka wpadła mi w ręce. Obejrzałam filmy nakręcone z udziałem Sat Okha i rozumiem dlaczego jego opowieści inspirowały młodzież. Lektura godna polecenia.

Wiadomo, że nie jest to książka historyczna, a jednak pozostawiła jakiś niedosyt, jest drastycznie urwana, niektóre rozdziały są do bólu pobieżne (zwłaszcza ostatni, urwany jak nożem),czuć, że dałoby się spokojnie jeszcze sporo z tematu wycisnąć. Poza tym - ma trochę błędów rzeczowych i widać, że jest lekko pod tezę, a opieranie się w badaniach na "Czarnej księdze komunizmu" i komediancie Paczkowskim wywołuje uśmiech politowania. Daję 6, bo niektóre wywiady są bardzo ciekawe, jednak wynurzenia Urbana czy Gomułki juniora naprawdę prawie nic nie wniosły.

Jakieś 2/3 lata temu oglądałam dokument związany z tą historią, więc podczas czytania, treść reportażu nie szokowała mnie już tak bardzo. Ogólnie to za bardzo nie ma się czego przyczepić do autora, ale jakoś nie wiem, nie wyróżnia się też specjalnie niczym ta książka od innych reportaży, momentami wręcz się dłużyła. No i minus, że nie było żadnych zdjęć, nawet "poglądowych", albo jakichś archiwalnych z np.: zdjęciem kliniki Karbaata, albo jakiś widoczek z Surinamu (nie mam pojęcia jak tam jest?).

Wstrząsający reportaż o brutalności władzy PRL i tragicznym losie młodego człowieka. Łazarewicz prowadzi sprawę krok po kroku, precyzyjnie i bez upiększeń, tworząc poruszającą, wręcz dokumentalną narrację. Trudna, emocjonalnie mocna lektura, która zostaje w głowie na długo...

Temat ważny, ale też budzący pewne kontrowersje w nazewnictwie. Jedno z drugim ciężko porównywać, no i należałoby jednak jasno wskazywać co polskie, a co sowieckie. Ale też nie można lekceważyć pewnych faktów i je pomijać lub zniekształcać, jak to niektórzy politycy często robią. To trudna "plama", z którą w pewnym stopniu trzeba się zmierzyć.

Zbiór reportaży z podtytułem "Polska kryminalna", podtytuł trochę na wyrost. Owszem większość to sprawy kryminalne, ale nie wszystkie. Przyjemnie się czyta, odświeżając nieco zapomniane historie, a także poznając inne, o których się nie miało pojęcia. Autor dociekliwy, próbuje dojść w sposób obiektywny do sedna sprawy.

Po blisko dziesięciu latach od wydania ta reportażowo-analityczna książka pod pewnymi względami niewiele się zestarzała. A problemy integracji migrantów czy nierespektowania praw kobiet, wtedy w Szwecji, dotykają teraz także inne kraje w całej Europie, choć są chyba bardziej wielowymiarowe niż to ujmują Tubylewicz i jej rozmówcy. Otwartość Szwecji na różnorodność, podkreślana przez Tubylewicz 10 lat temu, zrobiła obecnie dramatyczny odwrót. Czytelnik może sobie snuć własne rozważania o głębszych wymiarach kultury dochodzących do głosu w momentach kryzysu. Przygnębiająco aktualne są ciągle niezmienne różnice pomiędzy Szwecją a Polską w zakresie braku praw osób LGBT i reakcji kościołów narodowych na zmiany kulturowe. Przy ograniczeniach wynikających ze starzenia się formatu reportaż-wywiad książka nadal jest niezłym obrazem Szwecji i miejsca w niej Innych. Czyta się dobrze dzięki potoczystej polszczyźnie.

"Każdy został człowiekiem" to typowy przypadek tzw. polskiej szkoły reportażu. A zatem mamy solidną kwerendę źródłową, próbę uaktualnienia literatury przedmiotu, a jednocześnie - no właśnie - swoisty crossover postaci i wątków podany niemal beletrystycznie. I choć czyta się to świetnie, to pozostaje niedosyt. Witkę watków tylko zasygnalizowano, a tam gdzie aż prosi się o kontekst czy krytykę źródel (cenzura) zupełnie tego zabrakło. Temat bardzo ciekawy, postaci też, ale brakuje tego czegoś, co uczyniło by ten repirtaż bardzo dobrym.

Mocny portret ludzkiej bezradności wobec tragedii, która zdarza się nagle. I ta bezradność nie ma żadnego afrykańskiego adresu. Jest czymś wspólnym. Jedno zdarzenie w odległym punkcie globu może naznaczyć na całe życie, wzbudzać nieustanne pytania i wątpliwości. Efekt motyla?... .

Książka opowiada różne historie sprzed dekady, dwóch. Wiele z nich daje do myślenia, inne przerażają jeszcze inne wydają się nieprawdopodobne. Jednak to prawda o nas, o ludziach żyjących w Polsce. Nie w dziewiętnastym wieku tylko na przełomie XX/XXI. Chyba to, że czytam ją dziś pozwala mi zrozumieć, wyjaśnić sobie to, co dzieje się w Polsce teraz.

Właściwie to nie o Torańskiej ta książka ani nawet nie o tym jakim dziennikarzem była a jest to zbiór wywiadów, transkryptów debat telewizyjnych, mam wrażenie jak "z kamerą wśród zwierząt". Bo dostajemy rozmowy z ludźmi, których dzisiaj już w polityce nie uświadczy, dzisiejsza polityka i okolice tak schamiały, że ludzie typu Mazowiecki, Jeziorański, Meller, Kieres, Cimoszewicz to dziś (chociaż minęło ledwie 20 lat!) dinozaury i gatunek praktycznie wymarły. Dlatego warto tę pozycję wchłonąć, bo można zobaczyć jak człowiek z człowiekiem może rozmawiać na trudne tematy (m.in. Jedwabne, Okrągły Stół, aborcja, eksmisje),zachować neutralność jako dziennikarz, potrafić opowiadać i odpowiadać coś więcej niż puste frazesy. Nawet transkrypty z telewizji pokazują, że i "kłócić" siętamci bywalcy potrafili kulturalnie. Przeczytaj a dzisiejsza telewizja jeszcze bardziej Ci obrzydnie. Warto.

Podziwiam pana Zygfryda za nieustające dążenie do swojej wolności. „ W PRL ludzie byli fajni, tacy fajni jak ludzie teraz . System nie działa wprost na człowieka, nie psuje każdego z osobna, pojedynczo, nie dałby rady . On celuje w to , co ludzi łączy - uczucia , marzenia, ambicje, wtedy psuje ludzi całymi garściami , hurtowo. Wtedy ludzie fajni zachowują się niefajnie, ludzie dobrzy robią podłe rzeczy. Tak myślę „ Czy nie widać tu analogii do obecnego czasu ? Listopad 2020

„(…) Los powiązał mnie z Kubą na zawsze, nie tylko jako obserwatora. Zaraziłem się od Kubańczyków syndromem wyspy, która wyznacza centrum wszechświata. Nie mogę się od niej uwolnić”. Bardzo dobry REPORTAŻ o Kubie napisany przez dziennikarza, korespondenta PAP, tłumacza i dyplomatę, który wiele lat spędził na wyspie, pełniąc tam różne funkcje zawodowe, w latach 1997 – 2001. Autor przybliża czytelnikowi życie na wyspie. Trafnie i rzeczowo opisuje skutki rewolucji i rządy Fidela Castro od 1959r., czasy po przewrocie, okres zimnej wojny, aż do zakończenia rządów Fidela. Pisze o wielkim entuzjazmie Kubańczyków po rewolucji i nastrojach podczas wielkiego kryzysu i wszechobecnego głodu. Opisuje bunty opozycjonistów i wielką legalną ucieczkę z wyspy do USA oraz nielegalne wypłynięcia „tratwiarzy”, podczas których Kubę oficjalnie opuściło ok. 200 tys. ludzi. Z własnej perspektywy wspomina jak wyglądała sytuacja społeczno – gospodarczo – bytowa w państwie, problemy z transportem, energią i dostępem do bieżącej wody, polityczne metody podporządkowania ludności (metoda zakręcania i odkręcania kurka, kartki na żywność, wieloletnie ciężkie więzienia) i wiele innych. Ale także rozwój państwa, jego architektury i kultury za czasów panowania Amerykanów i jego upadek za Castro. I mimo tego wszystkiego, totalitaryzmu, bezwzględnej dyktatury, eliminowania opozycjonistów, ogólnego zakłamania, biedy, zastraszania, kłamliwej propagandy i nagonki na inne państwa…, autor pisze o SYNDROMIE WYSPY, która wyznacza Kubańczykom centrum wszechświata, sprawiając że czują się tam szczęśliwi i nie chcą jej opuścić. Nawet więźniowie polityczni wolą przebywać w kubańskim więzieniu, niż zostać wydalonym z kraju. Fidel Castro był „doskonałym” przywódcą, którego kochały tłumy. Odpowiednio kierując polityką zagraniczną stworzył hermetyczne państwo, odcinając Kubę od reszty wszechświata, równocześnie podporządkowując sobie wszystkie struktury państwowe, bo wszystko na wyspie jest nadal państwowe. „(…) To co przybyszom z zewnątrz wydawało się anachronicznym światem, zatrzymanym w bańce czasu i hermetycznie zamkniętym na rozwój cywilizacyjny, dla nich było światem autentycznych wartości i silnych więzi międzyludzkich” (str. 28). Autor wielokrotnie wracał na Kubę, czekając na „ten moment” tj. na kolejny przewrót, obalenia Castro i socjalizmu…, ale nigdy się nie doczekał. Pisze również o tym, że obecnie Kuba powoli ale się zmienia, prawo mocno zliberyzowano, rozkwitła turystyka, ale to wciąż hermetyczna wyspa na której „panuje” socjalizm. Pod względem technicznym dla mnie ten reportaż napisany jest zbyt rzeczowo, „sucho”, bez emocji, w kontekście widzianym urzędującego tam polskiego dyplomaty. Informacje podawane są losowo, bez zachowanej chronologii, co sprawia wrażenie niespójności i chaosu. Każdy kolejny rozdział, to jakby jakaś historyjka, którą akurat przypomniał sobie autor. Może taki był zamiar autora. Ogólnie POLECAM!

Jakoś nie mogłem się zebrać, aby przeczytać, ale w końcu się udało. Spodziewałem się czegoś innego. Zapowiedzi mówiły o tragedii izolowanych osób, o zemście jednej ekipy na drugiej. O walce patriotów z innymi patriotami. Jednak ta książka jest miękka. Nie chce wchodzić mocniej w żadne relacje międzyludzkie. Nie czuć tej strasznej tragedii odrzucenia, ani nie można zrozumieć jej powodów. Czasem tak bywa.