25 czerwca - Głupota czy agresja?

Choć na okładce wygrażający Chruszczow to posiada ta książka także drugiego ważnego bohatera, a mianowicie marszałka Żukowa. W kolejnej części Suworow skupił się na tym jak Żukow pod rządzami Chruszczowa zaczął wracać do łask, a jego ambicje był bardziej dalkosiężne niż zdawali sobie Chruszczow i jego klakierzy. Dlatego też Stalin wiedział jakiego potężnego przeciwnika ma po drugiej stronie i zaraz po zakończeniu II WŚ odsunął marszałka generała na boczny tor. Chruszczow był słabym pierwszym sekretarzem o czym wspominał też Sierow w swoich tajnych dziennikach, ale ta "przyjaźń" trzech przyjaciół z boiska tj. Chruszczowa, Żukowa i Sierowa z czasów II WŚ musiała w końcu zaowocować lojalnością jaką się darzyli wzajemnie. Żukow spośród tej trójki miał największe aspiracje polityczne. Chciał podporządkować armii - i partię i tajne służby, a wtedy droga do nowej odnogi żukowizmu stałaby się rzeczywistością. To wszystko oczywiście dzieje się na tle takich wydarzeń jak: śmierć/morderstwo Stalina, manifestacje w demoludach, które są brutalnie tłumione przez Armię Radziecką i siły Układu Warszawskiego, ćwiczeń z bombą atomową na poligonie tockim oraz zatopieniu Noworosyjska. Za całe te tło winę ponoszą ówczesni baronowie czerwonej awangardy, ale jak zwykle ginęli niewinni ludzie w imię politycznych ambicji czerwonych elit. Nikt oczywiście też nie poniósł za to konsekwencji, a w szkołach dalej się uczy, iż Chruszczow doprowadził do odwilży na XX zjeździe KPZR obalając stalinowski "kult jednoski", a Żukow wielkim generałem był, bo udało mu się pokonać hitlerowskich oprawców i zdobyć Berlin.

Uwielbiam zdroworozsądkowy punkt widzenia Wiktora Suworowa w jego pracach. W wielu kwestiach przekonał mnie do tego, że akademiccy historycy kopiują propagandowe slogany, które powtarzają niczym komunityczna jaczejka. "Matka diabła" dotyczny kilku kwestii. Wyścig zbrojeń pomiędzy ZSRR, a USA na przełomie lat 50 i 60 XX w., kryzys kubański, nieudolne rządy Chruszczowa i jego bandy oraz roli jaką w całym tym chaosie miał do odegrania Oleg Pieńkowski - człowiek, który powstrzymał świat przed zagładą. Mimo całego złożonego problemu myślę, że ta książka to właśnie hołd złożony temu radzieckiemu superszpiegowi. Zdradzony i pozostawiony na zapomnienie, w końcu odzyska swój blask i znaczenie jakie odegrał w kluczowych momentach XX wieku.

Podobno z zasady o zmarłych nie mówi się źle. Jeżeli jednak zmarły był kanalią najwyżego gatunku, a i opinia wśród ogółu nienajlepsza, to czy przypisanie mu kilku grzeszków więcej może bardziej zaszkodzić? Niejeden zbrodniarz wojenny III Rzeszy z tego skorzystał. Wybielając siebie i zrzucając odpowiedzialność za zbrodnie uniknął sprawiedliwości Międzynarodowego Trybunału Wojskowego w Norymberdze. Historyk niemiecki Rolf-Dieter podważył przyjętą w latach 50. i 60. doktrynę historyczną co do udziału i odpowiedzialności za II wojnę światową niektórych prominentnych wojskowych, którzy potem dzięki temu mogli piastować urzędy w administracji publicznej RFN. Książka w iście ascetycznym stylu przedstawia mało znany aspekt minonej wojny. Polityka zagraniczna Hitlera i próba pozyskania Polski jako sojusznika w walce z bolszewizmem to ciekawy temat, który zajmuje około połowy objętości książki. Reszta to analiza strategicznego i politycznego "geniuszu" wielkiego wodza tysiącletniej Rzeszy. Dla potwierdzenia stawianych tez autor umieszcza sporo materiału źródłowego. Chociaż książka wydaje się obiektywnie omawiać temat bez zbędnych emocji, gdzieniegdzie wkradają się drobne dygresje lub przypuszczenia, które są nieuniknione z racji celowo usuwanych dowodów zbrodni w dokumentach.

Dla osób niezorientowanych pewne zakłopotanie mogą spowodować tendencja Marka Sołonina do nadawania bardzo podobnych tytułów z czerwcem w tle. Przykładowo: „Czerwiec 1941. Ostateczna diagnoza”, „22 czerwca 1941, czyli jak zaczęła się Wielka Wojna Ojczyźniana”, „23 czerwca – Dzień M”, „25 czerwca – Głupota czy agresja?”. Grunt, że właściwie wszystkie książki tego pisarza trzymają dobry, równy poziom. Choć czasem ilość liczb i faktów przywoływanych dla potrzeb potwierdzenia dowodzonych tez może początkujących czytelników nieco przerażać. Pogląd o wyprzedzającym charakterze operacji „Barbarossa” oraz zaawansowanych przygotowaniach Armii Czerwonej do ataku na Niemcy jest znanym co najmniej od publikacji Wiktora Suworowa. Tym niemniej dopiero w tej książce teoria została tak mocno przyobleczona w fakty i materiały. Pamiętam, że zabrałem ten niezwykle starannie wydany tom na kilkunastodniowy wyjazd do Krynicy Morskiej. I mało która książka zrobiła na mnie tak pozytywne wrażenie. Po prostu bardzo sprawne pióro i smakowita lektura. Zaiste, warto poznać.

Dla przeciętnego czytelnika książka trudna do zrozumienia. Jest przeznaczona dla osób, które mają już wiedzę na temat uwarunkowań historyczno-politycznych Wschodniej Europy. Autorka chronologicznie stara się przedstawić ewolucję mentalności żołnierzy RKKA na przestrzeni lat 1941-1945. Są jednak poważne błędy w tej pozycji. Czytając miałem wrażenie, że autorka gwałty, morderstwa i inne zbornie żołnierzy radzieckich stara się usprawiedliwiać cierpieniami, które doświadczył ich naród pod niemiecką okupacją. Jest to oczywiście chybiona narracja, a w każdym razie nie jest to jedyna przyczyna brutalności czerwonoarmistów. Autorka wyraźnie jest też pod wpływem radzieckiej i rosyjskiej propagandy bezmyślnie przepisując frazesy o 28 panfiłowcach i T-34 jako o najlepszym czołgu II Wojny Światowej. Dobitnie widać, że niektóre fragmenty nie zostały pogłębione żadną szerszą analizą źródeł. Książka także się częściowo zdezaktualizowała, szczególnie jej ostatni rozdział, który prawi o stosunkach rosyjsko-ukraińskich. Z innej jednak strony książka przedstawia rzadki obraz przeżyć ludzi, którzy przeżyli lata w skrajnie trudnych warunkach. Ich wspomnienia w warunkach ZSRR i współczesnej Rosji nie byłyby spisane. Pod tym względem pozycja ta ma dużą wartość.

Nie wiem, czy w ogóle jest sens zachwalać Sołonina, w końcu to marka o renomie co najmniej równej suworowskiej. Warsztat pisarski plus kunszt rzetelnego historyka plus zapalczywość publicysty dają w efekcie treść, która urzeka, oburza, wzrusza i oszałamia. Czytać Rosjanina, w którym nie ma ani krzty rosyjskiego szowinizmu - to gratka. A to, że spomiędzy wierszy wyczuwa się niekłamaną sympatię do Polski i Polaków, to tylko wisienka na torcie.

Opowieść wojenno-sensacyjna w realiach drugowojennych. Oddziały specjalne, tzw. daleki zwiad (Long Range Desert Group), dostają za zadanie zabić Rommla, który ze względu na swój styl dowodzenia, jest dość łatwym celem. Ta łatwość jest oczywiście względna. Powieść utrzymana w tonie reportażowo-pamiętnikarsko-wspomnieniowym, choć czysto beletrystyczna, jest bardzo mocno osadzona w realiach. Elementy wymyślone i historyczne przenikają się w sposób niezauważalny. Jest to przeprowadzone tak sprawnie, że co jakiś czas musiałem sobie przypominać, że to nie są prawdziwe wspomnienia. Kolejną zaletą jest humanistyczne podejście autora. Owszem, sednem są akcje czysto techniczno-wojskowe, ale ciężar narracji oparty jest na żołnierzu jako człowieku i jego relacjach wewnątrz grupy, z resztą armii, rozmaitymi cywilami, ale też wrogimi żołnierzami, którzy traktowani są jak ludzie, a nie jak punkty na strzelnicy. Na wojennej ścieżce żołnierz spotykał bardzo szeroką paletę sytuacji. Od zimnego bestialstwa po współczucie i rycerskość ze strony przeciwnika. Dość znamienne są przemyślenia głównego bohatera: "Być może czułem się winny, bo zabiłem wrogów, czyli zrobiłem to, co powinienem, i chciałem odkupić tę winę. Tylko jak? Zabijając następnych lub czyniąc coś, co bezpośrednio lub pośrednio doprowadzi do śmierci kolejnych? To jakbym chciał odkupić przestępstwo, popełniając kolejne. Tyle że to nie były przestępstwa, lecz czyny, za które mój kraj mnie nagradzał i z których w przyszłości najprawdopodobniej będę dumny. Czysty paradoks. Bo z jednej strony, skoro tak uważałem, powinienem dalej służyć w wojsku, a z drugiej było niewyobrażalne, bym sobie na to pozwolił. A jakoś nie mogłem przekonać sam siebie, że postąpiłem słusznie, ani przestać o tym myśleć. Równocześnie jednak wiedziałem, że muszę dalej walczyć — dla Rose, dziecka, kolegów i kraju. Tu właśnie tkwiła prawdziwa tragedia wojny — walczyliśmy z ludźmi takimi jak my, którzy mogliby się stać naszymi przyjaciółmi, gdyby nie takie abstrakcje jak państwo, doktryna, rasa czy religia, w imię których mordowaliśmy się nawzajem, a których tak naprawdę nikt z nas nie rozumiał i które nie miały dla nas większego znaczenia. A mimo tej świadomości nadal to robiliśmy i będziemy robić aż do krwawego końca." Wszystko razem napisane jest bardzo sprawnym, rzemieślniczym, ale jednocześnie eleganckim stylem. Jedyny zarzut jaki mam, to lekka monotonia nieustannie przydarzających się przygód, czy to bitewnych czy logistyczno-technicznych. Jest tego mnóstwo i przy kolejnej iteracji, tak mniej więcej po lekturze 2/3 książki, zaczęła mnie atakować lekka nuda. Znów będą przeładowywać bagaże, szukać paliwa, szukać kryjówki, prostować wałki, klepać blachy, przykręcać, odkręcać, bandażować, i tak w kółko. W sumie jednak nic wielkiego. Bardzo przyjemna lektura, która chyba jako główny cel ma obrazowe przedstawienie bezsensu wojny. 8/10

Recenzja z „Playboya” nr 1 / 2015 pt. „Od Iwana Groźnego do Putina”: Zawierucha za wschodnimi granicami sprawia, że znów bardziej interesujemy się Rosją. A któż opowie o niej ciekawiej niż Rosjanin, w dodatku ze stażem w taj­nych służbach i wyrokiem śmierci za zdradę Związku Radzieckiego. Takim au­torem jest Suworow, eks-oficer sowieckie­go wywiadu, który w 1978 roku zbiegł do Wielkiej Brytanii i od tamtej pory pisuje książki, zarówno beletrystyczne, jak i naukowe, rozliczające się z najnowszą historią Rosji. "Alfabet" to niejako esencjonalny wyciąg z tego dzieła, podany w formie prostej i zwięzłej. Suworow prowadzi nas poprzez plejadę postaci uwikłanych w węzłowe momenty historii Rosji. Od Iwana Groźnego po Putina, nie wyłączając Piłsudskiego, Reagana i Jaruzelskiego. Bez taryfy ulgowej podsumowuje bolszewickie dzieje i nie boi się kontrowersji, co w połączeniu z lekkim piórem i ironicznym dow­cipem daje iście wybuchowy koktajl. Najciekawszy jest jednak uzupełniający "Alfabet" - wywiad z autorem przeprowa­dzony przez Piotra Zychowicza, gdzie mowa m.in. o jego ucieczce na Zachód, przenikających na Syberię Chińczykach i degrengoladzie dzisiejszej Rosji. zapraszam na blog: tesinblog.wordpress.com

Leningrad umierał z głodu. Stalingrad zdemolowany zdołał się obronić. Moskwa pozostała niezdobyta. Z jednej strony pospolite ruszenie pod czerwonym sztandarem, sierpem i młotem, Ukochanym Ojczulkiem, Słoneczkiem, jedynym wodzem, który mógł wszystko i robił wszystko rzucając na szalę miliony istnień ludzkich. Druga strona medalu to pewien mały kapral, który w dziwnej glorii chwały chciał być równy generałom i może, gdyby czasem ich słuchał przebieg tej wojny miałby zupełnie inny finał. Paradoksalnie, gdyby nie Żydzi, którzy byli zarzewiem tej wojny, można było ją wygrać, nie tylko kilka znaczących bitew. Doskonała w swej treści i formie publikacja ukazująca przebieg działań wojennych do starcia dwóch wielkich armii pod Moskwą, do której Napoleon dotarł znacznie wcześniej. Najnowsza filmowa produkcja T-34 dotyka jednego, malutkiego epizodu właśnie z tej bitwy o Moskwę. Polecam!

Książka napisana przez politruka, więc trzeba to mieć na uwadze. W dodatku pisana po latach przez starszego już człowieka. Jednak warta przeczytania ze względu na inny obraz wojny, inną perspektywę patrzenia, choć moim zdaniem mocno wybielaną. Do książki Guya Sauyera może być podobna w tym, że obydwaj autorzy byli wiernymi sługami swoich systemów i nie do końca potrafili przyznać, że służyli złej stronie. Gorbaczewski krytykuje często stalina i innych dowódców, ale nie wspomina o masowych gwałtach i innych przestępstwach zwykłych sołdatów, a tych jak wiemy z innych źródeł było mnóstwo.

Książę praktycznie czyta się jednym tchem, m.in.ze względu na swoje rozmiary, ale również że względu na historię i bardzo dobre tłumaczenie Pana Macieja Szymańskiego. Według mnie "Akta Litwinienki" to kryminał, w którym przeplata się rosyjski serial grozy z nutą angielskiej naiwności (może nieświadomości). Jednostka słaba wobec systemu to już klasyczny motyw powieści traktujących o naszym wschodnim sąsiedzie - Rosji. Nie mniej autor mieszkał w stolicy Rosji, przez wiele lat dokładnie obserwował sytuację polityczną i funkcjonowanie systemu, znał temat. Jeśli komuś nie jest obcy w literaturze temat spraw rosyjskich, to z pewnością odnajdzie satysfakcję czytając. Polecam.

Wracam do książki z okazji przypadającej w tym roku rocznicy 80-lecia wyzwolenia Bredy. Praca o I dywizji pancernej Generała, który nie przegrał żadnej bitwy. O człowieku, którego kochali jego żołnierze. Który kazał się pochować wśród swoich podkomendnych na cmentarzu wojskowym w Bredzie. "Był jedynym polskim generałem walczącym w II wojnie światowej, który dożył czasów odzyskania przez Polskę wolności i jedynym, który za życia doczekał się oficjalnego uznania za bohatera wojennego". Książka bogata jest w załączniki, statystyki, które dopełniają treść książki. Marsz jednostki opisywany jest skrupulatnie, miejscowość po miejscowości z godzinami i minutami. Dla znających historię - nie jest to pozycja wolna od wad i niedociągnięć. Mimo to warto poznać punkt widzenia zachodniego historyka na sprawy polskie.

Doskonała lektura dla tych, którzy mają już jakąś wiedzę na ten temat, ale również dla tych, którzy z historią tej wojny - jej naprawdę obiektywną i daleką od bycia zero-jedynkową genezą, głównymi postaciami, w które Trotter świetnie tchnie "ducha" przez całą książkę etc. - chcieliby się akurat bliżej zapoznać. Gwarantuję, że i jedni i drudzy z pewnością się nie zawiodą*. *PS. Pisząc o jednych i drugich miałem oczywiście na myśli osoby, którym obce jest myślenie tylko w trybie zero-jedynkowym czego nie da się powiedzieć o rozpełzających się latoś po całym Światowym Internecie miłośnikach Neosowietów, z których jedno już tu w opiniach wykwitło. A to tylko uzasadnia moją opinię, że książka jest absolutnie na czasie...

Książka przedstawia powojenne czasy z zupełnie innej perspektywy. Można przeczytać genezę powstania planu ,,Unthinkable", jego dogłębną analizę a także wiele innych faktów. Książka może być niezłym smaczkiem dla zainteresowanych tematem, jednak dla osób nie w temacie II wojny światowej, nie będzie to zbytnio interesująca pozycja.

Wydana niedawno praca Grzegorza Motyki w ogólny i przystępny sposób przybliża problem walk polskiego podziemia antykomunistycznego z wojskami nowego zaborcy – ZSRS. Ale, należy na wstępie podkreślić, autor gwarantuje rzetelne i wnikliwe podejście do tematu. A przy tym zbadanie nieokreślonej liczby materiałów źródłowych w polskich i rosyjskich archiwach. Zadziwiająca jest dla mnie pobłażliwość autora przy opisie pogromu kieleckiego, kiedy pisze jedynie o domniemanej komunistycznej prowokacji. Ja zaś słyszałem o tym, że to w ubeckiej rodzinie przetrzymywano polskie dziecko rzekomo porwane przez Żydów, agresję na Żydach rozpoczęli wojskowi z „ludowego„ WP i KBW, większość uzbrojonych w pałki robotników to komunistyczni aktywiści, a będący w mieście Sowieci nawet nie ”kiwnęli palcem”… Grzegorz Motyka nie ma za takiej wspaniałomyślnej pobłażliwości dla ludzi z NSZ przy opisie nie do końca przecież wyjaśnionych zdarzeń pod Rząbcem oraz w Wierzchowinach. W tych miejscach autor nie mówi już o „domniemanej winie” NSZ, ale jednoznacznie przypisuje cała winę żołnierzom narodowej organizacji zbrojnej. Książkę Na białych Polaków obława mogę z czystym sumieniem polecić każdemu, kto choć trochę interesuje się historią Polski. A na pewno każdy zainteresowany dziejami Żołnierzy Wyklętych i ich nierówną walką, powinien koniecznie sięgnąć po najnowszą książkę Grzegorza Motyki. Pracę, która w znakomity sposób uzupełnia dotychczasową wiedzę o polskim podziemiu antykomunistycznym. (https://historia.org.pl/2014/11/17/na-bialych-polakow-oblawa-wojska-nkwd-w-walce-z-polskim-podziemiem-1944-1953-g-motyka-recenzja/)

„Rozdarty Naród” autorstwa Cholewczyńskiego to wnikliwe spojrzenie na złożoną historię i tożsamość polskiego społeczeństwa w trudnych momentach dziejowych. Autor umiejętnie łączy perspektywę historyczną z analizą społeczno-polityczną, ukazując, jak głębokie podziały – zarówno wewnętrzne, jak i zewnętrzne – wpływały na losy kraju. Książka wyróżnia się starannym opracowaniem źródeł oraz przystępnym, choć rzeczowym stylem narracji. Dzięki temu czytelnik może nie tylko poszerzyć swoją wiedzę o kluczowych wydarzeniach i postaciach, ale także zyskać szersze zrozumienie przemian, które kształtowały polską tożsamość. Choć niektóre fragmenty mogą wydać się mocno szczegółowe, całość pozostaje ważnym głosem w dyskusji nad dziedzictwem i współczesnym znaczeniem historii Polski.

Książkę przeczytałem dobrą dekadę temu i wtedy stanowiło dla mnie doskonałe kompendium wiedzy o prapoczątkach Wehrmachtu oraz historii jego niesamowitego rozrostu z lat 1935-1939. Warsztat historyczny, jakim dysponuje autor, i ilość źródeł, z których korzystał w trakcie pisania książki, też robił wrażenie.

Jak nie wiadomo, o co chodzi, to chodzi o pieniądze. I właśnie o tym jest ta książka. Wielki kryzys, gigantyczne bezrobocie, ogólnie głód i nędza - jak się wtedy czuje człowiek? - no jak śmieć. W tym poczuciu beznadziei pojawia się "geniusz" z remedium, i to działa. Z dziada stajesz się Übermenschem, panem świata, grabisz bezkarnie, kasa płynie szeroką rzeką (temu akurat niewielu potrafi się oprzeć), inni pracują na ciebie, wszak niewolnictwo jest od zarania dziejów nierozłączne z historią ludzkości - każda religia, każda polityka gospodarcza potrafiła gładko wytłumaczyć zasadność wykorzystywania tego rodzaju wyzysku na przestrzeni dziejów. A zatem, nic nowego, najbardziej atawistyczne i populistyczne mechanizmy tu zadziałały. Ideologia faszystowska, nazistowska ze swoimi wiecami i sztandarami to jedynie "ładne" opakowanie dla czysto ekonomicznych powodów do zawojowania całego świata. Mimo nieco nużących szczegółów, wysoko oceniam tę książkę za nazywanie rzeczy po imieniu.

Drugi tom napisany bardzo podobnie do pierwszego. Na uwage zasluguje fakt, ze autorowi udalo sie zachowac obiektywizm w relacji Niemcy Zwiazek Radziecki. Nie gloryfikuje, ani nie potępia zadnej ze stron. Jest to duży plus tej ksiazki. Ponadto, konsekwentnie oddaje naturę tych dwoch panstw. Jedyne co wg mnie wypada na minus to monotonne opisy, bardzo podobne opisy walk, mnogosc bohaterow, co w pewnym momencie staje sie nuzace. Póki co zakonczylem przygodę z ksiazkami tego autora, ale moze jeszcze kiedys siegnę po pozostale pozycje.