Piłka nożna 1919-1979 (ludzie, mecze, drużyny)

Lata osiemdziesiąte to z jednej strony końcówka sukcesów polskiego futbolu, a z drugiej strony totalna zapaść gospodarcza, niezależnie od absurdalnego systemu politycznego. Zatem państwowe lub spółdzielcze wydawnictwa nie bardzo potrafiły zdyskontować sukcesu naszych piłkarzy. Udało się to tylko wydawcy książki, w której nasz ówczesny gwiazdor nr 1 z udziałem dwóch dziennikarzy opisał inne gwiazdy ówczesnego futbolu. Obok zatem Cruyffa, Maradony, Zico, Rossiego, Rummenigge czy Platiniego pojawiły się takie niesłusznie zapomniane postacie jak Duńczycy Preben Elkjaer Larsen czy Michael Laudrup. Hiszpan z Belgii Lozano, Norman Whiteside z Ulsteru. Względy polityczne sprawiły, że opisano tez sylwetki gwiazd lig demoludów, jak Rosjanina Rinata Dasajewa, Joachima Streicha z NRD czy Czecha Antonina Panenki (ze świetnego na początku lat 80-ych klubu Bohemians Praga). Każda z postaci byłą opisana na jednej stronie - drugą zajmowało ładne kolorowe zdjęcie (rzadkość w publikacjach z tamtych czasów). Dla nastolatków z tego okresu, szczególnie męskich, prawdziwa gratka. Mój dodatkowy sentyment jest związany z jednym z autorów, którego miałem przyjemność poznać osobiście na początku następnej dekady – czyli nieżyjącym niestety redaktorem Romanem Hurkowskim. A była to encyklopedia piłki, człowiek, którego wiedza pozwoliła reprezentacji olimpijskiej „wygrać” przegrany mecz, dzięki dyskwalifikacji rywala.

Powiem tak, jedna gwiazdka więcej z powodu nazwiska - Zbigniew Boniek. To, że był jednym z najwybitniejszych polskich piłkarzy jest rzeczą oczywistą. Charyzmatyczny, „zadziorny”, nigdy nie odpuszczał. Od 1982 roku czekamy na przełom i jakiś sukces Polaków w piłce kopanej… Na razie… d… Można oczywiście rzucić kilka nazwisk, np. Lewandowski, że strzela więcej bramek, ma na koncie więcej mistrzostw krajowych itd., ale w porównaniu sukcesy to marniutkie. W karierze klubowej Boniek „zdobył” więcej pucharów, o reprezentacyjnej lepiej nie wspominać.

W dobie braku internetu, gdy nawet zwykły telefon nie był czymś oczywistym, zdobycie tylu ciekawych informacji na temat historii Mistrzostw Świata i drużyn w nich występujących jest godne największej pochwały. Kapelusze z głów dla panów Romana Hurkowskiego, Antoniego Piontka, Stefana Szczepłka i Stefana Grzegorczyka.

Mundial w 2002 roku był chyba jednym z najbardziej wyczekiwanych. Nasza reprezentacja zakwalifikowała się do niego po 16 latach przerwy a nieuzasadnione i za wysokie wymagania kibiców sparaliżowały naszych, dość przeciętnych wówczas zawodników. Ale na pewno był to świetny moment, by oferować pozycje książkowe na temat mistrzostw świata. Jedną z nich przygotował zespół po kierownictwem niestety już nieżyjącego śląskiego dziennikarza – Andrzej Gowarzewskiego, w ramach Encyklopedii Piłkarskiej Fuji. Całość tradycyjnie składa się z danych statystycznych (wyniki eliminacji),przedstawienia uczestników oraz ciekawostek na koniec. Prócz tego mnóstwo zdjęć czarno-białych w tekście i kolorowych we wkładkach. To taki książkowy „skarb kibica”, szybko tracący na aktualności, za to potem będący świadectwem historycznym, szczególnie gdy zabrakło nas na mistrzostwach w latach 2010 i 2014. Jednym słowem bez szału, ale trzyma poziom wydawnictw autora. I jeszcze jedna ciekawostka, to ostatnia książka „piłkarska” jaką kupiłem. Ten słaby występ naszych mocno kontrastował ze wspaniałymi wspomnieniami z dzieciństwa w podstawówce, kiedy to nasi walczyli o medale. Kolejne występy naszych nie budziły już moich emocji.

Stara książeczka, której zawdzięczam nabytą w dzieciństwie wiedzę o wielu słynnych klubach i piłkarzach. Alfabetycznie zaczyna się od Arsenalu i słów trenera tego klubu wypowiedzianych w 1971 r., gdy sięgał z nim po dublet – mistrzostwo i puchar Anglii – „Charlie jesteś cudowny a ja bezgranicznie szczęśliwy”. Oczywiście obok klubów zachodnich opisano kilka z krajów socjalistycznych, ale w przypadku niektórych z nich skupiono się na sukcesach przedwojennych. W dobie czarno-białych telewizorów i braku internetu poznałem także barwy słynnych klubów, ich osiągi i czołowych piłkarzy, zawarte w krótkich notkach. Towarzyszyły im także zdjęcia, niestety także czarno-białe. Najciekawsze były jednak krótkie artykuły poświęcone wybitnym klubom z czasów, gdy grali w nich przede wszystkim zawodnicy z krajów ich pochodzenia, futbol nie był jeszcze ani tak skomercjalizowany, ani przesiąknięty korupcją. Ciekawa pozycja, zaczytana aż do fizycznego rozpadu książki. Warto o niej przypomnieć w dniu niewątpliwego sukcesu naszych piłkarzy.

Książka świetna, zresztą jak każda tego wydawnictwa. W tym roczniku opisane są m.in. Igrzyska Olimpijskie, które odbyły się w 1992 roku w Barcelonie, gdzie olimpijska reprezentacja Polski, prowadzona przez Janusza Wójcika, zdobyła srebrny medal. Na minus kilka literówek przy nazwach drużyn i zawodników, np. Zagłębie Lublin itd.

Michael Owen był cudownym dzieckiem angielskiego futbolu, w bardzo młodym wieku zaczął grać dla Liverpoolu, niedługo potem pojawił się w reprezentacji Anglii. Ominął go akurat największy sukces klubu na początku XXI wieku, gdyż rok przed wygraną w Lidze Mistrzów przeniósł się do Realu Madryt. Tam trafił do wielkiej drużyny z m.in Davidem Beckhamem, Zinedinem Zidanem, Roberto Carlosem i kilkoma innymi galaktycznymi zawodnikami. W Madrycie był jednak jedynie uzupełnieniem składu i niedługo potem wrócił do Anglii. Był reprezentantem Newcastle United, Manchesteru United, czy Stoke City. W międzyczasie z powodzeniem grał w reprezentacji, jednakże bez sukcesów w postaci medali na wielkich imprezach. Anglia miała wtedy generację świetnych piłkarzy, jednak nie przekładało się to na wymierne sukcesy. Michael Owen w szczery sposób opisuje swoje losy, bez pudrowania opowiada o hazardzie, problemach z kibicami Newcastle United, czy swoich problemach ze zdrowiem w czasie kariery piłkarskiej. Reasumując, zdecydowanie warto, ciekawa lektura.

Z nutką nostalgii wróciłem do wspomnień Pana Kazimierza Górskiego, czytałem je przed bardzo wielu laty. Wtedy za najciekawsze uznawałem partie poświęcone czasom prowadzenia kadry A, choć należy zaznaczyć, że akurat w tej książce złota epoka polskiego piłkarstwa celowo została potraktowana skrótowo. Objęcie stanowiska selekcjonera oraz przygotowania do MŚ 74 zostały bowiem szerzej opisane w pamiętniku „Z ławki trenera”. Po latach „Pół wieku z piłką” wydaje mi się ciekawsze z racji lwowskich memuarów oraz pokonywania przez Pana Kazimierza kolejnych szczebli trenerskich na poziomie klubowym czy młodzieżowym. Sporo anegdot i ciekawostek, w tym spotkanie z Ernestem Wilimowskim, casus Jana Banasia. Trochę żałuję, że tak skrótowo potraktowano etap trenowania greckich drużyn: Olympiakos, Panathinaikos, Kastoria czy Ethnikos. To jednak było bardzo owocne Jego osiem lat pracy, w których zdobył 4 tytuły mistrzowskie oraz 3 puchary krajowe. Jeżeli coś może razić po latach, to drobne wstawki nawiązujące do ówczesnego ustroju. Nie zmienia to jednak faktu, że mamy do czynienia z gawędą najwybitniejszego i najsympatyczniejszego polskiego szkoleniowca. Zajmująca lektura 7.8/10

Interesujący reportaż z hiszpańskiego mundialu, pisany na bieżąco podczas trwania turnieju. Z jednej strony sporo ciekawych relacji, nie tylko sportowych, związanych z mistrzostwami, z drugiej w tle ciągle przebijają problemy z którymi musieli się borykać polscy dziennikarze - mocno ograniczone finanse i wszystkie inne bolączki zagranicznych wojaży z czasów PRL. Żałuję, że niektóre wątki nie zostały rozwinięte, ale to chyba założenie książki- reportaż pisany na bieżąco, na gorąco z turnieju. No i widać, że Autor ma znacznie szersze spojrzenie niż tylko mecze, wyniki, piłkarze. Największym, może jedynym, minusem książki jest samo wydanie: maly format, słaby papier, jakby wydawane gdzieś przypadkiem. Szkoda, bo książka zasługiwała na znacznie lepszą oprawę, ale czas tuż po stanie wojennym temu nie sprzyjał.

Wspomnienia legendy polskiego futbolu. Zaprezentowane w ciekawej formie, bo wypowiedzi bohatera niniejszej książki - uzupełniane są narracją "dziennikarza prowadzącego", która nakreśla historyczne tło opisywanych wydarzeń... Do tego sporo zdjęć z czasów, gdy nasza piłka nożna liczyła się na świecie. Oraz opinie boiskowych kolegów i trenerów na temat Lubańskiego. Nie jest tu wielkim zaskoczeniem, że zdecydowanie pozytywne - bo Pan Włodzimierz nazywany był nieraz "Dżentelmenem futbolu"... A także sportowcem "za wcześnie urodzonym". Bo ze swym talentem, pracowitością, oraz innymi predyspozycjami do gry w piłkę nożną na najwyższym poziomie - z pewnością w dzisiejszych czasach zrobiłby dużo większą karierę międzynarodową. No i za swoje boiskowe wyczyny zarobił bez porównania więcej pieniędzy - co może i nie jest najważniejsze, lecz przecież także istotne... W czasach PRL-u bowiem piłkarze dostawali od władz zgodę na zagraniczny wyjazd dopiero (niemalże) u schyłku kariery. Nie było więc szans, gdy Real Madryt (!) zgłosił chęć pozyskania, będącego w "kwiecie piłkarskiego wieku" Lubańskiego, popierając ten krok zawrotną, jak na owe czasy kwotą - miliona dolarów... Pan Włodek nie był zresztą, oczywiście, jedyną "ofiarą" ówczesnych przepisów, bo pewnie cała "jedenastka Górskiego" mogłaby w tamtych latach zrobić niemałą furorę w najlepszych europejskich klubach piłkarskich. Dopiero jednak Z.Boniek, wiele lat później, mógł oficjalnie grać za granicą, będąc u szczytu swych sportowych umiejętności. Czego efekty pamiętamy do dziś... Ale wracając do książki - cofamy się do czasów, gdy polski futbol przebojem wdzierał się na światowe salony. Od niezapomnianych bojów Górnika Zabrze w europejskich pucharach począwszy, poprzez medal na igrzyskach olimpijskich, aż po najbardziej emocjonujące mecze podczas piłkarskich mistrzostw świata. Ta ostatnia impreza była swego rodzaju "piętą achillesową" w karierze Lubańskiego. Na czempionacie w RFN, w 1974 roku nie mógł wystąpić z powodu pamiętnej, koszmarnej kontuzji, odniesionej w eliminacyjnej potyczce z Anglikami. Zaś 4 lata później, w Argentynie, grywał sporadycznie. Choć wydawało się, że forma i umiejętności Lubańskiego mogłyby pomóc naszej drużynie ugrać wtedy coś więcej... Jednak mimo braku medalu na mistrzostwach świata - Włodzimierz Lubański z pewnością jest jednym z najlepszych piłkarzy w dziejach naszego futbolu. A poza boiskiem - to także niezwykle pozytywna postać. Czego potwierdzenie możemy znaleźć choćby na kartkach tej ciekawej, choć niespecjalnie opasłej, książki...

Historie życia piłkarzy, ciekawe fakty i fantastyczne zdjęcia. Jednak brak mi treści - więcej danych, mało też zdjęć, choć są w dużej rozdzielczości to mogło być ich 'wincyj'. Samą książkę polecam dla młodych fanów, przyszłych wymiataczy boiskowych... No i dla starych kibicowskich wyjadaczy, jak myślałem, że Mnie nie zaskoczy książka... To się zdziwiłem.

Jest OK, chociaż do wszystkich "autobiografii" wielkich piłkarzy podchodzę z dystansem. Tutaj naprawdę można uwierzyć, że czytamy opowieść zwykłego chłopaka, który po prostu dobrze grał w piłkę. A że w pewnym momencie zaczęli go otaczać ludzie jak Rod Stewart czy Robert Redford... :) PR-owej papki wcale nie jest w tej książce tak wiele, jak sugerowałby tytuł i to jest jej wielka zaleta.