Wiersze ze słów

Blokrealizm. Nie spodziewałam się szału, bo nie lubię poezji - czytam ją zazwyczaj wtedy, gdy muszę. Nigdy nie czuję ekscytacji związanej z sięgnięciem po tomik poetycki, co z kolei często mi się zdarza, gdy zaczynam czytać prozę. Muszę jednak przyznać, że bardzo przypadły mi do gustu "Dzikie dzieci". Lubię klimaty inicjacyjne. Z perspektywy czasu, gdy już jestem dorosła, lubię analizować to, co dzieje się w dorastających głowach. To fascynujące. Siwczyk skomponował tomik opowiadający historię młodego, nastoletniego chłopaka dorastającego w blokowisku na Śląsku. Podmiot zewsząd otoczony jest szarością. To, co go otacza to klatki schodowego, wielka płyta, ponętne dziewczyny przechadzające się po alejkach, a także... Bóg. Obserwujemy bohatera w środowisku domowym - przy matce, ojcu - wydaje się, jak gdyby nie byli blisko, nie ma między nimi czułości. Rodzice śpią, drzemią, są gdzieś w tle. A młodzieniec dorasta i zaczyna doświadczać. Niezwykle ważna jest dla niego sfera fizyczna, co nie jest niczym zaskakującym, biorąc pod uwagę buzujące hormony w okresie dorastania. Nie ma tam jednak miejsca na miłość - nastolatek zazwyczaj nie jest gotowy na głębokie uczucie, na prawdziwą miłość. Podmiot skupia się na czystej biologii, na potrzebach seksualnych, nie na emocjonalnej bliskości z dziewczyną. Siwczyk ukazuje naturalny proces dojrzewania - na samym początku jest czas nie na wielką głębie uczuć, lecz na radosne i intrygujące poznawanie swoich ciał. Kolejna sfera związana z inicjacją bohatera to sfera sacrum. Bóg przewija się w tomiku przez wiele utworów, jednak w tytułowym wierszu możemy przyjrzeć się bliżej stosunkowi chłopaka do boskości. Zmienia się miejsce akcji - tym razem nie jest to duszne mieszkanko, nie jest to plac przed blokiem, a kościół. W owym kościele na krzyżu spoczywa Chrystus. Zimno jest na dworze. Wszyscy marzną. Dzieci w swojej naiwnej, prostolinijnej, nieco spontanicznej empatii uznają, że Bóg też odczuwa chłód. Łaskocząc go w stopy, czekają na reakcję. Czy Chrystus uśmiechnie się? Czy coś powie? Jak sprowokować go do ujawnienia się? Gdzie jest Bóg, jak nie w kościele? To tomik przyziemny pod wieloma względami - język jest potoczny, brak tu zbędnej ornamentacji poetyckiej, tematy są codzienne... A jednak czuję się poruszona tym, co w nim przeczytałam.

Byłam szczególnie ciekawa Autora po odkryciu, iż jest jednym z tych, który został uhonorowany nagrodą Angelusa (2022r). Słyszałam o tej nagrodzie, wydawała się być mało prestiżowa ponieważ niewiele szumu wokół laureatów, jakby to co powinno być nam bliższe zostaje wciąż za zasłoną "mniej wartościowe". Nagroda od kilkunastu lat przyznawana jest corocznie za najlepszą książkę prozatorską opublikowaną w języku polskim w roku poprzednim i przeznaczona dla pisarzy pochodzących z Europy Środkowej, którzy w swoich pracach podejmują tematy najistotniejsze dla współczesności i pogłębiają wiedzę o świecie innych kultur [proza i przekład]. I pewnie, gdy nazwa coś nam mówi, nazwiska zwycięzców już nie koniecznie. Łatwo je przekręcić, niepoprawnie zapisać, to kto je zapamięta jeśli nie sięgnie po napisane przez nich treści? W przypadku Edwarda Pasewicza czy Macieja Płaza może być z tym łatwiej. "Dolna Wilda" (2001) nie jest tomikiem nagrodzonym w tym konkursie, ale miałam ochotę rozpocząć od debiutanckich utworów by w przyszłości pójść dalej i móc odkrywać zmiany w poetyce Pasewicza. A debiutancki tom pozbawiony jest ckliwych słów, czy nawet oprawy, tak by wiersz stawał się przyjazną lekturą. "Dolna Wilda" jest zbudowana z mocnych słów, przedstawia często surowy obraz rzeczywistości, bez aury ubarwiania, tak zwanych kwiatuszków na stole, gdy pisze się o gorzkiej kawie. "Zima i wszystkie z nią związane kurwy zbliżają się do nas z tamtej strony nieba. Chodzi być może o rachunki za prąd, grube ubranie i możliwość grypy. A z tamtej strony nieba jest ciepło, są dalekie kontynenty i nowe wrażenia. Mieliśmy pisać z Prochaską operę, lecz na razie brzmi tylko uwertura." fragm."Piszemy operę" (s.4) "Ta… Jestem trzydziestoletnim facetem i leżę. Wychodzi mi to lepiej niż wszystko inne. Gromadzę się nad ranem w okolicach kawy i obserwuję jej pianę na brzegach kubka. (...) Być może jeszcze czuję różnicę, skrobiąc pysk żyletką, żałując czasami, że nie mogę wraz z warstwą włosów zdjąć wydarzeń, które, o tak, chciałbym bardzo, mogłyby spłynąć w korzenie kanalizacji." frag. "Przebiegi" (s.26) Pomiędzy tak opisywaną zwyczajność codzienności wplecione są tu i tam strofy przypominające przeszłość. A mnie szczególnie ten wiersz otulił własnym ciepłym wspomnieniem, wspomnieniem o dziadku: Nad Odrą Dziadek Barczuk umierał na raka w Kostrzynie nad Odrą. Tam było pełno mew i dlatego to są martwe ptaki. Dni już nie pamiętam, ale są ścieżki, znaki wydrapane w małym kamieniu. Na przykład studnia, którą czyścił, a do której ja wrzucałem śmieci i zabawki. Pulchny jak laleczka, w zielonym sweterku, buła z plasteliny, wrzeszczałem kiedy wyszedł z niej w gumowym ubraniu. Chciałbym powiedzieć: cały w wodorostach, z wodnym bogiem we włosach, z błyskiem w oku, jakby odkrył tajemnicę, którą — wiecie — przekazał mnie. Lecz nie powiem, był suchy i miał szeroką szczękę, żółtą skórę i sękate dłonie. Dotykam drzewa — tak myślałem wtedy i nie myliłem się wcale. (s.7) Są też te bardziej intymne, nacechowane sensualnie słowa: "Kriegsmarine byłaby dumna, widząc jak idę na dno, jak odmierzam dno, jak dnem się staję między brzaskiem a dniem, wpadając ci w oko w światłach dyskoteki, gdy pytasz mnie, jak się czuję w tej koszulce oblepionej wodorostami i czy mogę ją zdjąć. Chcesz rzucić okiem na tors, na nogi, na uda, na jądra kołyszące się jak dzwony, na to skwaszone podniebienie. Chcesz mi usta językiem, taką wielką mową, większą niż mowa najświętszego ze świętych, otworzyć, żebym mógł mówić, żebym mówił wiele, żeby z tego mówienia zrodziło się istnienie." fragm."Kriegsmarine" (s.13) "Ale czy oni mają muzykę? Chłopiec, co wąskie stopy natarł olejkiem do opalania, jego kochanek, który już śpi od południa, i przyjaciele i znajomi palący się w słońcu, Ci przyjechali z Treviru, tamten z Akki, wiem, że widzieli Krzyż Południa i zazdroszczę chłosty w ciemnym pokoju na Via Nuova, tych opowieści słucham drugi tydzień, a jednak nie mogę usłyszeć muzyki." fragm."Naśladownictwo" (s.27) A pośród poruszającej zwyczajności jest tu też taka wstęga zwana śmiercią, która toruje sobie drogę pośród innych odczuć, myśli, opisanych chwil i wspomnień. Jest nienachalna, przycupnie lekko na linii wersu, a w końcu też wybrzmi jako trup z ciała i kości: "Pani Michałowska umarła we wtorek. Nad ranem znaleźli trupa, nad ranem. Jej pończocha wisiała za oknem, podarta i zacerowana, i znowu podarta — wzory skłębionych myśli odciśnięte w powietrzu. Kiedy ją wynosili, pies zawył i kawa wylała się na obrus. Z okrutnej sierści jest ten świat utkany. Taka myśl krążyła jak mucha nad kanapką, w czaszce pustej, białej, przesiąkniętej pleśnią. fragm."Pani Michałowska" (s.31) Na mnie "Dolna Wilda" robi wrażenie topornie ociosanego tomu. Jest jak widok tępo ogolonej twarzy mocno zarośniętego człowieka, gdzie twarz już jest widoczna, można rozpoznać do kogo należy, ale jeszcze potrzebne wygładzenie skóry, może nawilżenie? Oczywiście w przypadku poezji Pasewicza nie chodzi mi o wygładzenie czy to w sposobie pisania czy wyznaczania kierunku w temacie, ale o podbicie tego, co często nieuchwytne, a charakterystyczne dla danego poety. Jest w tym rytm i harmonia, wyłuskany drobiazg i zapamiętana chwila ze spotkania z drugim człowiekiem. Jest też coś łaskoczącego, żeby nie napisać drażniącego, podszytego pod słowa. W przyszłości przyjrzę się Autorowi bliżej. Do całości brakowało mi jeszcze odpowiedzi na nurtujące od początku pytanie - skąd Wilda, czy to realne miejsce? Okazuje się, że to obecnie nazwa dzielnicy Poznania. Najpierw była wieś , potem folwark patrycjuszowski, który w 1488 roku przeszedł w ręce rodziny Wildów, a pod koniec XIX wieku po przyłączaniu terenów gminnych, które do tej pory były zapleczem dla miasta, stały się integralnymi częściami miejskiej aglomeracji. I to tyle historycznie, a dlaczego u Pasewicza nazwa tomu, w którym więcej o zagranicy, jakiejś tam Malcie, niż o Poznaniu?

24 wiersze tkane przeróżnymi warstwami słów, a do tego połączone ze sobą delikatnymi nićmi ukrytych znaczeń. Zestawienie poplątane, w którym można dłubać w poszukiwaniu znaczeń. I jaki uzyskamy efekt? Zaskakujący, tak jak ostatnie wersy każdego utworu w tym tomiku. Sięgając po raz kolejny do lektury, odkrywamy nowe zakamarki „Stacji wieży ciśnień” Dawida Mateusza, tworząc tym samym jej coraz pełniejszy obraz, który mimo to pozostaje nieodgadnioną awangardową miniaturą. Większość recenzji klasyfikuje ten tomik do poezji zaangażowanej, czyli naszpikowanej problematyką ideologiczną oraz społeczną. Według mnie jest to głos młodego, wrażliwego mężczyzny, który przesiąknięty wychowaniem, edukacją oraz relacją z kobietą postrzega świat w ciemnych barwach. Pełna recenzja na: http://moznaprzeczytac.pl/stacja-wiezy-cisnien-dawid-mateusz/

Kopyt przede wszystkim ma manierę świeżo upieczonego lewicującego studenta filozofii albo kulturoznawstwa, który właśnie odkrył słowa "dyskurs" i "paradygmat", ale poza tym zbiór bronią dobre momenty, do których należą na pewno "paradygmat" (o ironio),"z zastanowienia się wynika rytm i piękno rzeczy", "nowa jakość", "wywiad" i "my delicje".

Sosnowski znów bierze czytelnika na niezwykłą wyprawę: a to na @tlantydę, a to na Zanzibar, a to śladami tajemniczych zapisków z kodeksu drezdeńskiego. Ten zabieg - zastosowanie obrazów "w" czy też "obok" tekstu znacznie wzmacnia czytelnicze doznania - odmienność sztuki prekolumbijskiej sprawia, że trafiamy na inny świat. "Jak zwykle", jest to poezja najczystszej próby, pełna wysmakowanych aluzji, autonawiązań, gierek, żarcików, meandrów, zawijasów i czego tam jeszcze. Jedno przeczytanie tej książeczki wprawia jedynie w oszołomienie i zachwyt - kolejne mogą przynieść znacznie, znacznie więcej wrażeń. Bo tylko gdy mamy do czynienia z arcydziełem, zabawa z tekstem trwa bez końca. Kosmos Sosnowskiego to gęstwa pełna zaczarowanej muzyki, szczególnie tej nie związanej bezpośrednio z dźwiękiem. A to "dwa razy flauti lub oboi" (s. 39),innym razem zdarza się "spora aktywność na słońcu" (s. 43),a jeszcze gdzie indziej znajdzie się miejsce na "spin-flip Madianitek". Czarowny i skrzący wirtuozerią świat poety laureata, jak to sobie wydawnitwo pozwoliło zaznaczyć czeka na eksplorację. I na pewno nie będzie to tania interpretacja ani nawet banalna "próba zrozumienia", ale mnóstwo literackich przygód.

Wielowątkowa kompilacja 77 wierszy w formie sonetów francuskich, mocno Różyckich. Ograne toposy przekornie wykorzystywane, z ironią, wyczuciem i intertekstualną erudycją. Wątki kolonialne są na tyle wieloznaczne, że tworzą się mini-cykle: dziecięce wyjazdy kolonijne, kolonizacja, literatura przygodowa i chyba najważniejsza, kolonizacja języków i stylów. Kilka tekstów metajęzykowych, jakoś bezwstydnych czy zbyt lekkich - wygląda na to, że ingerencja w język na tak dosłownym poziomie nieco rozbija spójność; nadmiar działa tu na niekorzyść. Poza tym, fascynująca przygoda, zabawna wycieczka po odkurzonej przeszłości, ojczyźnie...

Wybór z pierwszych publikacji Tkaczyszyna-Dyckiego jest nierówny - momentami poruszający i olśniewający, chociażby w grze metafizyką i dramatem, a chwilami po prostu dość płytki i egzaltowany. Mimo wszystko, w pełnym obrazie z tych 12 lat twórczości poety - jednak na plus.

Podczas lektury zastanawiało mnie, czy autor rzeczywiście znał znaczenie wszystkich terminów użytych w tekstach, co mógłby powiedzieć o albuminie i czy chodzi o osocze krwi ludzkiej. W książce jednak nie chodzi o biochemiczną lekcję, lecz o wykład z zabawy ze składnią, słownymi echolaliami, fraktalnymi strukturami z układu tekstu, ze składu głosek, z rozkładu poezji. Tomik niemożebnie inspirujący i zachęcający do rozpoczęcia własnych eksperymentów z odkryciami filozofii Noama Chomsky'ego.

Ciekawy tomik, który porusza nieciekawe kwestie. Chcemy czy nie, musimy sobie odpowiedzieć na pytanie, jak żyjemy, co jest dla nas ważne (i czy coś w ogóle jest jeszcze takowym),jak postrzegamy nasze życie, czy zauważamy "małe rzeczy"... "Państwo P." to chyba nie tylko przypadkowe państwo P., to też (a może przede wszystkim) znane nam przecież dobrze państwo polskie, z dobrze nam znaną rzeczywistością. Warte polecenia również dlatego, że nie jest to poezja, do której się przyzwyczailiśmy - jest to ten typ poezji, którą czyta się dobrze, i do której chce sie wracać.

ZERO KSEROTONINY Miśki kompromiśki czy szachmatka? Traumatka czy bajka ubywajka? Andersenność, a może: szczypta ultramaryni? O ile Białoszewski wprowadził do literatury m. in. Dziki Kraj Przyczyn, tak Joanna Mueller samodzierżawi tu neologgię dylematek, sublimatek i nie tylko. Lektura obowiązkowa dla czulentów i innych niezabitków.

Tomik Kamila Brewińskiego miał bardzo duży potencjał, przeczuwałam zachwyt zaczynając lekturę, ale skończyłam z lekkim rozczarowaniem. Bardzo podoba mi się to w jaki sposób autor układa frazę, ale mniej już sam koncept i temat - myślę że tej mąki trochę za mało na dobry chleb.

Do połowy książki odczuwałem zachwyt nad stylem, wrażeniami i uczuciami jakie potrafił przekazać Pułka w swój oryginalny sposób. Od połowy jednak lektura robi się coraz cięższa - wchodzimy coraz głębiej w gąszcz eksperymentów formalnych autora, w których ciężko było mi się odnaleźć.