Apostołowie Europy

Monografia Mieszka Starego autorstwa Stanisława Smolki wprowadza czytelnika w czasy rozbicia dzielnicowego. Autor nie skupia się wyłącznie na sprawach stricte politycznych. Porusza kwestie społeczne, wiary, gospodarki. Książka napisana jest staropolszczyzną, co dla mnie jest in minus, ale merytorycznie dobra pozycja.

Publikacja Marka Kazimierza Barańskiego dot. dynastii Piastów w Polsce jest jedną z najlepszych (o ile nie najlepszą!) pracą przekrojową na temat średniowiecza w Polsce dostępną na rynku. Autor porusza kwestie polityczne (tych jest zdecydowanie najwięcej),społeczne i kulturowe (te są zdecydowanie najgorsze, ograniczają się - w głównej mierze - do opisywania budynków). W tej książce autor nie pozostaje stronniczy, znajdziemy liczne hipotezy - przytoczone wraz z ich twórcami, które autor dodatkowo argumentuje bądź obala. W zrozumieniu pomagają załączone tablice genealogiczne, brakuje jednak - zdecydowanie - map, jest ich o wiele za mało. Na pochwałę zasługuje sposób przedstawienia rozbicia dzielnicowego, zwykle opisane ono jest w sposób zawiły i niezrozumiały. W tym przypadku autor pominął pomniejsze potyczki, tworząc klarowny (ale w dalszym ciągu obszerny) portret XII i XIII wiecznej Polski. Szczerze polecam!

Pomysł zdarzenia mitów o średniowieczu i rzeczywistości średniowiecznej jest świetny. Szczególnie że epoka ta obrosła licznymi i różnorodnymi mitami - od romantycznych o wojownikach i zamkach po te mniej przyjemne o brudzie, smrodzie i odchodach na ulicach. Książka skierowana do odbiorcy popularnego nie jest najlżejszą pozycją, jaką znajdziemy w księgarni, jej lektur wymaga skupienia i uwagi. Samsonowicz jest naukowcem i to w tej książce widać. Myślę, że to pozycja z ogromnym i nieco niewykorzystanym potencjałem.

Na wstępie krótkie Ad vocem do niektórych przeczytanych poniżej opinii, jeśli ktoś po lekturze tej książki stwierdza, że autor podaje tylko kto ile i za co musi konkretną ilość solidów zapłacić to zdecydowanie nie załapał przesłania książki. Średniowiecze, a szczególnie to wczesne przez wiele lat uważane było za epokę ciemną, zacofaną, bez praw i reguł, gdzie wygrywał ten Pan, który najlepiej oddzielał mieczem głowę od tułowia swojego oponenta. Karol Modzelewski pokazuje, że wczesnośredniowieczna, barbarzyńska europa budowana była na silnej wspólnocie (nazywanej przez niego krewniaczą),ukazuje rozbudowane "barbarzyńskie" prawa i obowiązujące w tych wspólnotach zasady. Praktycznie każdy z większych barbarzyńskich ludów posiadał swoje prawo zwyczajowe, które później zostało również spisane na pergamin jak Lex Salica, Lex Ripuaria, Lex Burgundionum, Lex Longobardorum itd. K. Modzelewski w ciekawy sposób przedstawia jak kształtowała się sytuacja społeczna w określonych barbarzyńskich społecznościach/plemionach. Autor pokazuje przy okazji ogromny rozgardiasz jaki tam momentami panował pod względem tego, że w danym plemieniu możemy mieć "kilku królów, książąt, wodzów itp." Fakt, autor bardzo ciekawie to opisuje, korzystając z dokładnie znanych mu źródeł historycznych, natomiast brakowało mi pewnego usystematyzowania, może zachowania chronologii w tym momencie. Brakło ewentualnego odwołania do wcześniej ukształtowanych koncepcji/przemian (niektórych już przestarzałych co prawda ale ich wspomnienie zawsze pokazuje kierunki rozwoju badań) w systemach rządów barbarzyńskich społeczności: Volkskönigtum, Sakralkönigtum, Heerkönigtum. Generalnie autor w dobry sposób obrazuje, że nawet w tej "barbarzyńskiej" społeczności nikt nie mógł sobie pozwolić na wszystko, gdyż w tej krewniaczej wspólnocie krwii panują określone zasady, a ich złamanie będzie kosztowne nie tylko dla samego złoczyńcy ale i dla jego wspólnego kręgu. Pozycja na pewno potrzebna, bo zwraca uwagę nie tylko na germańskie plemiona i ich zasady, ale również na nasze społeczności słowiańskie oraz ich zasady i obyczaje. Książkę serdecznie polecam.

Znakomita analiza obiegowych wyobrażeń mitycznych, z których wyrastają legendy o początkach Polski. Świetna odtrutka zarówno na pozytywistyczne lekceważenie dla "kronikarskich wymysłów", jak i na turbolechitów. Miejscami tylko mam wrażenie, że wywód ma konstrukcję kolistą lub przynajmniej spiralną, na czym cierpi jego klarowność.

Książka dla każdego, kto czuje głód po szkolnej edukacji z zakresu wiedzy zawartego w tytule. Nie jest bowiem tak, że skoro to początki, zdarzenia miały miejsce tak dawno a ludność była w znakomitej większości niepiśmienna, to nie zebrano bogatego materiału źródłowego. Język nie jest najprostszy, momentami (zależnie od tematyki rozdziału) ciężko przebrnąć przez wszystkie analizy, jednak mimo wszystko jeśli ktoś jest miłośnikiem historii na pewno wyskubie coś dla siebie. Polecam!

Co prawda zwykle takich wielkich książek nie czyta się w całości, ale wybiera się z nich najbardziej w danym momencie interesujące fragmenty, kiedyś (przed egzaminem z historii średniowiecza) przeczytałem całość. Świetna rzecz, bogato ilustrowana i wzbogacona o różne mapy, tabele i drzewa genealogiczne. Poza tym obszerniejsza od innych podręczników do historii wieków średnich (bo przecież wśród fioletowych książeczek średniowiecze opisują tomy 4 i 5 - w sumie ok 1500 stron) zawiera też rozdziały poświęcone dziejom innych kontynentów. Owszem, Autorzy nie specjalizują się w dziejach Ameryki prekolumbijskiej, ale dobrze, że chociaż zaznaczyli pewne najistotniejsze problemy świata pozaeuropejskiego. W swoim czasie udało mi się zdobyć na tej książce dedykację od jej Redaktora - prof. M. Salamona, toteż moja sympatia do "Kształtowania średniowiecza" jeszcze wzrosła. A zawsze stała na wysokim poziomie, bo przecież kupiłem tę wielką księgę za 19,90 PLN... Z pewnością byłaby warta i pięciokrotnie wyższej ceny. Tomasz Babnis

Wspaniały i barwny opis tzw "mrocznych wieków", czyli okresu który Europa przechodziła po upadku cywilizacji rzymskiej. Czasy pomijane na lekcjach historii, niemniej bardzo interesujące, co autor udowodnił w tej niewielkich rozmiarów książce. Zdecydowanie warto przeczytać, aby w pełni docenić odrodzenie cywilizacji jakie nastąpiło w kolejnych wiekach średniowiecza.

Książka jest w istocie zbiorem 4 luźno ze sobą powiązanych tematycznie tekstów, z czego tylko jeden bezpośrednio jest o Jadwidze Andegaweńskiej. Książka napisana dość przystępnym językiem (nie to, co Hegel),ale ma jedną wadę - nie tłumaczy cytowanych zdań po łacinie i po niemiecku, przez co czytelnik, który nie zna tych języków może mieć duże trudności w odbiorze tego. Niemniej zainteresowanych i wprawionych w lektury historyczne czytelników odsyłam do przeczytania także i tego. Szczególnie, że jest to książka niezbyt gruba.

Vademecum archeologii ziem polskich. Fajna książka która podsumowuje stan naszej wiedzy na temat szeroko rozumianej archeologii ziem polskich. Napisana kilkanaście lat teamu ale ciągle aktualna gdyż stan wiedzy poszerza się raczej wolniej niż szybciej. Książka jest kompendium poświęconym nie tylko odkryciom, badaniom ale też badaczom, którzy przyłożyli niebagatelną rolę by lepiej zrozumieć jakie są nasze początki. To co było szczególnie ciekowe to różne hipotezy badawcze stawiane przez badaczy, opisy szczególnie zasłużonych miejsc dla archeologii (np. Wawel, Ostrów Lednicki, Góra Ślęża). Zwłaszcza części dotyczące Góry Ślęży były interesujące – z uwagi na moje dolnośląskie zainteresowania.

Bardzo przyzwoita pozycja. Wszystko jest uporządkowane, jasno wyjaśnione, język przystępny, większych błędów merytorycznych nie zauważyłem. Z drugiej strony, nie czuję się, jakbym po tej lekturze wiedział jakoś zauważalnie więcej i obawiam się, że za parę miesięcy ta książka nie będzie mi się z niczym kojarzyła. Jeżeli na coś miałbym zwrócić uwagę, to na jasne rozrysowanie różnic pomiędzy podobnymi typami broni (np. kiścieniem, maczugą a korbaczem) i fajny cennik zawarty w aneksie.

Dobra książka o dynastii Merowingów. Z racji burzliwych losów królestwa Franków za panowania Merowingów jak i tego jak napisana jest sama książka, może sprawiać problemy dla czytelników którzy nie posiadają żadnej wcześniejszej wiedzy o opisywanych wydarzeniach.

Dzieło niezwykle ciekawe, wyjątkowe pod względem treści oraz samej historii powstania, w cudownym przekładzie i opracowaniu wybitnego polskiego badacza, Stanisława Kałużyńskiego. Pozycja obowiązkowa dla każdego zainteresowanego dziejami Azji środkowej, Czyngis-chana oraz jego imperium. Może czasami wymagająca, ale niezwykle warta uwagi.

Ile razy po lekcjach historii zadawaliście sobie pytanie co było tu, w Polsce przed wbijanym nam do głowy rokiem A.D. 966? Coś-niecoś tam dzwoniło i świeciło o bursztynowym szlaku i Calisii, może o wikingach i Truso. Idę o zakład, że nic więcej, albo zgoła tyle co nic, jeśli tylko nie studiowaliście historii i nie jesteście historykami. No, obiło się o uszy, że przed chrystianizacją był Popiel (ale to przecież mit-legenda) i Słowianie (tak dziś hołubieni w wersji turbo). Prawda jest taka, że działo się tu jednak, oj działo. Przed naszą historią narodową na obszarze dzisiejszej Polski zamieszkiwały ludy Germańskie, a pośród nich Goci. Ich przed-nasza historia zaczyna się gdzieś około pierwszych dekad I wieku w środkowej części dzisiejszego pomorza środkowego. Goci Pozostawili tam po sobie kamienne kręgi w Węsiorach, Odrach, Grzybnicy i innych miejscach. Dalej niespokojny duch poprowadził ich ku południowemu wschodowi do Masłomęcza, a jeszcze później ku Krymowi. Wędrówka rozdzieliła jednak żywioł gocki, a ucieczka przed ludami napierającymi ze wschodnich stepów zawróciła do Cesarstwa Rzymskiego na Zachodzie (Ostrogoci) i osadnictwa począwszy od Galii aż do królestw gockich za Pirenejami i północnej Afryce (Wizygoci). Słowianie zjawili się u nas dopiero w wieku VI. Opowieść o Gotach czyta się swobodnie, bo napisano ją klarownie mimo, że intensywnie przywołuje materiały źródłowe i wyniki badań archeologicznych. Okrasą są liczne szkice i ilustracje artefaktów gockich, którym przywrócono życie po wiekach wydobywając podziemnych leży. Uwadze polecam mapki i rozdział ostatni dedykowany co prawda studentom szykującym się do egzaminu, ale jest to świetna synteza pojęć, które spotkaliście czytając "Gotów".

Udana praca syntetyczna. Bardzo krótka. W prowadzeniu mamy ogólnie ujętą historię Królestwa Czech w XIV wieku, z nakreśloną sytuacją gospodarczą (np. kolonizacja niemiecka) i polityczną (rządy dynastii luksemburskiej i korona cesarska). Stosunkowo dużo miejsca poświęcono działalności Jana Husa, jego tezom, procesowi i narodzinom ruchu. Starannie opisano wojskowość obu stron. Od taktyki po uzbrojenie. Poza tym wojna czyli zmagania husytów (Sierotek, Taboru i Utrakwistów - choć chyba ani razu nie użyto tego słowa) tak z krzyżowcami (pięć krucjat) jak i w czasie walk bratobójczych. Plus dwie wyprawy Zygmunta Korybutowicza i rejzy na terytoria królestw i księstw, które otaczały Czechy (w tym wypad na Pomorze w trakcie walk Polski z Zakonem). To takie absolutne minimum, które można przeczytać jako dodatek do Trylogii Husyckiej. Nie ma tu szczegółowych opisów bitew ani postaci. Autor skupił się na opisie samych kampanii. Ja przeczytałem i nie żałuję. Styl jest zadowalający, a z powodu syntetycznego charakteru pracy nie padniemy pod nawałem szczegółów.

Bardzo ciekawa, napisana przystępnym językiem historia życia i panowania Przemysła II. W moim odczuciu, świetnie ujęta sytuacja międzynarodowa, co w takich przypadkach jest niesłychanie istotne. Pomimo skąpych źródeł obraz jest klarowny, bez zbędnych teorii spiskowych. Dowód na to że historię, nawet tą poważną, naukową można opowiedzieć ciekawie. Minusem jest brak jakichkolwiek map.

Niezwykle udane opracowanie trudnego, a niezwykle istotnego dla dziejów Polski okresu przełomu XIII i XIV wieku. Baszkiewicz jak zwykle ukazuje swe pierwszorzędne talenty pisarskie, a odnoszę wręcz wrażenie, że pisząc o średniowieczu jest jeszcze lepszy niż wówczas, gdy za temat obiera epokę nowożytną. Naszkicował nie tylko (jako punkt wyjścia) bardzo ciekawą panoramę XIII-wiecznej Polski, ale nade wszystko niezwykle kompetentnie przedstawił działania dążące do odrodzenia Królestwa Polskiego. Ważne, że nie poprzestaje tylko na opisie działań Łokietka, ale przedstawia też poczynania jego konkurentów: Henryka Probusa, Przemysła II, Henryka Głogowskiego oraz Wacława czeskiego. Baszkiewicz podkreśla znaczenie działań tych ostatnich władców dla odrodzenia Królestwa Polskiego. Sam Łokietek w tej książce jest postacią niejednoznaczną i wcale nie nazbyt chwaloną (choć akurat konsekwencji nie można mu odmówić). Wiele uwag poświęcono naukom pomocniczym, zwłaszcza sfragistyce tej epoki. Choć w książce nie ma przypisów, to jej poziom merytoryczny jest wysoki. "Odrodzenie Królestwa Polskiego 1295-1320" to praca ze wszech miar godna polecenia. Tomasz Babnis