Fenomenologia religii

Cóż, lektura Traktatu to była długa przeprawa. Niekoniecznie jest to dobra pozycja do lekkiego czytania przed snem. Bardzo wiele treści upchnięto tu na stosunkowo niewielkiej objętości, tak że prawie każde zdanie zawiera jakąś nową informację. Autor skupia się tutaj raczej na historii hierofanii (manifestacji świętości) w różnych czasach i wśród różnych kultur. Nie znajdziemy tutaj wyłożonej explicite historii poszczególnych mitologii. Raczej możemy zrobić sobie przejażdżkę po hierofaniach wodnych, kamiennych, rolniczych, niebiańskich etc. Krótko mówiąc, jest to książka dość trudna, angażująca, ale też wymagająca intelektualnie.

Informatywna, z ogromem odniesień, mnóstwem ciekawostek. Solidne opracowanie, idealne dla tych, którzy chcą ukształtować bazową wiedzę na temat początków religii, rytuału, wierzeń ludów pierwotnych i nieco bardziej zaawansowanych, szamanizmu czy magii. Wyjątkowo polecam rozdział o prymatach. Jeśli chodzi o wady - trudno o książki bez wad - zdarza się, że język książki staje się zbyt niestaranny, autor spieszy się od zdania do zdania, od faktu do faktu. Biorąc pod uwagę ogrom opracowanego materiału, takie potknięcia nie dziwią; sam Autor nazywa książkę podręcznikiem, i to rozpaczliwie potrzebnym na polskim rynku (stąd pośpiech),toteż można mu wybaczyć przechodzenie na "notatkowy" styl. Dla wszystkich tych, którzy są zainteresowani tematem - oraz tych, którzy są nie do końca, ale coś ich do tej książki przyciąga - lektura bardzo dobra i rekomendowana.

Rzeczywiście nie polecam by brały się za to osoby pozbawione przeżycia religijnego - zabraknie im koniecznego, podświadomego punktu odniesienia własnej religijności. Osobiście do lektury zachęcił mnie tekst O istocie religii profesora Wolniewicza, który z Świętością Otta utożsamiał śmierć. Te dwie lektury tworzą znakomite połączenie. Minusem nieco ciężki język.

Książka do tego stopnia przewrotna, że prawdopodobnie osoba, która zabierze się do jej lektury bez jakiejkolwiek szczątkowej znajomości tematu uzna, że celem jej powstania nie było przybliżenie osoby świętego Idioty, ale zrobienie idioty z czytelnika . No dobrze, aż tak perfidny Cezary Wodziński nie był, ale sam jurodiwyj, czyli tytułowy św. Idiota to naprawdę ciekawa i intrygująca postać. Pierwsze skojarzenie to połączenie Sokratesa i Diogenesa (tego z beczki),z dyskretną pomocą św. Franciszka. Z mniej spersonalizowanych podobieństw dorzucić można naturystów (lubili chodzić obnażeni),ale zdarzały się przypadki jurodiwych transwestytów, a Ksenia Petersburska została nawet świętą. Święty transwestyta! Rozkwit jurodistwa to XV i XVI, ale występowali właściwie do końca XVIII wieku. Instytucja Idioty nie była znana w chrześcijaństwie zachodnim, co zdaniem autora świadczy o duchowej intensywności prawosławia i nazywa ją religijnym "stanem wyjątkowym". Najlepiej książkę przeczytać, ale nie ulega wątpliwości, że jurodiwi byli znakomici w psuciu dobrego samopoczucia u tych, którzy mieli z nimi styczność, czyli ich obecność "u cioci na imieninach" wzbudzała z reguły popłoch, a potrafili być złośliwi, czy wręcz perfidni. Wodziński twierdzi, że ich postawa była niezłą odtrutką na dogmatyzację i instytucjonalizację świata religii. Ogólnie ciekawa, ale momentami aż za bardzo, czyli irytuje, ale czego można spodziewać się po idiocie. Szczególnie świętym.

Niezwykle prowokacyjna książka. Szestow popełnia w niej sporo błędów, ale w końcu same "Ateny i Jerozolima" są apologią prawa do błędu, do walki z władzą nieugiętego rozumu. Ciekawa lektura, dobrze napisana, choć wnioski z niej płynące, zwłaszcza w obliczu post(post)modernizmu, który mógłby się pod większością z nich podpisać, nie są tak dobre, jak się to Szestowowi wydawało.

Prawdopodobnie najbardziej dogłębna praca poświęcona gnozie. Zdecydowanie polecam każdemu, kto choć trochę interesuje się historią religii albo ezoteryką (w tym drugim wypadku - warto poznać korzenie, bo gnostycyzm ma się dobrze także i w dzisiejszym świecie),albo kto szuka inspiracji.

Kolejne wydanie jest poprzedzone długim, trudnym i nieciekawym wstępem, którego Quispel nie jest autorem. Sam autor jasno i przystępnie objaśnia we właściwej części książki czym jest gnoza. Nie można odmówić mu erudycji, co jest wyłącznie na plus. Zachęca do dalszego zgłębiania tematu.

Książka - choć w skromnej objętości - opisuje obrzędy (misteria) szamańskie, akcesoria, kult a także zabobon, który można jeszcze dzisiaj odnaleźć w wierzeniach ludzi współczesnych. Znakomita literatura dla wszystkich, którzy interesują się religią, kulturą i zabobonem. Autor szamańskie misteria opisał w pięciu rozdziałach, które warto tu wspomnieć, bo w swoje treści są bardzo wymowne i wręcz zachęcające do sięgnięcia po tę książkę: 1. Wędrówki po mapie szamanizmu; 2. Seanse, misteria, rytuały; 3. Wyobraźnia i struktury. Szamanistyczna wizja świata i człowieka; 4. Podróże do głębin psychiki. Choroba psychiczna czy technika ekstazy? 5. Podróże do piekieł. Od szamańskiej inicjacji do baśni magicznej. W tej interesującej książce są też odwołania do chrześcijaństwa - głównie do katolicyzmu, gdyż katolicyzm jako religia, w przeciwieństwie do protestantyzmu, jest bardzo strukturalny, rytualny; jego obrzędowość jest ukierunkowana na sacrum. Z szamanizmu czerpały także baśnie, które czytali nam nasi rodzice. A my jako już dorośli sięgaliśmy do książek takich jak: Czarodziejska góra, Józef i jego bracia (Mann),Ulisses (Joyce),Odyseja - cechy tych powieści czerpały z szamanizmu. Książkę wzbogacają także zdjęcia. Zachęcam do wspaniałej przygody.

Wspaniałe studium kultów misteryjnych. Napisane jest naukowym językiem, jednak "laik" może wiele zrozumieć, wystarczy odrobina skupienia. Jedynym minusem są odnośniki, które dość często zajmują nawet całą dolną połowę strony, ale przecież taki jest charakter dzieł naukowych.

gnoza jako najbardziej radykalna forma ludzkiego doświadczenia obcości - drogą do zbawienia jednostki jest wewnętrzne przebudzenie, rozpoznanie własnego pochodzenia, wreszcie zrozumienie, że świat jest pułapką... ujęcia historyczne, teologiczne, poetyckie (wyjątki z dzieł) oraz filozoficzne, zagadnienia gnozy... najważniejsze zaś to ujęcie gnozy jako religii/filozofii a nie herezji... mit o Perle, boskiej iskrze uwięzionej w materii świata jest streszczeniem całej gnostyckiej antropologii... (eg. Dzieje świętego Tomasza Apostoła)

Z treścią książki zapoznawałem się jeszcze chyba w ubiegłym wieku, kiedy to Historię Boga wydał Świat Książki. Tym samym opinia wybitnie warstwą mchu pokryta jeżeli chodzi o jej treść. Jedna z pierwszych publikacji na temat świata religii w tej akurat konstelacji którą miałem w ręku. Miałem w ręku i przeczytałem. To chyba z niej dowiedziałem się wówczas jak wiele łączy chrześcijan, modlących się przed Ścianą Płaczu i wyznawców Allaha. Oczywiście dostrzegłem też różnice, bo gdybym ich nie widział to zapewne udałbym się z pielgrzymką do Mekki. Po lekturze raczej niewiele zmieniłem w swoich relacjach z kościołem rzymsko-katolickim. Ani nie było lepiej, ani gorzej. Zresztą autorka chyba nie stawiała przed sobą zadań aby tego typu reakcje wywoływać u czytelnika. Książka kończy się rozdziałami opisującymi konsekwencje zauważalnej - szczególnie w świecie Zachodu - utraty wiary w Boga. I okazuje, że Armstrong nieźle opisała ( mimo, że książka miała swoją premierę w 1993 roku) to, co może dziać się w społeczeństwach, które w zasadzie przez aklamacje odrzuciły Boga, a perspektywy przed nimi się rysujące mogą być jeszcze bardziej opłakane. Książka raczej do czytania. Poza tym nosi znamiona obiektywnej, chociaż biografia autorki mogłaby sugerować, że kościół katolicki jest u Karen Armstrong podpadnięty. Po siedmiu latach podjęła bowiem decyzję o opuszczeniu klasztoru.

Ponad miesiąc czytałam tę książkę. Codziennie po kilka z 224 tekstów "sznura pereł", bo tak autor tłumaczy tytuł. Każdy z nich wymaga uwagi, namysłu i refleksji. Ułatwiają to, choć w części, komentarze Ireneusza Kani, znakomitego tłumacza i poligloty. Odwołuje się w nich do tekstów ewangelicznych, znajdując tu wiele analogii. Przytacza fragmenty, czasem tylko pojedyncze zdania czy poglądy filozofów i mędrców. Próbuje przybliżyć i objaśnić nam, ludziom Zachodu, nauki Buddy, <<umożliwić przynajmniej odczucie ducha tej wielkiej, głębokiej Nauki, zakosztowanie jej "smaku">> Piękno i mądrość tych starobuddyjskich tekstów uświadomiły mi, że to, co najważniejsze, zostało już spisane w wiekach przed naszą erą. Potem "ubierano" to tylko w inne przykłady, słowa, przypowieści. Jestem pod wrażeniem wielkiej erudycji autora, dzięki któremu mogłam po raz pierwszy obcować z tymi niezwykłymi fragmentami kanonu Therawady. Teraz, znów powoli, rozważnie, będę otwierać "Muttavali", czytać na nowo, zaznaczać te fragmenty, które szczególnie mnie poruszyły, pewnie niektóre z nich postaram się zapamiętać, a jeśli coś mi umknie, będę mogła sobie przypomnieć. Cieszę się, że mam "sznur pereł".

Biorąc do ręki tę cieniutką książkę, myślałem, że uporam się z nią bardzo szybko. Nie mogłem się bardziej pomylić. Ten wywiad jest tak naładowany wiedzą i przemyśleniami dojrzałego umysłu, że większość odpowiedzi wymaga głębszego zastanowienia. Książka nie musi być obszerna, żeby zawierać pożyteczną wiedzę i ta pozycja jest tego najlepszym przykładem. Joseph Campbell poświęcił badaniu mitów i wierzeń całe swoje dorosłe życie. Kwestia Bogów to esencja tych badań, wiedza przekazana w pigułce. Już po pierwszych pytaniach i odpowiedziach wiedziałem, że będę potrzebował szerszej interpretacji autorstwa Campbella i dlatego zamówiłem Potęgę mitu. Czeka na mnie i już niebawem biorę się za lekturę 😊 Polecam!

Książka mała i niepozorna, ale bardzo ciekawa. Mimo, że jest to wydanie albumowe, zawiera ogromną ilość ciekawych informacji o szamanizmie i prezentuje jego zróżnicowanie i praktyki szamańskie z całego świata. Zdjęcia w tej książce są doskonałe i stanowią integralną część treści książki. Uważam, że to jedna z najlepszych książek wprowadzająca w tematykę szamanizmu wydanych u nas.

Święty Tomasz to postać nie do przecenienia. Genialny teolog i filozof, którego dokonania na stałe wpisały się w historię rozwoju ludzkiej myśli i nie tracą na wartości mimo upływu lat. Z ogromu pism i komentarzy pozostawionych potomnym największym, najgenialniejszym i zdecydowanie najpopularniejszym jest "Summa teologiczna". Jak wskazuje nazwa jest to dzieło mające podsumować i usystematyzować całość wiedzy z danej dziedziny (tu teologii),przy pewnym założeniu metodycznym i dydaktycznym. Ponieważ powstało w XIII wieku, jego budowa odpowiada standardom pisarskim tamtego okresu, które mogą współcześnie sprawiać nieco trudności. "Summa" składa się z czterech części, każda z nich dzieli się na zagadnienia i artykuły. Każdy artykuł rozpoczyna przedstawienie podejmowanego problemu (przeważnie w formie pytania). Dalej następuje coś, co na potrzebę chwili można nazwać antytezą - twierdzenie wyrażające błędne przekonanie wymagające wyjaśnienia, potoczne mniemanie - to z czym Akwinata nie zgadza się i co w dalszej kolejności obali. Po owej antytezie Tomasz przytacza argumenty przemawiające za jej prawdziwością (innymi słowy zarzuty wobec tego, co sam przyjmuje). Kolejny krok to odwołanie do autorytetu, zabieg szczególnie ważny dla scholastyków. Powoływanie się na słowa poważanego myśliciela uważano za gwarancję wiarygodności rozumowania, ważności głoszonego poglądu. W ten sposób autor sygnalizuje swoje zdanie, które następnie formułuje w postaci tezy. Na koniec odpowiada jeszcze na wcześniejsze argumenty za antytezą, obnażając ich błędy i jednocześnie dowodząc słuszności swego stanowiska. Dlatego: to nieprawda, że Tomasz przeczy sam sobie; to nieprawda, że nie wiadomo co twierdzi. Wystarczy dobrze wczytać się w tekst. Na przykład, kiedy w artykule trzecim zagadnienia drugiego pisze: "Zdaje się, że Boga nie ma.", to bynajmniej nie twierdzi, że faktycznie Go nie ma, ale zwraca uwagę na złudzenie, któremu można ulec i jego powody. W rzeczywistości dowodzi, że Bóg istnieje a do uznania tego wiedzie pięć dróg: z ruchu, z przyczyny sprawczej, z istnienia bytu przygodnego i koniecznego, ze stopni doskonałości i z celowości w świecie. Mam nadzieję, że tych kilka informacji ułatwi lekturę. mealibri.blogspot.com

Najlepsze wprowadzenie do buddyzmu zen. Zwięzłe, przejrzyste i napisane przez autora zanurzonego w tradycji i duchowości Dalekiego Wschodu. Suzuki wyjaśnia, że zen zaczyna się i kończy na osobiście zdobytym doświadczeniu. Ci, którzy nie mogą oprzeć się na własnym doświadczeniu, niczego nie rozumieją. Ponadto zen z całą mocą i uporem domaga się wewnętrznego duchowego przeżycia. Jedną z metod praktykowania zen są koany, czyli paradoksalne pytania lub opowiastki. Konstrukcja koanu przeczy logice, uderzając w nasze przywiązania i przyzwyczajenia. W ten sposób koan wyzwala człowieka z myślowych schematów, zbijając umysł z kolein, w które sam wszedł. Przykłady klasycznych koanów: 1) Uczeń: Czym jest Budda? Mistrz: Trzy funty lnu. 2) Dwie dłonie i mamy klaśnięcie. Jaki jest dźwięk jednej dłoni? 3) Jak wyglądała Twoja pierwotna twarz, nim narodzili się Twoja matka i Twój ojciec? 4) Jaki jest dźwięk fletu bez otworów? Autor "Wprowadzenia..." uspokaja, że zen mimo całej swej oryginalności nie musi być wcale hermetyczny czy elitarny. „Ci, którzy wiedzą o zen tylko tyle, ile przeczytali we wcześniejszych rozdziałach o jego nielogiczności czy o zen jako afirmacji wyższego rzędu, mogą dojść do wniosku, że jest on niedostępny i bardzo odległy od zwykłego powszedniego życia, że jest bardzo ponętny, lecz i bardzo nieuchwytny. My zaś nie możemy ich winić za to, co myślą. Z tych powodów powinno się przedstawiać zen także od jego łatwej, zrozumiałej i przystępnej strony. Życie jest podstawą wszystkiego, poza nim nie istnieje nic. Z całą naszą filozofią, ze wszystkimi wspaniałymi i wzniosłymi ideami nie możemy uciec od życia, które przeżywamy. Badacze gwiazd nie przestają stąpać po twardej ziemi. Czym jest zatem zen, kiedy staje się przystępny dla każdego? Joshu (Czao-czou) spytał raz nowego mnicha: – Czy byłeś już tu kiedyś? – Tak, panie, byłem – odparł mnich. Na co mistrz rzekł: – Napij się herbaty. Kiedy indziej, gdy przyszedł inny mnich, Joshu zadał mu to samo pytanie: – Czy byłeś tu już kiedyś? Tym razem odpowiedź była odmienna: – Nie byłem tu nigdy, panie. Stary mistrz jednakże rzekł tak jak przedtem: – Napij się herbaty. Inju (mnich zarządzający klasztorem) spytał potem mistrza: – Jakże to, ofiarowujesz tę samą filiżankę herbaty bez względu na to, jaka jest odpowiedź? – O Inju! – zawołał stary mistrz. – Słucham, mistrzu – odparł niezwłocznie mnich. Na co Joshu rzekł: – Napij się herbaty”.

To nie jest łatwa książka do czytania przy kominku, ani tekst naukowy - i o tym trzeba pamiętać podczas lektury. Choć większość teorii autora została obalona przez specjalistów, co również należy mieć na uwadze, moim zdaniem warto po nią sięgnąć, jeśli jest się miłośnikiem dawnych wierzeń, tradycyjnych opowieści i wysiłku intelektualnego. Graves nie wpiera, a zachęca czytelnika do myślenia i wysnuwania własnych wniosków, zaś jego wiedza na temat mitologii jest ogromna. Lektura bardzo trudna, naszpikowana danymi i wymagająca skupienia, ale w zasadzie obowiązkowa dla religioznawców i wszystkich, którym bliskie jest współczesne zainteresowanie czarami i pierwotną magią

Witolda Tylocha miałem już wątpliwą przyjemność poznać podczas czytania książki "Od Mojżesza do Mahometa", której był niechlubnym współautorem. W tamtej publikacji autor wydał mi się niezwykle stronniczy, by nie rzec niedojrzały. Dlatego z trwogą chwyciłem tę książkę, obawiając się kolejnych tego typu wyskoków. I na szczęście się zawiodłem. Książka jest bardzo treściwa. Nie zgadzam się ze wszystkimi stwierdzeniami autora, ale myślę, że może być wartościowym źródłem wiedzy religioznawczej.

Zdawałoby się, że opasłe tomiszcze takie jak Zarys dziejów religii to nuda przez duże N. Nic bardziej mylnego. Może fascynować. Z jednego względu. Uświadamia gigantyczne podobieństwa między religiami o jakich człowiek nie ma pojęcia. Nie mówię już o potopie występującym w niemal wszystkich wierzeniach ludów zamieszkujących basen morza Śródziemnego. Od znalezienia tekstu sumeryjskiego eposu o Gilgameszu wiadomym już jest, iż Biblia nie była jedyną Księgą opisującą tą, zdawałoby się, mityczną katastrofę. Odkrycie jednak, że już Zoroastrianizm skupiał się na walce dwóch bóstw reprezentujących dobro i zło. Czy, że Aztekowie wierzyli w powrót białego boga Quetzalcoatla, który oddawszy życie za ludzi, odszedł na wschód - frapuje. Dla poznania tych i innych podobieństw między religiami warto przeczytać tę książkę. Być może zamiarem autorów było ukazanie, że religia to opium dla mas. Na moją wiarę nie wpłynęła, ale pozwoliła inaczej na nią spojrzeć