Fizyka a filozofia

Bardzo dobra książka już za dogłębne jak na fizyka przedstawienie związków swojej dziedziny z filozofią. Jednakże przedstawiona tu w zarysie ontologia jest trochę eklektyczna. Np. Heisenberg opowiada się za Heraklitem jeśli ogień tłumaczymy jako energię. Co ciekawe fizyka kwantowa doprowadza do odnowienia arystotelesowskiego pojęcia potencji. Chwali Platona i pitagorejczyków chociaż trzeba powiedzieć że oni brali aparat formalny (idee, liczby, figury) za to co jest najbardziej rzeczywiste. To właściwie na wyższym poziomie niszczy naukę nawet jeśli te wieczne idee z drugiego świata Arystoteles adaptuje jako formy materii. W ścisłym znaczeniu tych form przecież też nie ma poza opisem i niedokładnym fenomenem oglądu, okazuje się że nie potrzeba już dokładnego rozpatrzenia, eksperymentu, morfologii, wystarczy powiedzieć że ten substrat materii wciela taką a taką formę np. rodzaj, nazwę, gatunek, taki a taki kamień.
Kiedy w końcu Heisenberg przechodzi do Kanta to zaczyna się seria błędów.

Wypisałem kilka z brzegu.
Mieszanie form naoczności i kategorii
Dotyczy fragmentu, w którym Heisenberg sugeruje, że modyfikacja pojęć czasu, przestrzeni i przyczynowości przez nową fizykę podważa kantowską aprioryczność.
U Kanta czas i przestrzeń są formami naoczności, a przyczynowość kategorią intelektu – ich status epistemologiczny jest różny, a Heisenberg traktuje je jednolicie. Oczywiście skoro czas i przestrzeń w sensie koniecznej formy doświadczenia nie są pojęciami więc nie zostają obalone przez żadną zmianę teorii skoro widzimy nadal w ten sam sposób.
Heisenberg sugeruje w ten sposób jakby fizyka obaliła Kanta, a argumentuje to zmieniając – jak się zdaje losowo – więc właściwie mieszając jego pojęcia. To wygląda jakby być może nawet czytał całą Krytykę, ale pobieżnie i np. dwa lata przed pisaniem tej książki. Sprawia wrażenie, jakby utożsamiał kantowskie a priori z konkretną treścią fizyki klasycznej, podczas gdy u Kanta chodzi o warunki możliwości doświadczenia, a nie o niezmienne teorie empiryczne.
To mylenie Kanta z Newtonem. Może fizykom trudno się temu oprzeć skoro a) Kant żył w czasach Newtona b) Kant był zwolennikiem Newtona i w jego czasach to był najlepszy znany przykład nauki ścisłej c) Kant analizował Newtona poniekąd go ugruntowując filozoficznie. Ale właśnie w najważniejszej części na tym nie zakończył a dopiero rozpoczął. Od pytania "jak w ogóle jest możliwa taka nauka jak mechanika Newtona?" I dalej.
W tych zdaniach Heisenberga to właściwie gdyby podstawić za Kanta Newtona, to byłyby poprawne! I on chyba podświadomie tak rozumował, bo mu się utarło, że Kant analizował Newtona, więc pewnie go głównie ugruntował. Jednak analiza Kanta była tylko częściowo ugruntowaniem fizyki jego czasu wobec sceptyków i radykalnych empirystow w rodzaju Berkeleya i Davida Huma. Z drugiej strony była to analiza przenosząca konieczność i pewność tej fizyki do aparatu poznawczego. I tutaj Heisenberg ma to samo zdanie wskazując że musimy korzystać z języka klasycznego. O percepcji właściwie chyba nic nie mówi.
Taką trancendentalną analizę teoriopoznawczą można konsekwentnie tzn. niesprzecznie z zamierzeniami autora naturalizować, kontynuować itd. To akurat pojawia się w tekście.
Gdyby dokładnie wykładał Kanta, to by się okazało, że właśnie pojęcia w jego Krytyce zostały w nowej fizyce utrzymane z braku innej możliwości co jeszcze wzmacnia argument. Nowa fizyka nie eliminuje czasu, przestrzeni i przyczynowości jako form poznania, tylko zmienia matematyczny opis relacji empirycznych. To nie jest sprzeczne z Kantem. Nie są sprzeczne a raczej są potwierdzające teoria względności, teoria pola, geometrie nieeuklidesowe, fizyka kwantowa itd.
Heisenberg też poniekąd to wykorzystuje ale często tylko semantycznie i niekonsekwentnie.
Zamiast zrozumieć formy naoczności, kiedy w tekście byla na to okazja i co byłoby bardziej istotne to powtarzanie uwag nt. języka. To dotyczy fragmentu, w którym Heisenberg mówi o „starych pojęciach czasu i przestrzeni” jako o elementach języka potocznego, zamiast ująć je jako transcendentalne warunki doświadczenia a przede wszystkim formy naoczności.
Niespójność: raz mówi źle, raz dobrze o czasie i przestrzeni. Heisenberg nie trzyma jednej, spójnej interpretacji Kanta. W jednych miejscach sugeruje, że fizyka zmieniła formy naoczności, w innych – że pozostają one koniecznymi warunkami jawienia się rzeczy. Co na plus Heisenberg wykorzystuje podobnie jak w Krytyce pojęcie schematyzmu. Jednak nawet jeśli interpretować część wypowiedzi jako intuicyjne odniesienia do schematyzmu, nie usprawiedliwia to mieszania poziomu transcendentalnego z empirycznym.
Powinna zostać dopowiedziana różnica między kategoriami jako warunkami możliwości doświadczenia w ogóle
a ich schematami czasowymi, które są jedyną drogą ich empirycznego zastosowania. Co szczególnie znamienne, fizyka kwantowa – wbrew sugestiom Heisenberga – nie tyle podważa transcendentalną analizę poznania, ile na nowo ujawnia konieczność uwzględnienia warunków konstytucji doświadczenia, w których rola obserwatora wykazuje strukturalne analogie do kantowskiego podmiotu transcendentalnego.
Inna sprawa że czasem sugeruje że aprioryczne kategorie też jakoś zostały obalone np. substancjalność, przyczynowość, współwystępowanie a nie zauważa tego, że wszystkie nowe "kategorie" w swoich definicjach okazują się rozwinięciem lub uszczegółowianiem tych koniecznych z Krytyki. I zarazem potwierdza się brak ich "przystawania" do "rzeczy".
Niewiele wspomniałem o "rzeczach samych w sobie" i ontologii pokantowskiej bo jej też niewiele znajdziemy u Heisenberga a raczej trochę znajdziemy ale chciałem przede wszystkim sprostować błędy.
Fizycy zdają się nie odróżniać kategorii jako warunków możliwości doświadczenia od ich historycznych modeli empirycznych, które fizyka rzeczywiście modyfikuje. Z tamtego okresu chyba fizyk Weizsacker lepiej przeanalizował kantyzm wobec swojej dziedziny.

Z kolei Amsterdamski w posłowiu podejmuje się zadania skazanego na niepowodzenie lub jakieś strasznie toporne
przewrotki. Że mianowicie nowa fizyka wcale nie neguje materializmu tylko zmienia treść tego, czym jest materia. No nie, właśnie to jest ontologicznie już niemożliwe. Nie istnieje żadna materia.
Jedyną możliwość pogodzenia tego widzę u kantysty Alberta Langego czyli traktowanie materii wyłączenie instrumentalnie. Od Amsterdamskiego zionie fabryka. Tak trzeba mówić w fabyce jeśli się nie produkuje skomplikowanego sprzętu, ale dlaczego zaraz to ma być "samo w sobie i dla siebie" prawdziwe.
Pytanie gdzie jest taka wartość metodologiczna materializmu. Może w produkcji masowej a na pewno nie np. w przypadku psychologii fizyki chemii biologii filozofii nawet. Chyba w budownictwie.
Amasterdamskiemu nie podoba się też subiektywizm, to jest senantyka. Intersubiektywizm pozostaje subiektywizmem.
W ogóle mówi sie czasem że fizyka kwantowa obaliła determinizm typu demon laplaca i w ogóle determinizm.
Mi się nie wydaje. Bo przecież jednak nieokreśloność i indeterminizm znamy z konieczności w wyniku interakcji poznania, pomiaru i świata fizycznego także w małej skali. Wiec logicznie nadal możliwe jest by utrzymywać że niezależnie od pomiaru i poznania determinizm obowiązuje
Demon laplaca jako intelekt tylko z nazwy i intelekt nieludzki też logicznie mógłby istnieć. Ale dziś determinizm i materializm w ogóle nie jest do obrony ontologicznie. Tylko jako pewne pojecia. One stały się puste zarówno filozoficznie po Kancie jak i w przypadku materializmu doświadczalnie.
Wracając do Heisenberga to pod koniec zaczyna słabo uzasadnione łatanie żeby jakąkolwiek drogą uzasadnić realizm naukowy. Jednak był wielki i wszechstronny, dziś brakuje takich naukowców.

Bardzo dobra książka już za dogłębne jak na fizyka przedstawienie związków swojej dziedziny z filozofią. Jednakże przedstawiona tu w zarysie ontologia jest trochę eklektyczna. Np. Heisenberg opowiada się za Heraklitem jeśli ogień tłumaczymy jako energię. Co ciekawe fizyka kwantowa doprowadza do odnowienia arystotelesowskiego pojęcia potencji. Chwali Platona i...

Trudna książka, ogarnięcie niektórych rozdziałów zajęło mi sporo czasu. T_T Pojawia się też dużo powtórzeń co czyni lekturę jeszcze cięższą.

Trudna książka, ogarnięcie niektórych rozdziałów zajęło mi sporo czasu. T_T Pojawia się też dużo powtórzeń co czyni lekturę jeszcze cięższą.

Książka opisuje rozwój fizyki kwantowej i jej implikacje dla rozumienia rzeczywistości. Heisenberg wpisuje fizykę kwantową w tradycję filozoficznego zastanawiania się nad naturą rzeczywistości - opisuje poglądy starożytnych greckich filozofów oraz niektórych nowożytnych np. Kanta.
Książka napisana dosyć prostym językiem, ale mówiąca o sprawach skomplikowanych. Nie mogę powiedzieć, że w całości ją zrozumiałem, ale z pewnością wiem więcej o fizyce współczesnej i o tym, co z niej wynika. Zaskakuje szeroka wiedza i głęboka myśl Heisenberga.

Książka opisuje rozwój fizyki kwantowej i jej implikacje dla rozumienia rzeczywistości. Heisenberg wpisuje fizykę kwantową w tradycję filozoficznego zastanawiania się nad naturą rzeczywistości - opisuje poglądy starożytnych greckich filozofów oraz niektórych nowożytnych np. Kanta.
Książka napisana dosyć prostym językiem, ale mówiąca o sprawach skomplikowanych. Nie mogę...

Wykłady Heisenberga wygłoszone w latach 1955-56 w szkockim St Andrew University, w których przedstawia on kopenhaską interpretację mechaniki kwantowej w kontekście starożytnej i nowożytnej filozofii, oraz w relacji do innych kluczowych teorii współczesnej fizyki. Próbuje również przewidzieć rozwój nauki i jego wpływ na sytuację społeczno-polityczną.

Zakres poruszanych zagadnień jest bardzo szeroki, jednakże Heisenberg z niebywałą lekkością potrafił połączyć to wszystko w jedną spójna całość. Jego interpretacje dawnych filozofów tworzą zwartą siatkę pojęciową, co pozwala na lepsze zrozumienie wykładanych teorii fizycznych. Jest to szczególnie przydatne dla osób obeznanych już trochę z filozofią, chcących zrozumieć współczesną fizykę. Filozoficzni nowicjusze również nie powinni mieć problemu ze zrozumieniem, warto jednak pamiętać, że Heisenberg jest fizykiem, czyta więc filozofię jak fizyk. Zrozumieniem tematu jednak i tak bije na głowę większość współczesnych naukowców. Bardzo pomocna pozycja.

Wykłady Heisenberga wygłoszone w latach 1955-56 w szkockim St Andrew University, w których przedstawia on kopenhaską interpretację mechaniki kwantowej w kontekście starożytnej i nowożytnej filozofii, oraz w relacji do innych kluczowych teorii współczesnej fizyki. Próbuje również przewidzieć rozwój nauki i jego wpływ na sytuację społeczno-polityczną.

Zakres poruszanych...

Bardzo klarowna pozycja, którą posłowiem zmącił Stefan Amsterdamski (tłumacz). Mianowicie wykonał czarną robotę, akcję pogodzenia indeterministycznej mechaniki kwantowej, wyłożonej przez Heisenberga, z deterministyczną postawą materializmu dialektycznego. Heisenberga rozumiem, Amsterdamskiego tylko wtedy, gdy cytuje Heisenberga.

Bardzo klarowna pozycja, którą posłowiem zmącił Stefan Amsterdamski (tłumacz). Mianowicie wykonał czarną robotę, akcję pogodzenia indeterministycznej mechaniki kwantowej, wyłożonej przez Heisenberga, z deterministyczną postawą materializmu dialektycznego. Heisenberga rozumiem, Amsterdamskiego tylko wtedy, gdy cytuje Heisenberga.

Mam du­ży sen­ty­ment do tej książ­ki. U­sły­sza­łem o niej pierw­szy raz w wie­ku 14 lat w olsz­tyń­skim pla­ne­ta­rium, na wy­kła­dzie po­pu­lar­nym o ro­li pi­ta­go­re­iz­mu w na­u­ce. Kie­dy w paź­dzier­ni­ku 2013 ro­ku przy­je­cha­łem na swo­ją pierw­szą u­czel­nię, po­szed­łem od ra­zu do bib­lio­te­ki, zna­laz­łem ten ty­tuł i od ra­zu go wy­po­ży­czy­łem. Ko­li­do­wał tro­chę z mo­i­mi o­bo­wiąz­ka­mi. To dziw­ne u­czu­cie, kie­dy ma się ja­kieś po­czu­cie wi­ny za to, że coś się wie.

To e­le­men­tarz dla tych, któ­rzy lek­ce­wa­żą ro­lę fi­lo­zo­fii dla fi­zy­ki, tak­że w XX w. To po­dob­no ta książ­ka u­ku­ła lub przy­naj­mniej roz­pow­szech­ni­ła ter­min „in­ter­pre­ta­cja ko­pen­has­ka”, o­bej­mu­ją­cy w is­to­cie bar­dzo róż­ne po­glą­dy róż­nych fi­zy­ków (od Hei­sen­ber­ga do Boh­ra). Wspom­nia­ne są pew­ne al­ter­na­ty­wy i o­wo­ce spo­rów in­ter­pre­ta­cyj­nych, np. lo­gi­ki kwan­to­we, któ­ry­mi po­dob­no zaj­mo­wał się Weiz­säcker.

Hei­sen­berg nie o­gra­ni­cza się do ko­men­to­wa­nia fi­zy­ki kwan­to­wej, któ­rą sam współ­two­rzył. Wy­ka­zu­je się e­ru­dy­cją fi­lo­zo­ficz­ną, stresz­cza­jąc „sprzę­że­nie zwrot­ne” fi­zy­ki i fi­lo­zo­fii od Gre­ków do New­to­na. Dla­te­go po­czą­tek książ­ki przy­po­mina tro­chę po­czą­tek bar­dziej roz­bu­do­wa­ne­go „Lo­go­su Wszech­świa­ta” Hel­le­ra. Sły­sząc po raz ko­lej­ny (od gim­naz­jum mo­że już dzie­sią­ty) o fi­lo­zo­fach przed­so­kra­tej­skich, moż­na by się znu­dzić, gdy­by nie do­kład­na wie­dza au­to­ra. Przy­bli­ży­ła mi po­stać A­na­ksa­go­ra­sa, któ­re­go moż­na by u­wa­żać za współ­twór­cę at­o­miz­mu o­bok De­mo­kry­ta i Leu­cy­pa oraz pierw­szy zna­ny przy­pa­dek prze­śla­do­wa­nia za po­glą­dy na­ukowe.

Po­le­cam i fi­zy­kom, i fi­lo­zo­fom na ja­kim­kol­wiek e­ta­pie za­a­wan­so­wa­nia, mo­że na­wet już w gim­naz­jum. Tych dru­gich nie trze­ba chy­ba za­chę­cać, a tych pierw­szych nie­ste­ty trze­ba, bo lek­ce­wa­że­nie fi­lo­zo­fii i ig­no­ro­wa­nie jej ro­li w hi­sto­rii na­u­ki jest nag­min­ne, nie­ste­ty też u wy­bit­nych i zna­nych au­to­rów (Feyn­man, Wein­berg, Haw­king, Ty­son itd.).

Mam du­ży sen­ty­ment do tej książ­ki. U­sły­sza­łem o niej pierw­szy raz w wie­ku 14 lat w olsz­tyń­skim pla­ne­ta­rium, na wy­kła­dzie po­pu­lar­nym o ro­li pi­ta­go­re­iz­mu w na­u­ce. Kie­dy w paź­dzier­ni­ku 2013 ro­ku przy­je­cha­łem na swo­ją pierw­szą u­czel­nię, po­szed­łem od ra­zu do bib­lio­te­ki, zna­laz­łem ten ty­tuł i od ra­zu go wy­po­ży­czy­łem....

Wiedza jednego z najwybitniejszych fizyków na temat klasycznej metafizyki starożytnej (i nie tylko) potrafi zawstydzić nawet dobrze wykształconego filozofa. Co więcej, Heisenberg w niezwykle jasny i przystępny sposób wykłada tutaj zdobycze współczesnej fizyki (świetnie wykłada interpretację kopenhaską teorii względności). Gorąco polecam wszystkim zainteresowanym filozofią i fizyką.

Wiedza jednego z najwybitniejszych fizyków na temat klasycznej metafizyki starożytnej (i nie tylko) potrafi zawstydzić nawet dobrze wykształconego filozofa. Co więcej, Heisenberg w niezwykle jasny i przystępny sposób wykłada tutaj zdobycze współczesnej fizyki (świetnie wykłada interpretację kopenhaską teorii względności). Gorąco polecam wszystkim zainteresowanym filozofią i...