Profil użytkownika: Alone_in_silence

„Kiedy maszerowaliśmy na plac apelowy, z determinacją i animuszem dudniąc sandałami o ziemię, zerknąłem na Oktawiusza na czele jego drużyny. Tylko tyle mogłem zrobić, żeby opanować głośny wybuch czystej radości, ale w duchu wrzeszczałem: To jest to! To nasza wojna! Nasz czas! Bogowie, ależ byłem kurewsko gotowy (…)”

Legion to kolejny już tom przygód rzymskiego legionisty Corvusa. Realistyczne opisy brutalnych walk, krew i pot, determinacja i rozpacz, odpowiedzialność za towarzyszy broni oraz wola przetrwania, to wszystko do czego przyzwyczaił nas już w dwóch poprzednich tomach autor, znajdujemy także i w tej części , która tym razem opisuje wydarzenia dające początek dwóm poprzednim. W tym tomie uzyskamy wyjaśnienia wątków i zdarzeń, o których wspominał Geraint Jones w „Krwawym Lesie” i „Oblężeniu”.

Czytelników znających już pióro autora, nie trzeba do niego zachęcać. Trzeci tom utrzymany jest we wcześniejszym stylu. Dla kogoś kto nie zna legionisty Felixa Corvusa ta książka może być dobrym początkiem by zacząć cykl jego przygód jak i poznać pisarstwo Jones”a. Autor nie jest historykiem. Opis wydarzeń, a więc zmagań wojsk rzymskich z plemionami Germanów i Dalmatów oparty jest na skąpych źródłach historycznych, czego autor nie ukrywa. Dlatego też wartość merytoryczną tej powieści trzeba potraktować tu z przymrużeniem oka.

Powieść trzyma w napięciu i pokazuje, że prawa wojny i los szeregowego żołnierza są uniwersalne bez względu na epokę. Któż zaś lepiej mógłby o tym pisać jak nie sam żołnierz – uczestnik trzech tur służby wojskowej w Iraku i Afganistanie.

Gotowi iść na wojnę u boku rzymskiego legionisty i jego drużyny? Pancerze już błyszczą, a w powietrzu da się wyczuć zapach strachu, usłyszeć głos gwałconych kobiet i zobaczyć, jak trup ściele się gęsto.

„Kiedy maszerowaliśmy na plac apelowy, z determinacją i animuszem dudniąc sandałami o ziemię, zerknąłem na Oktawiusza na czele jego drużyny. Tylko tyle mogłem zrobić, żeby opanować głośny wybuch czystej radości, ale w duchu wrzeszczałem: To jest to! To nasza wojna! Nasz czas! Bogowie, ależ...

Rozwiń Zwiń

Postapokaliptyczna wizja społeczeństwa przyszłości, którego organizacja polega na ograniczaniu wolności jednostki poprzez całkowite podporządkowanie jej systemowi władzy.

Ten klasyk literatury science – fiction powstał w latach 70’ tych a jego osią wokół której koncentruje się fabuła jest idea klonowania. To w niej bowiem głowni bohaterowie książki upatrywali nadziei na przetrwanie gatunku ludzkiego, gatunku, którego powieściowe realia doprowadziły na skraj istnienia.

Czy jednak przyczyny leżące u podstaw klonowania, jak i samo duplikowanie osobników są nam w dzisiejszej rzeczywistości aż tak obce? Po pół wieku od publikacji książki, nasza planeta na pewno nie oddaliła się od źródeł kłopotów, których świadkiem już wtedy była autorka, a i samo klonowanie – możliwości techniczne i nasza o nim wiedza – otwierają dopiero przed nami kolejne scenariusze.

Powieść ma kilku bohaterów, a wobec faktu, że kolejni są klonami poprzednich, w niektórych momentach wymaga ona zwiększonej czujności i uwagi czytelnika. Pokazuje ona jak ludzkość z poziomu „tu i teraz” tworzy historię przyszłości poprzez udoskonalanie technik „produkcji ludzi” tak, by wyeliminować całkowicie akt seksualny, będący jego początkiem.

Na przykładzie kolejnych pokoleń odkrywamy jak cudowna wizja mogła by czekać ludzkość, gdyby udało się wykorzystać fakt, iż kilka/kilkanaście klonów stanowi tak naprawdę jeden organizm. Przy tej okazji jednak wychodzą na jaw nawarstwiające się problemy związane z psychiką, emocjami i kreatywnością nowych ludzi.

Czy „żywe maszyny” - całkowicie kontrolowane przez garstkę ludzi - żyjące w wyizolowanych społeczeństwach, bez własnej woli i ambicji, są najlepszym i najszybszym sposobem na ponowne uczynienie Ziemi poddanej sobie? Czy może jednak dzięki indywidualnym cechom, przebłyskom geniuszu jednostki jednej na milion, można osiągnąć powyższy skutek, czyniąc przy okazji życie bardziej kolorowym w swej nieprzewidywalności?

Postapokaliptyczna wizja społeczeństwa przyszłości, którego organizacja polega na ograniczaniu wolności jednostki poprzez całkowite podporządkowanie jej systemowi władzy.

Ten klasyk literatury science – fiction powstał w latach 70’ tych a jego osią wokół której koncentruje się fabuła jest...

Rozwiń Zwiń

Keba(p) bardziej po turecku, czy może keba(b) bardziej po arabsku? A może chcecie się dowiedzieć, jak smakuje „prawdziwy polski kebab”? Ten nasz, ojczysty, doprawiony jest – w zależności od regionu – ostrzejszą lub łagodniejszą nutką rasizmu.

Najbardziej gorzki smak ma w dniu 11 listopada, kiedy to świętujemy odzyskanie niepodległości, nie pozwalając jednocześnie zapomnieć cudzoziemcom kebaby w pity zawijającym że… ”klient Wasz Pan”. I niestety nie chodzi tu o uwagi co do jakości dania. Te - paradoksalnie – muszą być bez zarzutu, bo klient najpierw danie zamawia, zjada a potem swoje uwagi przekazuje sprayem albo kamieniem, pisząc na szybie co mu nie smakowało lub tą szybę rozbijając. Tylko czemu kebab zjada do końca, skoro miał do niego tyle uwag?

Jakie najczęściej smaki prezentuje kebab w naszym kraju i czym zazwyczaj jest „przyprawiony”? Ile jeszcze wspólnego ma ze swoją ojczyzną a na ile został spolszczony? O tym wszystkim przeczytacie w książce Krystiana Nowaka. Oprócz tego co w bułce lub picie należało by znaleźć, to w głównej mierze książka opowiada o trudnym romansie Polaków z kuchnią Bliskiego Wschodu. Autor pośród budek mniejszych i większych, z różną odmianą słowa kebab, buduje opowieści o nas samych, o polskim społeczeństwie i polityce państwa wobec imigrantów zwłaszcza z krajów arabskich.

Kolejne strony tego reportażu tylko utwierdzają w przekonaniu, że za każdym daniem stoi jakiś człowiek i jego historia, kultura oraz tradycja. Wszystkie one mają wpływ na ostateczny smak tytułowego rarytasu. Okazuje się jednak, że jest to smak daleki od oryginału, w którym zamiast baraniny i wołowiny rządzi kurczak i wieprzowina, gdzie mniej jest miejsca na świeże warzywa a zdecydowanie więcej na sos.

Historie poszczególnych osób uzmysławiają jak ciężką drogę mieli pionierzy tej naówczas przydrożnej sztuki kulinarnej, dziś trafiającej już na biurka pracowników korporacji lub członków zarządu dużych spółek. Autor bowiem na własnym podniebieniu poznawał smaki orientalno – rodzimej kuchni, ale przy tym swoje uszy i oczy pozostawił otwarte na to co najważniejsze tj. na ludzi po każdej ze stron lady.

Czy z kebabem jest podobnie jak z disco polo, którego nikt nie słucha ale słowa hitów są znane każdemu? Zapraszam Was wraz z autorem do podróży po Polsce, by na tle zmieniającej się od początku lat 90’ tych budki z kebabem, prześledzić zmieniające się smaki i gusta Polaków. Nie tylko te kulinarne.

Czy zamiast na wódkę i śledzika „grozi” nam pójście na kebab-a?

Keba(p) bardziej po turecku, czy może keba(b) bardziej po arabsku? A może chcecie się dowiedzieć, jak smakuje „prawdziwy polski kebab”? Ten nasz, ojczysty, doprawiony jest – w zależności od regionu – ostrzejszą lub łagodniejszą nutką rasizmu.

Najbardziej gorzki smak ma w dniu 11 listopada...

Rozwiń Zwiń

Magia...

Synonimy tego słowa to tajemniczość, efektowność, urokliwość, zagadkowość. I choć sam kota nie posiadam (jeszcze), to książkę kupiłem z myślą o tym, że takowy się w moim życiu już niebawem pojawi. Miałem nadzieję, że tytuł książki przybliży mi niezwykłość tych stworzeń.

O tym, że koty posiadają powyższe cechy przekonani są chyba wszyscy, a przynajmniej większość z nas. I nie trzeba być jego posiadaczem, by zetknąć się w swoim życiu z opiniami, że w kotach jest coś niezbadanego, nie dającego się ująć w żadne karby. Do tego, że chadzają własnymi ścieżkami i są samotnikami, które co najwyżej można usiłować oswoić, ale na pewno nie udomowić, też wielkich argumentów szukać nie trzeba.

Nie ujmując Autorce jej poziomu miłości do kotów, książka nie przybliża fantastyczności tych zwierząt. Obok ładnej okładki, oprawy i zdjęć / rysunków, w środku zabrakło czegoś, co nadałoby jej głębszego sensu, wymiaru i indywidualności.

Książka bowiem wydaje się być pogrupowaniem wiedzy z różnych aspektów kociego życia – od historii, poprzez ich miejsce w religii, legendach i kulturze, skończywszy na fizjonomii – ale wiedzy, która dostępna jest w internecie.

Moim zdaniem nie ma pośród kart tego „zbioru informacji o kotach” – bo na pewno nie można nazwać ich opowieścią o tych stworzeniach – odczuć i uczuć samej Autorki, która jak zresztą podkreśla na wstępie, miała i ma czworonożnych przyjaciół w domu, a więc zapewne znane są Jej ich cechy charakteru, zarówno ich przywary, jak i te atrybuty, które czynią zeń przyjaciół człowieka.

I jak mawiał Ernest Hemingway, że „kotom bez trudu udaje się to, co nie jest dane człowiekowi tj. iść przez życie nie czyniąc hałasu”, tak samo ta książka nie wywołała we mnie refleksji, polemiki...jednym słowem nie pozostawiła po jej przeczytaniu hałasu.

Magia...

Synonimy tego słowa to tajemniczość, efektowność, urokliwość, zagadkowość. I choć sam kota nie posiadam (jeszcze), to książkę kupiłem z myślą o tym, że takowy się w moim życiu już niebawem pojawi. Miałem nadzieję, że tytuł książki przybliży mi niezwykłość tych stworzeń.

O tym, ż...

Rozwiń Zwiń

„(...)
Pawiacka noc, posępna i bezsenna,
Pawiacka noc, zwyczajna noc więzienna,
Zapada już. Twą niemoc czy też moc
Utuli czarna litościwa noc”.
Zofia Karpińska.

Literatura obozowa (drugowojenna) w ostatnich latach poszerzyła się o wiele ważnych i potrzebnych pozycji. Można by się pokusić o wniosek, że im więcej lat upływa od tych wydarzeń, tym więcej się o tym pisze. Wynika to chyba jednak zarówno z dostępności źródeł (odkrywanych czy ujawnianych dokumentów okrytych do tej pory tajemnicą) ale także z chęci zachowania wspomnień ostatnich żyjących uczestników i świadków tych wydarzeń.

Pewnie nie raz jeszcze dowiemy się o takich ludziach, wydarzeniach i miejscach, które na tle głównych epizodów II wojny światowej (wszystkim znanych) jawić się będą jako drugoplanowe, ale bohaterstwo z nich płynące będzie niejednokrotnie większe od tego osławionego już na kartach historii.

Więzienie na Pawiaku nie należy do tych miejsc, które miało by zostać prędko zapomniane (mimo, że zostało zburzone, a Niemcy chcieli zatrzeć ślady jego „działalności”).

Autorka jednak pokusiła się o pracę nie łatwą, zarówno z merytorycznego jak i psychologicznego punktu widzenia. Chciała bowiem ukazać historię dnia codziennego w głównym więzieniu politycznym Gestapo na terenie okupowanej Polski, oczami dzieci. Bohaterowie książki – dziś ludzie, którzy mają już wnuki i prawnuki – sięgają do trudnej przeszłości. Przeszłości swojej własnej, niejednokrotnie nieświadomej, odkrywanej dopiero po latach (z uwagi na fakt przebywania w więziennych murach od urodzenia), ale też przeszłości swoich rodziców, którzy na ich oczach dawali dowody odwagi i męstwa, nie raz, do ostatnich chwil swojego życia.

Książka nie jest łatwa dla czytelnika mając na uwadze temat, o którym traktuje. Niewinność dziecka tylko potęguje nasze współczucie do ich losu a jednocześnie odrazę do okupanta. Ich wspomnienia, mimo że przefiltrowane przez bagaż kilkudziesięcioletnich doświadczeń, do dziś chwytają za serce i pokazują, jak dzieci szybko musiały dorosnąć i jak dorastały w miejscu, w którym każdego mogła spotkać śmierć, a które dla wielu było tylko przystankiem do kolejnych owianych złą sławą miejsc straceń w postaci obozów koncentracyjnych.

Wśród wspomnień rodzi się obraz działalności konspiracyjnej zarówno tzw. Patronatu – Towarzystwa Opieki nad Więźniami, lekarzy jak i samych więźniów. Ci bowiem, którzy chcieli walczyć o Wolną Polskę, nie byli bierni nawet po osadzeniu w więzieniu.

Jakie zmiany w psychice dzieci pozostawił pobyt w miejscu, w którym cela była jednocześnie domem i podwórkiem? Miejscem, gdzie tłok, płacz dzieci i dorosłych oraz odgłosy padających na zewnątrz strzałów zastępowały śmiech rówieśników i wspólne z nimi zabawy. Jak wpłynęło to na ich dalsze życie?

Odpowiedzi na te pytania znajdziemy wśród łez i strachu, ale nie zabraknie też optymistycznych momentów dających nadzieję, że dobro w niektórych ludziach nie umiera nawet w chwilach największej próby.

Historie te – jak pisze autorka – „nie mają służyć rozpamiętywaniu w celu potęgowania wzajemnej nienawiści, lecz wyciąganiu wniosków z błędów, które popełniamy jako ludzkość od zarania dziejów”.

Niech więc będzie to lektura ku przestrodze...

„(...)
Pawiacka noc, posępna i bezsenna,
Pawiacka noc, zwyczajna noc więzienna,
Zapada już. Twą niemoc czy też moc
Utuli czarna litościwa noc”.
Zofia Karpińska.

Literatura obozowa (drugowojenna) w ostatnich latach poszerzyła się o wiele ważnych i potrzebnych pozycji. Można by się poku...

Rozwiń Zwiń

„Chcę, aby moje nazwisko na zawsze już było związane z prawem, które odkryłem i sformułowałem. Prawo to brzmi: Wartość rewolucjonisty jest odwrotnie proporcjonalna do jakości systemu, z którym walczy. Im bardziej represyjny i okrutny jest system, tym bardziej bohaterski i gotowy do ofiar jest buntownik. I na odwrót. I bardziej pobłażliwy jest system, tym bardziej nijaki jest rewolucjonista.”

W 1969 roku Leopold Tyrmand sformułował na łamach „New Yorker’a” powyższe „Prawo Tyrmanda”.

Książka Mariusza Urbanka nie jest typową biografią ikony polskiego jazzu. Autor stara się zbudować obraz bohatera na podstawie wspomnień osób, które go znały – mniej lub bardziej - niejednokrotnie tylko epizodycznie, ale też na podstawie takich, które spędziły z nim kawałek swojego życia. Pojawią się tu więc osoby dla których był ważny, ale też i takie, które Tyrmand za ważne uważał dla siebie. Nie zawsze bowiem te dwie kategorie osób się ze sobą pokrywały. I tak dla przykładu poznamy Go oczami m. in. Stefana Kisielewskiego, Krzysztofa Teodora Toeplitza, Agnieszki Osieckiej, Zygmunta Kałużyńskiego czy Bohdana Tomaszewskiego.

Tytuł nawiązuje rzecz jasna do najgłośniejszej powieści Leopolda Tyrmanda – „Zły”. Nie znając jednak jej treści, podobnie jak „Dziennika 1954” (w których to autor po części opisuje siebie), można zbudować sobie obraz tej barwnej postaci powojennej Polski.

Pomijając mój subiektywny stosunek do pisarstwa M. Urbanka (z którym miałem przyjemność zetknąć się m. in. w książce o prof. Weiglu), w książce jej fragmentaryzm - wynikający z łączenia rozdziałów składających się z krótkich wspomnień – nie razi i czyta się ją całkiem płynnie. Autor w rozmowach z przyjaciółmi bohatera, byłymi żonami, ale także z oponentami, rysuje obraz Tyrmanda zarówno jako publicysty oraz polityczny i moralny autorytet tych trudnych czasów, ale też jako kobieciarza, nie pomijając przy tym przeobrażonego „Tyrmanda amerykańskiego”.

Na tle tych wszystkich umiejętnie zebranych i powiązanych wspomnień poznajemy też realia Polski Ludowej lat 50’ tych: lat cenzury, aresztowań ale też zabaw i dającej nadziei odwilży związanej ze śmiercią Stalina. A w tym wszystkim On: enfant terrible socjalizmu, deprawujący nastolatki katolik, biedny playboy, „najlepszy felietonista, który drażni swoją innością”.

Jaki naprawdę był Tyrmand?

Zachęcam do przeczytania książki. Może stanie się przyczynkiem do przeczytania typowej Jego biografii albo którejś z jego powieści, po które w socjalistycznej Polsce ustawiały się kolejki („Zły”) bądź były na tyle przenikliwą analizą ustroju, że przez dziesięciolecia poddawano w wątpliwość faktyczną datę ich powstania („Dziennik 1954”). Przekonacie się sami, czy Jego ideologicznie (nie)słuszne kolorowe skarpetki na tle nijakości tamtych lat były wyrazem buntu, dowodem wyprzedzającej modę elegancji, czy same w sobie niosły przesłanie, które udało się rozszyfrować dopiero z perspektywy czasu, po śmierci Tyrmanda.

„Chcę, aby moje nazwisko na zawsze już było związane z prawem, które odkryłem i sformułowałem. Prawo to brzmi: Wartość rewolucjonisty jest odwrotnie proporcjonalna do jakości systemu, z którym walczy. Im bardziej represyjny i okrutny jest system, tym bardziej bohaterski i gotowy do ofiar j...

Rozwiń Zwiń

Historia pośmiertnych masek sięga starożytnego Rzymu i Egiptu. Już wtedy bowiem używano ich do zachowania wizerunku zmarłych. Przez kolejne wieki wykorzystywane one były do tworzenia portretów, do ceremonii religijnych, w tym zwłaszcza do obrzędów pogrzebowych.

Tussand nie była więc odkrywcą tej metody, niemniej, tę starożytną już praktykę skomercjalizowała na masową skalę. Jak doszło do tego, że w XIX w na Baker Street w Londynie powstało to, co dziś określa się jako Gabinet Figur Woskowych Madame Tussand, a które znajdują się obecnie w największych metropoliach świata? Jakie były początki sztuki, która dziś dla stworzenia podobizny np. prezydenta Donalda Trumpa wymaga zaangażowania kilkunastu osób i kilku miesięcy pracy?

Edward Carey oddaje w ręce czytelnika efekt swojej – jak sam pisze – kilkunastoletniej pracy. Z jego wysiłku rodzi się piękna historia dziewczynki, która ostatecznie da początek sztuce zastępującej starożytny marmur i granit woskiem. Tylko czy ta historia jest „piękna”? Na ponad 500 stronach będziemy świadkami przede wszystkim zła i smutku. Zabrudzone i zatęchłe ulice XVIII wiecznego najpierw Berna a potem Paryża – gdzie bohaterce przyszło zmierzać się z losem – będą tłem do opowieści o tym, jakie maski potrafią nałożyć na siebie ludzie i co ukrywają przed światem.

Tworzeniem masek w dosłownym tego znaczeniu będzie zajmowała się tytułowa „Mała”. Zanim do tego dojdzie, poznamy trochę z życia rozrastającego się Paryża i tego za murami Wersalu. Życia, które będzie wzbudzało narastającą nienawiść Francuzów i które ostatecznie okaże się jedną z przyczyn krwawych wydarzeń schyłku XVIII w. Które przejdą do historii pod nazwą Rewolucji Francuskiej.

Nikt z nas chyba nie zdaje sobie sprawy, na jakim materiale ćwiczyła się w swym rzemiośle Marie Grosholtz (w przyszłości Tussand). Niejednokrotnie zaś będzie zmuszona to robić wbrew swej woli za cenę ratowania życia swojego i osób sobie najbliższych.

Książkę czyta się jednym tchem. Język jakim została napisana jest godny podziwu i nie sposób w tym momencie oddać należnej chwały tłumaczowi. Dodatkowo płynąc po kartach tej opowieści – czytelnik bowiem nie walczy ze słowami, które same układają się w zdania i prowokują swoim stylem do poświęcenia książce kolejnych minut – będzie można zatrzymać wzrok na nie mniej urzekających szkicach bohaterki. Choć ich przedmiotem często będzie coś, co nazwalibyśmy ludzką brzydotą, to kawałek grafitu często traktowany chlebem (zastępującym dzisiejszą gumkę) nadał im w dłoniach tytułowej bohaterki kształtów łaskawości i zainteresowania.

Czy w życiu „Małej” obok śmierci, która otwierać będzie dla niej kolejne możliwości zawodowego rozwoju, znajdzie się miejsce na miłość? Na pierwsze spojrzenia, rozmowy z kimś, kto wydaje się być na pozór nieosiągalny? Na pierwszy pocałunek dający nie tylko chwilowe poczucie szczęścia, ale będący też swoistego rodzaju motywacją do dalszego życia i ukazujący ile jeszcze piękna może nas w nim czekać?

Ta podróż w którą zabierze Cię autor – pośród gipsu i wosku tak dobrze oddających i zachowujących rzeczywistość, a tym samym dających podstawę do zostania cichymi dowodami przeszłości – ukaże Małą dziewczynkę wśród rewolucyjnych tłumów, które będą niosły ponad sobą zarówno dzieła Jej rąk ( których dotykała tylko w swym warsztacie) jak i dzieła zrodzone przez ludzi, które miała okazję poznać i dotknąć za życia. W obu przypadkach chodzi o ...ludzkie głowy.

Historia pośmiertnych masek sięga starożytnego Rzymu i Egiptu. Już wtedy bowiem używano ich do zachowania wizerunku zmarłych. Przez kolejne wieki wykorzystywane one były do tworzenia portretów, do ceremonii religijnych, w tym zwłaszcza do obrzędów pogrzebowych.

Tussand nie była więc odkry...

Rozwiń Zwiń

„Dobrze się nad tym zastanów,
Gdy będziesz przez miasto szedł:
Patrz – oto nowy Muranów,
Patrz – oto Trasa W-Z;

Przejdź Nowym Światem i Kruczą
Przez lasy rusztowań idź,
Tam cię murarze nauczą,
Jak trzeba walczyć i żyć (...)”

fragment wiersza J. Brzechwy „Do mieszkańca Warszawy”

Z wojną nierozerwalnie związane są ludzkie tragedie – kalectwo, śmierć a także zniszczenia w sferze psychiki. Tylko niewiele ustępują im zniszczenia materialne w infrastrukturze i w tkance poszczególnych budynków tworzących wsie i miasta. Czy wojna zatem może przysłużyć się do powstania czegoś lepszego, piękniejszego, bardziej funkcjonalnego?

Z takiego założenia wychodzili już w trakcie okupacji architekci, którzy w ramach utajnionej działalności zastanawiali się nad nowym kształtem stolicy wolnej Polski. Tak, jak Powstanie Warszawskie było wielki zrywem – z perspektywy czasu różnie ocenianym – i stało się symbolem walki o wolność, tak samo też przyczyniło się do pogłębienia i tak już nie małych zniszczeń całych połaci Warszawy. To ono – paradoksalnie – otwierało drogę do budowy nowej, starej stolicy.

Okazało się jednak, że czym innym były sterty gruzów dla powracających do miasta jego mieszkańców, czym innym dla architektów - przyszłych budowniczych, a jeszcze co innego widziała w nich nowa „lubelska” władza, która została dla nas namaszczona przez radzieckiego „wyzwoliciela”. Ci pierwsi mieli ochotę jak najszybciej odbudować i zasiedlić swoje domy (nie czekając na profesjonalne oględziny nadzoru budowlanego), ci drudzy zaś mieli dalekosiężną wizję, by zniszczenia wykorzystać do całkowitej przebudowy miasta – poszerzenia ulic, wprowadzenia terenów zielonych - i dostosowania Warszawy do standardów europejskich. Była ona bowiem uważana już na długo przed wojną za „najbardziej zaniedbane, pod względem estetycznym miasto Europy”. Z kolei wśród obozu rządzącego pojawiały się wątpliwości, czy Warszawa nie powinna przy tej skali zniszczeń – jaka rysowała się po pierwszych oględzinach – ustąpić miejsca innemu miastu i oddać mu przymiot miasta stołecznego.

W książce Autor przedstawia wszystkie ścierające się ze sobą koncepcje i argumenty każdej ze stron. Na trzech rozdziałach przedstawia obraz ogromu zniszczeń i pierwszych prób urządzenia się nowej władzy wśród gruzów stolicy. Następnie zaznajamia nas z głównymi projektami, zarówno przedwojennej warszawskiej urbanistyki, przez tą rodzącą się jeszcze pod okiem niemieckiego okupanta aż do najnowszych wizji kreślonych jeszcze wśród kurzu w budynkach bez okien tuż po przejściu frontu w 1944 roku.
W ostatniej części można zobaczyć, jak ewoluowało podejście komunistów do idei odbudowy stolicy. Jak, gdzie i co budować, by zdobyć uznanie mas, a nie martwić się o to, czy projekt nowej Warszawy zdobędzie uznanie najważniejszego naówczas architekta Europy Le Corbusier’a.

Na wszystkie trudności związane z podnoszeniem miasta z gruzów patrzymy głównie z perspektywy BOS-u tj. Biura Odbudowy Stolicy i tworzących ją osób. Autor w końcowej części książki pokazuje, jak historia obeszła się z ich próbami pogodzenia jak najszybszego powrotu do normalnego funkcjonowania stolicy - która była papierkiem lakmusowym rodzącej się na nowo polskości – a stworzeniem warunków do rozwoju miasta, a nie skazywanie go w przyszłości tylko na rozrost.

W latach powojennych w Polsce dobrze było znane hasło „cały naród odbudowuje swoją stolicę”. Z wielu miast, a zwłaszcza z tych na Ziemiach Odzyskanych, organizowano w kierunku centralnej Polski transporty cegieł, nie rzadko pochodzących z budynków jeszcze nadających się do zamieszkania.

Prześledźcie sami, jak przebiegała realizacja budowy „najlepszego miasta świata”, jak Moskwa „nie mogła dopuścić, aby Warszawa stała się śliczną własnością całego świata” i na ile dzisiejszy kształt naszej stolicy jest konsekwencją decyzji podjętych w latach 1944 – 1949.

„Dobrze się nad tym zastanów,
Gdy będziesz przez miasto szedł:
Patrz – oto nowy Muranów,
Patrz – oto Trasa W-Z;

Przejdź Nowym Światem i Kruczą
Przez lasy rusztowań idź,
Tam cię murarze nauczą,
Jak trzeba walczyć i żyć (...)”

fragment wiersza J. Brzechwy „Do mieszkańca Warszawy”

Z wojną...

Rozwiń Zwiń

Kiedy człowiek stoi na życiowym rozdrożu, kiedy musi dokonywać wyborów, sugestii i wskazówek słusznej decyzji doszukiwać się może w religii – tj. rozmowie ze swoim Bogiem, sięgnąć do wierzeń zwanych wiedzą tajemną – ezoteryki, albo np. wyczytać je z układu kart tarota. Możliwości jest bardzo wiele. Geografia naszego miejsca zamieszkania czy system wierzeń determinuje kolejne możliwości w tej kwestii. Chińczycy korzystali np. z tzw. Księgi Przemian I – Cing, która dla ludzi niepewnych informacji płynących ze swoich zmysłów, intelektu i emocji, odsłania przyszłość poprzez ukazanie fazy rytmu, w jakim znajduje się człowiek na rozdrożu.

Dylematów, bardzo często egzystencjalnych, decydujących o życiu i śmierci dostarcza ludziom wojna. Tło takiego wydarzenia jest dobrą okazją do pokazania, jak wybory mogą wpłynąć na dalszy los naszego życia.
Nam, Polakom, tło to jest dobrze znane. U nas formalnie rozpoczęła się II wojna światowa. To w naszym kraju swoje miejsce znalazły główne fabryki śmierci tj. obozy koncentracyjne. To także my jesteśmy jednym z państw, które niby znalazło się po stronie wygranych w tej wojnie, a paradoksalnie przegraliśmy kolejnych kilkadziesiąt lat.

Naszej mentalności takie wybory nie są obce, dlatego też książka F. Dicka, zaliczana do najważniejszych w Jego dorobku, a także dorobku literatury science – fiction, jest dla nas specyficznym doświadczeniem.

Autor przedstawia w niej alternatywna wersję historii, w której to II wojnę światową wygrywają Japonia i Niemcy. Elementem scalającym całą fabułę tej opowieści jest w książce powieść, którą czytają głowni jej bohaterzy, a która tworzy nasza rzeczywistość, a więc gdzie Państwa Osi zostały pokonane - a która dla bohaterów jest pozycją wyjściową do rozważań „ co by było gdyby”...

Na kartach książki patrzymy zwłaszcza, jak Amerykanie radzą sobie z japońską okupacją – z ich podejściem do nich samych, ich kultury itd. – jakie stosunki panują między sojusznikami i czy wojenna intryga i spodek odeszły już do lamusa, czy nadal są wykorzystywane.
Poznajemy główne niemieckie postacie historyczne związane z II wojną światową i ich rys psychologiczny. Nie mogło także zabraknąć kwestii żydowskiej. Mając na uwadze, że powieść powstała w latach 60’tych XX wieku, wpływ na jej treść miały aktualne naówczas wydarzenia takie jak początek wyścigu między USA a ZSRR o dominację w kosmosie, czy proces Adolfa Eichmanna w Jerozolimie.

Czy ten temat dla narodów, które najbardziej ucierpiały w drugowojennym konflikcie, może wydawać się fantastyczny? Czy fascynacja prozaicznymi i kiczowatymi wytworami amerykańskiej kultury, której w powieści ulegali Japończycy, może budzić nasze niezrozumienie, kiedy w czasach komunizm sami zbieraliśmy i kolekcjonowaliśmy pozostałości zagranicznych produktów? A w końcu, czy niezrozumienie przez Japończyków niemieckiej przemocy, agresji i chęci niszczenia narodu żydowskiego długo po wojnie, może wywołać u nas zdziwienie? W nas, którzy do dziś muszą zmagać się z pojawiającymi się co chwila hasłami o „polskich obozach koncentracyjnych”.

F. Dick maluje swoją opowieść nie używając zbyt wysublimowanego języka, opatrzonego metaforami etc. Z uwagi zaś na sposób przedstawienia narodu rosyjskiego, nie dziwi, że książka była przez wiele lat zakazana w ZSRR/Rosji a także w państwach satelitujących.

Chciało by się rzec, że to wszystko już było, a skoro tak, to jaka to literatura przyszłości? Skonfrontujcie sami jak ma się do siebie znany nam bieg zdarzeń z tym przedstawionym przez autora i czy ten „liczący 5 tysięcy lat umysł zbiorowy” tj. Księga I – Cing, której treścią sugerują się główni bohaterowie przy swoich wyborach, jest tak dobrą jak pisał o niej sam Carl Gustaw Jung, że „(...) z czasem okazało się, że istnieją – właściwie regularne – związki między sytuacją, o którą chodzi w pytaniu, a treścią heksagramów.”

Kiedy człowiek stoi na życiowym rozdrożu, kiedy musi dokonywać wyborów, sugestii i wskazówek słusznej decyzji doszukiwać się może w religii – tj. rozmowie ze swoim Bogiem, sięgnąć do wierzeń zwanych wiedzą tajemną – ezoteryki, albo np. wyczytać je z układu kart tarota. Możliwości jest bard...

Rozwiń Zwiń

- „Peryskop! Peryskop! Dokładnie na kursie!
Zanim ostatnie słowo pobrzmiało (...) [kapitan] był już na skrzydle pomostu z lornetką przy oczach.
- Jak daleko?
- Już znikł, sir. Myślę, że jakaś miła, sir.
- Znikł? Pewni jesteście, że widzieliście?
- Jak najbardziej, sir. Dokładnie na wprost, sir.
- Peryskop, czy pasmo piany?
- Peryskop, sir. Na pewno. To nie mogło być nic innego (...)
- Bardzo dobrze. Dziękuję. I wypatrujcie.
- Aye, aye, sir”.

W trakcie II wojny światowej na Atlantyku miały miejsce dziesiątki większych i mniejszych bitew konwojowych. Największa z nich rozegrała się w marcu 1943 roku. Wzięło w niej udział około 90 statków alianckich i ponad 40 U- Bootów.

Czy tak mogła wyglądać jedna z rozmów podczas tego feralnego konwoju? Czy ten konwój mógł wyglądać podobnie do tego, który opisał C. S. Forester? Choć autor już na wstępie swej książki zaznacza, że wydarzenia przez niego opisane nigdy się nie rozegrały, to po jej przeczytaniu można będzie stworzyć sobie obraz jednego z epizodów składających się na pojęcie II wojny światowej, tj. o prowadzonej wówczas wojnie morskiej.

Historia pokazuje kilkadziesiąt godzin z życia na mostku kapitańskim Georges’a Krauze’ego, dowodzącego eskortą dla 37 statków towarowych, które przewoziły coś cenniejszego niż np. ćwierć miliona dolarów w postaci ropy naftowej. Przewoziły „godziny wolności” dla całego świata. Wielka Brytania – do której trafić miało zaopatrzenie – pozostawała bowiem wówczas jedyną nadzieją Europy.

Od pierwszej do ostatniej strony książka trzyma w napięciu. Obronę przed U- Bootami a momentami polowanie na nie, oglądamy z perspektywy kapitana niszczyciela, którego zadaniem jest zapewnienie maksymalnej ochrony dla konwojowanych statków. Biorąc pod uwagę ich liczbę, trudne warunki pogodowe na północnym Atlantyku, ciszę radiową której nie sposób przerwać, a także międzynarodowe dowództwo pozostałych 3 okrętów eskorty - z którymi przyjdzie Mu współpracować - to zadanie okaże się niełatwe.

Przy okazji polskiego akcentu w książce (jeden ze statków eskorty to polski kontrtorpedowiec) i tych niecałych kilkunastu krótkich zdań wypowiedzianych przez kapitana pod adresem jego dowództwa, można domyślić się, jak oceniani byli polscy żołnierze.

Pośród spienionych morskich bałwanów, wśród których pojawiają się raz po raz sylwetki nadbudówek statków towarowych albo kiosków łodzi podwodnych, wyłania się także psychologiczny obraz głównego bohatera. Jak sprawi się na swoim stanowisku, biorąc pod uwagę, że to jego pierwsza taka misja? Czy szorstkość w obyciu i języku przyczyni się zachowania dyscypliny w konwoju? Jeśli na to wszystko nałoży się także odwieczny dylemat na polu bitwy, tj. czy kontratakować – a tym samym zostawiać bez osłony konwój – czy trwać na miejscu i się bronić, to scenariusz na film gotowy.

Zachęcam jednak do przeczytania książki, zanim popatrzycie na Toma Hanks’a w roli kapitana, który za wszelką cenę – zmagając się przy okazji, że swoimi słabościami, cierpieniami i bagażem doświadczeń – będzie starał się dotrzeć do celu.

Czy i jakie straty poniesie? Czy na końcu tych wszystkich trudnych decyzji czekała go będzie chwała, czy ktoś odbierze mu część splendoru? Odpowiedź znajdziesz wśród szarzyzny z rozmytego połączenia nieba i wody, huku strzelających czterdziestomilimetrówek, oblodzonych relingów oraz bezimiennego i anonimowego męstwa marynarzy – zarówno tych patrzących na wroga ze swoich stanowisk bojowych jak i tych, którzy pod pokładem wyciskają z silników kolejne dodatkowe węzły prędkości.

- „Peryskop! Peryskop! Dokładnie na kursie!
Zanim ostatnie słowo pobrzmiało (...) [kapitan] był już na skrzydle pomostu z lornetką przy oczach.
- Jak daleko?
- Już znikł, sir. Myślę, że jakaś miła, sir.
- Znikł? Pewni jesteście, że widzieliście?
- Jak najbardziej, sir. Dokładnie na wprost,...

Rozwiń Zwiń