Kruche męskie ego

Dlatego w literaturze tak często spotyka się bohaterów, którzy zamiast po prostu przyznać się do słabości, brną w coraz dziwniejsze decyzje. Trochę jakby całe ich „ja” było zrobione ze szkła — wygląda solidnie, dopóki nikt nie stuknie. Czasem autorzy pokazują to ironicznie, czasem tragicznie, ale mechanizm jest podobny: ego jest wielkie, a jednocześnie bardzo łatwe do zranienia. I chyba właśnie dlatego to taki wdzięczny temat — bo pod tą pozą pewności siebie często kryje się zwykły strach przed tym, że ktoś zobaczy, jacy bohaterowie są naprawdę.

W zbiorze „Oto początek naszej historii” Tobiasa Wolffa znajdziemy osiemnaście opowiadań. Autor, jak na amerykańskiego minimalistę przystało, zastosował dwa bardzo ciekawe zabiegi w swoich krótkich formach. Po pierwsze, starannie dobiera słowa. Tutaj nie ma niepotrzebnego epatowania przymiotnikami czy dosadnego tłumaczenia tego, co się dzieje. Wolff operuje niedopowiedzeniami, a dramaty ukrywa w zwyczajności. Wszystko jest przemyślane, oszczędne, dosadne.

Po drugie, nigdy nie wiemy, w którą stronę pójdzie historia. Każda opowieść zaczyna się niezwykle sztampowo i prosto, aby nagle skręcić w nieoczekiwaną ścieżkę. W ten sposób autor potrafi jednym słowem, zdaniem czy akapitem zburzyć nasz spokój. Wydarzenia może i bywają szokujące (jak na przykład w opowiadaniu „Kula w mózg”), ale nie jest to zaskoczenie dla samego zaskoczenia. Wolff cały czas obraca się w zdarzeniach prawdopodobnych, żeby nie powiedzieć codziennych.

W ten oto sposób autor chce nam powiedzieć coś ważnego o ludzkiej naturze. Wszystkie dylematy i wybory, przed którymi stoją bohaterowie, wskazują, co jest dla nich ważne. U Wolffa nie mamy dobrych czy złych, moralnych czy nieetycznych. Postacie są zwyczajne w swych problemach. Nie różnią się od przeciętnego Kowalskiego. Ale kompromisy, na które się decydują, pokazują, z jakiej gliny są ulepieni. A co ważniejsze, możemy sami się postawić w opisywanych sytuacjach i zastanowić się, co byśmy zrobili na ich miejscu.

To wszystko prowadzi nas do tego, co w prozie Wolffa jest najciekawsze. Otóż autor bardzo interesująco kreuje samopostrzeganie bohaterów, gdyż każda okazja jest dla nich dobra, aby ukazać siebie w lepszym świetle. Prawdopodobnie wynika to z tego, że postacie są po licznych przejściach i wręcz nie potrafią już postrzegać siebie inaczej. Z czasem zaczynają wierzyć w nową narrację i zapominają, co jest kłamstwem, a co prawdą.

„Oto początek naszej historii” to kolejny świetny zbiór z serii Opowiadania amerykańskie. Wydawnictwo Czarne znowu przygotowało fenomenalny tom. A Wolff faktycznie daje się poznać, jako autor szanujący czytelnika, jak pisze o nim w przedmowie Krzysztof Umiński. I jest to zabieg, który zawsze się opłaca, bo łatwo jest wyczuć fałsz, zwłaszcza w krótkiej formie.

Michał Wnuk