Wojny i wojskowość Polska XVI wieku. Tom I Lata 1500-1548

Piekło Flandrii. Druga pozycja K. Marcinka poświęcona zmaganiom we Flandrii podczas I wojny światowej. Autor przekrojowo opisuje zmagania począwszy od bitwy pod Pilckem przez Messines (świetny opis walk pod ziemią i wojny minerskiej!) aż do epilogu pod tytułowym Passchendaele. W pracy raczej podążamy za plecami atakujących Brytyjczyków (umownie - z uwagi na ogromną rolę żołnierzy z Antypodów i Kanady) niż broniących się Niemców. Autor jednakże okazuje swoje współczucie dla ofiar po obu stronach zasieków bez rozróżnienia. Kolejne "suche" opisy bitew (batalion X posunął się o Y jardów i zajął pozostałości lasu Z) są równoważone opisami warunków w jakim przyszło walczyć obu stronom, a nie były to warunki przyjemne - wszechogarniające błoto, deszcz i artyleria spadająca na głowy. Na końcu znalazło się miejsce na krótki opis walki powietrznej nad Flandrią. Jedyny minusik za używanie imperialnych jednostek miary. Tak zapewne było wygodniej jednakże osobiście wolałbym zachowanie metrów zamiast jardów. Poza tym książka obowiązkowa dla osób zgłębiających I WŚ.

Jestem zadowolona. Dużo dat, zachowana chronologia w obrębie rozdziałów. Zakres omawianych wydarzeń rozciąga się od rozpoczęcia do zakończenia wojny z Apaczami, we wstępie przytaczając nieco więcej o głównych zainteresowanych. To lektura prosta, powiedziałabym wręcz, że podręcznik. Nie ma na celu zachwycić czytelnika opowiadaną historią, ale wpoić najważniejsze fakty i zobrazować charakter sporu.

Temat jest rozległy i autor wykonał swoją pracę dobrze. Czytało się płynnie, ale książka pozostawia niedosyt. Tooze bywa zbyt stronniczy i przedstawia wyraźnie subiektywne wnioski, co wpływa negatywnie na odbiór książki i podważanie autentyczności fragmentów niebędących twardymi, powszechnie znanymi punktami znanej nam historii. Jak jednak wspomniałam - to czego książka ma uczyć, uczy nieźle. Ważne jest jednak skupienie i nie idealizowanie poglądów autora.

Niestety cały czas nieznany w Polsce temat acz arcyciekawy. To chyba pierwsza dostępna dla polskiego czytelnika tak obszerna monografia tematu. Wojny włoskie, które trwały w latach 1494-1559 rozpoczęły się od konfliktu o Neapol pomiędzy Francją a Mediolanem. Z czasem do konfliktu dołączały inne włoskie państwa i Hiszpania, by w ostatecznej fazie konflikt stał się rywalizacją habsbursko-francuską o dominację w Europie. Autor posługując się bogatym materiałem źródłowym przedstawił w interesujący sposób kontekst polityczny, przebieg najważniejszych bitew i realia ówczesnej sztuki wojennej. 450 stron obfituje w ciekawe biogramy, a styl pisarski autora nie nuży czytelnika. Dobrze uzupełnia kontekst historyczny lektura takich publikacji jak "Ci okrutni Sforzowie" i "Wawrzyniec Wspaniały" oraz polityczną biografia osławionej rodziny Borgiów autorstwa R. Cervaso. Jedynym minusem jest brak jakiegokolwiek opisu systemu zaciężnego. Autor wymienia główne rodzaje armii w systemie zaciężnym i najemnym, lecz dokonuje opisu jedynie systemu najemnego pozostawiając kwestię armii zaciężnej odłogiem.

Monografia monarchii krzyżowców na terenie zwanej wówczas Ziemią Świętą, a obejmującej przede wszystkim obecny Izrael. Napisał ją profesor historii z tego kraju, a więc osoba mająca na miejscu dostęp m.in. do najnowszych (na lata siedemdziesiąte ubiegłego stulecia) rezultatów badań archeologicznych. Książka – na szczęście – nie jest chronologicznym militarno-politycznym opisem dziejów Królestwa Jerozolimskiego i wypraw krzyżowych. Ich geneza oraz skrócony opis pierwszej jest zawarty w treści, co było konieczne, aby wykazać sposób powstania państwa i różnice np. w stosunku do reconquisty w Hiszpanii czy na Sycylii. Poszczególne rozdziały mają charakter problemowy i opisują granice i podział administracyjny państwa, urzędy i administrację, kościoły, religie i wyznania, system senioralny, miasta i handel, w tym porty, społeczeństwo i jego podziały, a także sztukę, kulturę i życie codzienne. Uważny czytelnik szybko dostrzeże, że wyprawy krzyżowe obrosły mnóstwem mitów, które książka mimochodem obala. Np. sukces pierwszej krucjaty był efektem przede wszystkimi walkami pomiędzy rozpadającym się państwem Turków seldżuckich a kalifatem Fatymidów w Egipcie. Armia, która zdobyła Jerozolimę była nieliczna i słaba, a przywódcy wewnętrznie skłóceni (dodatkowo także z częścią wojska). Chociaż z tytulatury i legend wynikało co innego była to najbardziej tolerancyjna religijnie monarchia ówczesnego zachodniego chrześcijaństwa, z relatywnie najsłabszą pozycją kościoła. Krzyżowcy, nazywani Frankami, nie planowali działalności misjonarskiej i nie chcieli by ludność napływowa mieszała się z zastaną. Chociaż zdobycie Grobu Pańskiego miało uwolnić wschodnich chrześcijan (prawosławnych, jakobitów, nestorian), najeźdźcy traktowali ich prawnie i faktycznie na równi z muzułmanami i Żydami (z wyjątkiem Jerozolimy, do której tych ostatnich nie wpuszczano). Stolic królestwa nie była jego największym miastem, ustępowała m.in. nadmorskim Akce i Tyrowi, a rycerstwo … mieszkało właśnie w nich, z terenów wiejskich ściągając jedynie dochodu. Lokalna ludność nie była obciążona powinnościami pańszczyźnianymi a ucisk fiskalny był mniejszy niż pod rządami władców muzułmańskich. Ale była traktowana jako lud podbity, niższej kategorii od nielicznych osadników frankijskich. Ilość ciężkozbrojnych rycerzy królestwa nie przekraczała 650, a ledwie drugie tyle mogły wystawić zakony (templariusze i joannici). Wymiana kulturalne była niewielka, w przeciwieństwie do handlowej, zaś ich wartość doceniono dopiero po latach. Z kolei permanentne walki pozwoliły skutecznie rozwinąć się taktyce wojowników islamu, niż krzyżowcom, aczkolwiek ci ostatni docenili łuczników i fortyfikacje. Jeśli do tego dodać szczegółowe opisy komun miejskich, handlu i finansowania militariów i inwestycji oraz dyplomacji – otrzymujemy znakomitą analizę funkcjonowania prawie 200-letniego państwa naprawdę kolonialnego. Znakomita lektura.

Autor na 200-letnie zmagania polsko-krzyżackie patrzy z szerokiej, ogólnoeuropejskiej perspektywy, co pozwala zrozumieć dlaczego nie wszystko zależało od samego wyniku militarnych zmagań. Karty zapełniają kolejne postacie, daty, nazwy miejscowości, trasy przemarszów, opisy bitew i oblężeń, przebiegi sądów rozjemczych i zapisy kończących kolejne wojny traktatów. Każdy konflikt zostaje podsumowany a jego blisko- i dalekosiężne skutki są skrupulatnie wymienione. Jeśli czegoś mi tu brakuje to trochę bardziej pogłębionego spojrzenia na organizację wojskową obu stron i zachodzące w niej zmiany. Nawet biorąc pod uwagę, że praca jest syntezą, to wątków takich jest tu zdecydowanie za mało. Pojawiające się tu i ówdzie (zwłaszcza w pierwszej części) wzmianki o narodowym charakterze zmagań, świadomości narodowej chłopstwa, użycie terminologii w rodzaju "polskie koła kierownicze", brak pewnej emocjonalnej równowagi w traktowaniu i ocenie działań obu stron to dla mnie znak czasów, w których pracował i tworzył autor i efekt jego przynależności do pewnego pokolenia. Nie umniejsza to merytorycznej wartości pracy. Natomiast z punktu widzenia niedzielnego miłośnika historii to książce niestety brak potoczystości. Styl pracy jest suchy i podręcznikowy. Książka dała mi satysfakcję ze zdobytej wiedzy, natomiast nie dostarczyła frajdy z samej lektury. Książka wydana jest solidnie (jak to u Napoleona V), w sztywnej oprawie, na dobrym papierze i z bardzo przyjemnym do czytania wyraźnym drukiem. Biorąc pod uwagę powyższe to zupełnym nieporozumieniem są dla mnie bardzo słabej jakości ilustracje. Mapy, które byłyby tak przydatne, biorąc pod uwagę rozmach i zasięg działań obu stron konfliktu, są nieliczne i nieczytelne. W efekcie moje czytanie odbywało się na takiej zasadzie, że w jednym ręku miałem książkę a w drugim smartfon, na którym szukałem gdzież to znajduje się Łasin, Miłomłyn czy inne miasteczko, przez które przeszli wojacy jednej lub drugiej strony. Słabo! Może czas rozważyć umieszczenie map w sieci a w książce umieszczanie jedynie kodu QR z linkiem? Oczywiście map wykonanych w nowoczesnych technologiach, nie zaś odręcznych szkiców, kojarzących się z tym, co można znaleźć w książkach wydawanych w latach 50-tych ubiegłego wieku. Być może koszty zrównoważyłby się z oszczędnościami a końcowy efekt byłby pozytywny dla czytelnika?

Strzelczyk opowiada historię słowiańskiego Połabia w oparciu o losy postaci unieśmiertelnionych w zachowanych źródłach. Czy to książkowa dyskusja z Arturem Szrejterem, który kilka lat wcześniej opublikował "Pod pogańskim sztandarem" - swoisty poczet książąt Połabia? Chyba nie, ale z pewnością praca Strzelczyka dobrze uzupełnia nieco toporną i jednowymiarową książkę Szrejtera. Najbardziej cenne jest umieszczenie dziejów Obodrytów, Wieletów, Serbów i Stodoran w szerszym kontekście politycznym, dzięki czemu łatwiej zrozumieć przyczyny ich chwilowych zwycięstw i ostatecznej klęski. Na każdym kroku wychodzi ogromna wiedza autora. Mimo popularnego charakteru sporo tu czysto naukowych niuansów, jak relacja z dyskusji na temat niewyjaśnionej do dziś słowiańskiej nazwy Brandenburga. Zaczynamy co prawda w XVIII wieku, wraz z podróżą Jana Potockiego do hanowerskiego Wendlandu (kraju Drzewian), by później przenieść się do VII wieku i księcia Serbów Derwana. Po kolei śledzimy losy m.in. takich władców, jak Drogowit z epoki karolińskiej, Tęgomir z czasów ottońskich Henryk Gotszalkowic, panujący u Obodrytów w czasach Krzywoustego i wielu innych. Gawęda kończy się na drugiej połowie XII wieku i słynnym Niklocie oraz Jaksy z Kopanicy. Osobiście z przyjemnością przeczytałbym jeszcze dodatkowy rozdział o pierwszych słowiańskich książętach meklemburskich, jak np. Henryk Borwin. Ze wstępu dowiadujemy się, że książka powstała na bazie cyklu artykułów o Połabiu publikowanych przez lata w jednym z niszowych czasopism. Gawędziarski, pełny dygresji styl autora powoduje, że każdy z rozdziałów można czytać osobno, jak i w porządku chronologicznym. Brakuje niestety rozdziału, który dopełniłby i spiął klamrą całość. Dlatego warto również sięgnąć po "Słowian Połabskich" tego samego autora.

Świetnie napisana książka o zapomnianym XIX-wiecznym konflikcie, a to była pierwsza nowoczesna wojna w Europie. Charakteryzowały tę wojnę: olbrzymie straty ludzkie, wykorzystanie potęgi przemysłu, ważna rola opinii publicznej, profesjonalna organizacja opieki medycznej na polu boju. Solidne 8/10. Orlando Figes jest znanym historykiem Rosji i ZSRR. Lubię go czytać, bo świetnie, jasno i zajmująco pisze, to dosyć rządka cecha wśród historyków. W tej książce zajmuje się wojną krymską, toczoną przez Anglię i Francję w sojuszu z Turcją przeciw Rosji. To ważny i zapomniany konflikt, o którym nic nie wiedziałem. Jak się okazuje, wojna krymska była niezwykła pod wieloma względami. Po pierwsze olbrzymie straty: „Co najmniej 750 000 żołnierzy zginęło w walce lub zmarło z powodu chorób.” Nikt nie liczył strat poniesionych przez ludność cywilną, ale też były olbrzymie. Dalej, miała charakter religijny: car Mikołaj I uważał, że „prowadzi wojnę religijną, krucjatę, wypełniając rosyjski obowiązek obrony chrześcijan w Imperium Osmańskim.” jego celem było rozciągnięcie prawosławnego imperium aż do Konstantynopola i Jerozolimy. Z kolei „Dla Brytyjczyków i Francuzów była to krucjata w obronie wolności i cywilizacji europejskiej przeciwko barbarzyńskiej i despotycznej Rosji, której agresywny ekspansjonizm stanowił realne zagrożenie nie tylko dla Zachodu, ale i całego chrześcijaństwa.” Była to też pierwsza wojna, którą prowadzono z wykorzystaniem nowych technologii przemysłowych, zaawansowanej broni, linii kolejowych, nowatorskiej logistyki i komunikacji, również z reporterami wojennymi i fotografami przebywającymi na polu boju. Dalej, była to pierwsza wojna, do której wybuchu doprowadziła presja ze strony prasy i opinii publicznej – chodzi głównie o opinię brytyjską, jednoznacznie antyrosyjską. Inna nowość tej wojny, to początki systematycznej organizacji opieki medycznej dla rannych na polu boju. Po stronie brytyjskiej zajmowała się tym sławna Florence Nightingale, po rosyjskiej – Nikołaj Pirogow, pionier systemu chirurgii polowej, przyjętego przez inne państwa dopiero w czasie I wojny światowej. Ciekawie opisuje Figes armię rosyjską, oto tworzyli ją głównie niepiśmienni i fatalnie wyszkoleni chłopi pańszczyźniani. Poza tym wojska carskie traciły ludzi w tempie znacznie szybszym od innych europejskich armii, bo słabo wyszkoleni oficerowie bez skrupułów szafowali życiem żołnierzy. Niemniej zdecydowana większość rosyjskich żołnierzy nie zginęła w bitwie, lecz zmarła od ran i z powodu chorób. Główną przyczyną chorób było potworne traktowanie żołnierzy: powszechnie ich bito w bestialski sposób. Poza tym fatalne żywienie sprawiało, że żołnierze byli wycieńczeni i podatni na choroby. Jakoś brzmi to znajomo... W tym nowoczesnym konflikcie Rosja ze swą zacofaną gospodarką opartą na pańszczyźnie stała na straconej pozycji. I rzeczywiście, wojnę przegrała, ale nie ucierpiała zbytnio pod względem terytorialnym, jedynie została poniżona i utraciła dominującą pozycję w Europie; odzyskała ją dopiero po 1945 roku. Jak już wspomniałem, książka jest znakomicie napisana, zwłaszcza olbrzymie błędy dowódców wojskowych mnie intrygują, opisuje ich Figes wiele. To bardzo ciekawa lektura mająca pewne odniesienia do czasów współczesnych.

Modelowa historyczna książka popularnonaukowa. Autor przedstawia kluczowy okres w historii Szwecji, czyli lata 1625 – 1656, wybierając sobie za bohatera Erika Jönssona Dahlberga, późniejszą ważną postać z historii tego kraju. Nie jest to przy tym biografia czy podręcznik historii politycznej, czy nawet esej bądź publicystyka historyczna. Najlepszą definicją byłoby określenie tej pozycji, jako popularnonaukowej monografii XVII-wiecznej wojny, sposobów jej prowadzenia i konsekwencji. Pokazując losy bohatera, Erika - na razie Jönssona, autor wyjaśniając tło wydarzeń omawia genezę i przyczyny wojny trzydziestoletniej, jej przebieg, główne bitwy, rokowania pokojowe, a przede wszystkim wojenne realia, z lubością pomijane przez historyków. Gdy Erik lub inne postacie bądź wydarzenia historyczne stykają się z jakimś problemem, autor opisuje jak sobie radzono z nim w XVII wieku (np. edukacja dzieci, ówczesne zwyczaje żywieniowe, stroje, działanie poczty, logistyka transportów wojskowych etc.). Zasadniczo kulisy treści ograniczają się do basenu Morza Śródziemnego oraz krajów zaangażowanych w wojnę trzydziestoletnią (i Rzeczpospolitej Obojga Narodów), ale są krótkie wypady do Nowego Świata, Stambułu czy wybrzeży Afryki. Książka rozpoczyna się odpisu bitwy pod Warszawą, niezbyt miłego oczom czytelników przyzwyczajonych do bogoojczyźnianego stylu pisania o wojnach naszych przodków (ani naszym wikipedystom, którzy nie chcą się przyznać do przegranej w tej batalii). Pokazuje archaiczność ówczesnego modelu polskiej wojskowości, w tym husarii, wielbionej przez fanów polityki historycznej. Autor trafnie zauważył, że zarówno ta formacja,jak i reszta polskiej kawalerii sprawdzała się w walkach z wrogami ze wschodu (Tatarzy, Turcy, Moskwa), ale już nie z zachodnimi (i istotnie, poza Kircholmem i małą bitwą pod Trzcianą nasza konnica nie radziła sobie ze Szwedami). Wbrew niektórym opiniom Englund nie oszczędza swoich rodaków. System polityczno-ekonomiczny Szwecji był delikatnie mówiąc daleki od ideału. Armia wcale tak dobrze nie wyekwipowana ani zorganizowana (aczkolwiek lepiej od naszej oraz habsburskiej), a jej dowódcy byli przede wszystkim pazerni na łupy. Opis wygranych bitew nie pokazuje „chwały szwedzkiego oręża”, tylko „krew pot i łzy” na polu walki oraz ogromną niekompetencję dowódców stron przeciwnych. Zamiast zalewu nazw i nazwisk mnóstwo łatwo przyswajanych informacji – np. o tym, że większość strat wśród żołnierzy była spowodowana chorobami i dezercjami, a nie śmiercią na polu bitwy, trupy były odzierane z odzieży i wszystkiego co wartościowe, w szwedzkiej armii tylko 1 na 12 żołnierzy pochodził z terenu tego kraju (w którym nota bene nie było pańszczyzny), a w riksdagu swoje przedstawicielstwo mieli nawet chłopi, królowa Krystyna nie była ani ładna ani romantyczna, ani cnotliwa, geneza szwedzkiego pieczywa chrupkiego miała bardzo przyziemny charakter, zdobyte armaty często były bezwartościowe z uwagi na inny kaliber kul, a Wiedeń był wówczas dużo mniejszy od Pragi. Natomiast, o czym autor nie pisze wprost, jednym w czym ówczesna Szwecja górowała nad resztą krajów europejskich był stosunkowo łatwy awans do elity. I dla ludzi wywodzących się z chłopstwa, jak bohater książki jak i dla obcych oficerów (głównie Niemców), kupców i przemysłowców (głównie Holendrów), później przeważnie uszlachcanych. I te różnice w kompetencjach m.in. dowódców czy organizatorów funkcjonowania armii były tak naprawdę siłą ówczesnego kraju Trzech Koron. To wszystko pokazuje bardzo dobre rozłożenie akcentów pomiędzy historię elit, a całej reszty ówczesnych społeczeństw. Ale w beczce miodu jest i łyżka dziegciu. Przekład tragiczny pod względem kulturowym i fatalna redakcja. Tłumacz nie wiedział, a wydawca nie sprawdził, że m.in. Brünn to nic innego jak morawskie Brno. Trier to Trewir, a Regensburg to Ratyzbona. Lewobrzeżna Praga to Mala Strana, a nie Małe Miejsce, a "Dyna" to po polsku Dźwina, uchodząca do Bałtyku w Rydze (i bitwa nad Dźwiną a nie pod Dyną). Źle wygląda nie stosowanie imion i nazwisk części panujących zgodnie z obowiązująca u nas tradycją. Czyli jest jeszcze cesarz Ferdynand II i III, ale zamiast Jerzego Rakoczego pojawia się … Georg (jeśli już to powinien występować jako György) Rakoczi, zamiast elektora saskiego Jana Jerzego – Johan Georg von Sachsen, a w miejsce elektora brandenburskiego Jerzego Wilhelma – Georg Wilhelm von Brandenburg. Książęta Kolonii i Moguncji byli arcybiskupami tych archidiecezji, a nie władcami. W husarii służyli husarze, a nie huzarzy, którzy posługiwali się nie lancami, a znacznie dłuższymi kopiami itd. Nie wystarczy znać język, trzeba bardzo dobrze rozumieć treść tłumaczonego dzieła. Brakuje też objaśnień wielu terminów czy wyjaśnień związanych z nazwami geograficznymi czy poszczególnymi postaciami historycznymi. To wszystko wpływa niestety na ocenę całości. Tym niemniej książkę, mimo jej solidnej objętości (800 storn) pochłania się szybko i z dużą satysfakcją. Tym bardziej, że odbrązawia dawne „sztuki” – zarówno wojenną, jak i dyplomatyczną.

Aż chciałoby się tam przenieść... To właśnie uczucie towarzyszyło mi wielokrotnie podczas lektury tej książki. Piękny okres pięknej epoki. Rzym, miasto które już zdążyło stać się państwem, i Kartagina, miasto które eksplorowało zachodnią część basenu Morza Śródziemnego. Może nie imperia ale na pewno duzi gracze. Obaj raczej chcieli wojny, a na pewni nie rozbili wiele żeby jej uniknąć. No i postać główna, motor zmagań, wódz kartagiński Hannibal. Jeden z tych, których wspomina się przez pokolenia, zaraz obok Aleksandra, Juliusza czy Cezara. Zrobił rzecz absolutnie genialną, przeszedł dwa potężne masywy górskie i przeniósł wojnę do serca wroga. Tego nikt się nie spodziewał, ani sami rzymianie ani Kartagińczycy obserwujący zmagania z poziomu swojej ojczyzny. Przez szereg lat niepokonany, a w końcu pokonany, ale nie upokorzony. Mocny Rzym, waleczna Kartagina. Czemu Rzym nie mógł przegrać i w końcu wygrał? Czemu tak długo Hannibal utrzymywał się w Itali? Jak zginął Archimedes? Jaką strategię miał Hannibal na wojnę? o tym i o wielu jeszcze innych rzeczach można się będzie dowiedzieć z tej pozycji. Ogromnym plusem jest giętki język autora, liczne anegdoty, porównania, uogólnienia które lepiej pozwalają się odnaleźć w pozornym skomplikowaniu sytuacji.. daję mocne 8,5!

Wartościowa pozycja dla zainteresowanych tematem - dużo faktów i liczb, widać dużą pracę autora w ich zdobycie i analizę. Bardzo szczegółowo o technikaliach i przygotowaniach, za mało o zmaganiach na frontach jak choćby walkach na Morzu Śródziemnym. No i zupełne pominięcie najtrudniejszego tematu - wojny domowej za czasów Włoskiej Republiki Socjalnej.

„Armia maszeruje na żołądkach” Jest to moja pierwsza publikacja poświęcona logistyce działań wojennych. Dotychczas ta strona wojny, była gdzieś z tyłu – pomijana. Czytając „Żywiąc Wojnę” zdałem sobie sprawę, że owa logistyka to najważniejsza część działań wojennych, decydująca o losach kampanii. Autor wziął na tapetę kilka reprezentatywnych przykładów działań zbrojnych i na tym szkielecie zbudował historię logistyki. Oczywiście nie jest to pełna opowieść, ale bardzo rozbudowana synteza. Zawiera ona wszystkie najważniejsze czynniki kształtujące tą gałąź wojaczki. Czytelnik w prosty sposób jest uświadamiany, jakie zmiany zachodziły w tej kwestii w mijającym czasie. Owe zmiany są poparte rzeczywistymi przykładami z kampami rozegranych w historii. Autor wyciąga wnioski i je analizuje na każdym etapie zmian. Dzięki takiej konstrukcji publikacji, obserwujemy nie tylko same zmiany, ale i skutki jakie ze sobą niosą. Z mojego podwórka mamy atak Hitlera na ZSRR, wojnę w Afryce i wycinek od lądowania w Normandii. Wiele rzeczy mnie zaskoczyło i pochyliłem czoła przed autorem za dodatkowe punkty wiedzy. Całość czyta się dość łatwo, pisarz ma dar przekazywania wiedzy. Dla mnie ogromną trudnością z racji wieku staje się mala czcionka publikacji, która odbiera nieco przyjemności obcowania z książką. Wydanie standardowe jak na Tetragon, twarda oprawa, dobry papier – wszystko szyte. W książce oprócz tekstu głównego znajdziemy aktualizację napisaną przez autora. Przybliża ona nam współczesne problemy logistyki. (książka została napisana dziesięć lat temu). Są proste mapy, pomocne podczas czytania, kila zdjęć, biografia i skorowidz. Ze swej strony polecam książkę, jako podstawę do zapoznania się z problemem logistyki. Lepszej książki na naszym rynku nie znalazłem.

Bez wad. Englund ma dobre pióro, fajny styl i tworzy bardzo przyjemne książki popularnonaukowe. W tej mamy nieco tła, powód konfliktu, skrócony przebieg do 1709 i wreszcie samą bitwę. O starciu pod Połtawą mamy ponad 250 stron. Od oblężenia Połtawy (obrzucanie się zdechłymi kotami). Tworzenie umocnień, kontrumocnień rosyjskich (słynne "T" z redut cara Piotra I). Powód wydania bitwy (niemożność odwrotu), plan. Wreszcie jej przebieg z podziałem na skrzydło prawe Szwedów (generał Ross, szturmowanie redut zakończone odwrotem i kapitulacją) oraz lewe, królewskie toczące ważniejszą część bitwy. Na końcu odwrót, ucieczkę i wreszcie kapitulację nad Dnieprem. Nie ma jedynie o tym co było potem. Autor skupia się przede wszystkim na relacjach Szwedów. Z jednej strony to minus bo chciałoby się poznać rosyjski punkt widzenia. Bądź kozacki. Z drugiej strony Englund schodzi aż do poziomu szwedzkich szeregowych i stara się ukazać starcie z różnych perspektyw. Książka została tak napisana aby nawet laik nie czuł się zagubiony. Opis epoki, mentalności, sposobów walki, umundurowanie, dokładne plany bitwy podzielone na etapy. Wszystko - w rozsądnej ilości. Polecam zatem jako lekturę dla tych, którzy są ciekawi tego w jaki sposób Rosja stała się mocarstwem na skalę kontynentalną, a Szwecja zeszła ze sceny wielkiej historii Europy.

Wiem, że każda średnio zorientowana w historii osoba wie, iż Stany Zjednoczone zostały zbudowane na krwi, nieszczęściu i tragedii rdzennych mieszkańców, ale między wiedzieć, a poczuć, jest przepaść. A książka Pana Wojtczaka, która jest opisem faktów ze świetnie wyjaśnionym historycznym tłem, daje czytelnikom poczuć tę tragedię bardzo blisko. Ta książka powinna mieć podtytuł "Dobry Indianin to martwy Indianin". Ależ jest to mocna lektura. Mocna i przerażająca. Może nie tak bardzo jak "Pochowaj me serce w Wounded Knee", ale jednak. Tak sobie uświadomiłem po przeczytaniu tej książki, że z tych 40 opisanych bitew, prawdziwymi bitwami było tylko kilka starć. Reszta to masakry, obławy i pogonie amerykańskich żołnierzy za głodnymi, słabymi i w większości przerażonymi Indianami. Więcej w tych "bitwach" zginęło kobiet i dzieci, niż wojowników. Jasne, Indianie nie byli aniołami i są tu opisy mordów Indian na białych, ale to tylko pokazuje jak zaszczuci byli ci ludzie i jak z niemocy i beznadziei rodziła się przemoc, która była tylko bezsilnym aktem zemsty. Nie zostało im nic więcej. Must have każdej osoby interesującej się Dzikim Zachodem. 9/10. "[...] Masakra nad Wounded Knee złamała resztki ich woli, a religia, która przez krótką chwilę wzbudziła w nich nadzieje na powrót do lepszego życia, samoistnie wygasła. Zrozpaczeni i pozbawieni wszelkich złudzeń, dawni władcy Wielkich Rownin zapadli w swoich rezerwatach, gdzie czekały ich już tylko beznadzieja, wstyd, bieda i alkoholizm."

Armia rzymska na wojnie 100 p.n.e. – 200 n.e. to książka, która w przejrzysty i wnikliwy sposób analizuje funkcjonowanie rzymskich wojsk w okresie od ostatnich dekad Republiki do początku dominatu cesarskiego. Goldsworthy — profesor historii znany z łączenia przystępnego języka z solidnym warsztatem naukowym — daje czytelnikowi coś więcej niż typowy podręcznik: to głębokie spojrzenie na armię rzymską „od środka”, skupiające się na realiach działań wojennych, sposobach walki, strukturach oraz zachowaniach żołnierzy na polu bitwy. Już we wstępie autor odchodzi od suchego opisu instytucji i organizacji armii jako abstrakcyjnego bytu. Zamiast tego rekonstruuje jej funkcjonowanie w kontekście realnych kampanii, co pozwala zrozumieć, jak decyzje dowódcze, taktyka i morale wpływały na przebieg pojedynczych bitew i całych wojen. Goldsworthy podkreśla ogromną elastyczność legionów — zdolność dostosowywania się do różnych przeciwników i zróżnicowanych warunków geograficznych. Dużą zaletą tej publikacji jest metoda narracji inspirowana klasykiem historii militarnej, Johnem Keeganem (The Face of Battle). Dzięki temu otrzymujemy nie tylko opis sił zbrojnych, ale także analizę doświadczeń indywidualnych żołnierzy, ich motywacji oraz sposobów radzenia sobie w ekstremalnych sytuacjach. Rozdziały dotyczące taktyki, dowodzenia i logistyki są dobrze udokumentowane i podparte źródłami, co czyni książkę wartościową zarówno dla pasjonatów historii wojskowości, jak i bardziej wymagających Czytelników. Moim zdaniem,jest to bardzo dobra,rzetelna książka historyczna-obowiązkowa dla miłośników starożytnej wojskowości.

Książka ukazała się w gorszym okresie, dla słynnej serii Historyczne Bitwy, był to okres przejściowy, kiedy po pierwszych dziesięcioleciach sukcesów, zaczęto wypuszczać na rynek pozycje, które pisali przypadkowi autorzy. Na tle tego okresu, monografia Wojny guarańskie 1628-1756, wypada lepiej, niż wiele innych książek, jednak jest słabsza od większości wydawanych teraz pozycji, spod znaku - Historycznych Bitew. Kilka lat temu, seria przeszła lifting, co wyszło jej na dobre. Trochę się bałem lektury,albowiem pan Molenda, wydaje książki w tempie, Remigiusza Mroza, niezłe opinie na forum, sprawiły, że się skusiłem. I lektury, nie będę żałował, Molenda ma dobry styl literacki, który sprawia czytającemu przyjemność. Dzieje Paragwaju, Argentyny i Brazylii, w XVI - XVIII wieku, to tematyka u nas mocno egzotyczna. Czytałem z dużym zaciekawieniem, ale cały czas miałem z tyłu głowy myśl, że praca rozczaruje czytelników, nastawionych na historie militarną. Tytułowych wojen i związanych z nimi militariów, było tutaj mało. Podobało mi się, że w pracy wykorzystano pozycje, wydawane przez Polonie w Kurtybie. Zdziwił mnie, niski poziom rozwoju, tamtejszych plemion w stosunku do ludów z Ameryki Północnej. W Ameryce Północnej,tylko Tonkawa z Teksasu, praktykowali kanibalizm o charakterze nierytualnym, Irokezi, zaś jedynie rytualny, w Ameryce Południowej, kanibalizm w celu zaspkojenia głodu, niczym u Papuasów, był powszechny. Konkludując książka ciekawa, dobrze napisana, lecz mam poczucie, iż w serii znalazła się nieco na siłę. Przeczytane w ramach wyzwania na Sierpień - Książka z datą w tytule.

Starożytni Rzymianie słynęli ze swoich legionów i taktyki testudo. Jednak na morzu również uzyskali przewagę nad przeciwnikami o tym jest ta książka. Pierwszą ofiarą padła Kartagina. Zapraszam na mój Podcast Wojenne Recenzje oraz videorecenzje tej książki.

Znakomita monografia poświęcona postaci króla wandalskiego Gejzeryka, postaci do tej pory niewątpliwie w nauce niedocenianej. Nie jest to kolejna książka o Wandalach w typie skądinąd świetnej książki prof. Strzelczyka, ale raczej biografia z wyraźnie naszkicowanym tłem, które Autor określa mianem "czwartej wojny punickiej". Praca łączy w sobie walory naukowe i literackie, stanowiąc świetną lekturę. Dobrze wyjaśnia fenomen działań Gejzeryka i jego odmienność od innych władców barbarzyńskich. Dobrze też pokazuje, na jakie pułapki narażeni są badacze starający się w północnoafrykańskim państwie Wandalów kontynuację jakiegoś mitycznego "typowo germańskiego ustroju monarchicznego". Warto też nadmienić, że prof. Wilczyński porusza też tematy gospodarcze i religijne, które miały bardzo znaczący wpływ na trwanie wojny Gejzeryka z Rzymem. Na pewno jedna z lepszych polskich książek o późnym antyku wydanych w ostatnich latach. Tomasz Babnis

Książka niemieckiego orientalisty Franza Babingera, nie jest typową biografią osmańskiego władcy Mehmeda II Zdobywcy. Mowa tu bowiem raczej o historii polityczno-militarnej państwa tureckiego w tamtym okresie, jego podbojach i ekspansji terytorialnej, stosunkach z państwami chrześcijańskimi. Babinger rozpoczyna swoją narrację w roku 1421 i wstąpieniem na tron Murada II, kończy natomiast śmiercią Mehmeda w 1481 roku. Te 60 lat zostało opisanych w bardzo interesującym stylu jako nieustanna rywalizacja chrześcijańsko-islamska. Duch krucjatowy wręcz unosi się z tej książki pod postacią Jana Hunyadiego, Skanderbega, Kapistrana czy licznych planów wypraw krzyżowych przygotowywanych przez papiestwo. I o ile na przykład zdobycie Konstantynopola jest dość dobrze znane, to autor porusza także szereg innych, rzadziej opisywanych w polskojęzycznej literaturze kampanii jak wyprawy do Bośni czy Albanii, podbój wysp egejskich i jońskich, walki na Rodos, najazdy na Wołoszczyznę, Styrię i Karyntię, ale też problemy na wschodzie jak konflikt z Kara Kojunlu. Między tymi wszystkimi militarnymi kwestiami autor przemyca sporo informacji dyplomatycznych, ale także architektonicznych czy dotyczących kwestii monetarnych. Informacje niemilitarne zostały również zgromadzone w ostatnim rozdziale, będącym niejako podsumowaniem książki, w którym Babinger omawia państwo osmańskie tamtego okresu, jego administrację, sztukę i naukę, pokazuje Mehmeda jako władcę i człowieka. W dzisiejszych czasach można się czepiać, że książka nie posiada aparatu naukowego (pracę nad tomem ze wskazówkami bibliograficznymi przerwała śmierć autora), ale w sumie pozycję tę mogę zaliczyć do jednej z bardziej interesujących na temat Imperium Osmańskiego.

Dobrze, że powstała pozycja prezentująca perspektywę inną niż europejska. Szkoda jednak, że autorem jest Amerykanin o europejskich korzeniach, ponieważ w kilku miejscach zniekształca to szczególne spojrzenie. Mimo że książka opiera się na oryginalnych źródłach arabskich i korzysta z bogactwa literatury klasycznej, tu i ówdzie wybrzmiewa ton ignorancji autora. Pokazuje to, że nawet wieloletnie studia nad kulturą, znajomość języka czy długotrwałe przebywanie w badanej społeczności nie gwarantują pełnego zrozumienia, jeśli brak otwartości na inne paradygmaty myślowe i epistemiczne. Mimo tych zastrzeżeń lektura pozostaje cenna — pozwala poszerzyć horyzonty i spojrzeć na świat z perspektywy, która w europejskim dyskursie jest często marginalizowana, czy wręcz pomijana.