Śniadanie z cząstkami. Opowieść o nauce, jakiej jeszcze nie było

Autor bardziej niż dotychczas zagłębił się w technikalia i może to być problemem dla jego fanów. Temat też trochę innego kalibru niż poprzednie. Pachnie książką na zamówienie albo próbą opisania jako pierwszy czegoś co dopiero kiedyś uzna należne uznanie.

Mam bardzo mieszane odczucia wzgledem tej ksiazki. Pozycja jak najbardziej potrzebna, pelna wiedzy i przykladow. Autorka do znudzenia przypomina o ruchu, niepaleniu i zdrowym odzywianiu. No a lyzka dziegciu? Sluchalem audiobooka i ton pani lektorki w ogole mi nie podszedl. Jakbym byl na nudnym wykladzie. I chyba forma tej ksiazki jest taka wykladowa z cala masa powtorzen. Do tego polecam posiadac co najmniej podstawowa wiedze z biologii komorki lub genetyki, zeby sie nie pogubic. Po lekturze nie mam wiecej nadziei, moze wiecej zrozumienia trudnego zadania onkologii...

Miejscami warta uwagi, z wartką akcją, miejscami nużąca i nudnawa. Ogólnie ok, ale w sumie nie wnosi nic nowego. To wszystko już gdzieś kiedyś słyszałam czy o tym czytałam. Czyta się gładko i szybko, ale rozdziały zróżnicowane- czasem byłam ciekawa co dalej i rozdział mnie wciągnął, a czasem kartkowałam. Jednak i tak polecam każdemu, zwłaszcza nowicjuszom lub niedowiarkom w tym temacie.

“Szkolna” wiedza przedstawiona w ciekawy sposób? Bo okazuje się, że ta wiedza może zainteresować – świadczą o tym wszystkie samoprzylepne karteczki indeksujące, które zostawiłam w moim egzemplarzu. Książkę czytało mi się bardzo przyjemnie, wręcz czekałam na to, by znów trafić na informację, która do mnie przemówi, coś co mnie zainteresuje bez końca. Oczywiście wady także są, bo trudno aby książka o "(prawie) wszystkim" spodobała się każdemu w całości. Z tego względu niektóre listy mi się dłużyły, co przyjęłam z pokorą. Ile pracy autor musiał włożyć w tę pozycję, rany! Do tego wszystko jest napisane zrozumiałym językiem, który zachęcał do czytania. No i uwielbiam te zabawne smaczki pozostawione przez autora w treści i przypisach. Polecam każdemu, kto ma ochotę dowiedzieć się rzeczy, po których nawet nie spodziewał się, że fajnie je wiedzieć. [“(Prawie) wszystko dla zabieganych” – Jonn Elledge – Wydawnictwo Insignis]

Kwanty zrobiły mi połowę dnia. Podążając za kulinarną metaforyką Andrzeja Dragana, który oddając czytelnikowi swoje teksty życzy "smacznego", powiem Państwu: pierwsza połowa uczty była wykwintna. Smaki układały się w nieoczywiste akordy, ciekawość rosła z każdym kolejnym kęsem, Szef Kuchni co rusz zaskakiwał połączeniami najmniej spodziewanych składników, a mój apetyt wyłącznie się wzmagał. Tym dotkliwsza okazała się nagła zmiana w okolicach połowy - jakby kuchnia zaczęła sięgać wyłącznie po sprawdzone już receptury, jakby jej Szef miał już dość gości, lecz nie bardzo wiedział, jak ich wyprosić. Wracały znane smaki, przeżute na wszystkie strony. Zamiast kolejnych odkryć pojawiało się déjà vu; zamiast intensywności - posmak tektury i znużenie. Zawód jest wyraźny, choć nie zaskakujący. Literatura poświęcona fizyce kwantowej od lat krąży po tej samej orbicie: albo skrajnie upraszcza, przekłamując sens, albo zamyka go w tak szczelnej kapsule pojęć, że dostęp do niego staje się (dla mnie) niemal niemożliwy. Między tymi biegunami wciąż brakuje przestrzeni, w której złożoność mogłaby wybrzmieć bez trywializacji i bez fetyszyzowania trudności. Nie obarczam jednak autora winą - co być może widać po mojej, nie do końca przystającej do treści tej opinii, ocenie książki na poziomie 7/10. Mam świadomość specyfiki tej materii i oporu, jaki stawia każdej próbie opowiedzenia jej językiem prozy. Fizyka kwantowa jest wymagającym rozmówcą: niechętna skrótom, nieufna wobec metafor, a jednocześnie domagająca się ich nieustannie. Może ten rodzaj niedosytu wpisany jest w samą próbę opowiedzenia fizyki?

Po raczej słabych „Antyfaktach” (przegadanych i niezbyt konkretnych) miałam niedosyt wiedzy o teoriach spiskowych, i z przyjemnością stwierdzam, że „Spisek” to strzał w dziesiątkę. A miałam pewne obawy, bo wcześniej czytałam inną książkę Toma Philipsa, „Prawda. Krótka historia wciskania kitu” i to był tylko zbiór luźno powiązanych anegdot bez próby zdefiniowania czy głębszego zanalizowania problemu. Właśnie tych problemów jest pozbawiony „Spisek”, przez co tworzy naprawdę przyzwoite studium z mocnym rysem historycznym i niewymuszonym humorem. Dużym plusem jest zdefiniowanie „teorii spiskowej” – to może być definicja kontrowersyjna, bo oparta na dosłownym znaczeniu obu członów tego zestawienia. Teoria spiskowa musi zatem zawierać element spisku – nie jest nią samo twierdzenie, że kosmici wylądowali w czyimś ogródku albo że brokuły powodują raka, musi pojawić się grupa ludzi chcąca celowo ukryć fakty lub spreparować nowe. Koniecznym skutkiem jest uznanie za teorie spiskowe wielu twierdzeń bardzo rozsądnych i prawdopodobnych – na przykład że kręgi zbożowe powstają na skutek świadomego działania ludzi, którzy chcą zasymulować wydarzenia nadprzyrodzone. Takie rozumienie teorii spiskowej może być kontrintuicyjne, bo instynktownie rozumiemy pod nią tylko rzeczy nieprawdziwe i absurdalne, ale pozwala uniknąć błędnego koła w stylu „teorią spiskową jest to, co absurdalne, a to jest absurdalne, bo to teoria spiskowa”. Dzięki temu możemy zachować chłodny umysł badając domniemane spiski i przyznać, że niektóre z nich były prawdziwe (np. celowe nieleczenie grupy zarażonych syfilisem Afroamerykanów w celu sprawdzenia, jak ta choroba się rozwija), skupiając się na dowodach i prawdopodobieństwie, a nie emocjach. Bardzo podobało mi się, że większość opisanych teorii jest opatrzona w rys historyczny – brakowało mi tego w „Antyfaktach”. Poznajemy zatem korzenie płaskiej ziemi (ku mojemu zdziwieniu, zaledwie dziewiętnastowieczne), iluminatów (i to jak byli mieszani z masonerią, Żydami, rewolucją francuską, komunizmem i ogólnie wszystkim, co się danemu tropicielowi nie podobało) czy antyszczepionkowców. Pokazuje, jak często uzasadnione obawy i brak ufności (choćby pierwsze podejmowane środki antyepidemiczne były nieraz wprost nieludzkie) przeradzają się w najdziksze fantazje o depopulacji i świtowym spisku. O większości opisanych teorii już kiedyś słyszałam – ale o tym, że Finlandia nie istnieje albo o czasie widmowym (czyli że cały okres od szóstego do dziewiątego wieku został wymyślony przez cesarza Ottona III do spółki z papieżem) jeszcze nigdy, i to było naprawdę zabawne.

To jest dobra książka i ma bardzo adekwatny tytuł - autor pokazuje nam że nic nie jest czarno-białe, że często trzeba się otworzyć i analizować różne badania i informacje, być krytycznym i otwartym. Niestety pozyskanie tych informacji nie ułatwia sprawy i dalej nic nie jest jednoznaczne. Polecam komuś kto słucha i ufa politykom czy aktywistom, z każdej ze stron - ludzie mają tendencję do upraszczania żeby łatwiej było zrozumieć świat, a to nie działa! Świat jest skomplikowany, ludzie są skomplikowani, kwestie rasy, chorób, inteligencji i płci - są skomplikowane. Trochę zabrakło mi pogłębienia niektórych tematów, ale trudno o to jeżeli w jednej książce autor opowiedział o chyba najbardziej kontrowersyjnych aspektach życia ludzkiego. Polecam bo warto, ale żeby wsiąknąć bardziej w temat musimy, jako czytelnicy, szukać dalej i głębiej.

Poradniki nie należą do mojego ulubionego gatunku, ponieważ z reguły jest w nich mnóstwo 'lania wody'. Tutaj są konkrety, choć też mnóstwo powtórzeń, które obniżają wartość książki. Jest to krótkie dzieło i uważam, że warte przeczytania. To dobry wyjściowy materiał samopomocowy dla osób z paraliżem analitycznym i ruminacjami. Część technik była mi znana i jest praktykowana, ale pojawiło się kilka nowych, które włączę do moich nawyków. Z pewnością wdrożone praktyki opisane przez Trentona mogą przyczynić się do poprawy dobrostanu, więc jest to lektura na plus. 6.5

Najlepsza książka o religii jaką czytałem. Jest to podróż psychologiczno-geologiczno-ewolucyjno-historyczno-biologiczno-antropologiczna! Traktuje ona o genezie religii, nie traktując jej jako czegoś niezwykłego, czy transcendencyjnego, a jako pewnego rodzaju wytworzone na potrzeby społeczne narzędzie do rozładowywania stresu w grupie. Dostajemy niesamowity opis historii i elementów religii, jej genezy szamanistycznej a następnie powodów dla których staje się ona religią doktrynalną i jeszcze następnie monoteistyczną. Nie zabrakło również charakteryzacji sekt i schizm oraz ich anatomii powstania. Książka do której pewnie nieraz wrócę, jest ona wartościowym, bezstronnym poradnikiem po religii ogólnie jako takiej (autor przytacza przykłady wielu religii ze wszystkich zakątków świata), która nie odpowiada na pytanie czy jest sens istnienia nadprzyrodzonego bytu, a raczej opisuje sens samej religii. Można się tutaj jeszcze spotkać z bardzo ciekawymi odniesieniami do psychologii grupowej (z której autor słynie, tak zwana liczba Dunbara), która wyjaśnia aspekty naszego codziennego życia. Plusy i minusy religii również są zawarte w tej książce. Lepiej broni samej idei religii niż niejeden ,,kapłan" lub ,,reprezentant" swojej frakcji.

„Statystycznie rzecz biorąc 2” to niezwykle lekka, a jednocześnie merytoryczna podróż po świecie statystyki, która pokazuje, że liczby mogą bawić równie mocno, co dobra komedia. Janina Bąk z humorem i dystansem obala mit statystyki jako nudnej dziedziny, udowadniając, że można nią mierzyć nie tylko poważne zjawiska, ale i siłę tornada za pomocą gofra. Książka pełna jest anegdot, ciekawostek i przykładów z popkultury, dzięki czemu nawet najbardziej oporne umysły znajdą w niej coś dla siebie. To doskonała lektura zarówno dla tych, którzy chcą odświeżyć wiedzę, jak i dla tych, którzy nigdy wcześniej nie mieli do czynienia z analizą danych. Zabawna, przystępna i jednocześnie pouczająca – takiej statystyki chce się uczyć!

📦 Zdejmuję z półki (i z siebie kurz) 💡 📡 Połącz i zrozum – czyli futurologia na chłodno, nie na haju 🤖 📘 Łukasz Lamża nie zabiera nas w kosmiczną odyseję z robotem w roli Mesjasza, tylko... zaprasza do warsztatu. Bierze na stół rozkręconą przyszłość, ogląda trybiki, analizuje śrubki i tłumaczy, dlaczego ten android jeszcze nie poda Ci kawy – chociaż bardzo by chciał. 💡 To nie jest książka „wow” z tanim efekciarstwem. To książka „aha” – o świecie, który dzieje się teraz, tylko nie zawsze go dostrzegamy. Lamża z dziennikarską precyzją i pasją naukowca rozbraja wielkie techno-wizje: od robotów humanoidalnych, przez spersonalizowane media, po edycję genomu. I nie przeraża – wręcz przeciwnie, budzi szacunek do detalu. 🔍 Styl? Klarowny, gawędziarski, chwilami zadziorny. Autor wie, kiedy przystanąć przy ciekawostce, kiedy zadać trudne pytanie, a kiedy mrugnąć do czytelnika jak stary znajomy. Forma ramkowa i świetnie wybrane przykłady sprawiają, że można czytać na wyrywki albo od deski do deski – i nigdzie nie boli. 🧠 Czy po lekturze zmieni się Twoje spojrzenie na przyszłość? Może nie całkiem. Ale na pewno przestaniesz ją traktować jak coś z Netfliksa i zaczniesz widzieć jako ciąg logicznych, mozolnych kroków, które właśnie się dzieją – w laboratoriach, klinikach, centrach danych. 📈 Dla mnie: 8/10 - to książka, która nie krzyczy, a robi wrażenie. I choć może nie zostaje na zawsze w głowie, zostawia wewnętrzny nawyk – szukania sensu w detalach zamiast bujania w chmurach. 👁 Kilka spojrzeń w lekturę 👁 🔧 Twój robot – Marzenie o robocie-służącym to pretekst, by pokazać, jak trudne (i fascynujące!) są próby nauczenia maszyn chodzenia, mówienia i rozumienia.
 🎯 Twój świat – Spersonalizowane treści i inteligentne przedmioty tworzą nową rzeczywistość, która bardziej przypomina lustro niż wspólnotę.
 📊 Twoje dane – Gromadzone o nas informacje stają się paliwem dla algorytmów, które wiedzą o nas więcej, niż chcielibyśmy przyznać.
 🧬 Twoje ciało – Od regeneracji tkanek po edycję DNA – przyszłość medycyny to nie tylko leczenie, ale i projektowanie człowieka.
 🧠 Twój umysł – Połączenie mózgu z komputerem to nie sci-fi, tylko pytanie o tożsamość, pamięć i granice „ja”.

Starożytni już wiedzieli, że "Człowiek jest omylny". Z "Szumu" można się dowiedzieć, dlaczego tak jest i dlaczego nie da się z tym nic zrobić, chociaż nie można przestać próbować, bo zawsze może być gorzej. Książka łączy mi się mocno z "Pułapkami myślenia" Kahnemana. Tam było o tym, dlaczego popełniamy błędy. W "Szumie" o tym, jak te błędy wyglądają w rzeczywistości. Książka miejscami dosyć wymagająca skupienia. I jednak pesymistyczna, bo nie da się wyeliminować tytułowego szumu, a czasem nawet nie wiemy, że on jest. Kolejna książka o tym, że jednak w życiu i w przy podejmowaniu decyzji potrzeba pokory i szczęścia.

Autorka rozpoczyna swoją opowieść od osobistej (i bardzo przejmującej) historii, dlaczego w pewnym momencie musiała postawić swoje granice, w czym jej pomogły i przed czym ją nadal chronią. Zdradza, iż osobiste wyzwanie przerodziło się w jej powołanie i pasję: teraz uczy innych, jak podążać w stronę wolności, jak egzekwować respektowanie naszych granic. Ponieważ "inni zawsze biorą tyle, na ile pozwolimy pozwolimy" , autorka wskazuje na wagę umiejętności odczytywania naszych potrzeb, wsłuchiwania się w sygnały z naszego ciała, rolę jasnego języka w komunikacji i konsekwencję w trwaniu przy podjętej już decyzji. Porusza temat poczucia winy, naszych, utrwalonych skryptów stawiania granic i zagadnienie pracy na przekonaniach. Mówi też o samoograniczeniach. Różnicuje sposób postępowania w zależności od osoby (rodzina, znajomi, sąsiedzi) jak i w odniesieniu do sytuacji. Podaje recepty, jak przy stawianiu grani zadbać o siebie. Zagadnienia omawia, podając konkretne przykłady z życia.

Książka lekka, ciekawa, dosyć też krótka i łatwo się czyta. Może nie jakaś rewelacja, ale jest w porządku. "Wirusy grypy mieszają się i  ewoluują w organizmach miliardów ptaków  – na farmach drobiu, na plażach, na przystankach migracyjnych ptaków wędrownych na całym świecie. Pewnego dnia wyłoni się z tego przepis na zupełnie nowego wirusa. Naukowcy nie są w stanie przewidzieć, czy będzie on łagodny – jak ten z 2009 roku – czy katastrofalnie zabójczy – jak ten z roku 1918." (pdf.str. 37-38) (przeczytana/przesłuchana: 10.03.2026) 4/5 (7/10)

To jedna z tych książek, które świetnie sprawdzają się jako audiobook do słuchania w trakcie jazdy samochodem czy sprzątania. Wystarczająco wciągająca żeby uchronić przed nudą ale nie aż tak angażująca, żeby stracić kontakt z rzeczywistością. Autor naprawdę się postarał wybierając ok. 100 ciekawostek z historii, głównie z XX wieku. Przedstawia je w sposób krótki, barwny i intrygujący, ale bez tabloidowej sensacyjności. Jest tu po trochu wszystkiego: wojen, wielkich odkryć geograficznych, zagadnień obyczajowych a nawet nieco makabry i niewielka szczypta erotyki – nadal jednak bez zniesmaczania czytelnika. Oczywiście nie jest to książka dla zapalonych miłośników historii poszukujących głębokich analiz związków przyczynowo-skutkowych. Ale jestem przekonana, że gdyby ją podetknąć nastolatkowi nie pałającemu miłością do przedmiotów humanistycznych, to mogłaby go skłonić do dania drugiej szansy tak historii, jak i czytelnictwu w ogóle. Słuchało się jej przyjemnie – towarzyszyła mi w dłuższej trasie i droga sama leciała.

Mocny, dopracowany reportaż o człowieku, który wykorzystał wiedzę naukową w najmroczniejszy możliwy sposób. Autor imponuje przygotowaniem: akta, rozmowy, kontekst prawny – wszystko podane jasno i bez taniej sensacji. „Profesor” to nie tylko historia narkobiznesu, ale też opowieść o lukach w systemie i cenie, jaką płacą za nie inni. Bardzo dobra lektura dla fanów true crime.

Muszę powiedzieć że bardzo zaskoczyła mnie ta książka. To już któraś z tej serii z WP i dotychczas zawsze miałam jakiś niedosyt po tych lekturach. Zanim się do niej zabrałam mój entuzjazm był już nieco słabszy. Ale bardzo pozytywnie się zaskoczyłam. I książkę doczytałam bardzo szybko. Opowiada o rytuałach bardzo szeroko pojętych, autor wchodzi nieco głębiej analizując je i porównując między sobą. Naprawdę duża dawka wiedzy.

7 cząsteczek Dawida Myśliwca to zbiór ciekawych historii o tym, jak konkretne odkrycia chemiczne wpływały na losy świata. Książka ma momenty naprawdę interesujące, ale czytałam ją z narastającym poczuciem niedosytu, gdyż wiele tematów jest tylko zarysowanych, bez pogłębienia i wyraźnych wniosków. To raczej luźne eseje niż spójna opowieść. Dobra dla osób szukających popularnonaukowej inspiracji, mniej dla tych, którzy liczą na uporządkowaną, pogłębioną refleksję.

Autorzy w ciekawy sposób opisują koncepcję antykruchości, tłumacząc, że unikanie stresu i trudnych opinii paradoksalnie szkodzi naszemu rozwojowi. Moim zdaniem w treści znajduje się jednak zdecydowanie zbyt wiele szczegółowych opisów incydentów na amerykańskich uniwersytetach, co bywa nużące dla czytelnika szukającego bardziej uniwersalnych wniosków. Te obszerne fragmenty dotyczące specyfiki tamtejszego szkolnictwa wyższego sprawiają, że główny przekaz książki momentami rozmywa się w nadmiarze lokalnego kontekstu. Jest to pozycja z ważnym przesłaniem, która mogłaby być znacznie lepsza, gdyby autorzy bardziej skondensowali przytaczane przykłady na rzecz praktycznych analiz.

W dobie narastających geopolitycznych napięć i konfliktów zbrojnych, gdzie coraz większa władza koncentruje się w rękach populistów dążących do jak największej społecznej polaryzacji, człowiek drugiemu człowiekowi ponownie staje się bardziej wilkiem niż bliźnim. Większość polityków swoimi decyzjami preferuje bardziej lub mniej ekstremalne odmiany darwinizmu społecznego nastawionego między innymi na rywalizację między ludźmi i rosnące nierówności. Legitymują oni swoje działania powołując się na rzekomo udowodnione naukowo twierdzenie, jakoby przetrwanie w naturze miały zagwarantowane tylko najsilniejsze, najagresywniejsze i najbardziej bezwzględne osobniki danego gatunku. Należy zaznaczyć, że Karol Darwin od którego nazwiska utworzony został powyższy eponim nie był zwolennikiem poglądu według którego społeczeństwa ludzkie również zmieniają się w czasie poprzez dobór naturalny. Przypisywany mu zwrot „przetrwanie najsilniejszych” został sformułowany przez angielskiego filozofa i socjologa Herberta Spencera. O tym, że takie postrzeganie ludzkiej natury jest błędne, a z pewnością niepełne traktuje niniejsza książka, którą napisali Brian Hare, ze swoją żoną Vanessą Woods. Hare pełni funkcję profesora antropologii ewolucyjnej, psychologii i neuronauki na Uniwersytecie Duke’a, natomiast jego małżonka także jest uzdolnioną badaczką, specjalizującą się w antropologii ewolucyjnej. Głównym tematem recenzowanej pozycji jest tak zwana hipoteza samoudomowienia, z którą związany jest proces większego nastawienia na zawieranie przyjaźni i współpracy pomiędzy różnymi, często niespokrewnionymi ze sobą ludźmi. Hare i Woods postulują, że nasz gatunek osiągnął globalny sukces nie dzięki agresji, sile czy wybitnej inteligencji, ale takim cechom jak tolerancja, życzliwość, zaufanie i przyjazne nastawienie, które umożliwiły pokojowe funkcjonowanie pomiędzy sąsiadującymi ze sobą grupami, dzięki czemu mogły się one rozrastać i zwiększać gęstość zaludnienia. Rosnące i bardziej zróżnicowane grupy doprowadziły do powstawania coraz większej liczby innowacji technologicznych i kulturowych, dzięki czemu w pewnym okresie naszego rozwoju osiągnęliśmy znaczącą przewagę nad innymi gatunkami lub podgatunkami ludzi nie posiadającymi naszych predyspozycji do międzygrupowej współpracy. Należy przy tym pamiętać, że Woods i Hare podkreślają, że jest to na razie hipoteza. Takie jest już piękno nauki, że nic nie jest w niej stuprocentowo pewne. Każde wyjaśnienie i każdy model tłumaczący zasady działania danego procesu lub zjawiska muszą przejść bardzo restrykcyjne testy polegające na nieustannym konfrontowaniu ich z wynikami obserwacji i eksperymentów, a także innymi odkryciami, które mogą znacząco zrewidować stan naszej wiedzy na dany temat. Dopiero po wielu takich testach dana hipoteza może w końcu otrzymać zaszczytne miano teorii naukowej, której już mało co ruszy (dla tych co tego nie wiedzą termin “teoria” w nauce różni się od potocznego rozumienia tego pojęcia i oznacza spójne oraz dobrze uzasadnione wyjaśnienie jakiegoś zjawiska funkcjonującego w świecie, które zostało powszechnie uznane między innymi dzięki wielokrotnie potwierdzonym obserwacjom, a także dużej liczbie przeprowadzonych eksperymentów). Na poparcie swojej hipotezy autorzy książki przytaczają bardzo dużo niezwykle ciekawych przykładów. Dowiemy się na przykład o pewnym rosyjskim genetyku, któremu udało się na Syberii wyhodować odmianę lisów o bardzo przyjacielskim nastawieniu do ludzi. Poznamy też dużo lepiej zachowanie naszych najbliższych zwierzęcych krewnych czyli szympansów zwyczajnych i szympansów karłowatych znanych też jako bonobo. Na szczególną uwagę zasługują właśnie bonobo, które charakteryzują się tym, że słynne hasło “make love not war” konsekwentnie wprowadzają w czyn i udaje im się to lepiej niż nam Homo Sapiens. Selekcja promująca przyjazne nastawienie kosztem agresji prowadzi także do zmian fenotypowych zwierząt i ludzi. W książce otrzymujemy poparte wieloma badaniami opisy jak udomowienie wpłynęło na wygląd oswojonych gatunków, ale także człowieka, między innymi dzięki analizie zachowanych szczątków naszych przodków i tych blisko z nami spokrewnionych, które pochodzą sprzed kilkudziesięciu tysięcy lat. Badania porównawcze przeprowadzone między innymi na wyglądzie czaszek różnych homininów wzmacniają wiarygodność hipotezy samoudomowienia. Nastawienie na współpracę i pomoc u ludzi ujawnia się także we wczesnym okresie życia, kiedy nasze niemowlęta i małe dzieci są skazane na zależność od swojej rodziny i w porównaniu do zwierząt cechują się wyjątkowo małą samodzielnością przez pierwsze lata istnienia. Bardzo ciekawe są opisy eksperymentów badających umiejętność odczytywania kooperacyjnych intencji komunikacyjnych u ludzkich niemowląt, ale też wśród zwierząt udomowionych i tych u których ten proces nie zaszedł. Mamy także przykłady opisujące regres technologiczny występujący u tych społeczności, które z jakiegoś powodu odłączyły się i straciły kontakt z większymi sieciami społecznymi. Hipotezę samoudomowienia wspiera także analiza budowy naszego mózgu, zwłaszcza zwiększenie roli układu serotoninergicznego, w porównaniu do naszych przodków. Jedną z ról tego neuroprzekaźnika jest wzmocnienie działania oksytocyny, która potocznie określana jest mianem “hormonu miłości” i wytwarza się między innymi dzięki kontaktowi wzrokowemu między rodzicami i dziećmi. Taki kontakt jest możliwy dzięki naszym oczom, które posiadają białe twardówki co ułatwia komunikację, w przeciwieństwie do pozostałych naczelnych, u których gałki oczne są przyciemnione. Hipoteza samoudomowienia potrafi także wytłumaczyć problem potencjału naszego gatunku do okrucieństwa. Dotyczy to przede wszystkim grupy obcych nam jednostek, które postrzegamy jako zagrożenie dla naszej własnej społeczności. Nasz umysł jest wtedy w stanie dokonać tak zwanej uniwersalnej dehumanizacji, przez co obcych zewnątrzgrupowych, których uważamy za niebezpiecznych dla nas, nie postrzegamy jako istot ludzkich, ale problem, którego należy się pozbyć. Dehumanizacja pewnych grup prowadzi do błędnego koła, ponieważ prześladowane społeczeństwa również zaczynają uprzedmiatawiać swych oprawców. Omawiany tytuł przedstawia wyniki eksperymentów, w których wykazano, że oksytocyna, czyli hormon odpowiedzialny za przyjazne nastawienie do innych ludzi i poczucie więzi między rodzicami a potomstwem, w przypadku zupełnie obcej grupy potrafi wzmacniać odczucie antypatii wobec nich. Ostatnie rozdziały książki są poświęcone omówieniu wyników badań, dzięki któremu bylibyśmy w stanie przezwyciężać uprzedzenia i wrogość, które wynikają z uniwersalnej dehumanizacji. Jak się okazuje, w przypadku osób uprzedzonych edukacja w zakresie tolerancji często przynosi skutek przeciwny do zamierzonego. Za to efektywną metodą okazuje się nacisk na kontakt i współpracę między skonfliktowanymi grupami, a także życie w demokratycznych i egalitarnych społeczeństwach. Omawiane jest także zagadnienie, wskazujące na pewną korelację, dotyczącą większego prawdopodobieństwa do dehumanizowania ludzi, u osób, które źle traktują zwierzęta. Lekturę tego tytułu skończyłem na początku 2026 roku i jestem zdania, że dzieło Briana Hare’a i Vanessy Woods to najbardziej inspirująca książka, jaką przeczytałem w ciągu ostatnich dwunastu miesięcy. Biorąc pod uwagę fakt, że inicjowane są kolejne konflikty zbrojne, prawdopodobnie przez resztę bieżącego roku nie przeczytam już niczego, co dodałoby mi więcej otuchy. Z całego serca polecam tę niezwykle piękną, mądrą i inspirującą książkę popularnonaukową, która traktuje zarówno o tych lepszych, jak i gorszych aspektach natury naszego gatunku. Doskonale zdaję sobie sprawę, że koncepcja samoudomowienia jest na razie hipotezą i przedstawionych w niej argumentów nie należy traktować jako prawdy objawionej. Konieczne będzie jeszcze przeprowadzenie wielu interdyscyplinarnych badań, żeby wzmocnić jej prawdopodobieństwo. W niczym to jednak nie umniejsza wartości tego dzieła, ponieważ należy pamiętać, że Homo Sapiens nie determinuje jedynie to, jacy jesteśmy, ale przede wszystkim nasze ideały i marzenia dotyczące tego, jacy możemy być.