Pod białym niebem. Natura przyszłości

"Pod białym niebem" jest intrygującą książką z pogranicza reportażu, eseju i nawet, fragmentami, opowiadania. Autorka tropi ślady negatywnych skutków, jakie działalność człowieka wywiera na środowisko naturalne. Zauważa, że bardzo często antropogeniczne zmiany środowiskowe mają charakter błędnego koła, czy też raczej sprzężenia zwrotnego dodatniego, ponieważ jako antidotum na negatywne skutki przekształceń środowiska stosuje się jeszcze więcej tego typu zabiegów. Jak pisze autorka, "jeżeli problem wywołała kontrola natury, to zgodnie z logiką antropocenu rozwiązanie stanowi objęcie jej jeszcze ściślejszą kontrolą". Inaczej mówiąc, nowe formy kontroli nad naturą narzuca się po to, by odwrócić efekt poprzednich działań. Jest to wbrew logice, którą wyraził cytowany przez autorkę Albert Einstein, który miał stwierdzić, że "nie da się rozwiązać problemu za pomocą tego samego sposobu myślenia, który je stworzył". W "Pod białym niebem" Kolbert przytacza wiele tego typu ludzkich interwencji podejmowanych wbrew logice innej niż rzeczona logika antropocenu. Autorka opisuje przypadek karpia inwazyjnego, którego świadomie sprowadzono do Stanów Ameryki Północnej z Chin w celu uregulowania tamtejszego ekosystemu wodnego, jednak w konsekwencji doprowadzono do jego zaburzenia, co z kolei ponownie wymagało podjęcia kolejnych działań. Kolbert rozwodzi się również nad budową otamowania rzeki Missisipi w rejonie Nowego Orleanu, które - choć zapobiega powodziom - nieustannie skutkuje postępującym ubywaniem terytorium amerykańskiego wybrzeża. Do poruszanych w książce tematów należy również proces tak zwanej ewolucji wspomaganej, którą wykorzystuje się w ramach inżynierii biologicznej, aby zneutralizować nadliczebność niektórych gatunków zwierząt, między innymi ropuchy agi, która sieje postrach na terytorium Australii. "Najpierw rozprzestrzeniasz gatunki statkami po całym świcie, a później trujesz je z helikopterów", powiada Kolbert. Z książki dowiemy się również o istnieniu zbiornika wodnego w Dolinie Śmierci w USA, który stanowi jedyne miejsce występowania karpieńca diablego, wyjątkowego gatunku ryb, żyjącego w sadzawce na środku pustyni. Autorka nie mogła też pominąć ważnego problemu globalnego ocieplenia i zaprezentowania różnych metod przeciwdziałania temu problemowi. Okazuje się, że poza oczywistą strategią ograniczania emisji dwutlenku węgla do atmosfery w przyszłości nieodzowne okaże się zastosowanie tak zwanej inżynierii solarnej, czyli ograniczenie ilości fotonów, które przedostają się do atmosfery. Działania inżynierii solarnej będą skutkować między innymi zmianą koloru nieba, stąd właśnie tytuł książki: "Pod białym niebem", a także zmianą koloru zachodów słońca. "Pod białym niebem" to książka dla wszystkich, którzy interesują się tematyką szeroko rozumianych zmian antropogenicznych środowiska przyrodniczego, czyli skutkami przekształceń jego jednego lub kilku komponentów spowodowanych różnymi formami działalności człowieka. Powinna ona jednak zainteresować czytelników, którzy do tej pory nie zetknęli się jeszcze z omawianą tematyką. Poniżej przytaczam ważne cytaty z książki: "Proroctwo, wedle którego człowiek ma panować nad 'wszelką ziemią oraz nad wszelkim płazem, co pełza po ziemi", wypełniło się. Wybierz dowolny obszar, a usłyszysz tę samą historię. Ludzie dotychczas przekształcili ponad połowę niepokrytej lodem powierzchni ziemi [...] a pośrednio też pozostałą część naszej planety" (17). "Jak napisała [Rachel Carson] 'dążenie do panowania nad naturą wynika z ludzkiej arogancji, mającej swoje źródła w kamiennej epoce biologii i filozofii, kiedy uważano, że przyroda ma służyć człowiekowi'. Środki chwastobójcze i pestycydy stanowiły jej zdaniem najgorsze ucieleśnienie myślenia 'człowieka jaskiniowego' - pałkę 'wymierzoną w tkankę życia'" (26). "Jeżeli problem wywołała kontrola natury, to zgodnie z logiką antropocenu rozwiązanie stanowi objęcie jej jeszcze ściślejszą kontrolą" (50). Albert Einstein: "Nie da się rozwiązać problemu za pomocą tego samego sposobu myślenia, który je stworzył" (56). "Jednakże to, co na pierwszy rzut oka wygląda jak system obronny, przy uważniejszym spotkaniu jawi się jako pułapka" (76). "Już w paleolicie ludzie przyczynili się do zagłady wielu zwierząt - nosorożce włochate, mastodonty, glyptodony i camelopsy odeszły w niepamięć. [...] Tempo wymierania jest obecnie setki - być może tysiące - razy słabsze niż tak zwane tło wymierania w większości epok geologicznych" (102). "Czym po końcu natury jest dobór naturalny?" (132). "W świecie syntetycznych nadpisywarek genowych granica między tym, co ludzkie, a tym, co naturalne, między laboratorium a dziczą, już teraz mglista, ostatecznie by zanikła. W takim świecie ludzie nie tylko ustalaliby warunki, w których zachodzi ewolucja, ale [...] byliby zdolni do określania jej rezultatu" (173). "Najpierw rozprzestrzeniasz gatunki statkami po całym świcie, a później trujesz je z helikopterów" (177).