Null

Każda książka Twardocha to wydarzenie, o którym piszą nawet w mainstreamowych mediach. A biorąc pod uwagę poziom czytelnictwa w naszym kraju, to już prawdziwy wyczyn, że kogoś poza bańką to interesuje. I chociaż nie wszystkie pozycje od tego śląskiego pisarza są fenomenalne, to jednak dostarczają ogromnej satysfakcji przy lekturze i późniejszej interpretacji. A akurat to jest dla mnie bardzo ważne. „Null” nie jest wyjątkiem.

Już sam dobór cytatu otwierającego powieść jest intrygujący. Otóż autor przytacza fragment pieśni IX z „Iliady” Homera. I to nie byle jaki kawałek, ale ten, w którym Achilles mówi o swym wyborze: wieczna chwała i śmierć lub brak sławy i długie życie. Wybór cytatu zaiste nietypowy, zwłaszcza w kontekście późniejszej lektury. Gdyż dzięki niemu spoglądamy na tekst nie tylko przez pryzmat bohaterów, ale i całości antycznego konfliktu, czyli wojny trojańskiej, której wynik jest nam doskonale znany.

„Null” to książka o wojnie w Ukrainie. O konflikcie de facto rozpoczętym w 2014 roku, gdyż to właśnie wtedy Zachód odwrócił oczy i zignorował temat bezprawnej aneksji Krymu. I tak można na tę powieść spoglądać, nikt nie będzie miał do was o to pretensji. Warto jednak czytać nową powieść Szczepana Twardocha trochę szerzej. Gdyż autor pisze przede wszystkim o wojnie in abstracto. Niekoniecznie tak jak Erich Maria Remarque w rewelacyjnym „Na Zachodzie bez zmian”, ale momentami bardzo podobnie. Starcie państw to brudna walka w okopach, piwnicach, ruinach, polegająca na siedzeniu, wyczekiwaniu, marznięciu. Tutaj nie ma epickiej chwały, krwawych starć czy przemarszów wojsk. Są tylko długi front, drony i artyleria.

U Twardocha wojna jest prawdą. Jest chwilą, która trwa i nigdy się nie kończy. Jest stanem docelowym, idealnym, przerywanym krótkimi chwilami oczekiwania na coś więcej. Wojna jest poszukiwaniem, próbą, strachem i wilgocią. Zero szlachetności, tylko relacje międzyludzkie dają pociechę, chociaż i one nie są pozbawione autodestrukcji. Wojna to trans, stan, niespokojny sen. Dzieli żołnierzy na żywych i martwych, na jeszcze żywych i tych w naszej pamięci. Ukojenie można znaleźć dopiero po drugiej stronie Styksu (skoro już trzymamy się antycznych terminologii).

I w tym wszystkim wojna trojańska ma szczególny wydźwięk. Czy powieść Twardocha to kasandryczna przepowiednia świadka tych wydarzeń? „Null” nie dał mi żadnej pociechy czy ukojenia. Pokazał, że żołnierze tacy jak Koń, Szczur, Małpa, Jagoda, Leopard, Carleone czy Teksas są tam z różnych powodów, ale coś ich łączy – defetystyczny optymizm. Myślę, że jak ktoś czytał facebookowe posty Żadana, to będzie zdziwiony, że z Twardochem piszą o tym samym konflikcie. Autor „Chołodu” czy „Króla”, w swym spojrzeniu z lotu ptaka na wojnę w jej krwawej ogólności, w dużym stopniu nadziei pozbawia.

„Null” to reportaż spowity w fikcję. Wiele przytoczonych historii wydarzyło się naprawdę. Dobry pisarz jednak wie, że prawda jest o wiele bardziej interesująca, jak doda się trochę wydarzeń wymyślonych. I historia Konia jest bardzo dobrze poprowadzona. W efekcie wszystko działa tak, jak powinno, a zakończenie to już szczególnie.

Nowa powieść Twardocha trzyma za serducho jeszcze długo po ostatniej stronie. I dlatego wiem, że kolejną książkę również połknę w kilka dni po premierze. Gdyż ten rodzaj literatury bardzo mi pasuje. Oby wam też podszedł, bo naprawdę warto poznać historię Konia i innych żołnierzy Zbrojnych Sił Ukrainy.

Michał Wnuk