Nic nie rośnie w blasku księżyca

Bezimienny narrator podczas nocnego spaceru po mieście spotyka milczącą kobietę z walizką. Gnany dziwnym poczuciem bliskości zaprasza ją do swojego mieszkania, a ona prosi go o alkohol i postanawia opowiedzieć historię tego, co uważa za swój upadek, a co zaczęło się, gdy jako nastolatka, zakochała się w nauczycielu.

Wybrałam tę książkę na Legimi zupełnie przypadkowo, chciałam w końcu przeczytać coś z Serii Dzieł Pisarzy Skandynawskich, no i bardzo spodobał mi się tytuł. Nie wiedziałam jednak o niej prawie nic, ale zachwyciła mnie od pierwszych zdań i na ten moment (piszę tę recenzję 24 stycznia) jest to najlepsza książka, jaką przeczytałam w 2026. Nie jest łatwa w przyswajaniu, ma specyficzną formę – nie znamy imion głównych bohaterów, główna bohaterka snuje swoją opowieść tak, jakby robiła to realna osoba: nielinearnie, z dygresjami, wybieganiem w przyszłość i wracaniem do przeszłości, przez co chwilami można pogubić się w chronologii wydarzeń. Jednak gdy się to zaakceptuje, otrzymamy coś niesamowicie wartościowe i poruszającego. ,,Nic nie rośnie w blasku księżyca” to powieść jednocześnie bardzo uniwersalna, jak i mocno osadzona w danym miejscu i czasie. Przenosimy się do małego miasteczka, gdzie opinia publiczna jest wszystkim, gdzie mężczyźni zaczynają się buntować i domagać praw pracowniczych, ale od kobiet oczekuje się przede wszystkim zajmowania domem i rodzenia dzieci (ale tylko w związkach małżeńskich). Główna bohaterka jest kobietą, jakich pewnie było wiele – marzącą o innym życiu, niezadowoloną ze swojego położenia, zauważającą problemy społeczną, ale ostatecznie zmuszoną do wyrzeknięcia się nadziei, trochę z powodu własnych słabości, trochę przez działania środowiska. Wydawała mi się bardzo prawdziwa, często niesprawiedliwa, zaślepiona, irytująca, ale jednocześnie w swoim załamaniu i miotaniu się godna współczucia i zrozumienia. Relację romantyczną przedstawioną w tej książce dziś nazwalibyśmy groomingiem, bo choć romans bohaterki i Johanessa zaczyna się, gdy ta jest praktycznie dorosła, wydaje się, że ten już dużo wcześniej ,,przygotował” ją do uwielbienia siebie. Fascynujące jest to, że w innych czasach, z inną wiedzą i wrażliwością społeczną, autorka stworzyła obraz toksycznego związku, manipulacji, stopniowego uzależniania drugiego człowieka od siebie, w sposób, który spokojnie mógłby zostać napisany we współczesnej ,,zaangażowanej” powieści. I zrobiła to bez mówienia wprost i moralizowania.

Na początku tego wydania znajduje się posłowie tłumaczki, które skupia się przede wszystkim na temacie aborcji i świadomego macierzyństwa. Było ono bardzo ciekawe, choć ja mam nieco inne przemyślenia. To, co tłumaczka wymieniła jako największy problem tej pozycji, dla mnie było największym plusem – czyli ukazanie problemu z perspektywy kobiety, która osobiście uważa aborcję za morderstwo, ale czuje się do niej zmuszona. Jestem pewna, że dlatego ta książka może wielu zdenerwować – bo z jednej strony bohaterka uważa, że została zmuszona do tego czynu, obwinia tradycyjne społeczeństwo oraz religię, ale jednocześnie nazywa to, co zrobiła, ,,zabijaniem dzieci” i uważa, że nie powinno się to nigdy dziać. Być może rzeczywiście wynika to z epoki, ale ja bardzo doceniam, gdy twórcy pokazują, że decyzje, które podejmujemy, często nie są wynikiem jakichś przemyślanych poglądów, a tego, co w danym momencie łatwiej nam znieść. I moim zdaniem niezależnie od tego, czy się jest za powszechnym prawem do aborcji, czy też nie, tak powinno się na to spojrzeć: jak na opowieść o bohaterce, która czuła się niejako zmuszona do tego zabiegu, która nie miała poczucia, że jej ciało to jej wybór albo że społeczeństwo uzna rosnące w niej życie za święte. Co więcej, myślę, że jest to bardzo prawdziwe i takich historii było bardzo wiele, wspomniana epizodycznie opowieść o innej mieszkance miasteczka, która urodziła nieślubnego syna, przypominała mi nieco zdarzenia opisane w biografii ,,Wowa, Wołodia, Władimir”. Oprócz tego mamy tu wątek niejako socjalistyczny, związany z życiem robotników, w którym widać dużą wrażliwość autorki, ale zarazem też nie ma tu jednoznacznego obrania jednej strony – bo widzimy, że w tej walce nie ma miejsca dla kobiet.

Nie była to lekka i przyjemna książka, chwilami nie mogłam zrozumieć sensu pewnych fragmentów, ale jako całość zrobiła na mnie ogromne wrażenie i bardzo zmusiła mnie do myślenia. Czułam tu trochę klimaty ,,Genialnej przyjaciółki”, a trochę ,,Dziejów grzechu”, więc jeśli interesują Was tematy przedstawione w tych książkach i nie boicie się czegoś trudnego i przygnębiającego, to ogromnie polecam.

,, Słyszałeś kiedyś, że ostatnim, do kogo lgnie człowiek, jest jego kat? Czego od niego chcemy? Cóż, ja nie wiem. Może trochę człowieczeństwa, trochę współ-człowieczeństwa.”

Bezimienny narrator podczas nocnego spaceru po mieście spotyka milczącą kobietę z walizką. Gnany dziwnym poczuciem bliskości zaprasza ją do swojego mieszkania, a ona prosi go o alkohol i postanawia opowiedzieć historię tego, co uważa za swój upadek, a co zaczęło się, gdy jako nastolatka, zakochała się w nauczycielu.

Wybrałam tę książkę na Legimi zupełnie przypadkowo,...