Najgorszy Komiks Roku

Komiks o kłamstwie na wielu poziomach. O kłamstwie w relacjach międzyludzkich w 21 w., gdy komunikujemy i kreujemy się za pomocą internetu zamiast bezpośredniego kontaktu. Komiks o okłamywaniu siebie, tworzeniu własnych iluzji, marzeń, projektowaniu świata na podstawie wirtualnej rzeczywistości. Wreszcie komiks o kreacji podmiotu literackiego, twórzeniu obrazu swojej osoby i utożsamianu przez czytelnika podmiotu z autorem (wielu uwierzyło, że to prawdziwa historia Pstrągowskiego). Rzecz świetnie opowiedziana, w jakimś sensie kontrowersyjna, ale tylko dla tych, którzy nie zadali sobie trudu wejścia w to głębiej.

Kto nigdy nie marzył o tym, żeby zostać śmieciarzem, niech pierwszy rzuci kamieniem. Ja absolutnie, totalnie tak. I chyba każdy na pewnym etapie rozważań na temat swojej ścieżki zawodowej przechodzi przez ten moment: a co, gdybym wziął to na siebie? Wykonywał pracę, której nikt o zdrowych zmysłach nie chce wykonywać? Nie zostałem w końcu śmieciarzem. Ani grabarzem. Bohater “Śmieci” natomiast został. Tym pierwszym, w sensie. Ale nie w ramach górnolotnej idei, ot, wylatuje ze studiów, matka każe mi iść do roboty, to idzie. I tak zaczyna się wielka, mała przygoda. Autor cholernie emocjonującego komiksu faktu “Kent State” tym razem gawędziarskio i dowcipnie i ze świetnym klimatem amerykańskich przedmieść opowiada o mozołach tej prozaicznej pracy. Niby nic się nie dzieje, a dzieje się mnóstwo. Poznajemy sympatyczną gromadę bohaterów, takich trochę nieporadnych, popełniających tonę głupich błędów, często wyraźnie sfrustrowanych, ale jakoś do wszystkiego podchodzących z dystansem i uśmiechem. Narracja jest cudownie płynna, lekka, pełna szczerze fascynujących ciekawostek. I siedzę tak jak ten debil z głupkowatym uśmiechem i czytam. O ciekawostkach znalezionych w śmieciach. O wysypiskach, robakach, smrodach. O śmieciowej zupie latem i zmrożonych śmieciach zimą. O bezczelnie zostawionych gabarytach. O kierowcach sikających do butelek. I o mnóstwie zrujnowanych skrzynek pocztowych. Jedyny minus to momenty, gdy komiks próbuje uderzać w bardziej edukacyjne nuty, nagle staje się sztuczny, sztywny, nijaki. Ale to tylko czasem. No i kreska - ja nie lubię tego amerykańskiego, karykaturalnego klimatu. Ale tutaj pasuje nieporównywalnie bardziej niż w “Kent State” Podczas czytania plecy mnie bolału od dźwigania, w nosie dziwnie kręciło, a żyćko bywało ciężkie. Ale też urokliwe na swój sposób. Pełne rutyny, a jakże różnorodne. Bardzo spoko. Po więcej recenzji zapraszam na Instagram: @traczytanko

Jak ja lubię takie komiksy. Jest niesamowity! Dużo słyszałem o "Jądrze ciemności" przy okazji czytania memoarów Mika Hoare, z czasów secesji Katangi i wojny w Kongu. Zamierzałem się do czytania... ale wcześniej trafiłem komiks. I tym razem najpierw komiks - potem książka. Utrzymanie w czarno-białej tonacji, rysowane węglem (?) mroczne obrazki. Postacie nie są idealnie rzeczywiste, raczej starają się skupić na cechach bohaterów, które odbijają się w ich wyglądzie. W tym komiksie bardzo ważne są oczy, a właściwie spojrzenia. Wiele mówiące spojrzenia. Bardzo przejmujące. Autorzy świetnie uchwycili ten klimat: lepki i mokry, parny, pełen much i zielonej ciemności. To się czuło czytając. Komiks autentycznie zachęcił mnie do przeczytania książki. Tym bardziej, że autorzy zadbali o notatki o Korzeniowskim i bibliografię. A czytając książkę, odnajdują źródła cytatów, które autorzy wkładali w usta postaciom z komiksu. Mocna rzecz! Początek wątku o kongijskiej gehennie.

O tym, że to nasze, przez nas wykonane i to nie jest nasze ostatnie słowo. Zacznijmy od tego, że uważam za nie do końca trafne rozdzielanie tytułu tego komiksu myślnikiem. Tytułowy film opowiada, i owszem, o powstaniu kościuszkowskim, ale moim zdaniem bardziej chodzi o to, że jest to film narodowy, który powstanie, kiedyś, bez względu na okoliczności. Kolejną rzeczą, o której trzeba wspomnieć, są rysunki. No umówmy się, piękne to to nie jest i osoba, która w komiksach szuka także wrażeń estetycznych, może się spektakularnie odbić, bo to jest poziom artystyczny czterolatka, który jeszcze nie do końca wie, którą stroną trzyma się ołówek. Nazwanie tego stylu minimalistycznym byłoby naprawdę dużym niedopowiedzeniem. A jeśli mamy przejść do treści - nie bez powodu przywołałam w opisie cytat z Barei, bo zaprezentowano tu podobnie satyryczny styl obnażania wszelkich bolączek współczesnego biznesu (nie tylko kinematograficznego), polityki i patologii rynku pracy poprzez sprowadzenie ich do absurdu.

Bardzo dobra pozycja. Podczas czytania czułem dyskomfort, a jednocześnie lektura bardzo mnie wciągała. Kreacja przedstawionego świata, pomysły na surrealistyczne, w większości złowrogie zwierzęta i fantazyjne rośliny budzą mój podziw i zainteresowanie. Dodatkowo wizyta bohaterów na wzgórzach, gdzie nie odczuwa się czasu linearnie, sugerują, że autor tworząc komiks wspomagał się środkami psychoaktywnymi. Niesamowite, że tak dobra pozycja jest jeszcze dostępna w sprzedaży po 7 latach od wydania. Warto się zapoznać, nim zniknie z rynku. Polecam.

Akurat teraz, gdy jestem po lekturze opowiadań Tadao Tsuge, widzę wiele podobieństw do stylu charakterystycznego dla japońskiej gekiki: brak tła, minimalizm, granie czernią czy odcieniami szarości i ogólne wrażenie, że kreska zmierza w bardziej niezależne rejony japońskich tradycji. Berliac opanował tę stylistykę do perfekcji, a dodatkowo jego dzieło charakteryzuje spora dynamika. W "Sadboi" autor porusza trudne kwestie asymilacji mniejszości oraz funkcji i granicy sztuki we współczesnym społeczeństwie. Najlepsze jest to, że brak tu moralizatorstwa czy gotowych odpowiedzi - wnioski czytelnik musi wyciągnąć sam

Historia pełna jest przypisów - wydarzeń marginalizowanych, wydarzeń, o których zapomina świat, mimo że bywały wstrząsające. Wydarzeń, o których chcą zapomnieć również świadkowie, bo trzeba żyć dniem dzisiejszym, szczególnie, że ten bywa okrutny. Takie dwa przypisy z 1956 interesują tym razem Sacco. Masakry z Chan Junis i Rafah to punkty, na których próbuje się skupić na tych 400 stronach. Próbuje, bo przypisy generują następne przypisy, a wspomnienia świadków mieszają się i tworzą dygresje. Rozmówcy reportera często wypierają prawdę, boją się wspomnień, konfabulują. Ten komiks to lekcja o tym jak podchodzić do faktów, jak ludzka pamięć je zmienia i przekształca. Relacje z tych samych zdarzeń bywają czasami diametralnie różne. Znowu dzieło tego autora jest w równym stopniu świadectwem, co opowieścią o tworzeniu reportażu. Wizualnie bez zmian - mistrzostwo

Gdy byłem dzieckiem w moje ręce szybko wpadła okrojona, jednotomowa wersja "Baśni 1001 nocy". Jednak moi rodzice nie byli z tych, którzy podtykali swym latoroślom tylko "słodkie bajeczki", a sugerowali literaturę poważniejszą. Dlatego w wieku 10 lat sięgnąłem po pierwszy z dziewięciu tomów "Baśni..." szybko zatracając się w tym dziwnym świecie mitów i legend. Pamiętam jak dziś, że ich treść daleka była beztroskim obrazom z animacji, przedstawiając o wiele bardziej okrutną wersję wydarzeń. Sięgając zatem po "Hasiba i królową węży" liczyłem na podobny poziom co w dużej mierze faktycznie się sprawdziło. Mimo to tytuł komiksu powinien brzmieć raczej "Królowa węży i ludzie którzy stanęli jej na drodze", bo sam Hasib występuje tu niewiele i specjalnie nie zapada w pamięci czytelnika. Czy to oznacza, że komiks jest zły? Broń Boże, to porządny kawał lektury, choć nie pozbawiony wad. Tytułowy Hasib jest synem mędrca Danijala, który niestety nie doczekał narodzin potomka. Jego żona, na prośbę swego męża, zadbała o edukację ich syna, ale ten mimo wszystko nigdy nie parał się żadną pracą. Wtedy przyszli drwale i namówili ją aby chłopak pracował z nimi. Tak się stało i jak to zwykle w baśniach bywa drwale okazali się nieuczciwy, gdy Hasib znalazł skarb. Na tym jednak jego przygoda się nie skończyła... no właśnie w praktyce na długi czas się zakończyła. Czemu? Bo Hasib próbując wydostać się z pułapki spotyka królową węży i jej świtę, zostając zasypany opowieściami kobiety o wężowym ciele. Początek rzeczywiście zapowiada się świetnie i w pewnym sensie "klasycznie", choć z pewnymi wyjątkami. Znów mamy młodzieńca, który pechowo dobrał kompanów i ci go wystawili do wiatru aby zgarnąć cały zysk dla siebie. Jednak już w tym fragmencie pojawiają się pewne odmienności, które wypadają z jednej strony pozytywnie z drugiej na minus. Po pierwsze opis sytuacji ojca Hasiba i jego spadku dla syna, który zamknął w skrzyni. Bardzo ciekawie się to zaczyna, ale potem niestety urywa i kompletnie wyparowuje. Wątek ten nie jest w jakikolwiek sposób rozwinięty czy zakończony. Ot miał miejsce, a reszty domyśl się czytelniku sam o ile w ogóle zapamiętasz, ze coś takiego było. O wiele lepiej wypadła sama sprawa z drwalami i skarbem. Znaleziony w leśnej jaskini sekret jest o wiele bardziej interesujący niż "klasyczne" skarby z baśni jakie czyta się obecnie dzieciom. Sam motyw odnalezienia królowej węży również, a główny bohater nie jest zbyt roztropnym człowiekiem, co poniekąd też go wyróżnia na tle innych mu podobnych postaci. Niestety Hasib szybko wyparowuje z pamięci czytelnika, bo tak naprawdę pierwszoplanową bohaterką tej opowieści jest królowa węży, której imienia nie poznajemy. To ona snuje opowieść w opowieści Szeherezady, a dodatkowo bohaterowie tej historii opowiadają własne opowieści osobom które spotkały. Zatem mamy tutaj naprawdę niezły poziom incepcji gdzie Szeherezada opowiada o Hasibie, który spotyka królową węży, ta opowiada mu o izraelskim władcy, który ją spotkał, ten zaś w trakcie swych przygód poznaje perskiego księcia, który również opowiada swą historię i to jak spotkał królową. Podczas tych wszystkich historii to właśnie ostatnia jest najdłuższa zaś po drodze zacząłem się gubić kto tu jest w końcu narratorem. Całość po to aby poznać tak naprawdę królową węży i jej głównego antagonistę, przewijającego się niemal w każdej opowieści. Jak widać, Hasiba w tym wszystkim za wiele nie ma, a o wiele ciekawiej od niego wypadają drwale oraz późniejsze wydarzenia z nimi związane. Do tego wiele wątków w opowieści izraelskiego i perskiego władcy jest zrobionych bardzo na skróty co wyraźnie czuć. Niektóre z postaci dalszoplanowych pojawia się na kilka klatek, znika i czytelnik szybko zapomina, że w ogóle wystąpiły. Psuje to finalny odbiór komiksu jako całości, bo wyraźnie widać jak fabuła została mocno pocięta. Złego słowa natomiast nie mogę powiedzieć o rysunku, który wypadł genialnie oraz bardzo klimatycznie. Pierwszy raz miałem styczność z twórczością Davida B., który odpowiada zarówno za scenariusz jak i rysunek oraz kolory. W pierwszym wypadku miejscami poszedł na skróty, tak od strony graficznej popisał się prawdziwym kunsztem. Z jego pracy czuć że snuta opowieść niejako płynie, jakby była utkana we śnie. Rysunki są pełne szczegółów i odniesień do różnych kultur Bliskiego Wschodu, a całość wypada bardzo czytelnie. Warto zatem sięgnąć po tą pozycję dla samego rysunku. "Hasib i królowa węży" to dobra lektura, ale mnie osobiście nie porwała. Wolę pozostać przy pełnym wydaniu książkowym, skierowanym do dorosłego odbiorcy. Nie żałuję, że zasiadłem nad tym komiksem, jednak mimo wszystko czuję pewien niedosyt. Liczyłem po prostu na więcej treści, choć wiele wątków tu poruszonych była ciekawa i wyróżnia ten komiks na tle stereotypowych, przesłodzonych książeczek dla dzieci.

Spore zaskoczenie. Autor Joe Kubert oparł swą opowieść na serii faksów, które dostawał od swojego agenta komiksowego, Ervina Rustemagića. Wszystko działo się podczas konfliktu na Bałkanach, a konkretnie wojnie serbsko-bośniackiej. Zdecydowana większość akcji dzieje się podczas serbskiej blokady Sarajewa, z którego główny bohater, chcąc utrzymać łączność ze światem, nadaje tytułowe faksy. Wspomniany Rustemagić nie tylko chce utrzymać kontakt ze światem, ale przede wszystkim wydostać z oblężonej twierdzy siebie i swoją rodzinę. Śledzimy kilkanaście miesięcy nieskutecznych prób ucieczki i zacieśniającego się pierścienia wokół stolicy Bośni. To nie dramat żołnierzy na froncie, ale dramat rodziny postawionej w opozycji do machiny wojennej, ale też machiny biurokratyczno-politycznej, która skutecznie uniemożliwia ucieczkę. Ten komiks to jeden z najlepszych antywojennych komiksów jakie czytałem, szczególnie mocny, bo oparty na faktach.

Nie wiedziałam, że podczas defilady w Szczecinie czołg rozjechał dzieci. Wygooglowałam, tak było, to nie fantazja. Mocny ten komiks. We mnie otworzył drzwi do potworów z dzieciństwa. Faktycznie w podstawówce mówiono do nas po nazwisku, faktycznie zdażyło się to wszystko co na kartkach. Może nie wszystko jednej osobie, ale to wszystko było. Dzieciństwo w PRL.

Gdy ci smutno, gdy ci źle... zabij kogoś i go zjedz. Krótka, psychodeliczna historia, ukazująca dobrze znane przygody Jasia i Małgosi, lecz w oryginalnym wydaniu. Jak ktoś nie jest pewien czy sięgać po tytuł, wystarczy spojrzeć na okładkę. Jeśli ktoś lubi taki klimat, od razu się spodoba, natomiast jeśli kogoś ta grafika zniesmaczyła, lepiej by ominął szerokim łukiem, bo w środku każda kolejna strona wchodzi na coraz to wyższe poziomy abstrakcji. Kolory i kreska pięknie podkreślają panujący klimat. Polecam

Dzięki komiksowi przenosimy się do Katowic w 1922 roku, gdy młody Hans Bellmer otwiera swoją wystawę. Wystawę lalek wielkości zbliżonej do ludzkiej. Plątaniny rąk i nóg, nagie ciała... Szok. Przerażenie. Niedowierzanie. Twórca kontrowersyjnych prac wyrokiem sądu zostaje skazany na więzienie. Początek kariery i początek problemów. Autor nie porzuca swoich pomysłów. Głębiej wchodzi w tworzenie "lalek". Ciała dominują jego twórczość. Wzrasta poziom seksualności dzieł. Komiks miał powstać (jako jeden z trzech w albumów), gdy Katowice w 2011 roku startowało o tytuł Europejskiej Stolicy Kultury 2016. Celem prac miało być przedstawienie szerszej publiczności - czytelnikom ludzi związanych z miastem. De facto praca Marka Turka została opublikowana w 2017 roku. Nie znam wcześniejszych prac Marka Turka. Ta została mi polecona jako godna uwagi. Chwyciłam ją w łapy i... poczułam przerażenie pomieszane z fascynacją. Sam komiks składa się wyłącznie z obrazu. Nie ma tam powiedzianego ani jednego słowa. Jesteśmy skazani na odbiór obrazu, odbiór twórczości Bellmera. Mam wrażenie, że zabiegi zastosowane przez autora wpisały się idealnie w przedstawioną twórczość, kult ciała (?). Nie jest to jednak biografia - sam podtytuł to wyklucza. To wycinek życia Bellmera. Wycinek z jego twórczości. Świetnym pomysłem było umieszczenie na końcu biografii oraz przypisów, ułatwiających nam zrozumienie przedstawionych treści.

Lata 20. Do kalifornijskiej fabryki marzeń przyjeżdża matka z córką. Chcą spełnić swe marzenia. Chcą zdobyć sławę, brylować na przyjęciach, zdobyć bogactwo. Zderzają się jednak ze smutną a nawet tragiczną rzeczywistością Hoolywood. To świat bezlitosny, pełen narkotyków, usług seksualnych i pedofilii. Ale także sławy, którą zdobywa Stacey - Anastazja. Tylko za jaką cenę? Czy jest szczęśliwa? Czy na prawdę to chciała osiągnąć? Komiks zaskakuje. Samą historią dotyczącą Hoolywood, w której pojawia się brud, splendor i blichtr. Ale także przeszłością obu kobiet i ich pędem do realizacji marzeń. Świetnie oddano wygląd tamtych miejsc, strojów. Całość wątków przedstawionych w komiksie wgryza się w pamięć... Boli, drąży i zmusza do przemyślenia pewnych sytuacji. Zachwycona jestem stroną graficzną - idealnie dobrane kolory, twarzy pełne emocji... Sam główny wątek wpisuje się w głośną akcję #metoo.

Nie ma tu wstrząsającego scenariusza, bo faktów na temat życia Roberta Johnsona jest niewiele. Co jest zatem siłą tego komiksu? Piękne, ponure, ciężkie grafiki. Coś co buduje tę duszną i gęstą atmosferę. Najlepiej puścić w tle muzykę głównego bohatera, ale nie zaszkodzi też Waits czy wczesny Cave. Po lekturze można śmiało przerzucić się na prozę Faulknera.

Główny bohater jest fotografem, który miewa napady lęku i uciążliwe nerwice. Musi brać leki, chodzić do psychiatry i każdego dnia zmaga się z problemami jego przeciętnego życia. Do tego musi zmagać się ze swoim otoczeniem i ludźmi w nim przebywającymi. Trudna relacja z rodzicami wcale niczego nie ułatwia, za to z bratem często zapala blanta, grają wtedy do upadłego na konsoli. Na szczęście w jego życiu pojawia się kobieta, w której zakochuje się z wzajemnością, ale to znów stawia jego świat na głowie. Naprawdę jedna z najlepszych powieści graficznych jakie przeczytałem. Jeśli ktoś powie wam, że komiksy są dla dzieci dajcie mu to do przeczytania.

Bardzo podobał mi się pod względem graficznym - świetnie przedstawiał etapy przemiany bohatera i podkreślał emocje. Wydaje mi się to dobrze rozplanowane i dostosowane. Sama historia jest dość uniwersalna, pokazuje, jak życie może się zmienić w wyniku diagnozy i że nie ma tutaj "lepszych" i "gorszych", z podobną sytuacją może się zmierzyć każdy z nas. Mimo to nie do końca mnie poruszyła ta opowieść (niestety), współczułam bohaterowi i jego najbliższym, lecz nic więcej. Fajny pomysł z wątkiem muzycznym.

Guy Delisle to jest, jak imię wskazuje, gość. A jego “W ułamku sekundy” należy do moich ulubionych komiksów wszech czasów. Pogodziłem się z tym, że nic lepszego od niego nie przeczytam, bo to po prostu niemożliwe, no nie da się, ale próbować wszak będę, nadrabiać inne jego dzieła, licząc na namiastkę choć porównywalnej wybitności, bo to i tak byłoby nieprzyzwoicie dużo. Także jak zobaczyłem, że napisał komiks na podstawie wspomnień pracownika służb medycznych na Kaukazie, który trafił do niewoli - no brzmi to dość fantastycznie. Z całym współczuciem skierowanym do samego zniewolonego, brzmi to jak świetny materiał na komiks. Naprawdę tak myślałem. A później zdałem sobie sprawę na czym polega bycie przetrzymywanym jako zakładnik. To kajdanki. Kaloryfer. Zupa. Toaleta. Czasem papieros. Czasem przenosimy do innego miejsca. Ta sama zupa. Herbata. Nadzieja. Beznadzieja. I tak przez długie tygodnie. No dobra, ale ta powtarzalność, nuda, monotonia, to przecież świetny pretekst do szalonych retrospekcji, reewaluacji własnego życia, odkrywczych przemyśleń, poznawania samego siebie w skrajnych warunkach? Nic z tych rzeczy. To komiks o typie przypiętym do kaloryfera gdzieś w Czeczenii. Który w ramach ostateczności, z nudów rekonstruuje w myślach bitwę pod Austerlitz. Brzmi to jakby mi się nie podobało? Au contraire! To komiks jednocześnie fascynujący i nudny, hipnotyzujący, pełen drobnych detali i skrajnej monotonii. O uciekających dniach, ledwo zauważalnych różnicach między jednym dniem a drugim. Tak jak w bohaterze, tak i we mnie rosło zniecierpliwienie, frustracja, oczekiwanie, ale jakimś cudem wciąż fantastycznie się to czytało. Komiks z gatunku Doświadczenie. Bardzo polecam. Po więcej opinii zapraszam na Instagram: @traczytanko

Och co ten Sfar tu zrobił! Przygody Małego Wampirka są bizarne i stanowią nie tyle opowieść dla dzieci, ile raczej perwersyjne wyobrażenie o niej. Są żarty fekalne i takie z podtekstami seksualnymi. Jest sporo makabrycznych pomysłów i prawdziwie kwasowe ostatnie opowiadanie. Krótko mówiąc - jestem zachwycony.

Rozpad Jugosławii rozegrał się na moich oczach, gdy byłem szczenięciem. Oglądając tragiczne zdjęcia oraz relacje w telewizji, relacjonującej wojnę na Bałkanach, nie ogarniałem pełni jej tragedii. Dopiero wojna domowa z 1992 roku, trwająca blisko 4 lata, uświadomiła mi jak niszczycielska siła uderzyła w ten region. "Bośniacki płaski pies" opowiada o jej skutkach. Ruinach dzieła, które w czasie Zimnej Wojny wzniósł Josip Tito, wielki człowiek, umiejący trzymać ludy zamieszkujące Jugosławię, w solidarności. Gdy zmarł w 1980 roku, wszystko zaczęło się sypać, a apogeum tego efektu domina miało miejsce właśnie w latach 1992-1996 oraz potem aż do 1998, gdy dochodziło do masowych czystek etnicznych. Komiks Maxa Anderssona i Larsa Sjunnessona świetnie pokazuje ogrom zniszczeń, jaki strawił te region. Autorzy wykorzystali do tego surrealizm, tworząc bardzo pomysłowe, a zarazem przerażające dzieło. Warte jednak tego, aby je przeczytać i zrozumieć, czego dopuszczono się w tamtym rejonie. Sięganie po ten komiks bez znajomości podstaw historycznych, dotyczących Jugosławii oraz tego co miało miejsce na Bałkanach w latach 90-tych XX wieku, może się okazać bardzo trudne. Autorzy nawiązują do bardzo wielu wydarzeń, głównie szeroko opisywanych w mediach, ale dziś mocno już wytartych z pamięci młodzieży Europy. Co prawda w komiksie znajduje się swoisty słowniczek, głównych terminów, ale to nadal dość skąpa ilość informacji. Warto zatem najpierw zapoznać się z biografiami, choćby skrótowymi, takich postaci jak wspomniany już Josip Tito, Radovan Karadżić, czy wydarzeniami pokroju Masakry w Srebrenicy, oblężenia Sarajewa, albo czym była Aleja Snajperów. Dopiero wtedy w pełni zrozumiemy to co chcieli przekazać nam autorzy. Ogrom ludzkich tragedii, zniszczenia i śmierci, jaki dotknął ten rejon. Bardzo dobrze widać to na okładce, gdzie jeden z bohaterów komiksu jest otoczony przez Srebrenickie Wdowy. Scena ta, mocno rozwinięta w ostatnim rozdziale komiksu, z czasem nabiera coraz mocniejszego waloru emocjonalnego. Grupa zdesperowanych samotnych kobiet, szukających pocieszenia oraz zadośćuczynienia za to co je spotkało, żyjąca w ruinach miasta, które wygląda jak wyjęte z koszmaru. Trawniki pełne min, zmutowane psy, które dostosowały się do warunków wojny totalnej, spalone kamienice. To obraz Sarajewa sprzed 20 lat. W całym tym ogromie zniszczeń żyją zwykli ludzie, rozdzieleni przez skrajnie nacjonalistyczne ugrupowania, które doprowadziły do masowych czystek etnicznych. Wojska stabilizacyjne były w zasadzie bezradne, bowiem spirala nienawiści pomiędzy Bośniakami a Serbami, ciągle rosła. W rezultacie wojna pochłonęła około 110 tysięcy ofiar w cywilach, z czego większość to ofiary czystek etnicznych prowadzonych przez obie strony. Tą katastrofalną skalę zniszczeń widać w komiksie, bardzo wyraźnie. Taki obraz przeraża, ale właśnie o to chodzi. Ostatnia scena w albumie po prostu potrafi zamurować czytelnika, gdy dociera do niego jak dzieło Tito zostało zrównane z ziemią i pozostało po nim tylko wspomnienie. Pomiędzy kadrami, od momentu, gdy bohaterowie komiksu wkraczają do Sarajewa, przewija się tytułowy pies. Płaski, niczym rozjechany przez czołgi, wciskający się w każdy zakamarek, gdzie może znaleźć schronienie. Jest on smutnym rezultatem wojny, o której Europa stara się zapomnieć. Konkurs Eurowizji, przechwałki członków szwedzkiej ambasady odnośnie tego jak to "pomogli" mieszkańcom Sarajewa, ludzie o wielkich oczach, z wypalonymi duszami, żyjący pośród ruin. Ten obrazek jest niewygodny, do tego bardzo świeży, zatem w obliczu obecnych problemów, po co zawracać młodym europejczykom głowę, takimi banałami. Przecież wojna to odległe wspomnienie. Anderson i Sjunnesson, pokazują że tak właśnie nie jest i należy pamiętać o tragedii jaka rozegrała się na Bałkanach po rozpadzie ZSRR. "Bośniacki płaski pies" to komiks trudny, zdecydowanie nie dla każdego, szczególnie ze względu na swoją stylistykę. Lody zamiast amunicji, zmutowane psy, czy "dziwna", ale jakże życiowa opowieść zatytułowana "Film o rzyganiu", mogą odstraszyć laika. Jeśli jednak ten interesuje się historią XX wieku, szczególnie Europy, to warto aby sięgnął po ten tytuł. Z pewnością pośród tych surrealistycznych rysunków odnajdzie sporo prawdy o tragedii, która dotknęła kraje byłej Jugosławii.

Pierwszy raz miałem okazję sięgnąć po postapokaliptyczny komiks — i od razu trafiłem na tytuł, który absolutnie mnie kupił. Stolp to historia pełna napięcia, niepokoju i świetnie skonstruowanego, ponurego świata po końcu cywilizacji. Klimat jest gęsty jak mgła, a ilustracje kapitalnie podkreślają beznadzieję i grozę rzeczywistości, w której przyszło żyć bohaterom. Fabuła wciąga od pierwszych stron, a ja, jako fan postapo, czułem się jak w domu. Świetny komiks pod każdym względem. Polecam i od razu zabieram się za drugą część.