Listy z Ameryki. Felietony i recenzje

Hłasko o swojej prozie: "Piszę protokół z procesu przeciwko człowiekowi, nie człowiekowi w ogóle - to by było śmieszne z mojej strony - przeciwko formom życia, które poniżają człowieka". Hłasko nieznany powinien być bardziej znany. Opowiadanie "Umarli są wśród nas" to bardzo dobry wstęp dla niezaznajomionych z jego twórczością.

Stosy listów, które napisał, zebrane w zbiór, tworzą powieść, jaką sam o sobie stworzył. Powieść o wrażliwym, trudnym chłopcu, dojrzewającym bez ojca w powojennych czasach. Zazdrosnym o ojczyma, zranionym przez matkę. O młodym człowieku, który rozwija talent pisarski, tworzy tożsamość i legendę artysty, amanta, barwnego ptaka, celebryty tamtych lat. Przystojny, piękny, ponadprzeciętny zewnętrznie i duchowo. Los zaoferował mu rzeczywistość szarą, absurdalną, przerażającą. Odważnie „wrzeszczy prawdę”, choć jest świadomy, że to go zniszczy. Nie unika pułapki wszechmocnej władzy, która czyta cudze listy, kontroluje, komu, kiedy i dokąd wolno podróżować, z kim można wchodzić w relacje – artystyczne, prywatne, miłosne. Prosi o azyl w Niemczech Zachodnich, i to błąd – powrotu nie ma. Władza to siła, która decyduje o ścieżkach życia, wystawia na próbę przyjaźnie, upokarza, każe się kłaniać, łamie kręgosłupy i miażdży. „Pisarz bez ojczyzny jest niczym, jest tylko i wyłącznie postacią śmieszną, groteskową /…/ tylko na ziemi, w której człowiek rodzi się, rośnie, kocha i cierpi – istnieje racja pisarska”. Chętnie obejrzałabym film fabularny o nim. Dziwi mnie, że jeszcze taki nie powstał. Wybór, opracowanie i wstęp Andrzeja Czyżewskiego, kuzyna Marka Hłaski, daje dobitne świadectwo tamtych czasów.

Sięgnąłem po tą biografię, gdyż chciałem mieć jasny obraz życiorysu jednego z moich ulubionych pisarzy. Trochę mi pomogła, zważywszy, z ilu udręk miłosnych wyszedł Hłasko. Pozycja wzbogacona o korespondencję i zdjęcia, na których widać narastającą zmianę w wyglądzie, i niekoniecznie ma to pozytywne skutki. Wiem już teraz, że wyjechał z kraju, u szczytu sławy i już nie wrócił. Trochę jest to podyktowane regułami żelaznej kurtyny, o czym wszystkiego dowiemy się na koniec. Znam jego twórczość z polskiej ziemi, powieści izraelskie muszę jeszcze nadrobić, ale teraz już wiem, na co zwracać uwagę.

Zbiór dwóch krótkich opowiadań napisanych przez Marka Hłasko przed emigracją. Pierwsze opowiadanie to typowe opowiadanie ukazujące szarą polską rzeczywistość z lat 50, niedługo po tak zwanej odwilży gomułkowskiej. Poznajemy zwykłą rodzinę, ich rozterki, problemy mieszkaniowe, oraz alkoholowe. Typowe dla ówczesnych lat. Drugie opowiadanie rozgrywa się przed wspomnianą przeze mnie odwilżą, główny bohater pod wpływem alkoholu ma styczność z milicją, przez co zostaje oskarżony o obrazę partii, a w konsekwencji wydalony z pracy. Bardzo ciekawe opowiadania, zdecydowanie warto przeczytać.

Barbara Stanisławczyk - "Miłosne gry Marka Hłaski" Ależ to był wywrotowiec. Od urodzenia, musiał mieć to od urodzenia i działać wedle własnych imperatywów zachowania. Był takim indywiduum, którego się kocha, za talent, urodę, to COŚ, co sprawiało, że "kosił kobiety jak ułan". Książkę czyta się świetnie, oddaje ducha początków PRL, tego całego aparatu władzy, towarzyszy, donosicieli, a z drugiej strony pokazuje świat literacki od kuchni, ponieważ Hłaską interesowali się wszyscy. Ps. Z listu do Osieckiej "Panna Czaczkes" - ...dla innych Paryż, las neonów, orgia świateł i tak dalej. Źle się czuję, marnie śpię, w dzień chodzę jakby mnie byk wyjebał"

Dla mnie mistrzostwo. To wydanie to świetny wybór jego opowiadań zresztą. "Umarli są wśród nas" to perła gatunku i perła samego Hłaski. W nosie mam jakie miał poglądy i polityczne stanowisko w tamtym czasie, skoro tak pisał, opowiadał historie. A może po prostu obserwował ówczesną rzeczywistość, pisał o tamtej Polsce jaka była, o jednych i o drugich. Wszyscy mogli być zaślepieni i niedoinformowani.

Leopold Tyrmand to wyjątkowy pisarz, którego życie można by pomylić z legendą. Jazzman z krwi i kości, dandys na przekór epoce siermiężności, intelektualista z ostrzem zamiast pióra i w kolorowych skarpetkach. Jednak Tyrmand przede wszystim był nonkonformistą. Życie towarzyskie i uczuciowe pokazuje, że za tą powszechnie znaną maską krył się pisarz o czułej wrażliwości społecznej i odwadze, jakiej nie mieli jego rówieśnicy z warszawskich kawiarni, redakcji i salonów literackich. Ta książka jest zarówno kroniką, jak i moralnym aktem oskarżenia. Napisana wiele dekad temu, książka nie tylko nie zestarzała się, ale także dziś brzmi jeszcze dobitniej. Tyrmand pokazuje Warszawę powojenną, ale nie tę, którą odbudowywano z gruzów cegła po cegle. On portretuje „warszawkę”, czyli środowisko inteligencji twórczej, które zamiast odbudowywać kulturę, budowało sieć układów, donosów, przysług i zdrad. Autor bezwzględnie obnaża hipokryzję literatów, dziennikarzy i filmowców, którzy oddali ducha niezależności w zamian za skrawki prestiżu, talony na mięso i miejsce w kolejce do wydawnictwa. Tyrmand nie zostawia suchej nitki na nikim. Jego bohaterowie to groteskowe karykatury intelektualistów, którzy w trosce o własne bezpieczeństwo i wygodę byli lojalni wobec władzy. Każdy z nich to zbiór cech żenujących i tragicznych zarazem: sprzedajność, próżność, zawiść, płytkość emocjonalna. Jest to dzieło literacko dopracowane, ironiczne, pełne celnych, błyskotliwych obserwacji i znakomitej frazy. Styl Tyrmanda jest mistrzowski – skrzy się dowcipem, a jednocześnie uderza siłą moralnej diagnozy. Autor nie unika patosu, ale zawsze go równoważy sarkazmem. Każde zdanie tej powieści jest pelne celnej prawdy, czy to w opisie postaci, wnętrza kawiarni, czy rozmowy między prominentami. Tyrmand posiada rzadki dar: nie musi wymyślać postaci, by je ośmieszyć – wystarczy, że mówi prawdę. Prawda ta jednak nie jest przezroczysta – jest bolesna, wyostrzona, bezlitosna. W jego oczach nie ma litości, ale jest coś ważniejszego: niezgoda na kompromis moralny. Nie udało się wydać tej książki w Polsce Ludowej. To chyba najlepiej świadczy o jej sile. To była bomba podłożona pod fundamenty całego systemu wzajemnych zależności i milczeń, które cementowały ówczesną inteligencję. Jej fragment opublikowany w paryskiej „Kulturze” wywołał skandal, bo Tyrmand nie zadowalał się ogólnikami – pisał zbyt celnie, zbyt prawdziwie, zbyt boleśnie. Po lekturze tego fragmentu, każdy wiedział o kogo chodzi, kim jest dana postać. Dziś, znając nazwiska agentów, donosicieli, koniunkturalistów i moralnych oportunistów tamtych lat, czytamy tę książkę inaczej. Nie jako satyrę, lecz jako dokument epoki. A jednocześnie jest to bezlitosne świadectwo tego, jak łatwo środowiska twórcze porzucały etos na rzecz oportunizmu i wygody. Ta lektura boli – bo nie jest tylko opowieścią o tamtych czasach. To ostrzeżenie, że systemy upadają, ale mechanizmy konformizmu pozostają. W epoce mediów społecznościowych, w której „warszawkę” zastąpiły inne bańki wpływu i autopromocji, Życie towarzyskie i uczuciowe zyskuje nowy wymiar. Tyrmand pokazuje, że prawdziwe zniewolenie zaczyna się nie od cenzury, ale od kompromisu z własnym sumieniem. Ta powieść jest jak lustro – stawia pytanie: czy ty także nie sprzedałeś się za akceptację, lajki, miejsce przy stole? Szczególnie istotne teraz, po wyborach, w obliczu, tego co się dzieje w Polsce. Życie towarzyskie i uczuciowe to książka wyjątkowa. Nie tylko przez swoje literackie walory, ale przez odwagę i moralny ciężar. To świadectwo jednego z najinteligentniejszych buntowników polskiej literatury XX wieku. Tyrmand nie tyle opisuje rzeczywistość – on ją obnaża, stawia pytania, których nikt inny nie odważył się postawić. To lektura obowiązkowa dla każdego, kto chce zrozumieć nie tylko PRL, ale i mechanizmy społecznej zdrady, które mogą działać w każdej epoce. Rzadko zdarza się książka, którą czyta się z zachwytem – i z bólem jednocześnie. Polecam, boleśnie aktualne. https://www.instagram.com/pasje_fascynacje_ksiazkowe/ https://www.facebook.com/profile.php?id=100063563404614

Kilka w dużym stopniu autobiograficznych opowiadań o wojennych losach Polaka tułającego się po Europie. Są moralne dylematy, są zaskakujące sploty okoliczności, anegdoty, bywa i jazz, i sport. Jak to u Tyrmanda - inteligentnie, z humorem, bez zadęcia, zwyczajnie, życiowo. Odświeżająca lektura. Dobry wstęp do "Filipa", na którego na pewno niedługo przyjdzie u mnie czytelniczy czas.

Choć Kaskaderzy literatury zostali wydani jeszcze w II obiegu, w latach osiemdziesiątych nadal zachwyca jak ta antologia polskich pisarzy "wyklętych" jest napisana, jak świeżym spojrzeniem (na na przykład Marka Hłasko, który był wręcz bożyszczem literatury tamtego okresu) się charakteryzuje. To zbiór esejów i wyboru twórczości "kaskaderów" - Bursy, Wojaczka, Hłaski, Poświatowskiej, Stachury i Ryszarda Milczewskiego-Bruna, który czyta się świetnie, obojętnie czy jest się wyposażonym w aparat pojęciowy literaturoznawcy, czy nie.

Janku bardzo mi się podobało. wiele słyszałem o tym, że byłeś znacznie lepszym pisarzem niż aktorem. nie chciałem w to uwierzyć, ale już po lekturze kilku tekstów z początku książki przekonałem się, że to prawda. opowiadania czyta się bardzo przyjemnie. żadne z nich nie męczy. niektóre są z pointą, niektóre bez. tematyka stanowi przekrój twojego życia. od wspomnień wojennych, przez pracę w kamieniarstwie, aż do końcówki lat 80. gratuluję ci bystrości oka i lekkości pióra. wierzę, że to morze alkoholu, które wypiłeś, było znieczuleniem na wrażliwość z jaką spoglądałeś na świat. wierzę również, że bardzo kochałeś psy. tytułowy Baca oraz Fred z opowiadania Walet tylko tę miłość potwierdzają. tak, ty byłbyś w stanie uściskać nieboszczykowi rękę podczas ekshumacji. bardzo polecam zbiór Janka. ponad sześćset stron, można czytać miesiącami, ale na prawdę warto.

Już od pierwszych chwil czytając "Siekierezadę" miałem skojarzenia z prozą Myśliwskiego. Postaci mają tutaj taką samą tendencję do dywagowania np. czy przykład idzie z góry czy z dołu. Albo czy lać jodynę na ranę czy wokół rany. Bardzo to w stylu Myśliwskiego właśnie. Bohater w którym należy dopatrywać alter ego Stachury często rozpamiętuje również śmierć Zbigniewa Cybulskiego, która miała miejsce kiedy faktycznie w 1967 roku Stachura jechał do Grochowic na Dolnym Śląsku by tam pracować przy ścince. Tak swoją drogą, czytając opinie czy różne omówienia książki albo filmu często widzę, że wielu umieszcza akcję w Bieszczadach. Nie wiem skąd się te Bieszczady wzięły, gdyż ani w powieści, ani w filmie nie ma o tym ani słowa. Taka ładna pani a do nas ani, ani. Jest to też proza poetycka, więc sporo jest tutaj powtórzeń, które powracają niczym refren, jak chociażby: w tej mgle, tej mgle czy cała jaskrawość. Dla mnie "Siekierezada" najlepsza jest wtedy kiedy Stachura okiełzna ten swój strumień świadomości i pisze o rzeczach bardziej przyziemnych jak praca na zrębie, mieszkanie u babci Oleńki, popijawa w Hoplance czy zabawa w remizie. Obejrzałem też film i jak to zwykle bywa w tego typu prozie opartej na słowie ciężko jest przełożyć ją na język filmowy. Dlatego też ekranizacje książek Myśliwskiego nie mają sensu. Nawet "Pod Mocnym Aniołem" Smarzowskiego bez słynnej pilchowskiej frazy to nie to samo. Tym niemniej uważam, że całkiem dobrze udało się Witoldowi Leszczyńskiemu oddać klimat powieści. Może dzięki temu, że nad scenariuszem pracował razem ze Stachurą, choć czytałem, iż pierwotna wersja scenariusza nie została dopuszczona. Film ma niesamowity klimat a scenę w Hoplance mogę oglądać non stop. Nieliczne dialogi z książki zostały przeniesione niemal 1:1. Także Edward Żentara jako Janek Pradera dobrze wypadł. Może miał coś z głównego bohatera i samego Stachury, gdyż wszyscy skończyli tragicznie.

Od Sasa do Lasa; od wydawać by się mogło tematów błahych, jak np. próba udowodnienia, ze kuchnia angielska nie jest az tak zła, przez recencje kilku książek (w tym- a jakże- "Mein Kampf") po palące zagadnienia społeczne i polityczne - jak los ubogich pacjentów pewnego paryskiego szpitala czy krytyka brytyjskiej recepcji powstania warszawskiego i procesu szesnastu przywódców Państwa Podziemnego w Moskwie. Ta w sumie niewielka książka pokazuje pryncypialny charakter Georga Orwella, niezgodę na otaczającą go rzeczywistość.

Nie wiedziałem, że Hemingway jest rasistą, choć zdaję sobie sprawę, że to książka z XX wieku. Pomijając ten fakt, książka jest wciągająca, ALE szkoda że nie ograniczyła się do historii Harry'ego. Bohaterowie dalekoplanowi są zbędni, a ich krótkie historie nie wnoszą nic do głównego wątku.

Wydaje mi się, że mamy tu do czynienia z kształtowaniem się stylu prozatorskiego Stachury. Prawdziwą "Całą jaskrawość" widzę w jego drugiej powieści. Ale już tutaj mamy ten sposób patrzenia na życie. Jest to też powieść o dużo bardziej optymistycznym wydźwięku. "Do wsi Zagubin, na Kujawy Białe, Gdzie ziemia licha, piachy niebywałe Hej Potęgowa! Hej Witek i Ja"

Zawsze aktualne tematy wolności, niepodległości, suwerenności. Zestawione przez autora w dwóch płaszczyznach PRL- owskiej kolejce i powstańczych zmaganiach powstania styczniowego. Niepowtarzalny styl, urzekający język, intrygująca okładka, podziemne wydanie.

Całkiem ciekawie się ją czytało, aczkolwiek tak bez znajomości kontekstu nie za bardzo wiem co o tym napisać. Trzy opowiadania z jakiejś rebelii antyfaszystowskiej w Hiszpanii w okresie przed II wojną światową. Mógłbym to określić trochę jako “Jak to było w oblężonym mieście” albo ”Opowiadania z oblężonego miasta” Całkiem ciekawie się to czytało, mimo iż czytałem bez przekonania. Ogólnie z racji na objętość utworu warto przeczytać, jeśli się siedzi w takich starociach.

Zbiór opowiadań dosyć nierówny (jak często bywa w podobnych publikacjach). Nie do końca odpowiada mi styl autora, zwłaszcza opowiadania PRL-owskie do mnie nie trafiły. Jednak większość tekstów jest dobrze napisana. Interesujący sposób prowadzenia narracji, wymagający skupienia czytelnika. Bogata jest ta proza, nasycona literackimi aluzjami - wybrane opowiadania na pewno warte przeczytania.

W powszechnym rozumieniu czytadło, to książka niezbyt wysokich lotów, którą zwykle zapomina się zaraz po przeczytaniu. Książka Konwickiego nie spełnia jednak tego kryterium do końca. Wprawdzie czyta się ją dość łatwo, ale pod powierzchnią zdań znajdują się głębsze znaczenia. Czy autor celowo nadał jej taki tytuł, który zniechęci przypadkowego czytelnika, a nieprzypadkowy doceni zawartość? Na początku tej książki czułam się zdezorientowana. Śledzimy losy pewnego niemłodego (ale i nie starego) mężczyzny, który trafia na imieniny znajomych. Tam poznaje młodą dziewczynę, która w wyniku pewnych wydarzeń ląduje martwa w jego mieszkaniu. Nie zdradzam tu zanadto fabuły, ponieważ czytelnik dowiaduje się o tym już na samym początku książki. Kto zabił? W wyniku tej zaskakującej dla bohatera śmierci, jego życie zaczyna się toczyć w równie zaskakujący sposób. Rano, po feralnej nocy, budzi go policja. Ale jak zorientowali się tak szybko, że dziewczyna nie żyje? Wszyscy wydają się wiedzieć o głównym bohaterze wiele, jeśli nie wszystko. Skąd? A przede wszystkim, kto zabił, bo przecież nie on. Kolejne wydarzenia teoretycznie rzucają coraz więcej światła na całą sprawę, a jednocześnie coraz bardziej zaciemniają sytuację. Absurdalne wydarzenia następują jedno po drugim. Bohater próbuje cokolwiek zrozumieć (także siebie). W końcu się poddaje i po prostu podąża za przypadkowo spotkanymi (a jednak nieprzypadkowymi) ludźmi, których poznaje w trakcie śledztwa na swój temat. Każdy napotkany człowiek okazuje się mieć drugą twarz, być kimś innym, niż się na początku wydawało. Komisarz policji, który prowadził sprawę tego morderstwa okazuje się być politycznym szurem. Prezydent, czyli kolega z celi o wyglądzie żula, przeradza się w filozofa, zaangażowanego politycznie podobnie jak policjant. I wszystko się ze sobą łączy, a wszyscy się znają. Polska lat 90. Absurd goni absurd. Cały czas miałam wrażenie, ze ledwo nadążam z fabułą, że gdzieś giną mi całe watki. Zupełnie jak głównemu bohaterowi. Ktoś jednego dnia nie żył, drugiego żyje. Później jednak się okazuje jeszcze coś innego. Komisariat policji przypomina miejsce schadzek, gdzie każdy ma wstęp. Wszyscy politykują, filozofują, dociekają. A ja ciągle miałam wrażenie, że pomiędzy słowami kryje się jakiś niedostępny dla mnie sens. Zdania mają podwójne znaczenia, które nie tylko odnoszą się do fabuły, ale i do czegoś więcej. Wydaje się, że wszystko jest jakimś odniesieniem do zmian politycznych w Polsce na początku lat 90. Zresztą wtedy Konwicki tę książkę napisał. Aluzje jednak nie były dla mnie zupełnie jasne. Jakby mi umykał główny sens. Kto zabił? Kogo? I po co? A może wcale nie muszę tego do końca rozumieć i faktycznie potraktować tę książkę jako czytadło?

Tę książkę polecił mi bibliotekarz i jednocześnie kolega z klubu literackiego. Powiem tak, uwielbiam filozofię Saint-Exupéry'ego. W jego słowach zawsze można znaleźć większy sens. Urzekają mnie one. Celowo umieszczam jedną z myśli: ,,Ale jeżeli nawet życie ludzkie jest bezcenne, postępujemy zawsze tak, jak gdyby istniało coś, co jest więcej warte niż życie ludzkie...". O to, to. Myślę, że gdyby każdy z nas przyjął takie myślenie, to świat mógłby rzeczywiście stać się lepszym miejscem. Nie bylibyśmy tylko użytkownikami Ziemii, konsumentami, ale dawalibyśmy coś w zamian. Czyż to nie szlachetne czyny są trwałe? Najważniejsze jest przecież dzieło naszego życia, czyli to, co pozostawiamy po sobie. To, co czynimy za życia, obija się echem w wieczności. To akurat słowa z ,,Gladiator" Ridley'a Scott'a. Jest też zapis podróży lotniczej autora. Trochę o wojnie. O użyciu gazów bojowych przeciwko ludziom. O Maurach. Mnie jednak zainteresowała filozofia. Polecam, gdyż w książkach Antoine zawsze można znaleźć coś więcej niż opis wrażeń z lotów samolotem...

Niebanalna i wcale nie oczywista miłość. Świat, który odchodzi. Hermetyczny świat ludzi mających się za klasę wyższą staje się groteskowy, sprowadzony do podstawowych potrzeb, a jednak nie potrafiący pozbyć się swojej ułudy. Życie przedwojenne niczym Titanic, przed uderzeniem w górę lodową. Bawmy się. Okupacja bez epatowania okrucieństwem, ale i tak straszna, ale mimo tego sprowdzająca się do tego, aby się przystosować i przeżyć, robiąc interesy z okupantem. I jeszcze jedno, czego brakuje współczesnej prozie, to piękny język.