Kochankowie z Marony

Powieść w sposób w pewnych momentach brutalny i dosłowny opisująca życie drobnej cyganerii, początkujących pisarzy, których talent pozwala jedynie na tworzenie drobnych dzieł lub wręcz krótkich wierszuwek do codziennej prasy. Ich ubogie życie, a nawet wręcz nędzne, sprowadza się głównie do pijackich wycieczek z knajpy do knajpy w poszukiwaniu okazji do darmowej zabawy. Autor będący sam lokatorem pokoju wielosobowego, a przy tym osobą chorująca na gruźlicę ukazuje bardzo trudne warunki bytowe społeczeństwa II RP, brak dostępnej podstawowej opieki medycznej i perspektyw na zmianę swojego losu. Bardzo wyrazisty, krótki opis Polski przedwojennej. Polecam

Jak na powieść z końca lat trzydziestych trochę zbyt staroświecka. Sporo tu męczącej młodopolszczyzny. Sprawdza się za to jako powieść psychologiczna (choć nie przepadam za gatunkiem), no i od strony obyczajowej jest całkiem dobrze (świetne obserwacje jak na tak młodego wówczas autora). Jak zwykle u Andrzejewskiego trochę teodycei i trochę religijnej egzaltacji. Generalnie - daje się to czytać, nieźle wytrzymuje próbę czasu, tylko ten epigonizm Młodej Polski trochę psuje wrażenie.

To ciekawy eksperyment był. Chyba powinnam być oburzona, choć nie jestem. Zabrakło drugiego tomu - sytuacji widzianej oczyma Rebeki. Bo zazdrość tak zaburzyła osąd głównym bohaterom, że banialuki myślą, ciekawe i językowo, symbolicznie wypracowane, ale jak to przy zazdrości - głupota straszna ;-), ale fajnie się to śledzi. W sumie zabawne. Wyzwanie LC - marzec 2026.

Opowiadanie akurat na późne lato. Gęste od emocji pomimo -pozornie - spokojnej akcji. Plastyczne pachnące słońcem, pełne niuansów i cieni, które kładą się między bohaterami, zbliżając i oddalając ich od siebie. Uniwersalne w swoim przekazie chociaż napisane niemal sto lat temu. Wsapniała proza.

„Bramy raju" to powieść wyprzedzająca swoje czasy. Niesamowite jak można pisać o cielesności i o tym co się z nią wiąże w sposób tak nieskrępowany i silnie oddziałujący na zmysły. To zresztą ciekawe, bo w większości mamy tu do czynienia z monologami wewnętrznymi lub spowiedziami bohaterów. Wstawek czysto opisowych mamy tutaj niewiele. Może to właśnie dzięki temu, kiedy się już pojawiają, zwracają na siebie uwagę. Andrzejewski był gejem (patrz. „Homobiografie" Tomasika). To napięcie między pragnieniem homoseksualnym czy ogólnie erotycznym, a niemożnością jego pełnej realizacji albo tłumieniem go wybrzmiewa tutaj głośno. Nie da się tego napięcia nie wyczuć, nie sposób go ominąć. Właściwie prawie każda postać „Bram raju" kieruje się jakimś pragnieniem, dąży do osiągnięcia spełnienia erotycznego i duchowego. Zdaje się, że według Andrzejewskiego te dwie siły muszą w końcu się ze sobą zderzyć, co widać na ostatnich stronach powieści. Jeśli chodzi o samą formę dwóch zdań, to wydaje się ona być pretekstowa. Ta kropka mogłaby równie dobrze się tam pojawić i nic złego by się nie wydarzyło. Jest to jednak świadomy zabieg artystyczny. Myślę, że to jedno długie zdanie ma odpowiadać samemu głównemu motywowi powieści. Jest nim dążenie do celu, nieustanny marsz. Dzięki takiej formie czytelnik może poczuć się tak, jak protagoniści, którzy w swojej wędrówce nie zatrzymują się. I będą szli całą noc...

Brzezina: Uwielbiam Iwaszkiewicza, będę to powtarzać non stop. Kocham w jaki sposób pokazuje ludzkie emocje. Tu mamy do czynienia z motywem prostego człowieka, prostych ludzi w obliczu kontaktu ze śmiercią. Nadal jest to napisane tak delikatnie i klimatycznie, że całe opowiadanie przenosi nas w nastrój tej bielejącej brzeziny.

Pierwsza wojna światowa, Galicja. Tytułowa austeria należąca do żyda Taga, staje się pewnym symbolicznym przystankiem, okrętem - Arką Noego, na którym spotykają się rozmaici, uciekający przed posuwającym się frontem ludzie. Jak to zwykle bywa w powieściach o monarchii austro-węgierskiej, mamy tutaj całą mozaikę rozmaitych postaci i kultur. Są oczywiście żydzi, ale pojawiają się również chasydzi, węgierski huzar, katolicki ksiądz, są także Rusini. Całe c.k. państwo, cały świat zostaje zamknięty w ścianach karczmy. No i pojawiają się problemy, w końcu jest wojna. Wracają demony przeszłości, lęk o teraźniejszość, pojawiają się pytania co robić, jak zachowają się Kozacy, a w końcu widać też już łunę nad miastem. Stryjkowski dobrze pokazuje dylematy, które pokazują się w chwili zagrożenia - zostać czy uciekać? A przecież każdy ma swoją metodę, jedni się modlą, drudzy szukają bardziej ofensywnych rozwiązań, inni bardziej opierają się na swoich doświadczeniach z Rosjanami. Podobała mi się ta galeria rozmaitych postaci, kobiet i mężczyzn, to co się rozgrywa między nimi, miłość, śmierć, romans, przyjaźń. Wszystko jeszcze podlane dość klimatycznym biblijno-hebrajskim sosem, który akurat w tym otoczeniu pasował do głównego dania.

Zaczęła się jesień, inna pora roku do tego tekstu zupełnie nie pasuje. Przez sto pierwszych stron trudno było mi przyzwyczaić się do narracji. Zupełnie inna fraza niż dzisiejsza mdława pisanina. I nagle klapka zaskoczyła. Powoli rozpocząłem kosztować. Ważnym jest czas napisania książki. Wiele to nam wytłumaczy. Pobyt w szkole czyli w obozie internowania może, a nawet jest pouczający. Nawet dla współczesnych. Chciałem "Jezioro ..." przeczytać już wcześniej ale jakoś nigdy nie było właściwego czasu. Kiedyś gdy siedziałem w Caffe na Powiślu, tuż obok na półce zobaczyłem niewielką książeczkę Stanisława Dygata. Przeleżała u mnie jeszcze z dwa lata i teraz stało się... Alea iacta est, jak powtarza to bohater opowieści. Teraz powinienem zobaczyć film o tym samym tytule nakręcony wiele lat temu.

Ona jeszcze ładna, już niemłoda mężatka, z przeszłością, którą w dawniejszych czasach warto było dyskretnie odstawić jak szkielet do szafy. On - przystojny, dziarski oficer, nieco zblazowany, z jednej strony cyniczny, z drugiej - żarliwy. I miłość, która przychodzi nagle, zupełnie nie w porę i tak, że nie sposób się przed nią obronić. W tle inny romans - a właściwie miłostka antypatycznego, żonatego oficerka ze skłonnością do malwersacji, ze śliczną ale "diablo drogą" pracownicą pewnego biura. Oględnie mówiąc, żadna z tych miłosnych historii nie zakończy się happy endem. Wszystko rozgrywa się w realiach młodziutkiej Polski z początku lat dwudziestych XX wieku, w środowisku wyższych wojskowych i osób "z towarzystwa". I to tło społeczne wydaje się być ciekawsze niż sam wątek miłosny. Opisy towarzyskich spotkań, trosk i radości opisywanej klasy są całkiem interesującym obrazem epoki, zwłaszcza, że widzianym oczami pisarki - bezpośredniego świadka tych czasów. Nasz młody kraj nie wydaje się krainą mlekiem i miodem płynącą. Wielu wojskowych po wojnie idzie w odstawkę, ich pobory nie tylko nie wystarczają na wystawną reprezentację, ale czasem wręcz na skromne życie. Co nie zmienia faktu, że "oficeryje" nie chcą rezygnować z luksusowych przyjemności, niektórzy nawet kosztem wyprzedawania rodzinnych pamiątek i mebli. Czyżby Ojczyzna nie była w stanie odwdzięczyć się jej obrońcom? Sprawy socjalne innych grup społecznych również szorują po dnie, zupełnie jakby Polska uznała osiągnięcie upragnionej niepodległości za szczyt i kres swych celów. Mimo ciekawego kontekstu, książka mnie nie porwała i nie uwiodła. Nałkowska była przez długie lata niesłychanie wpływową osobą w różnych organizacjach związanych ze słowem pisanym. Jednak Jej twórczość zestarzała się raczej nieładnie. "Medaliony" to oczywiście ponadczasowy hit, ale to raczej ze względu na ich tematykę niż urodę narracji. Jeśli mam zwracać się do literatury sprzed II Wojny, wolę już Dołęgę lub Makuszyńskiego.

Przeczytana wiele lat temu jako szkolna lektura - urzekła mnie wtedy klimatem, językiem, obrazowaniem. I, w przeciwieństwie do wielu innych lektur, została w mojej pamięci,. Dzisiaj coś wydobyło to wspomnienie na wierzch, a zaraz potem udało mi się dostać wydanie z jabłkiem na niebieskiej okładce, to przeczytane w liceum, za złotówkę na Vinted. Mie mogę się doczekać, aż przyjdzie. Czuję, że czar znowu zadziała.

Szaniawski ma w sobie niebywałą lekkość pisania a tym samym poruszania wielu trudnych tematów. To nie jest tylko dramat o teatrze w teatrze, o dwóch racjach - racjonalnej i mistycznej, o życiu przed wojną i po wojnie. To dramat o przemijaniu - wszystko minie, niczego więcej nie możemy zrealizować, a w nas zostaną tylko wyrzuty sumienia i bicie się w piersi - mogliśmy zrobić coś więcej, lepiej, inaczej. Daremnie.

Interesujące eseje z 1975 r., zawierające etyczne credo Jana Józefa Szczepańskiego (rocznik nie byle jaki– 1919), jednego z lepszych polskich pisarzy, ostatniego prezesa Związku Literatów Polskich, zlikwidowanego przez Spawacza w stanie wojennym. Najciekawszy wydaje się tekst „W służbie wielkiego armatora” – czyli Ojczyzny (dziś już nie da się nie dodać: i Synczyzny z Córczyzną). Opisując zbiorowy portret swego pokolenia, Autor wspomina niby rzecz oczywistą, ale jakże gorzką w kontekście tego wszystkiego, co już czekało za progiem dorosłości i trwało aż do wieku mocno dojrzałego. „Dwadzieścia lat bez garbu owej wyjątkowości narodowego losu – bez piętna przekleństwa i świętości, w przekonaniu że już za nami cała ta atmosfera pokuty i misji, anielstwa i diabelstwa, infantylizmu i wzniosłości, które z historii naszej uczyniły rodzaj misterium – patetycznego i (jakeśmy to chyba odczuwali) nieco histerycznego zarazem”. „Byliśmy pierwszym normalnym, zdrowym psychicznie pokoleniem Polaków od paru stuleci. Więc i sztandary nasze musiały być inne. Inne gesty. Inny styl gry na dziejowej scenie”. „Stąd zapewne Conrad. Ledwo zauważany dotychczas - jeden z klasyków w bibliotece. (…) I nagle odkrycie: aktualniejszy niż wszyscy. Jak gdyby czekał na ten czas, żeby wyznaczyć nam kurs na mapie”. Chodzi oczywiście o etykę wierności - sobie i zasadom - która wyznawało i generalnie jednak zachowało pokolenie Szczepańskiego. Autor nigdy się w Peerelii nie zeszmacił, wręcz przeciwnie – pamiętam go jako autorytet i nie byle jaka osobowość. I pamiętam też jego niewielkie, wstrząsające opowiadanie „Buty” – o wymordowaniu ”na zimno” przez AK oddziałku azerskich kolaborantów, którzy nie chcieli już walczyć po stronie Niemców, a tylko przeżyć, i przyłączyli się do partyzantki. Było ono jednym z pierwszych (1956), a raczej nielicznych, tekstów o tym, co naprawdę się działo podczas wojny, a nie kolejną malowanką dla grzecznych przedszkolaków na rocznicową akademię wypichconą. Mam zaś problem z tekstem z tego zbioru o o. Maksymilianie Kolbe. Jego czyn był heroiczny, jak żadne inne samobójstwo, bo także i w tych kategoriach można rozpatrywać to, co uczynił w tamtym antyświecie – samobójstwa, aby Inny przeżył. Istotę obozu Autor ujmuje w kilku mistrzowskich zdaniach: „Obozy koncentracyjne służyły nie tylko represji i eksterminacji +elementów niepożądanych+. Ich zadaniem było między innymi wskazanie fikcyjności etyki ludzkiego braterstwa – zasady podważającej najoczywiściej roszczenia rasowego elitaryzmu. Podludzie powinni byli ginąć wdeptywani w błoto jak robaki – masowo, lecz samotnie, anonimowo, bez godności należnej ofiarniczemu cierpieniu, w upodleniu i hańbie, o ile możności przykładając się sami do własnej zagłady”. „Stąd szczególna pogarda, z jaką odnosili się do wszelkich głosicieli humanitaryzmu. Intelektualiści, księża, przedstawiciele doktryn politycznych, opartych na założeniach uniwersalizmu, poddawani byli w obozach specjalnemu reżimowi poniżeń. Bo to była próba prawdy. +I gdzie wasza ludzkość? Gdzie się podziała, kiedy skaczecie sobie do gardeł o skórkę chleba, kiedy na rozkaz kapo okładacie się kijami?+ W pewnym sensie obozy koncentracyjne były fragmentem ostatecznej światopoglądowej debaty”. „Kosztem dobrowolnej ofiary z życia, złożonej przez jednego człowieka, ocalony został drugi człowiek. Obcy. Niepowiązany ze swym wybawcą innymi więzami, jak tylko więzy ludzkiego braterstwa. Abstrakcyjne hasło ludzkości odzyskiwało widomą treść. Życie okupione śmiercią znów nabierało ceny”. Ale była i druga strona zakonnika (przed wojną nawet pierwsza): nienawiść do Innych. Owszem, Szczepański tego nie ukrywa: „Klerykalne fobie, antysemityzm, system podejrzeń, wiodący do upatrywania szatańskiego spisku w manifestacjach każdego odmiennego stanowiska”. I tylko pytanie, czy dlatego nie pisał o tym moralnym brudzie mocniej czyli prawdziwie, bo byłaby to tzw. „woda na młyn komuny” (świetnie taki mechanizm pamiętam)? Autorowi być może udziela się coś z tej postawy, za to we mnie niestety ma wielkiej wyrozumiałości wobec tamtej postawy Świętego (a czytałem teksty „Małego Dziennika”, ohydnego, prostackiego, szczującego brukowca), czyli kogoś, kto „krzyż miał na piersi a nienawiść w sercu” - nawet po jego wielkim czynie z Auschwitz. Z kolei tekst o bandzie Mansona niczym nie zachwycił, zwłaszcza że Autor podjął chyba zbyt łatwą próbę zrozumienia i wytłumaczenia tego zjawiska, bo chyba nie fenomenu. I tylko dziwne, że tak głęboki umysł podsumował swe wywody w tak płytki sposób: „Pierwszym jednak warunkiem umożliwiającym Chrystusowi-diabłu połów dusz był klimat intelektualny i moralny młodzieżowej rewolucji lat 60. Klimat protestu przeciw wynaturzeniom cywilizacji, identyfikowanym z każdą postacią oficjalnego autorytetu”. Wszystko jest napisane wspaniałym językiem, który najlepiej byłoby określić mianem przedwojennego, w najlepszym tego słowa rozumieniu. J.J. Szczepańskiego znałem jako wybitnego moralistę. Z tym większym, niekoniecznie miłym, zaskoczeniem było dla mnie posłowie Naczelnego Moralizatora RP (różnica obu pojęć oczywista) Jego Najwyższej Przemądrzałości Krzysztofa Zanuddziego. ”Konrad nie chce zejść ze sceny” – tematem sztuki Jerzego Zawieyskiego sprzed lat nie był wprawdzie Wielki Reżyser (ostatni dobry film nakręcił kilka dobrych dekad temu), ale mógłby być. A nawet powinien…

Mała stabilizacja. Może zadławić. Może być ukojeniem. Po różnych życiowych doświadczeniach już nie jestem pewna co lepsze/gorsze. A może jestem? Niech każdy wyciągnie własne wnioski. A ja bardzo polecam spektakl Teatru Telewizji (zrealizowany na podstawie tej sztuki) z fantastyczną rolą Zofii Kucówny.

Piękna wiosna, ciepłe lato sprzyjają miłosnym uniesieniom nawet wtedy gdy to 1939 rok. W przededniu drugiej wojny światowej ówczśni maturzyści, nie znając zbliżającego się końca ich beztroski, upajają się swoją pierwszą miłością. Głowny bohater, 19-letni Witek spotyka przypadkowo wiotką Alinę. W jego sercu wybucha ogrom uczuć do dziewczyny, silnych tak bardzo, jak tylko może być silna pierwsza miłość. Uczucia Witka stopniowo rosną, wraz z tym, jak często w jego myślach pojawia się Alina. Owładnięty swoją pierwszą miłością traci poczucie mijającego czasu i obowiązku zaniedbując naukę i maturalne przygotowania. Niby wydarzenia osadzone blisko 100 lat temu, ale niezmiennie prawdziwe. Bowiem barwa nastoletniej "śmiertelnej" miłości jest niezmienna i niezależna od otaczającej ją rzeczywistości. Książka balansuje na granicy problemów miłości i dorastania. Pokazuje jak obojętność, niezrozumienie i toczące się wokół wydarzenia mogą zniszczyć nawet najbardziej żarliwe uczycie. Autor przedstawia bardzo nostalgiczną opowieść sięgając do czasów i miejsc własnej młodości. Pokazuje jak kruchy może być świat młodych, gdy wokół toczą się burzliwe wydarzenia. Proza Konwickiego jest liryczna i refleksyjna, pełna tęsknoty za dawno minionymi czasami. To prawdziwy slow reading. Nie rzadko opowieść Konwickiego zwalnia, by czytelnika skłonić do zadumy, ale nie każdemu to się spodoba. A zadumać jest się nad czym, bo nad ulotnością młodości i nieuchronnością wydarzeń historycznych, które zawsze niosą zmiany - czasem bardzo drastyczne. Powieść urzeka pięknym językiem, który pobudza zmysły i budzi w czytelniku nostalgię za młodością i młodzieńczą miłością. Ja znalazłam wiele czytelniczej radości w tej lekturze.

“Sól ziemi” (1935) Józefa Wittlina to perła polskiej literatury - epicka opowieść o człowieku zagubionym w świecie. Tym człowiekiem jest Piotr Niewiadomski - pół Hucuł, pół Polak, dróżnik na stacyjce Topory-Czernielica, na granicy Galicji i Bukowiny, w 1914 r., gdy wybucha I wojna światowa. Obserwujemy życie prostych ludzi, często nieumiejących czytać, następnie mobilizację Piotra do armii austro-węgierskiej, jego drogę do kadry na Węgrzech oraz stopniowe zagubienie i niezrozumienie świata wojny. Cechą tego obrazu jest mozaika narodowościowa. Mamy tu Czechów, Niemców, Rusinów, Ukraińców, Hucułów, Polaków, Węgrów, Żydów. Tutaj cytat dotyczący Żydów, którego nie powstydziłby się sam Reymont w “Ziemi obiecanej”: “Już na ostatnich stokach Karpat pojawiły się olbrzymie plantacje jakiegoś nieznanego gatunku fasoli. Potem, gdy zaczął się step, fasola znikła. Pół dnia jechali stepem, rozgrzanym od wielkiego słońca (Czy i tu był wczoraj koniec świata? – myślał Piotr) – i nagle znów fasola. Coraz więcej jej przybywało i pięła się na coraz wyższych tyczkach. – Co te Madziary tyle fasoli żrą? – To wino, nie fasola – objaśnił jeden z Żydów. Pisał coś zawzięcie w swoim notesie, kreślił, dodawał, jakby obliczał roczny dochód z tych winnic”, rozdz. VII. Portrety bohaterów drugoplanowych - feldfebla Bachmatiuka (fanatycznego wyznawcy i kapłana wojskowej subordynacji) oraz księdza Makaruchy - przytaczam, żeby utrwalić. Ta napisana stylem poetycko-refleksyjno-dokumentalno-empatycznym powieść przywołuje takie fakty jak śmierć papieża Piusa X czy… obecność niemieckiego Siemensa w czasie wojny - nazwa koncernu pojawia się dwukrotnie. Autor wychyla się nawet w przyszłość: “Piotr Niewiadomski też słyszał coś o tym, że świat ma się skończyć w roku 2000”. Czytając powieść Wittlina, nasunęło mi się skojarzenie z Haszkowym Józefem Szwejkiem (prostaczek wrzucony w tryby wielkiej historii), a jeszcze bardziej z “Wojną” Louisa-Ferdinanda Céline’a. Uważam, że “Sól ziemi” i “Wojna” stanowią akuratny ekwiwalent. Obie stają w obronie prostego człowieka i budują w czytelniku niechęć do wojny. To książka, którą można czytać na wiele sposobów: jako opowieść o bezsensie wojny, o początku agonii pewnej epoki, o zderzeniu wyobrażeń z rzeczywistością, o zagubieniu egzystencjalnym. “ Sól ziemi” to powieść głęboka, poważna i aktualna. Czytajcie, a będziecie ubogaceni! Na koniec jeszcze jedna refleksja. Rok 1915 to czas tzw. bieżeństwa (masowej ewakuacji i przesiedleń, głównie prawosławnych mieszkańców, w głąb Rosji). Czytając “Sól ziemi”, zastanawiałem się, czy może to słowo się pojawi. Jednak nie, nie pojawia się. Wittlin planował napisać trylogię, więc ciekawe, czy gdyby akcję kolejnych części umieścił później, to “bieżeństwo” znalazłoby w nich swoje miejsce. Nie dowiemy się, przecież “Zdrowej śmierci” i “Dziury w niebie” nie ukończył.

"Czarny potok" jest arcydziełem, którego wielkości krytyka nie rozpoznała w czasie, gdy Buczkowski go napisał , a dzisiaj czytelnicy nie mają zwyczaju sięgać po powieści sprzed siedemdziesięciu laty. Geniusz Buczkowskiego wyprzedził czas, może dlatego powieść "Czarny potok" pozostaje wciąż niedoceniona. A jest to rzecz w polskiej, a i w czasie gdy ją wydano - światowej, unikatowa, zarówno ze względu na formę, jak też treść. W warstwie fabuły powieść Buczkowskiego opowiada o wydarzeniach 1943 roku w miejscowości Szabasowa [Dolina?] na Podolu, gdzie walczący o przetrwanie Żydzi ścierają się z lokalną policją i Niemcami. Nie fabuła jednak przesądza o wielkości dzieła Buczkowskiego, a sposób jej podania. Nielinearność, fragmentaryczne poszatkowanie narracji odzwierciedla chaos i zagubienie świata. Sprowadzenie zachowań ludzi do podstawowych biologicznych instynktów ukazuje degradację "wysokiej" kultury i iluzoryczny, fałszywy jej przekaz. Powieść Buczkowskiego jest wielkością na miarę prozy Dostojewskiego. Buczkowski stworzył arcydzieło także pod względem językowym - niespotykana wyobraźnia słowotwórcza i frazeologiczna, poetyckość opisów, oryginalność tropów literackich wyznaczają poziom wręcz niebotyczny. "Czarny potok" to powieść, którą powinien znać każdy, chociaż trochę interesujący się polską literaturą.

Czytelniczka Iwona tak dokładnie i ciekawie opisała fabułę, że dodam tylko kilka osobistych refleksji. Formalnym wymogiem przyjemności z lektury jest upodobanie do stylizacji na staropolski jeżyk szlachecki ,co Brandys robi z wielką maestrią. Natomiast treść w dużej mierze oparta jest na roztrząsaniu polskiej mentalności, zawirowań historyczno -ideowych i romantycznych porywów duszy bohaterów co tez trzeba lubić. Ale dramatyzm zdarzeń łagodzi sarkazm i ironia a także świadomość, że piszący listy w jakiejś mierze kreują swój wizerunek więc i w jakimś stopniu konfabulują. I właśnie to zastanawianie się nad tym co odpowiadało rzeczywistości zewnętrznej a co tylko było rzeczywistością wewnętrzną bohaterów było dla mnie najciekawszą zabawą . odczytywania" Wariacji pocztowych"

Najbardziej zachwyciło mnie to, że Miłosz za pomocą kilku epitetów potrafi zbudować krajobraz. Wszystko co mogłam to sobie wyobraziłam, czuję się tak, jakbym tam była razem z Tomaszem i innymi bohaterami. Pewnie niemal każdy z nas ma swoją dolinę Issy, miejsce, za którym tęskni. Moja jest akurat podobna do tej Miłosza ze względu na krajobrazy, dlatego tak szybko dolina stała się bliska sercu i głowie. Dojmująco piękne doświadczenie, rozumiem autora i wiem, co chciał utrwalić i powiedzieć czytelnikowi. Dłużyły mi się za to opisy polowań. Może miały na celu dostarczyć wiedzy o Tomaszu i jego moralności? Najważniejsza jest w tym wszystkim i tak dolina, miejsce, a nie bohaterowie, dlatego akcja powieści jest tak wątła, co niektórzy mogą skrytykować. Najpiękniejszy moment książki? O dziwo śmierć jednej z bohaterek, tak naturalna, zwykła i niezaskakująca, w słusznym wieku i - co może zabrzmi dziwnie - zdaje się, że we właściwym czasie. To był jednak inny świat, w którym ludzie byli bliżej spraw ostatecznych.

To było pewne: w roku 100-lecia Autora żaden teatr w tym kraju nie odważył się wystawić tego prawdziwego - jak najdalszego od zadekretowanej odgórnie idealistycznej heroizacji - obrazu partyzantki podczas II wojny światowej. Każdy, kto by się poważył, wie, że nie chodziłoby tylko o zmiażdżenie w wiadomych mediach czy oburz Najwyższych Władz, ale przede wszystkim - o działania Pana Prokuratora. Efekt mrożący robi swoje.. A tylko przypomnę, że Różewicz - syn matki z rodu Abrahama - walczył w partyzantce akowskiej. Z powodu tego pochodzenia wpadł w oko bandziorom z Narodowych Sił Zbrojnych (wynoszonych dziś na pomniki – czego szczęśliwie nie było mu dane dożyć). Aby ocalić życie, poprosił swego dowódcę, słynnego „Warszyca” o zgodę na odejście z oddziału, na co ten prawy człowiek przystał. Pisząc po wojnie swe słynne: „Ocalałem, prowadzony na rzeź..”, Autor miał także na myśli i to ocalenie….

Żeglarz to historia poruszająca problematykę petryfikacji bohaterów społecznych, według chcianych wyobrażeń, a nie realnych faktów i zarazem skłaniająca czytelnika do refleksji na pytanie: "jakbyś postąpił w konfrontacji ze swoją rodzinną przeszłością?" Jest to również komedia napisana prostym językiem, która nie przytłacza odbiorcy swoja formą. Krótka i satysfakcjonująca.