Literacki hołd jednego z największych skandalistów naszych czasów złożony mistrzowi opowieści grozy
Ateista, skrajny rasista, aspołecznik – to niektóre z wielu przymiotów, które przypisuje się Howardowi Phillipsowi Lovecraftowi. Pomimo braku nieposzlakowanej opinii, po jego książki sięgają miliony osób na całym świecie. Serie Zew Cthulhu, W górach szaleństwa i Coś na progu stały się kanonem wśród wielbicieli horroru oraz inspiracją dla niezliczonej ilości twórców. Skąd wziął się fenomen H.P. Lovecrafta? Jednemu z najważniejszych pisarzy początku XX wieku przygląda się Michel Houellebecq – prowokator, skandalista, autor bestsellerowych powieści Mapa i terytorium, Cząstki elementarne czy Uległość.
H.P. Lovecraft. Przeciw światu, przeciw życiu to nie tylko przybliżenie postaci Lovecrafta, ale również ukazanie prywatnego oblicza Michela Houellebecqa, pozbawionego cynizmu, z uważnością przyglądającego się dziełom swojego mistrza. Okresy twórcze pisarzy dzieli niemalże sto lat. Pomimo dwóch całkowicie odmiennych epok, w których żyli, możemy dostrzec pomiędzy nimi nić porozumienia opierającą się na często kontrowersyjnych i prowokatorskich opiniach oraz nihilistycznej postawie wobec świata.
Ponowna lektura eseju Michela Houellebecqa, niemalże 30 lat od daty jego pierwszego wydania, pozwala zrozumieć, jaki rodzaj wrażliwości jest bliski pisarzowi, dlaczego H.P. Lovecraft pomija w swoich utworach temat seksu i pieniędzy, ale też skąd u obu pisarzy bierze się brak przystosowania do otaczającej ich rzeczywistości.
Szukamy ofert...
Michel Houellebecq, drodzy Państwo, jest jednym z najważniejszych literackich wydarzeń XXI wieku – i zapewne to sprawiło, że na okładce „Przeciw światu, przeciw życiu” pojawiło się jego zdjęcie. Decyzja to dość kontrowersyjna, bo w przypadku tekstów romansujących z biografią powszechnym zabiegiem jest umieszczanie w tym miejscu podobizny bohatera. A choć nazwisko Francuza z pewnością budzi w krytykach i czytelnikach gorące emocje, to wpływ H.P. Lovecrafta na współczesną kulturę trudno przecenić.
Różnie z recepcją Samotnika z Providence bywało. Za życia zupełnie niedoceniany, po śmierci stał się inspiracją dla dziesiątek epigonów, w końcu został prawdziwym symbolem dwóch ważnych dziś (najważniejszych?) motywów horroru: wszystkiego, co związane z mackami i śluzem, oraz grozy opartej o fatalistyczną, metafizyczną grozę, o szaleństwo, z którym zwyczajnie nie sposób walczyć. Pierwsze skojarzenie to oczywisty banał, ale także oddziaływanie bardzo proste do zmierzenia – każde ośmiornicopodobne stworzenie to dziecko Cthulhu, nieważne, czy występuje w książce, komiksie, filmie, serialu, czy grze. Drugie natomiast już tak proste nie jest, bo przecież brak nadziei i świadomość istnienia otchłani na końcu drogi wcale nie stanowią odkryć Lovecrafta. Jak w takim razie wpisał się on w nurt nihilistycznej metafizyki? Jak go rozszerzył? To właśnie te tematy najbardziej interesują Houellebecqa.
Francuz w swoich rozważaniach jest, cóż, poprawny. Przygląda się Samotnikowi z Providence z różnych perspektyw, tworzy powiązania między nietypową biografią Amerykanina a jego szaloną twórczością, całkiem drobiazgowo analizuje jego styl (choć zaskakująco rzadko odnosi się do konkretnych fragmentów), dokonuje częściowej gradacji tekstów ze względu na ich jakość. Jednak najważniejsza staje się dla niego filozofia Lovecrafta, którą całkiem zręcznie skraca do tytułu tego eseju: przeciw światu, przeciw życiu. Twórca Wielkich Przedwiecznych oglądany przez Francuza staje się wrogiem jakiejkolwiek aktywności, bo ta traci znaczenie w obliczu tego, co czeka na końcu – i to nie z punktu widzenia jednostki, narodu czy pokolenia, lecz całych cywilizacji. Szaleństwo i przerażenie wzbudzane przez Cthulhu czy Dagona to rzeczy wtórne wobec ich najważniejszej zdolności: niszczenia sensu.
Dlatego też dzisiaj „Przeciw światu, przeciw życiu” czyta się bardzo dobrze – jako świadectwo inspiracji rodzącego się pisarza, który przecież z bezsensu uczynił motor napędowy całej twórczości i o tym bezsensie mówić potrafi po mistrzowsku. Houellebecq trzy lata przed „Poszerzeniem pola walki”, powieściowym debiutem, zapowiada już, o czym będzie pisał, a dzisiaj – ponad ćwierćwiecze zarówno od premiery eseju, jak i powieści – konsekwentnie swoje obietnice spełnia.
Najbardziej kontrowersyjną częścią tekstu jest ta, w której Francuz uznaje oczywisty i głęboki rasizm Lovecrafta za siłę napędową jego literatury. Przez długi czas poglądy Amerykanina były tajemnicą poliszynela, ale kilka lat temu temat powrócił (w związku z tym zmieniono choćby statuetkę World Fantasy Award). W eseju Houellebecq ociera się o legitymizowanie nienawiści w imię abstrakcyjnej wartości artystycznej, co stanowi pogląd niebezpieczny i potencjalnie groźny.
„Przeciw światu, przeciw życiu” to rzecz, która może zainteresować zarówno miłośników Lovecrafta, jak i fanów opisującego jego twórczość Francuza. Obaj poddani są tu swoistemu rozbiorowi: pierwszy za sprawą stworzonej już literatury, drugi natomiast z perspektywy książek dopiero czekających na napisanie – w oczywisty sposób rezonujących z tym, co przekazuje autor w eseju. Houellebecq pisze o kim innym, ale pisze sobą – jak zwykle.
Bartek Szczyżański
1955
14
299
„Horward Phillips Lovecraft jest wzorem dla każdego, kto chciałby się dowiedzieć, jak zmarnować życie i, ewentualnie, stworzyć jakieś dzieło. Przy czym, gdy chodzi o punkt drugi, rezultat nie jest gwarantowany.” Książka znienacka, jak asteroida, wleciała w mój czytelniczy horyzont. Sięgając po „Krainę Lovecrafta” byłem zaskoczony brakiem Ctulhu. W zasadzie, tylko z tym Lovecraft mi się kojarzył, gdyż nie udało mi się wcześniej zgłębić jego biografię i bibliografię. A tu, szukając co nie co o samym Lovecrafcie, wow!, okazuje się że Houellebecq (na książki którego od jakiegoś czasu się czaję) popełnił esej o Lovecrafcie. Było to już jakieś ponad 20 lat temu, ale człowiek uczy się przez całe życie i lepiej późno niż wcale. Pierwsze moje zdziwienie – okładka. Niby książka o tytułowym Lovecrafcie, a na okładce Houellebecq. Dlaczego? – nasuwa mi się pierwsze pytanie. „Lovecraft umiera, rodzi się jego dzieło” Sława dosięgnęła tytułowego Bohatera dopiero po jego śmierci. Tak w życiu często bywa. Ale też ze stron eseju rysowana jest osoba, którą w dzisiejszych czasach moglibyśmy nazwać „niedostosowaną społecznie”. Trudno mu było odnaleźć się w realiach swojego czasu. Nie to co Autor eseju, jeden z najbardziej rozpoznawanych pisarzy francuskich XXI wieku. Kontrowersyjny, pozwalający sobie na wiele, przez niektórych wręcz uwielbiany, przez innych zdecydowanie krytykowany, ale jednak rozpoznawany przez jednych i drugich. Więc dlaczego nie, wydawałoby się. I tu zadzwoniły moje wewnętrzne alarmy. Sprawdziłem wcześniejsze wydania i okazuje się, że dopiero w bieżącym polskim wydaniu z 2020 roku na okładce Houellebecq po raz pierwszy zastąpił HP Lovercrafta. A więc do czynienia mamy raczej z zabiegiem marketingowym polskiego wydawcy niż z samouwielbieniem Houellebecq’a. Ufff, nieco mi ulżyło. Lovecraft nadal żyje we własnym dziele, nawet gdy inni o tym nieco zapominają. „Świat cuchnie. Zmieszany fetor trupów i ryb. Poczucie klęski, ohyda rozkładu. Świat cuchnie.” Mogę tylko domyślać się dlaczego Autor wziął na tapetę postać właśnie Lovecrafta. Wertując kolejne strony, mam wrażenie że osoba Horwarda Phillipsa nie tyle poddawana jest krytyce ile poprzez niego Michel Thomas wyraża samego siebie i zanurza Czytelnika w świat, który wydaje się wspólnym dla nich obu. Możliwe, ze poszedłem zbyt daleko, ale może nawet zbyt płytko. „Mnożąc incydenty nie tyle budzące grozę, co niezbyt jasne, podrażniamy wyobraźnię czytelnika, bynajmniej nie zaspakajając jego ciekawości.” Jestem pełen podziwu dla kunsztu słowa, który Houellebecq pokazuje na stronach książki. Dla niektórych może to być uczta literacka, dla mnie jednak to było zbyt wymagające w treści i musiałem dawkować, uodparniając się na zarazki intelektualne. Do czynienia mamy z Houellebecqiem, który pokazuje Czytelnikowi, że na literaturze się zna. I że układać wiedzę w słowa potrafi.
10119
1132
kto kocha zycie nie czyta. Nie chodzi tez zresztą do kina. Cokolwiek by o tym mówić, dostęp do świata artystycznego jest w mniejszym czy wię...
RozwińZasada realizmu, zasada przyjemności, współzawodnictwo, nieustanna rywalizacja, seks i lokaty..nie ma powodu , by wznosić radosne pieśni.
Opinia
Esej będący analizą twórczości Lovecrafta, zawierający kilka ciekawostek na temat jego życia i poglądów, które to jednak mogą nieco zrazić niektórych czytelników do jego osoby. Warto przeczytać ten krótki tekst, niezależnie od tego, czy zna się już jakieś jego opowiadania, czy jeszcze nie, dzięki czemu zyska się szersze spojrzenie na oryginalną twórczość Samotnika z Providence.
Esej będący analizą twórczości Lovecrafta, zawierający kilka ciekawostek na temat jego życia i poglądów, które to jednak mogą nieco zrazić niektórych czytelników do jego osoby. Warto przeczytać ten krótki tekst, niezależnie od tego, czy zna się już jakieś jego opowiadania, czy jeszcze nie, dzięki czemu zyska się szersze spojrzenie na oryginalną twórczość Samotnika z Providence.
Oznaczone jako spoiler Pokaż mimo to