Dzieła zebrane. T. 1

Prawo Frédérica Bastiat to książka, która nie pozostawia złudzeń co do tego, czym powinno być prawo i jak zostało wypaczone w dzisiejszym świecie. Autor pokazuje, że prawdziwe prawo istnieje, by chronić życie, wolność i własność jednostki, a wszelkie odwrócenie tej zasady – narzucanie podatków, nadmierne regulacje, przywileje dla wybranych grup – to nic innego jak patologia systemu, która z legalności czyni narzędzie ucisku 🧐 Bastiat bez ogródek obnaża mechanizmy, dzięki którym prawo staje się narzędziem manipulacji i wyzysku. Przykłady ingerencji państwa w życie obywateli, które miały chronić dobro wspólne, a w praktyce służyły interesom polityków i lewicowych ideologów, pokazują, jak łatwo moralny fundament prawa zostaje zniszczony 🗑️. To lektura, która zmusza do refleksji nad współczesną polityką i uświadamia, że tylko respektowanie naturalnych praw jednostki daje społeczeństwu stabilność i sprawiedliwość 🔥 Frédéric Bastiat mistrzowsko łączy filozofię prawa z trafnymi obserwacjami społecznymi i ekonomicznymi. Jego klarowny, bezkompromisowy styl i zdolność do wykazywania absurdu wielu współczesnych rozwiązań prawnych sprawiają, że każdy rozdział jest impulsem do krytycznego myślenia i wyostrza spojrzenie na to, jak bardzo współczesne prawo odbiega od swojej pierwotnej roli 😔 Gorąco polecam! ❤️

Książkę przeczytałem nie będąc studentem ekonomii, zatem byłem ciekaw, czy też uznam ją za ciekawą lekturę. Muszę przyznać, że jest to pozycja jak najbardziej wskazana również dla (a może i zwłaszcza) nie-ekonomistów. Kilka rozdziałów było co prawda niezbyt interesujących, gdyż były już zbyt ekonomiczne (może nawet zbyt matematyczne), jednak całość napisana całkiem przystępnym językiem, a jeśli ktoś nie zna terminologii ekonomicznej, na końcu książki jest wyjaśnione każde pojęcie. Książka długa, ale czyta się ją dość szybko. Polecam każdemu.

Bardzo dobra pozycja dla początkujących z ekonomii wolnorynkowej. To jedna z moich pierwszych książek z tego zagadnienia. Super się ją czytało z dzisiejszej perspektywy - prezydentem Argentyny została osoba, która jest wielkim zwolennikiem ekonomii m. in. Misesa. To książka z odczytu, jaki wygłosił Mises w Argentynie 60 lat temu. Wszystkie tematy poruszone w książce są aktualne, gorzej, błędy rządzących są pogłębiane.

Najlepsze wyjaśnienia są prostym językiem. Co świadczy o zrozumieniu autora, a ponad wszystko "co jeden zyskuje, drugi musi stracić". Pieniądz tyle jest wart ile za niego można kupić. Oczywiste?! Jeśli potrzebuję domu do mieszkania, pracy i jedzenia. To mieszkając w Warszawie wydaję na dom, jedzenie więcej pracy niż w ....? Iluzja bogactwa jest wszechobecna.

Książka napisana przez przedstawiciela austriackiej szkoły ekonomii, która w zasadzie koncentruje się na jednym aspekcie, a mianowicie jak Europejski Ststem Walutowy, Europejski Bank Centralny i wspólna waluta fiducjarna doprowadzają Europę do katastrofy w zakresie potężnego wzrostu zadłużenia państw (dług publiczny), braku walki z deficytami, czyniąc eurosystem strukturą autodestrukcyjną. Autor wplata w książkę nieco historii wspólnej waluty, pokazuje odwieczną walkę wizji Schumana, de Gasperiego, czy Adenauera, wizji klasyczno-liberalnej z wizją scentralizowanego super państwa socjalistycznego, pchaną przez Francję i Mitteranda, którą to wizję wspierać miała wspólna waluta i EBC. Niemcy zapłacili za możliwość zjednoczenia oddaniem marki, waluty będącej symbolem stabilności i siły. Autor pokazuje pokrótce historię pieniądza, w tym pieniądza niemającego pokrycia, jakim jest np. Euro, czyli pieniądza fiducjarnego. Możliwość tworzenia takiego pieniądza, który to mechanizm w strefie euro pokazuje Bagus, doprowadza do braku oszczędności, braku reform finansów publicznych, braku budowy konkurencyjności słabych gospodarek takich jak grecka. Mamy natomiast wytłaczanie kolejnych mas pieniędzy z eurosystemu (dzięki zakupom nisko notowanych obligacji bezpośrednio przez EBC, lub przez inne banki, które pod te śmieciowe obligacje zadłużonych państw, również w EBC uzyskują pożyczki). Rykoszetem obrywa się państwom takim jak Niemcy przez to że są w systemie i niejako gwarantują długi państw basenu Morza Śródziemnego, a inflacja z południa Europy jest eksportowana do Niemiec. Bagus tlumaczy, że tworcy tego systemu zdawali sobie z tego sprawę, stąd Pakt Stabilnosci i Wzrostu, warunki brzegowe w postaci limitu deficytu do 3% PKB i długu publicznego do 60% PKB, ale niestety zapisy te są martwe. To jak skonstruowano system nakładania kar, gdzie głosują sami winni, w rzeczywistości doprowadza do braku kar dyscyplinujących zadłużone rządy. Rośnie spirala zadłużania, a powiązane ze sobą systemy bankowe, będące w posiadaniu obligacji zadłużonych państw, muszą dbać o trwanie tej patologicznej sytuacji, żeby nie wywołać efektu domina bankructw, a w konsekwencji upadku euro. Bagus pokazuje także błędny fundament utworzenia EBC, który to bank ma za zadanie nie tylko dbanie o stabilny poziom cen, ale jak inflacja jest niska, ma dodrukowywać pieniądze i wspierać polityki rządów. Tak następuje tłoczenie pieniądza do zadłużonych gospodarek, które zwiększają transfery socjalne, czy też wspierają nietrafione inwestycje w określonych branżach. Narastający problem jest rozwiązywany kolejnymi pomysłami centralizacji, interwencjonizmem, brakiem reform i poprawy konkurencyjnosci., a Unia Europejska staje się unią transferową. "Prognozy są ponure" napisał Bagus w 2011 i szkoda że nie napisał kontynuacji tej pracy, opisującej kolejne lata do dziś, kiedy system ciągle stoi. Bagus zostawił nas z nadzieją, że Unia musi wrócić do Paktu Stabilnosci i Wzrostu, który zostanie zmodyfikowany i egzekwowany. Czy jednak krótkowzrocznych polityków stać na próbę odbudowy solidnych finansowych podstaw ryzykując niepopularne decyzje? Nie sądzę 😞

Gdyby każdy na etapie edukacji przeczytał "Drogę do zniewolenia", świat byłby lepszym miejscem. Książka jest niezwykle aktualna, bo tendencje kolektywistyczne są wciąż żywe. W XXI wieku pojawiły się jednak nowe, niejednokrotnie bardziej zawoalowane formy ograniczania wolności, związane na przykład z rozwojem technologii – jak zwykle pod hasłami bezpieczeństwa. Choć wolność gospodarcza wydaje się być mniej zagrożona niż na początku XX wieku czy w czasach zimnej wojny, wciąż dostrzegam potężne siły, zwłaszcza w kręgach tzw. intelektualistów, promujące pogardę dla wolności i tendencje centralistyczne. Lektura ta jest dla mnie znakomitym uzupełnieniem dystopii Orwella czy powieści Ayn Rand. To esencja politycznego liberalizmu. Książka jest tym bardziej wartościowa, że Hayek wychodzi z pozycji utylitaryzmu. Znakomicie wykazuje, do czego prowadzi realizacja socjalizmu w praktyce: do uprzywilejowania jednych grup interesu kosztem drugich, a finalnie do zniesienia wolności osobistej i podporządkowania życia jednostki celom, które są jej obce. Istotne jest też wyczulenie autora na subtelne zmiany klimatu intelektualnego i manipulacje językiem. Niestety, dostrzegam te mechanizmy również dzisiaj. Czy mowa inkluzywna wprowadzana dekretem nie staje się w istocie nową formą wykluczenia i zniewolenia? Zostaną ze mną słowa końcowe: "Skoro pierwsza próba stworzenia świata wolnych ludzi nie powiodła się, musimy wciąż podejmować próby. Zasada przewodnia, że polityka na rzecz wolności jednostki stanowi jedyną naprawdę postępową postać polityki, pozostaje równie prawdziwa dzisiaj, jak była nią w XIX wieku".

To chyba najbardziej podstawowa książka po jaką można sięgnąć chcąc poznać austriacką szkołę ekonomii. Choć odniosłem wrażenie, że została napisana raczej z myślą o studentach pierwszego roku, to jednak, jeżeli ktoś ma jakiekolwiek rozeznanie w ekonomii, śmiało może po nią sięgać. Autor przedstawia główne założenia, metodologie, historię szkoły i najważniejsze osobowości. De Soto porównuje podejście "austriaków" do tego prezentowanego przez ekonomistów neoklasycznych. Na końcu zawarte zostały kontrargumenty broniące szkoły austriackiej przed krytyką neoklasyków. I jak zawsze u tego autora, dostajemy obszerną bibliografię. W zasadzie nie mam większych uwag względem tej książki, więc nie pozostaje mi nic innego jak wystawić wysoką ocenę.

Książka kręci się wokół jednego tematu przedstawiając go z kilku perspektyw od prostych przykładów z życia jak i bardziej skomplikowanych polityczno-ekonomicznych zjawisk. Lektura obowiązkowa dla ludzi którzy chcą poznać znaczenie wyrażenia zawsze jest dodatkowy koszt.

Wspaniała książka, pozycja obowiązkowa dla libertarian, zwłaszcza współczesnych, w tym modalnych libertarian którzy nie rozumieją właśnie idei. Książka dotyka wszystkich najważniejszych tematów w polityce i analizuje je z perspektywy libertariańskiej - zarówno z perspektywy jusnaturalistycznej jak i utylitarnej. Polecam

Jedno z największych dzieł w historii ekonomii. Choć pewne fragmenty zestarzały się gorzej, to ogólnie jest to dzieło, z którego nadal śmiało można uczyć się ekonomii. Autor w raz z trzema innymi ekonomistami, niezależnie od siebie, zrewolucjonizował ekonomię. Każdy powinien znać. Genialna książka. Epokowe dzieło.

Ta książka jest doskonałym przykładem na to, że Stanisława Michalkiewicza równie dobrze się czyta, jak i słucha. Nie traci on nic ze swojego ciętego, a jednocześnie barwnego języka. Sama publikacja stanowi znakomite przedstawienie idei konserwatywno-liberalnych, a zarazem zwraca uwagę na to, czym jest prawdziwy liberalizm w swoim pierwotnym, semantycznym znaczeniu – wolny od współczesnych zniekształceń, które sprawiają, że wielu konserwatystów i katolików odnosi się do niego z niechęcią. Polecam każdemu zapoznanie się z ideami przedstawionymi w tej książce i symboliczne „odebranie” liberalizmu tym, którzy go dziś wypaczyli. Jedynym minusem tej publikacji może być fakt, że dla osób, które regularnie słuchają pana Stanisława, wiele z zawartych tu myśli może wydać się wtórna – choć to właśnie w tej książce zostały one pierwotnie sformułowane.

Bardzo ciekawy zbiór esejów dotyczących ekonomii, filozofii prawa, filozofii polityki (w kontekście praw własności, wolności wymiany, itd.) sprzeciwiający się wyzyskowi przedsiębiorczych przez mniej zmotywowanych ekonomicznie uzurpatorów praw. Zapewne nie ze wszystkimi tezami i ocenami Ayn Rand można się zgodzić, ale z pewnością klarowność jej wywodu pomaga ułożyć sobie swoją postawę względem ustroju państwa i relacji w społeczeństwie. Warte przeczytania, choć nie wszystkie eseje są równie interesujące.

W tej książce proponowane jest społeczeństwo leseferystyczne, pozbawione rządu, taki "anarchistyczny kapitalizm". Nikt nie rządzi, to jak narzuci się ten leseferyzm? Jest trochę dobrych punktów, lecz skutki uboczne szybko doprowadziłyby do upadku, czego raczej autorzy nie zauważają. W skrócie byłoby to społeczeństwo w którym można zrobić wszystko, jeśli się zapłaci. Gdy ktoś oszuka lub okradnie, nie zostanie ukarany. Według autorów spadek zaufania tej osoby będzie wystarczającą karą, ponieważ nikt już z taką osoby interesów nie zrobi. Twierdzą, że nie potrafimy zauważyć możliwości tego społeczeństwa, tak samo jak chłopi w feudalizmie nie potrafiliby wyobrazić sobie naszego społeczeństwa.

Uwaga, tego nie przeczytasz w żadnej szkole! Mimo iż powszechne jest narzekanie na publiczną edukację i związane z nią problemy, mało kto uważa jej likwidację za dobry pomysł. Jeszcze mniej osób posuwa się krok dalej podważając sens przymusu szkolnego. Tak właśnie czyni autor tego dzieła. Zwolennikom państwowego nadzoru nad edukacją należy się zadanie domowe - przeczytać tę książkę.

Książki Ayn Rand można podzielić na dwie kategorie. Pierwsza to beletrystyka, a druga to zbiory esejów. "Powrót człowieka pierwotnego" zalicza się do drugiej kategorii. W książce znajdziemy naprawdę świetnie napisane eseje, których motywem przewodnim jest ukazanie prawdziwego oblicza altruizmu i kolektywizmu w różnych ich postaciach. W "Powrocie człowieka pierwotnego" poza esejami Rand, znajdziemy też kilka napisanych przez Petera Schwartza, które niczym nie odbiegają od linii wyznaczonej przez autorkę. Jest to książka, po przeczytaniu której naprawdę zaczyna się inaczej widzieć świat. Pokazana jest manipulacja i zakłamanie, wręcz oszustwa, tak zwanego mainstreamu. Ukazane są prawdziwe cele i dążenia ruchów ekologicznych, feministycznych czy innych kolektywistów. Należy zauważyć, że pomimo tego iż książka napisana jest przez kobietę, to ta nie szczędzi gorzkich słów współczesnemu jej feminizmowi - współczesny nam działa dokładnie na tej samej zasadzie. Teksty zostały napisane na przełomie lat 60-70 nie straciły jednak na swojej aktualności. Widzimy wręcz, że przewidywania Rand się sprawdzają, jest dokładnie tak, jak pisała kilka dekad temu. Naprawdę warto przeczytać!

Krótkie opracowanie, w formie nieco encyklopedycznej - rozdziały, podrozdziały, hasła - ale możliwie najbardziej zwięźle opracowanej. Taki skrypt dotyczący polityki monetarnej, począwszy od zarysu historycznego, przez bardziej współczesne systemy oraz wskazaniem w jaki sposób robią nas w... balona. Dla zainteresowanych tematyką na końcu bardzo obszerna bibliografia.

Krótka książka dla początkujących z ekonomią, w której autor przedstawia argumentacje na rzecz wolnego społeczeństwa rynkowego. Jeśli ktoś jest już zaznajomiony z tematem to nie znajdzie tu nic zaskakującego. Polecam, ale dla nowicjuszy. PS: Jeden z recenzentów napisał: "Autor próbuje przekonać czytelnika, że czysty kapitalizm jest najlepszym systemem ekonomicznym. (...) Chciałbym wierzyć, że autor ma rację. Ale dlaczego w takim razie żadne państwo na świecie nie wprowadziło takiego wspaniałego, czystego kapitalizmu?" Argument zdvpy. Czy naprawdę trzeba komukolwiek tłumaczyć czemu żadne państwo nie wprowadza libertarianizmu w życie? Polityka jest zdominowana przez partie lewicowe, grupy interesu, związki zawodowe, korporacyjnych lobbystów itd. Nikomu więc nie zależy na wprowadzaniu libertariańskiej wizji w życie. Jedni mają inne poglądy, a dla drugich oznaczałoby to pożegnanie się z intratnymi interesami, stołkami w ministerstwach i spółkach skarbu państwa. Innymi słowy państwo i lobbyści musieliby zrezygnować ze swoich przywilejów. Mało też jest faktycznych wolnorynkowców libertarian w polityce, a na jakiś ważny stanowiskach to tylko nowy prezydent Argentyny. Kto ma więc ten czysty kapitalizm wprowadzić w życie? Kolejna sprawa to edukacja. Generalnie mało kto interesuje się ekonomią, jeszcze mniej ludzi zna wolnorynkowe teorie ekonomiczne, a rządzącym bynajmniej nie zależy na wysokiej świadomości ekonomicznej obywateli, więc nie ma tego w szkołach. Ot co. Dalej jeszcze pisze: "w praktyce - jestem o tym przekonany - spisałby się tak samo beznadziejnie jak, stuprocentowo idealny w teorii, system gospodarki socjalistycznej." Jeżeli jest Pan do tego przekonany to polecam się doedukować. Po pierwsze, socjalizm nie jest idealny w teorii, wręcz przeciwnie i już w latach '20-tych był demolowany przez ekonomistów na bazie samej teorii. Po drugie, dowody empiryczne są w tym przypadku bezwzględne. Gospodarki bardziej wolne, zglobalizowane, z większym szacunkiem dla własności prywatnej radzą sobie zdecydowanie lepiej niż gospodarki o odmiennej orientacji tzn. zamknięte, znacjonalizowane. Statystyki jasno to pokazują, wystarczy sprawdzić, zamiast jechać ideologią, że "wszystkie skrajności są złe, jestem o tym przekonany" itd.

Książka została wydana po polsku już w 1995 roku przez wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk 'Prakseologia' i od razu , w okresie transformacji, wzbudziła spore zainteresowanie. Oczywiście wcześniej, przez lata, książka była zakazana w krajach socjalistycznych. Świetnie tłumaczyli prof. Michał Tempczyk i Aleksander Kotłowski, pod redakcją czołowego polskiego prakseologa prof. Wojciecha Gasparskiego. Dzieło wykłada filozoficzne założenia austriackiej szkoły ekonomicznej i podstawy myślenia o rynku i wolnościowej naturze kapitalizmu, jako systemu umożliwiającego sprawne i swobodne działanie jednostki. Przez swój zdroworozsądkowy język książka była skutecznym młotem na ekonomię marksistowską. Von Mises z założenia unika skomplikowanych i hermetycznych ideologicznych pojęć typowych dla niemieckojęzycznej filozofii ale nie spłyca argumentacji. Tłumaczom udało się utrzymać ten jasny język oryginału. Książkowe wydanie bazuje na wydaniu PAN-owskim. Książka jest teoretyczna i nie angażuje się w chwilowe i przeszłe spory polityczne a dzięki temu pozostaje zadziwiająco aktualna i czyta się dobrze.

Moim zdaniem książka bardzo przehajpowana. Pierwsze kilkadziesiąt stron zapowiadało się całkiem fajnie, ale im dalej, tym gorzej. Tak jak w poprzednich komentarzach owej pozycji również potwierdzam, że Hayek napisał ją dość trudnym językiem. Spodziewałem się czegoś dużo lepszego po "najwybitniejszej pracy dotyczącej wolności, która ukazała się w XX wieku".

„Trutka na papuleona”* Spodziewałem się wątków socjologicznych, niestety to tylko publicystyka. Dużo celnych uwag pod adresem demokracji, ale też dużo tu erystyki, manipulacji i walenia w usypanego przez siebie chochoła. „(…) tu należy szukać antydemokratycznej postawy Platona, ucznia Sokratesa, oraz Arystotelesa (…)”. – Platon sprzeciwiał się rządom wielu, i rzeczywiście jego ideałem był król-filozof, ale zarówno w Państwie jak i w Prawach spotykamy się z „radą starszych/mędrców”. Co najważniejsze, najgorszym sposobem sprawowania władzy obok demokracji była monowładza tyrana. Arystoteles z kolei wymieniał 3 sposoby rządzenia Polis i 3 ich zwyrodnienia. O ile negatywnie odnosił się do demokracji, czyli rządu motłochu, to jej właściwą wersją była Politea, czyli rząd cnotliwych obywateli. Jako najlepszy ustrój Arystoteles wskazywał arystokrację, czyli rządy najzacniejszych (cnotliwych i zasłużonych) – nie mylić z jej wypaczeniem, oligarchią, czyli rządami zdemoralizowanych bogaczy. „Trzecią kwestią jest fakt, że monarchia nie cierpi zwykle na manię wielkości tak jak przeciętny człowiek, który po zrobieniu błyskotliwej kariery i początkowym gigantycznym sukcesie uważa się za geniusza namaszczonego przez Boga”. – Duby smalone. Greccy tyrani, rzymscy cesarze-bogowie, brudas król Słońce, król Ryszard II Plantagenet, król Henryk VI Lancaster, Karol VI, Mikołaj I, Iwan IV Groźny, można tak długo. Jeśli ktoś czyta prawicową publicystykę, to zetknął się z 80% zawartości tej książeczki. Czytając poszczególne bon moty, w umyśle słychać głos Korwin Mikkego – podejrzewam, że czytał tę książeczkę przed snem zamiast Biblii. Gdyby nie katolicka ortodoksja Kuehnelt-Leddihna, można by śmiało nazwać go Austriackim Korwinem: „Podjąłem się dokonania analizy demokracji z pozycji teisty, liberała i racjonalisty” + „Określał się jako „skrajnie prawicowy katolicki arcyliberał” – liberał w stylu A. de Tocqeuville’a czy lorda Actona i zwolennik rządu minimum”. --------- „O brytyjskim parlamencie powiedziano niegdyś, że może ustanowić i zrobić wszystko z jednym jedynym wyjątkiem: nie przemieni mężczyzny w kobietę”. – To grubo byś się dziś zdziwił XD „Współczesny człowiek to skrzyżowanie papugi z kameleonem”. *Czyli „papuleon”. „Miejscowy motłoch, który żądał śmierci Chrystusa, składał się w większości z Ioudaioi, Judejczyków, podczas gdy większość Apostołów i uczniów Chrystusa pochodziła z Galilei. (I tak na przykład Piotr nazywał siebie Izraelitą i Hebrajczykiem z rodu Beniamina). Oczywiście, również Galilejczycy byli Izraelitami, ale średniowieczny Kościół (nie znający greki) pomijał różnicę między „Żydami” (tzn. Izraelitami) a Judejczykami, co przyczyniło się do narastania nienawiści do tej nacji”. „Demokracja ma sens jedynie w bardzo małych krajach (lub jednostkach politycznych), kraje średniej wielkości powinny być rządzone przez arystokrację, a duże przez monarchię”. Rousseau „Indywiduum (to znaczy coś, czego nie można podzielić) to najmniejsza jednostka kolektywu. Słowo „osoba pochodzi natomiast od etruskiego phersŭ, maska, czyli niewymiennej roli aktora. Stąd też osoba jest „wyjątkowa, jedyna w swoim rodzaju””. „Carl Gustav Jung powiedział wyraźnie, że niereligijni ludzie „powyżej czterdziestki” mogą mieć problemy psychiczne. Leszek Kołakowski w czasie wystąpienia w austriackim programie radiowym podkreślił, że kultura pozbawiona religii jest po prostu „nieludzka””.