Dzieje Krakowa. Kraków do schyłku wieków średnich.

Dla miłośników historii średniowiecza (raczej wczesnego, z granicą XIII / XIV w). Widać od razu że książka została napisana w ubiegłym stuleciu (1986 polskie tłumaczenie), nawiązania do ówczesnej "współczesności" (drobne, ale zawsze) z punktu widzenia roku 2025 są dodatkowym komentarzem społeczno-historycznym. W obecnych czasach kościół mierzy się ze sporym kryzysem. Czyta się fajnie, ewidentnie publikacja popularno-naukowa, z licznymi wtrętami łaciny. Bogato opisuje życie monastyczne zwłaszcza między IX a XIII wiekiem. Wielka szkoda, że główny punkt odniesienia to ziemie Francji, ze wspomnieniem Włoch i ziem brytyjskich. O osadnictwie cystersów czy kanoników na ziemiach księstw polskich (w dobie rozbicia dzielnicowego) praktycznie ani słowa, czego mi bardzo brakowało. Ciekawostka - o Polsce wspomniano w kontekście heroicznego zrywu odbudowy Warszawy po II WŚ - zrywu nieekonomicznego, ale dyktowanego sercem - w kontekście nie-ekonomicznych poczynań mnichów, podążających za głosem wiary. Polecam wszystkim zainteresowanym tematyką średniowiecznego duchowieństwa, ale też szeroko rozumianej kultury "mrocznych wieków", no i miłośnikom RPG (tych historycznych) :)

Ludwik IX należy z całą pewnością do grona najciekawszych postaci średniowiecznej Europy, a duża liczba zachowanych przekazów źródłowych pozwala na wyjątkowo szczegółowe opisanie jego osoby przez historyków. Taki właśnie charakter ma niezwykle obszerna monografia pióra Jacques'a Le Goffa. W moim odczuciu najbardziej symptomatyczną cechą „Świętego Ludwika” jest kompletność. Na około ośmiuset stronach tekstu zawarł Autor ogromną ilość szczegółów, całą masę faktów i interpretacji, które tytułowego bohatera ukazują z bardzo różnorodnych perspektyw. Nie ma właściwie sfery, którą by Le Goff pominął: Ludwik IX to nie tylko król i święty, ale też zwykły człowiek, mąż, brat, czy ojciec. Przekazy źródłowe pozwalają uchwycić te aspekty codzienności świętego monarchy, przez co praca ta ma znacznie szerszy zakres niż to zwykle bywa w przypadku biografii postaci średniowiecznych. Pierwsza z trzech części książki zatytułowana jest „Życie Ludwika Świętego”. Le Goff przedstawił w niej w układzie chronologicznym faktografię związaną z losami tego władcy. Wzbogacił ją także o interesujące wprowadzenie w epokę, w której przyszło Ludwikowi IX żyć. Część druga „Kreowanie pamięci o królu” poświęcona jest przede wszystkim wizerunkowi tytułowego bohatera, jaki wyłania się z zachowanych źródeł. Le Goff omawia tu bardzo różnorodne typy źródeł (historiografia, hagiografia, „zwierciadła władców”) i konfrontuje ich przekazy. Niezwykle interesujące jest ukazanie konwencjonalnych wzorców świętości i królewskości i analiza ich wpływu na powstanie wizerunku Ludwika IX. Szczególną uwagę poświęca Autor książki dziełu Jeana de Joinville, który swego króla przedstawił w sposób mocno odbiegający od innych tekstów z epoki. Ostatnia część pracy zatytułowana „Ludwik Święty, król idealny i niezwykły” poświęcona została różnym aspektom życia francuskiego monarchy. Wydaje mi się, że ta partia tekstu jest najbardziej innowacyjna i najlepiej oddaje zainteresowania samego Le Goffa. Znajdują się w niej rozdziały o stosunku Ludwika IX do czasu i przestrzeni, słów i gestów, rodziny, czy religijności. W części tej zawarł Autor wiele wątków, które omówił już był w swych wcześniejszych pracach poświęconych mentalności, gospodarce, czy wyobraźni średniowiecza. Przytoczony powyżej zarys treści tej obszernej biografii pozwala dostrzec, jak wielką ilość zagadnień podjął w swej pracy Jacques Le Goff. „Święty Ludwik” stanowi znakomity przykład historiografii francuskiej, która – w duchu metodologicznych zmian dokonanych przez szkołę Annales – dużo miejsca poświęca innym niż dzieje polityczne i gospodarcze kwestiom. Dzięki tak dokładnemu omówieniu tytułowej postaci czytelnik współczesny może dostrzec zaskakujące nieraz podobieństwa między własną epoką a stuleciem XIII. Ludwik IX, choć kanonizowany przez Kościół Katolicki, nie odpowiada większości wyobrażeń współczesności na temat wieków średnich. Bardzo to interesujące, jak pod wieloma względami stoi on na granicy feudalizmu i nowoczesności, jak nie pasuje do schematów średniowiecznych świętych władców (z których jest nota bene ostatnim). Z pełnym przekonaniem wystawiam tej książce najwyższą możliwą ocenę. Jej kompletność i szczegółowość zasługują na wielkie uznanie, a przy tym wszystkim nie brak jej ciekawie poprowadzonej narracji. Biografię tę bardzo dobrze się czyta. Pod każdym względem „Święty Ludwik” Jacques'a Le Goffa należy do najlepszych dostępnych po polsku prac mediewistycznych. Tomasz Babnis

Bardzo dobra pozycja, dość zgrabnie unikająca ciężkiego, naukowego języka, nie popadając jednocześnie zbytnio w popularnonaukowe uproszczenia. Wydaje się być odpowiednia zarówno jako kompendium dla osób obeznanych w temacie (książkę tę polecono mojej siostrze na studiach romanistycznych), jak i źródło wiedzy dla laików, po prostu zainteresowanych historią Francji (moi). Jedyne, do czego mogłabym się ew. przyczepić, to zdarzające się autorowi co jakiś czas, zbyt pejoratywne określanie niektórych postaci historycznych. O ile zazwyczaj popiera on różne osądy np. cytatem z tekstów źródłowych lub nazwiskiem badacza, który doszedł do danych wniosków, zdarza mu się czasami napisać po prostu, że ta czy inna osoba była mało inteligenta czy wręcz niemądra i tyle. Nie zawsze można to też wywnioskować z późniejszego opisu zdarzeń z nią związanych. Choć zapewne wiąże się to już z utartym poglądem na temat konkretnych postaci i - nie pozwalającą rozpisywać się zbytnio o pojedynczych jednostkach - przeglądową formą tekstu, uważam że nie powinno to mieć miejsca w pracy naukowej.

Najlepsze, najwszechstronniejsze zanalizowanie konfliktu króla Bolesława z biskupem Stanisławem. Wolne od klerykalizmu i ckliwości, za to przedstawiające częściowo panowanie wybitnego władcy i biskupa, któremu bliższa były możnowładcze interesy i własna pozycja, niż losy państwa polskiego.

Tytuł monografii, z której Geremek wyekstrahował tę książkę na rzecz szerszego grona czytelników, czyli "Ludzie marginesu w średniowiecznym Paryżu" pasowałby i do tej pozycji. To życie codzienne rzezimieszków. Książka jest dobrze napisana, zawiera wiele ciekawych odwołań, natomiast zakres opisu autora nie odnosi się wyłącznie do czasów Villona, tylko do jego trybu życia. Omawiany czas to więcej niż 200 lat, a więc sporo wykracza poza ramy życia poety.

Bardzo dobra autorska wizja cywilizacji oświecenia napisana w duchu szkoły Annales. Istotne w tym opracowaniu jest pokazanie skąd się to całe oświecenie wzięło i czym było w istocie. Zazwyczaj tego typu podręczniki ograniczają się do podania paru prostych definicji i paru nazwisk, które tak naprawdę niczego nie wyjaśniają. Dopiero takie opracowania rzeczywiście wyjaśniają zjawiska, wchodzą wgłąb. Minus jest taki, że dla początkującego czytelnika raczej książka jest ciężka do ogarnięcia. Warto mieć pewną wiedzę na ten temat, bo to jednak wyższy level niż zwykły studencki podręcznik do epoki. Generalnie jestem wielkim fanem szkoły Annales i jestem niemal bezkrytyczny dla tego typu historiografii.

Fenomenalny esej, w którym era średniowiecza jest ukazana, wbrew powszechnym opiniom, że był to regres, jako okres rozwoju. Ogromny wpływ miała miała wiara, która była odzwierciedlana w architekturze, kulturze, sztuce. Wraz z nią sięgnięto po dzieła starożytnych mężów, które wracały z odmętów historii i miały ogromny wpływ nie tylko na nauki przyrodnicze, jak i na literaturę. Esej napisany jest z niezwykłą miłością i poetyckością. Czytelnik nie raz czuje się, jakby obcował z opisywanymi przedmiotami, przechadzał się po tamtej epoce. Pozycję gorąco polecam.

Dawno mnie żadna książka tak nie wymęczyła. Czytana przez prawie miesiąc. Napisana ponad 100 lat temu po holendersku. Przetłumaczona po wojnie na niemiecki. W latach 60-tych z niemieckiego na polski. Ogromne ilości cytowań w językach francuskim, niemieckim, angielskim, łacińskim - często bez tłumaczenia - masa archaizmów (niektórych nie znalazłem w internecie np "pasztet" w którym grała orkiestra)- całe strony przypisów. Książka niestety raczej dla biegłego erudyty, którym nie jestem. Między okładkami jest historia późnego średniowiecza - czyli głównie XV wiek - koncentrująca się na pograniczu Burgundii i Francji. Książka często wskazywana jest jako dzieło przełomowe - po raz pierwszy tak mocno koncentrujące się na mentalności ludzkiej analizowanej przez pryzmat kultury. Nie ma tu chronologicznych opisów wojen, wynalazków czy koronacji. Mamy rodziały podzielone wg najbardziej typowych ideologii świeckich i religijnych oraz z podziałem na rodzaje dostępnej wtedy sztuki z wywodami autora co ona oznacza dla pobudek ludzi tamtego okresu. Jeśli chcemy poznać co kierowało życiem w tej schyłkowej epoki myślę, że warto sięgnąć po tą pozycję.

Ciekawa biografia jednego z najwybitniejszych polskich królów. Autor nie tylko prezentuje w sposób ciekawy dorobek władcy w okresie "złotego wieku" ale także zmagania Polski o utrzymanie pozycji mocarstwowej. Autor wbrew obiegowym opiniom wykazuje, że był to "wojenny pan". Można dowiedzieć się również wielu nieznanych ciekawostek np. możliwość wyboru, króla na cesarza... Polecam miłośnikom historii Polski, która naświetli historię pierwszej połowy XVI wieku.

🏰 Wszystko ma swój początek i koniec. Na ruinach starego świata, powstaje zupełnie nowy. Agonia cesarstwa zachodniorzymskiego doprowadziła do wędrówki ludów, i powstania państw które w przyszłości miały wieźć prym w zachodniej i środkowej Europie. W takich okolicznościach powstało państwo Franków. 🏰 Chlodio uważany jest za pierwszego króla Franków, a od imienia jego następcy Meroweusza wzięła swoją nazwę dynastia, która miała rządzić przez następne dwa wieki. Musiało jednak minąć 50 lat aby na scenie pojawił się prawdziwy bohater - Chlodwig, syn Childeryka który skonsolidował swoje młode państwo, przyjął chrześcijaństwo, dzięki czemu stał się graczem z którym musiano się liczyć. Jego ekspansywna polityka przyniosła Frankom same korzyści. Lecz problemem Merowingów było dziedziczenie, który z każdym pokoleniem prowadziło do bratobójczych walk, wiecznego chaosu i zamętu w państwie, co w ostateczności doprowadziło do upadku rodu. Ostatni królowie przypominali bardziej bezbronne niemowlęta niż prawdziwych mężczyzn. 🏰 Na szczęście władza nie lubi próżni, i na scenie pojawił się kolejny silny gracz, który wziął sprawy w swoje ręce. Karol Młot, od którego początek wzięła przyszła dynastia Karolingów, był prawdziwym wojownikiem, który poskładał rozbite państwo do kupy, i obronił je przed wrogimi najeźdźcami. Każdy następny władca był coraz silniejszy, aż wreszcie nastał Karol Wielki, którego ponad 40 letnie panowanie zaprowadziło go na cesarski tron. Człowiek niezwykle światły, z niebywałym zmysłem politycznym, wprowadził Europę w nową erę. Niestety był to ostatni błysk geniuszu, gdyż każda następna generacja Karolingów nie była w stanie sprostać tak wysoko zawieszonej poprzeczce przez Karola. Tak jak w przypadku Merowingów, ta również zaczęła popadać w dekadencję, tym samym osłabiając wizerunek monarchii. Gwoździem do trumny okazały się być najazdy Wikingów, którzy obracali w perzynę wszystko na swojej drodze. 🏰 Koniec końców nastąpił podział państwa na dwa odrębne byt. Frankowie zachodni wkrótce stali się współczesną Francją, a Frankowie wschodnim Niemcami. Od tego momentu zaczyna się zupełnie inna historia, lecz nadal piekielne ciekawa.

Książka "Dzieje Śląska" w bardzo przystępny sposób opisuje historię Śląska we wszystkich okresach (panowaniu Polski, Czech, monarchii Habsburgów, Prus, Niemiec, Czechosłowacji). Dla osób zainteresowanych dziejami Śląska może być bardzo wygodnym i użytecznym dziełem, nie tylko ze względu na to, iż jest syntezą dobrze objaśniającą procesy polityczne, kulturalne i gospodarcze, a także zawarte w niej dodatki (mapki i spis najważniejszych dat), ale i nierzadkie ciekawostki. Może więc nie tylko nie odstraszyć od historii osoby przeciętnie nią zainteresowane, ale i zachęcić do sięgnięcia po bardziej szczegółowe publikacje.

"Upadek" wieńczy dzieło opisu państwa, którego szczątki dały początek średniowieczu. Oto więc podążamy z biegiem czasu przez 3 wieki po czasach, które opisał "Zmierzch cesarstwa rzymskiego", odkąd to w wieku drugim Cesarstwo zaczął przerastać kult Mesjasza wyrosły z sekty powstałej w Palestynie wieku pierwszego. W historii Rzym walczył z wieloma przeciwnikami, jakże często był najeźdźcą i ciemiężycielem. Nigdy jednak nie walczył z wierzeniami, bo te po prostu i sprawnie przerabiał na swoją modłę ku chwale Rzymu. Dzieło Gibbona napisane językiem XVIII wieku podług dostępnych wtedy źródeł historycznych i wiedzy jest kroniką rozpadu organizacji i struktur państwa rzymskiego. Rozpadu napędzanego siłą ludzkich ułomności, żądz władzy, chuci i chciwości. Rozpadu nieuchronnego od kiedy - jak pokazuje to Gibbon - te ludzkie przymioty istniejące w Rzymie od jego początków wymieszały się z nową wiarą. Książka jest trudna w czytaniu przez archaiczny dla nas dzisiaj styl autora wykształconego w kulturze i wiedzy XVIII wieku i tak, jak "Zmierzch" zdecydowanie nie jest dla każdego łaknącego opowieści o starożytnym cesarskim Rzymie. Czytania nie ułatwia ogromna liczba przypisów, ale są one nadwartością dodaną. Faktografia opowieści jest dzięki nim zdecydowanie pełniejsza.

Królowa Bona trafniej oceniała polską politykę, jej sytuację wewnętrzną i relacje z sąsiadami niż mąż, czy syn. Może dlatego, że jako obca, Włoszka, wychowana w innej kulturze politycznej widziała mankamenty ustrojowe Polski bardziej wyraziście niż krajowcy.

Niekonsekwentny brak głębszej konkluzji, bądź wielokrotnie powtarzane ogólniki przesłaniają ostateczny wgląd w tę szeroką monografię, lecz - mimo wszystko - w sposób komplementarny stanowi doskonałe źródło wiedzy o polityce amerykańskiej, a narracja rasowego amerykanisty pozwala zaznajomić się z panującymi standardami na przestrzeni wieków.

Wybitny historyk epoki nowożytnej Stanisław Grzybowski zabiera nas w fascynującą podróż po historii Zielonej Wyspy. I jak na wstępie zaznaczył - „najmłodsze państwo i najstarsza kultura: oto najkrótsza synteza dziejów Irlandii”. Państwo to, gdzie nie ma żab, kretów i węży, których wypędzenie pogańska legenda przypisywała Fionnowi, natomiast chrześcijańska, jak zwykle, przejęła tę tradycję i zasługą tą obdarowała św. Patryka, gdzie nigdy nie postała stopa rzymskiego żołnierza (a przynajmniej nie dochowały się na ten temat żadne źródła), ma przebogatą kulturę. Klasztory irlandzkie oraz mnisi pochodzący z tej wyspy byli prawdziwymi apostołami cywilizacji wieków średnich. To w Irlandii odnotowano pierwsze w dziejach literatury europejskiej adaptacje Homera, Sofoklesa, Wergiliusza i Cezara na język narodowym. Kraj św. Patryka miał jedną kardynalną wadę – leżał zbyt blisko Anglii. Geopolityka spowodowała, iż po okresie wczesnego średniowiecza, gdy Irlandia promieniała na resztę Europy dorobkiem swej pierwszorzędnej kultury, wyspa ta musiała uznać wyższość (brutalnej siły) i potęgę swego sąsiada. Przez około siedemset lat musiała znosić butę i dominację klas panujących Anglii, których militarna i gospodarcza przewaga z wieku na wiek była coraz większa. Kolonializm jaki Anglicy uprawiali w Irlandii można porównać do tego, który Europa urządziła sobie w Afryce w drugiej połowie XIX wieku. Nienawiść pomiędzy dwoma narodami była olbrzymia, doprowadziła do pasma nieszczęść i wielopokoleniowej wrogości. Oczywiście wielkie znaczenie miały tu różnice na tle religijnym, ponieważ po zerwaniu Anglii z katolicyzmem, wyznanie to było w tym kraju synonimem zdrady. Kościół katolicki, który był bastionem irlandzkiego społeczeństwa, stanowił dla Albionu przedmiot szyderstw i wyrafinowanego ataku, co jeszcze bardziej zaogniało i tak już nabrzmiałe konflikty. Kler irlandzki twierdził wręcz, iż zabicie Anglika nie jest grzechem, z kolei wśród kleru angielskiego można było się spotkać ze stanowiskiem, że w ogóle nie ma tu dylematu, gdyż Irlandczyk nie jest po prostu człowiekiem. Zabicie Irlandczyka w mniemaniu tamtejszych duchownych nie różniło się od zabicia psa. Ciemiężenie Irlandii przez Anglię było totalne. Szczególnie w czasach Cromwella i po nim. Stanisław Grzybowski przytacza mnóstwo przykładów na chore relacje pomiędzy obiema wyspami. Celtycka Irlandia była solą w oku protestanckiej Anglii, a jednym z największych tragedii Zielonej Wyspy było zainstalowanie się w jej północno-wschodniej części, czyli Ulsterze, olbrzymiej liczby angielskich kolonistów. Powstanie jakie wybuchło tam w roku 1641 było przez z górą trzy wieki wielką protestancką legendą, która podsycała nienawiść wyznaniową pomiędzy Irlandczykami a Anglikami. Irlandzkie ruchy narodowowyzwoleńcze rozbijały się o mur potęgi Imperium Brytyjskiego. W XIX wieku nie mogli Irlandczycy liczyć nawet na papiestwo, gdyż Wielka Brytania liczyła się dla niego bardziej jako ostoja starego porządku i przedmurze przed rewolucjami. Dramat ich kraju przybrał w połowie tegoż wieku niebotyczne rozmiary, wraz z katastrofalnym głodem oraz wielką emigracją (w większości do USA). Po I wojnie światowej, gdy powoli rodziła się Republika Irlandii, problemy na tle wyznaniowym oraz kwestia podziału wyspy kładły się cieniem na życiu jej społeczeństwa. Książka doprowadzona jest do okresu, gdy bomby oraz zamachy były jeszcze na porządku dziennym w tym kraju. Stanisław Grzybowski stworzył dzieło, które czyta się z niesłabnącym zainteresowaniem. Historia Irlandii, jej bogatej kultury i tragicznych losów, przedstawione są w sposób bardzo klarowny, bez zbędnych dłużyzn. Z pewnością książka ta należy do jednych z lepszych z serii historii krajów i narodów.

Dostałem od nauczyciela historii w szóstej klasie na zakończenie roku. Do czytania na wakacje w ramach przygotowania do olimpiady historycznej w kolejnym roku. Pamiętam moją dumę i wyróżnienia, że jako uczeń szkoły podstawowej czytam tak poważną literaturę. Ale nie wciągnęła mnie. Choć wydawała mi się bardzo naukowa, to nie miała tego czego mógłbym oczekiwać jako młody uczeń od książki historycznej – nie była fascynującą opowieścią o czasach minionych. Pewnie miała w czasach kiedy była wydana swój duży walor naukowy – ale dziś kiedy badania i style narracyjne się rozwinęły może być tylko miłym wspomnieniem.

Rosamond McKitterick jest uznaną badaczką wczesnego średniowiecza, przede wszystkim spraw kościelnych i kulturalnych w państwie Karolingów. Ta wydana po raz pierwszy w 1983 r. książka, która ma charakter bardziej podręcznikowy i syntetyczny, zdradza zainteresowania Autorki. Rozmieszczone w układzie chronologiczno-problemowym rozdziały pokazują najpierw przejęcie władzy przez Pepina, budowę imperium przez Karola Wielkiego, potem zaś stopniowe słabnięcie rządów jego następców i podział państwa. Rozdziały o tematyce politycznej są poprzetykane trzema bardzo udanymi rozdziałami poświęconymi renesansowi karolińskiemu. McKitterick dokonuje rehabilitacji rządów Ludwika Pobożnego, którego postrzega nie jako władcę, który zaprzepaścił osiągnięcia ojca, ale raczej jako właściwego budowniczego cesarstwa. Gorszą opinię ma na temat "jednoczyciela" Karola Grubego, natomiast znów sporo dobrego ma do powiedzenia o ostatnich Karolingach. Wyraźnie pokazuje, że schyłek rządów dynastii merowińskiej i karolińskiej został ukazany karykaturalnie w źródłach związanych mniej lub bardziej z nowymi władcami, co tłumaczy niechętny stosunek do wcześniejszych rodów panujących. Autorce udało się także dobrze pokazać słabnięcie administracji centralnej oraz rolę Kościoła zarówno w próbach jej umocnienia przez królów, jak i w podejmowanych przez możnych działaniach na rzecz jej osłabienia. Moim zdaniem jest to książka napisana klarowniej niż praca I. Wooda na temat Merowingów, niemniej na pewno dobrze się one uzupełniają. Jeśli czyta się obie prace, można wyraźnie dostrzec ciągłość między Galią merowińską, karolińską Francią oraz późniejszą monarchią Kapetyngów. Zastanawiam się tylko, na ile przyrost wiedzy w ostatnich dekadach (przypomnę, że oryginał tej książki ukazał się w 1983 r.) uzupełnił obraz epoki karolińskiej, jaki prezentuje McKitterick. Tomasz Babnis

Rewolucja rewolucją, władza ludu władzą ludu, ale ostatecznie ktoś tym musi wszystkim rządzić - taki płynie główny morał z książki Jana Baszkiewicza i Stefana Mellera. Rewolucjoniści z każdym rokiem porzucali więc swoje miraże o władzy ludu (niektórzy zresztą zawsze byli jej przeciwnikami) i umacniali swoje własne rządy, głównie za pośrednictwem terroru. Ostatecznie decydowały nie żadne ludowe zgromadzenia i samorządy, ale niemalże wszechwładny Komitet Ocalenia Publicznego. I tak dokładnie było niemalże we wszystkim. Demokracja kończyła się tam, gdzie zaczynały się opinie krytyczne wobec władzy największych rewolucjonistów, czyli oczywiście lewicowych jakobinów. Tyczyło się to również wolności prasy czy wolności wyznania - były one tolerowane dopóki nie zagrażały jakobińskim rządom. Jeśli chodzi natomiast o samą publikację, to miejscami była dla mnie zbyt szczegółowa, tym niemniej jak widać była to pouczająca lektura. Nie powinny po nią sięgać jednak osoby nie mające podstawowej wiedzy o źródłach i przebiegu Rewolucji Francuskiej, bo nie o tym jest ta książka.

Przystępna i rozległa treściowo. Miło się to czyta, choć nierzadko Clare Byrne powtarza już raz podane informacje lub też krąży wokół danego wątku nie wiedząc chyba, jak go podejść i podać czytelnikowi. Niewątpliwie jest to jednak dość dobre kompendium wiedzy o epoce elżbietańskiej, które przypadnie do gustu zarówno laikom, jak i ludziom, którzy o czasach panowania Elżbiety I wiedzą już co nieco.