Krótkie życie

Ciekawostka: w Rosji, kiedy ktoś ma omamy wzrokowe, mówi się, że widzi krokodyla, a nie białe myszki. Dla jednych książka ta to pijacki bełkot, dla innych obraz życia w czasach komunizmu. Jestem z tego pokolenia, które pamięta panów siedzących piwiarniach na każdym rogu. 48-letni Lowka trwoni swój talent, czas i pieniądze w pobliskich barach. Do tego niesprzyjająca atmosfera lat 70. nie pomaga. Miał dwie żony, teraz jego kochanka jest w ciąży, w pracy otrzymuje naganę. A jakby tego było mało prześladuje go krokodyl. Wszystko to podlane nieprzerwanym strumieniem wódki. Mnie się podobał ten pijacki bełkot, przeczytałam z zaciekawieniem. A tak naprawdę to książka przepełniona symbolami i odniesieniami do różnych dzieł literackich.

Jest to bolesne zetknięcie się z gorzką prawdą o socjalizmie przez osoby, które zawierzyły tej iluzji. Książka pokazuje etapy entuzjazmu, pełnego oddania się "dobrej sprawie", zwątpienia, nadziei i zagubienia. Pozycja jest bardzo smutna, zwłaszcza gdy patrzymy na tę złudną rzeczywistość oczami entuzjastów i powoli odkrywamy, że coś jest jednak nie tak... Dodane krótkie anegdotki autora bardziej zbliżają nas do tego świata absurdu i pokazują jak ograniczano człowieka.

W tomie "Armia Konna i inne utwory" zgromadzono cały dorobek pisarza: opowiadania autobiograficzne o czasach jego młodości, dziennik pisany w trakcie kampanii polskiej w 1920r., fragmenty powieści, opowiadania o odeskim królu przestępców Benim Krzyku oraz autobiograficzny szkic "Portret własny". Izaak Babel odeski Żyd, żołnierz Armii Konnej Budionnego, żył tylko 46 lat. Modną i złudną na początku XX wieku wiarę w komunizmu zmieniający świat na lepsze, przypłacił życiem. O sobie w młodości pisał z rozbrajającą ironią: "Było ze mnie wtedy rumiane, pulchne i niewyrobione ciasto". Kobiety go uwielbiały nawet wtedy, gdy już jako niemłody mężczyzna był przysadzisty, łysawy i nosił okulary z grubymi szkłami. W czym tkwił jego urok? Może, podobnie jak u jednego z jego bohaterów Benia Krzyka, królowała w nim namiętność i tak, jak Benio potrafił używać słów w niezwykły sposób: 🔰"Benio mówi mało, ale on mówi smacznie, on jak coś powie, to się chce, żeby on jeszcze coś powiedział". Benio panował w światku przestępczym Odessy, potrafił owinąć sobie wokół palca najważniejszych ludzi w mieście, liczyli się z nim i grali na jego zasadach. Cudem osobistym Beniego było to, że dokonał misji niemożliwej, czyli wydał za mąż swą siostrę Dwojrę. A miała ta jego siostrzyczka temperament, że ho, ho, nie zazdroszczę panu młodemu: 🔰"Dwojra nie miała zamiaru spać. Popychała oburącz odrętwiałego z lęku męża w stronę drzwi małżeńskiej sypialni i spoglądała na niego żarłocznie, jak kot, który trzymając w pysku mysz, z lekka próbuje ją zębami". Co działo się w noc poślubną w małżeńskiej łożnicy tych dwojga możemy sobie tylko wyobrażać. Może jednak lepiej dla ochłody spojrzeć w nocne niebo? Bo tam: 🔰"Gwiazdy rozsypały się za oknem jak żołnierze, (...) zielone gwiazdy na niebieskim tle". Równie zapadające w pamięć są opisy wojennej masakry, na którą Babel napatrzył się w czasie kampanii: 🔰"Woń wczorajszej krwi i martwych koni skrapla się w chłodzie wieczoru", gdy pochodnie wokół "pląsały jak czarne dziewice". Babel wierzył, że komunizm przekreśli wszystkie podziały. Zmienił nazwisko, chciał być Rosjaninem, żołnierzem rewolucji. Jednak w miarę wędrówki po Galicji z wojskiem Budionnego jego entuzjazm topnieje. W "Dzienniku 1920" pisarz zanotuje słowa wypowiedziane przez spotkanego Żyda, że rewolucjoniści i kontrrewolucjoniści mordują tak samo. Drastyczne opisy wojennych kaźni oraz współczucie z jakim opisywał ból i bezradność zwykłych ludzi sprawia, że "Dziennik 1920" jest bezkompromisowym potępieniem wojennego okrucieństwa. Babel był chyba najbardziej niezwykłym żołnierzem Budionnego, gdyż pierwsze swoje kroki w mijanych frontowych miasteczkach kierował zawsze do składnic książek. O tym, co znalazł w księgarni w miasteczku Leszniowie pisał tak: 🇵🇱 🔰"Są tu wszystkie wspaniałe, nie rozcięte jeszcze wydania, albumy. Zachód, oto Zachód i rycerska Polska, wypisy, historia wszystkich Bolesławów i wydaje mi się czemuś, że to piękne. Polska - w złotych szatach na zwiędłym ciele". [Zachwyt to czy może ironią? Trudno wyczuć.] 🇵🇱 Polacy nie wzbudzają jego nienawiści, choć są przecież w tej wojnie wrogami. Podziwia polską kulturę, przeszłość, dostrzega tragiczne, koleje losu niegdyś potężnego państwa, pogardza tylko Polakiem, który zdradził swoich. Współczuje mieszkańcom polskich miasteczek, przez które przetacza się wojna, ubolewa, że nikt nie zostawi żyjących tam ludzi w spokoju, że jedno wojsko krwiożercze, a drugie bezwzględne i nie ma złudzeń: "Nic nie uratuje tych miasteczek". Krótki autobiograficzny szkic Babla zatytułowany "Portret własny" uzupełniają akta jego sprawy z 1939r., odnalezione po latach w archiwach bezpieki. Beria nazwał je ponoć "arcydziełami sztuki śledczej". W czasie przesłuchań i tortur zmuszono Babla, aby przyznał się do trockizmu, terroryzmu, szpiegostwa oraz spisku na życie Stalina i Woroszyłowa. Pomagać mu mieli przyjaciele - Erenburg, Eisenstein. Pomimo tego, że Babel odwołał później te zeznania, skazano go na śmierć. Wyrok wykonano w styczniu 1940r. Do aktu oskarżenia dołączono ostatnie zdjęcie Izaaka Babla, ze zmienioną spuchnietą twarzą. W 1957r. Ilia Erenburg wspominając śmierć Babla napisał: 🔰"Zabili Babla, żeby zaćmić widok, Tym szkłom, wciąż groźnym, chociaż rozdeptanym".

Książka jest przezabawna a jednocześnie daje do myślenia jak delikatna jest materia naszego tzw. spokojnego, w miarę dostatniego życia i jak szybko możemy wszystko stracić a powrót do normalności jest trudny a może wręcz niemożliwy. Faktem jest, że autorka postapokaliptycznych mieszkańców rosyjskiej wioski a nawet wiochy, która wcześniej była TĄ MOSKWĄ opisała w taki sposób, że momentami miałam chęć tarzać się że śmiechu. Książka powinna być lektura szkolną. Autorka jest laureatką wielu nagród. Polecam bardzo, warto.

Bohater odnajduje wśród swoich rzeczy walizkę, którą zabrał w podróż (przymusową zresztą) z Rosji do Stanów Zjednoczonych. Zwykłe przedmioty stają się nośnikami historii. Historii absurdalnych, momentami zabawnych, momentami smutnych. Czułam się jakbym na moment znalazła się w tym świecie. Niby zabawnie, a zewsząd jednak przygniata ciężar ówczesnego życia: bezsensownej pracy, wódki lejącej się strumieniami, idiotycznych kradzieży, głupoty ludzi i ogólnej irracjonalności. Rewelacyjna lektura! Podsumowując, Смешно, но почему-то страшно…

Bez chociażby podstawowej znajomości historii Rosji książka sporo traci. Jest ona w formie zbioru haseł, ale nietypowych, ponieważ niektóre są króciutkie, inne zaś w formie eseju, dialogu, monologu itp. Utwór świetnie przedstawia specyfikę rosyjskiej duszy. Pomaga zrozumieć mechanizmy, które istnieją w rosyjskim społeczeństwie. Naprawdę interesująca pozycja, dająca do myślenia. Rosjanie nazywają Jerofiejewa rusofobem, ale moim zdaniem autor na swój sposób kocha Rosję i chciałby w niektórych kwestiach otworzyć oczy rodakom. Faktycznie w niektórych fragmentach opisy te są dość niesprawiedliwe i odnoszą się do stereotypów, ale mimo to warto zapoznać się z tą książką. W mojej pamięci utknęło zwłaszcza jedno zdanie. Parafrazując, Rosja to zły system, ale Rosjanie to wspaniali ludzie. I z tą opinią zgadam się w stu procentach.

Czytane wiele lat temu z zachwytem nad nową wersją figury „Żyda wiecznego tułacza”, patrzącego na świat, który wypadł z ram - bez dziwienia się niczemu, a jednocześnie dziwiąc się wszystkiemu. Ot, jeden ze sposobów na przetrwanie w diasporze, opisany z niebywałym dowcipem, choć już w dużej mierze nieczytelnym dla dzisiejszego czytelnika, bo i tej diaspory już nie ma. Kto pojmie dziś w pełni np. tekst, gdy podczas rewolucji do mieszkania wpada typ, który zaczyna od: „Żydzi! Wydali Chrystusa, zdradzili Rosję”, po czym już konkretnie: ”Ta papierośnica jest srebrna?”. Tej diaspory już nie ma. Za to Wieczna Polskość trwa i ma się bardzo dobrze, a nawet z każdym dniem lepiej. Teraz zajrzałem bowiem do tej klasyki, by z oczywistych powodów przypomnieć sobie los Lejzorka, gdy zostaje złapany na nielegalnym przekroczeniu polskiej granicy z sowieckiej Białorusi (brzmi aktualnie?). Co słyszy od przesłuchującego? „Jak ty gadasz do polskiego oficera? To nie twoja Azja. Tu jest Paryż. Mamy Ligę Narodów. Mamy w Wilnie elegancki uniwersytet. Zrodziliśmy Kopernika. W cukierniach mamy wykwintne kokotki. Ja ci rozwalę pysk! (…) Skąd jesteś? Z Homla? Ach tak, czyli żeś Polak. Homelszczyzna to przecież nasze kresy. (…) Jesteś parszywym Żydziakiem, ale i Polakiem wyznania mojżeszowego, ponieważ już niebawem odbierzemy wam tę waszą Homelszczyznę. Wszyscy z Homla w rzeczywistości są Polakami. (…) Wstań i śpiewaj nasz bohaterski hymn….” Inny oficer - bardziej kulturalny, a przede wszystkim bardziej trzeźwy, no i nie leje Lejzorka w twarz – tłumaczy mu, dlaczego Homel jest polski: „Byliśmy tam i z prawa nam się należy. – Pan rotmistrz był w Homlu, To miasto pierwsza klasa, nieprawda? – Pan mnie nie zrozumiał. W Homlu osobiście nigdy nie byłem, ale my Polacy byliśmy, stąd wniosek że moralnie Homel jest nasz”. (…) Niestety, wypuścić pana nie mogę. Pan jest sowieckim szpiegiem i można pana dołączyć do którejkolwiek bądź sprawy: dajmy na to do spisku we Lwowie, do bomb w Wilnie, do sfałszowanych pieczęci w Łodzi, do zamachu na Marszałka w Krakowie, do składu broni w Lublinie….” W końcu dwunasty rotmistrz zawiadomił go uprzejmie: "Wkrótce wyślemy pana z Polski. Lejzorek odetchnął z ulgą. – Chwała Bogu. A jednak nie na próżno zrodziliście Kopernika. (…) Jaką wy macie zdumiewającą wolność. Jak się u was oddycha najpełniejszą piersią. Wystarczy, żeby ostatnie bydlę użyło nie dość dokładnego słówka, to już się je poprawia na koszt państwa. A jakie macie wspaniałe kresy! A w Homlu to sobie macie samych Polaków, którzy wszyscy śpiewają, żeby nie zginąć. Ja rozumiem, że się opłaciło – jak mi mówił siódmy pan rotmistrz – umierać przez 200 lat, żeby uzyskać wreszcie taką niebywałą wolność”. Gdy Lejzorek cieszy się z wydalenia, słyszy w odpowiedzi: „Szalony! O jakiej radości wspominasz. Gdybym miał oschłe serce, mógłbym się cieszyć, że oto jeszcze jeden Azjata opuszcza naszą świętą ziemię! Że oto otrząsamy z siebie jeszcze jednego bolszewika, Tatarzyna, Moskala, gwałciciela, kata, barbarzyńcę. Nie zapominaj, żeście się jeszcze smarkali w dwa palce, kiedy mu już mieliśmy Sienkiewicza”. Tak nas widzieli. Tak nas widzą. Takimi będą nas widzieć

190930 papier G6. Opowiadania dość ciekawe, lecz ponownie jak przy "Powieści teatralnej", moje myśli czasami uciekały gdzie indziej. Wymagają większego skupienia, wejścia w klimat czasów Bułhakowa. Natomiast ostatnia cześć książki - pierwotne fragmenty "Mistrza i Małgorzaty" - daje bardzo interesujący pogląd na to, jak przez tez 10 lat Powieść ewoluowała. Warto.

ZAPISKI Z POSTĘPUJĄCEGO KOŃCA Często wydajemy opinie na temat Rosji, posługując się naszymi wyobrażeniami, stereotypami, czy osobistą niechęcią, wynikającą z historii. „Rosyjska apokalipsa” to niezwykle interesujący obraz współczesnego rosyjskiego społeczeństwa, pokazujący jak różnorodny i niejednoznaczny jest to kraj. Wiktor Jerofiejew (ur. 1947),popularny rosyjski pisarz, przyjaciel Polski i Polaków, w swojej ojczyźnie posądzany o wszystko, co najgorsze u pisarza (pornografia i antyrosyjskość to najłagodniejsze zarzuty) – z pewnością jednak posiada lepszy ogląd sytuacji na kondycję współczesnego Rosjanina. „Rosyjska apokalipsa” to zbiór różnych tekstów Jerofiejewa, typowe silva rerum, pełne spektrum twórczości – od esejów, przez felietony, z opowiadaniami włącznie. Są tu teksty wielkie i ważne, jak na przykład historia najpopularniejszego w świecie alkoholu („Rozszczepienie wódki”),historia tzw. „matiernych słów”, czyli rosyjskich przekleństw („Pole bitwy rosyjskiej”). Znajdziemy, jak zwykle u Jerofiejewa, trochę obsceniczności – całą część drugą, zatytułowaną „Dlaczego tanieją rosyjskie piękności?”, a także zbiór felietonów podróżniczych pod zbiorczym tytułem „Cienkie pędy apokalipsy”, które zrobiły na mnie wrażenie odwrotności prozy Andrzeja Stasiuka – Jerofiejew jako człowiek Wschodu, podróżujący po Zachodzie i zachwycający się nim. Ale to, jak powiadam typowe :silva rerum”, wiele tekstów, momentami nudnych, wydaje się wrzuconych do zbiorku „na siłę”, choć tu i ówdzie można wyłowić zapadające w pamięć ciekawostki, jak chociażby koncepcję uczynienia z nazwiska Orwell jednostki, w której można by mierzyć „mrok reżimów dyktatorskich” („Despotyzm dojrzałego stalinizmu określiłbym najwyższą miarą 100 orwellów”),opis spotkania z Michelem Houellebecqiem w Pradze, z którego wyłania się co najmniej niekorzystny obraz francuskiego pisarza, czy choćby inną koncepcję, w myśl której, aby powstrzymać upadek obyczajów, należałoby wszystkich Rosjan, łącznie z policjantami i hutnikami ubrać w smokingi. Warto zaznaczyć, że omawiany zbiór pochodzi z 2006 roku (tłumaczenie polskie – 2008),czyli z czasów, w których jeszcze można było zachowywać pewne złudzenia, co do dobrych intencji Putina, tym należy tłumaczyć moralizatorsko-ostrzegawczy, ale niejednoznacznie pesymistyczny ton „Rosyjskiej apokalipsy”. Wydaje się, że dziś złudzeń już nie ma – „Rosyjska apokalipsa" postępuje. Podsumowując – tom szkiców Wiktora Jerofiejewa to lektura niełatwa, ale bez wątpienia pożyteczna. Wydaje się jednak, że w odróżnieniu od poprzedniego zbioru tego autora, pod tytułem „Bóg X”, proporcje między utworami pobudzającymi intelektualnie a zwykłym gadulstwem i nudziarstwem w „Rosyjskiej apokalipsie” wypadają mniej dla Jerofiejewa korzystnie.

Dobra, tradycyjna rosyjska proza o życiu. Tym razem radzieckim, w bloku nad rzeką Moskwą, z którego część lokatorów wyprowadziła się w siną dal. Kilka wątków, głównego bohatera, profesora filozofii za mało stalinowskiego, kolegi-sąsiada kgbisty czy potomkini arystokratycznego rodu. Robi wrażenie scena na cmentarzu i refleksja nad tym, jak życie ludzi się zmienia i oni sami wraz z nim. W sumie zgrabnie opisany portret radzieckiego społeczeństwa z egzystencjalnym oddechem. Przeczytałem z przyjemnością.

„Notatki na mankietach” to dość stary zbiór opowiadań Mistrza Bułhakowa wygrzebany w pewnym antykwariacie. Wielu czytelników z pewnością (siłą rzeczy) porówna go z kultowym dziełem czyli „Mistrzem i Małgorzatą”. Wg mnie jest to bardzo mylne podejście. Tych książek nie da się porównać. To zupełnie inne pozycje, które łączy tylko nazwisko autora. Z tych porównań wynikają dość słabe oceny „Notatek…”, a przecież nie można powiedzieć, że to zła czy słaba pozycja. Jest po prostu inna, chociażby ze względu na gatunek jakim jest opowiadanie. Jako absolutnej fance „Mistrza i Małgorzaty” dość ciężko było mi przywyknąć do tych opowiadań. Dość krótka forma sprawia, że czytelnik odnosi wrażenie jakby to były właśnie notatki, a nie skończone dzieła. Może sam autor tak je postrzegał, nadając zbiorowi dość „błahy” i lekki tytuł… Nie ukrywam, że fabuła nie porwała mnie jak przy powieści. Nie powiem, że czytało się opornie, ale zdecydowanie niespiesznie, dawkując jedno, dwa opowiadania, a raczej wolę książki, od których nie można się oderwać. Dlatego też polecam opowiadania jako lekturę dodatkową. C.D.: https://czytany-blog.blogspot.com/

Opus magnum kirgiskiego pisarza Czingiza Ajtmatowa. Powieść łącząca w sobie moralitet, po części nawet religijny, krytykę realnego socjalizmu w radzieckim wydaniu, rozwój patologii takich jak alkoholizm i narkomania, oficjalnie przecież obcych przodującemu ustrojowi, niszczenie środowiska (zarówno fauny jak i flory) i wreszcie nostalgię za odchodzącym w niebyt lub popadającym w degenerację tradycyjnym życiem kirgiskich czabanów. W czasie gdy powstawała (okres pieriestrojki) musiała szokować zarówno poprzez opisane powyższych zjawisk, jak i pokazanie postaci nieobecnych w oficjalnej radzieckiej literaturze jak współcześni duchowni prawosławni, handlarze narkotyków, bezdennie głupi i zły sekretarz partii a nawet jeden homoseksualista. Czyli opóźnienie w stosunku do polskiej twórczości o co najmniej 30 lat. O dziwo, mimo upadku ZSRR i powstania Kirgistanu powieść nie zdezaktualizowała się, a wręcz przeciwnie. Jej wymowa jest bowiem uniwersalna i zrozumiała pod każdą szerokością geograficzną. Jeśli chodzi o akcję, to kanwą łączącą wszystkie nurty fabularne są losy pary wilków – Akbary i Taszczajnara, będących świadkami i wbrew swej woli czynnymi uczestnikami głównych zdarzeń dotyczących ludzkich bohaterów. W pewnym momencie, w związku z losami jednego z nich – Abdiasza Kallistratowa – cofamy się nawet o 1950 lat do Jerozolimy, do rozmowy Chrystusa z Piłatem, co zdaje się być ukłonem w stronę Michaiła Bułhakowa. Ale u Kirgiza Ajtmatowa wizja chrześcijaństwa ma zdecydowanie bardziej wschodni, „mistyczny” charakter. Odrzucony przez współczesnych, podobnie jak życie pracowitego i uczciwego czabana Bostona Urkunczijewa. Bo jemu z kolei się powiodło, więc jest sknerą, kułakiem i wrogiem ludu. Brak powszechnie uznawanych wartości, przy odrzuceniu starych, pogoń za szybkim zyskiem, bezpowrotne wyniszczanie środowiska, brak perspektyw i ucieczka w nałóg oraz inne patologie, czyli Związek Radziecki w latach osiemdziesiątych ubiegłego wieku. A może nie tylko?

Po przeczytaniu opisów z tyłu okładki spodziewałam się więcej, "kwintesensji" opisanych wydarzeń, nieco więcej akcji od "powieści psychologicznej", jednak dla samych przemyśleń, wyrazistości bohaterów (choć część opisana jest kilkoma zdaniami) i lekkości stylu - warto.

Przeczytałam gdzieś opinię, że "Zamianę" mógłby napisać Czechow. I faktycznie - wydaje się, że Trifonow widzi podobnie do niego świat. Ta minipowieść (otwierająca cykl opowieści moskiewskich) poświęcona jest w teorii próbie zamiany mieszkania, a w praktyce - podjęciu decyzji o tym, czy zamienić wyznawane wartości i całkowicie ulec poglądom żony. Choć jest to lekcja z moralności, to Trinofow ma dużo zrozumienia dla wszystkich postaci i to sprawia, że tak dobrze się to czyta. Cykl opowieści moskiewskich sprawił, że Trifonow stał się w ZSRR pisarzem znanym i popularnym. "Zamiana" zrobiła na mnie wrażenie i, choć nie aż tak duże jak się spodziewałam, zamierzam sięgnąć po inne jego utwory.

Pokochałam Jerofiejewa jakieś wieki temu. Dziś kolejny raz wyjęłam z regału, odkurzyłam i przeczytałam kilka fragmentów. Zaczęłam oczywiście od "Moskwy - Pietuszek", od rozdziału "Sierp i Młot - Karaczarowo". Rety, ale emocje:) Niezwykłe są to dzieła i chyba nie każdy potafiłby je przeczytać. Dla mnie mają podwójne znaczenie... A oto słowa Wienieczki, które Putin chyba przeczytał i za bardzo wziął sobie do serca: ...przyznaję prezydentowi nadzwyczajne pełnomocnictwa i jednocześnie zostaję prezydentem. To znaczy osobą stojącą ponad prawem i prorokami... Nikt się nie sprzeciwił.

Powieść ta przedstawia w groteskowy i absurdalny sposób realizm czasów industrializacji w sowieckiej Rosji. Na początku akcja bardzo się rozpływa, ale z czasem nabiera tempa i w dosłownym znaczeniu zaczyna zbierać "żniwa". Forma w jaki sposób książka została napisana może odstraszać młodsze grono czytelników, lecz jak stwierdził sam Płatonow posługiwał się on "kaleczonym" językiem z pełną świadomością. Myślę, że powinna być to obowiązkowa pozycja dla nastolatków romantyzujących z socjalizmem i upatrujących w nim idealny ustrój.

Fabułę książki zdradza rekomendacja redakcji LC. Surrealistyczny, ironiczny, satyryczny, absurdalny styl życia w postkomunistycznej Rosji pod hasłem: STALIN WIECZNIE ŻYWY !!! Do tego stopnia, że tytułowa Agłai nie pozwala na demontaż pomnika Wodza i Nauczyciela i dzięki łapówkom zabiera pomnik do swojego mieszkania, teraz ma Stalina na własność. To opowieść o ludziach wychowanych w czasach komunistycznych, którzy nie potrafią sobie poradzić z wolnością, a tęsknią do więzienia w którym się wychowywali. " Jak powietrza brakuje nam poczucia bezpieczeństwa, gotowi więc jesteśmy na wszystko, by znów nas ktoś pozamykał, nakarmił sianem i kapustą, a czasem może i nagrodził marchewką. Trwają poszukiwania dyrektora ZOO " !!! Wydawca porównuje książkę do " Paragrafu 22 " J. Heller'a. Oj tam, oj tam, ale muszę przyznać, że nie byłem rozczarowany, wręcz przeciwnie, dlatego.... POLECAM !!!

Wiktor Pielewin pokazuje zamknięte światy: łunochód, pociąg Żółta Strzała i jeszcze jeden, ale nie mogę napisać jaki, bo zaspojlerowałabym opowiadanie "Samotnik i Sześciopalcy". Świetnie pokazuje sowiecką i posowiecką rzeczywistość posługując się absurdem i metaforą ("Omon Ra" i "Żółta Strzała"). Z kolei bohaterowie "Samotnika i Sześciopalcego" nie wiedzą, czym jest wolność, ale wyrywają się z niewoli. Znakomita literatura.