Jan Potocki. Biografia

Rzadko czytam coś innego niż belletrystyke, ale ta książka była fascynująca. Jest to dość osobliwa biografia, bo oparta bardziej na analizie literackiej twórczości Szekspira niż na suchych faktach, których niewiele nie zatarło się w biegu lat. Pozwala jednak zanurzyć się w realiach epoki, które często były nawet bardziej krwawe niż tragedie napisane przez dramaturga. Gorąco polecam wszystkim którzy Szekspira znają i tym którzy potrzebują dodatkowej motywacji by zapoznać się z jego twórczością.

Ta książka miała potencjał... napisana lekko i bez zbędnego przynudzania. Niestety, tym co mnie niesamowicie drażniło podczas lektury był fakt, że autor NIE ROZUMIE twórczości Chagalla i podchodzi do niej z wyższością, bo "ciągle latające krowy i narzeczeni nad dachami". O czym zresztą od razu informuje czytelnika we wstępie - Chagall jest dla niego przereklamowany. Po kiego grzyba zatem Wilson napisał biografię człowieka którego nie ceni... Oto właśnie pytanie.

Znakomita biografia, jedna z lepszych jeśli chodzi o malarzy, autor potrafił zainteresować czytelnika prawie kazdym aspektem życia Muncha. Ciekawie przedstawia prace artysty i jego drogę twórczą która zawiodła malarza pod koniec zycia do prostszych form malarskich lecz nadal wzbudzających emocje i ekscytację.

Nie wiem, jak to się stało, ale przed laty kupiłam tylko jeden tom biografii Moneta. A szkoda, bo choć bardzo trudno przejść przez pierwszych 100 stron, to dalej książka jest rewelacyjna. Autor wszystko szczegółowo dokumentuje, ale dzięki temu dostajemy obraz genialnego malarza, który tymi listami ukazuje siebie najlepiej. Przy okazji oglądamy też minioną epokę, zmagania artystów i dowód na to, że nie zawsze ci, co wydają nam się wielcy za życia, takimi są. Wiele nazwisk zniknęło z pierwszych kart historii i istnieje tylko w kontekście na przykład Moneta, choć za życia ich "gwiazda" świeciła wyjątkowo jasno. Polecam.

Doskonała biografia wielkiego myśliciela. Autor śledzi życie da Vinci podążając za śladami, jakie zostawił w postaci notatek, dzieł, a także przeszukując kroniki i biografie. Z wielką dokładnością opisuje jego dzieła starając się poznać ich historię i genezę. Sporo pisze też o życiu mistrza. Niestety, materiał źródłowy jest dość skąpy, więc wiele tu niedopowiedzeń i przypuszczeń. Mnie się to podobało, a da Vinci słusznie otacza aura tajemnicy, co sprawia, że czytelnik może popuścić wodze fantazji i wyobrazić sobie, jak było. Z drugiej strony to bardzo skrupulatne grzebanie w śladach pozostawionych po da Vinci sprawia, że książkę trochę ciężko się czyta i nie każdemu może ona przypaść do gustu.

Andersen dorastał w surowych warunkach w domu, gdzie zawsze czegoś brakowało, wychowywany był przez niepiśmiennych prostych ludzi skupionych na zapewnieniu bytu sobie i dzieciom. Sytuacja rodziny drastycznie się pogorszyła po przedwczesnej śmierci ojca przyszłego pisarza. Jan od zawsze uwielbiał słuchać baśni i opowieści, sam lubił je także opowiadać i chyba od dzieciństwa często uciekał od tego - aż nazbyt realnego świata - w wyobraźnię. A miał ją nad wyraz nieposkromioną. Pociągała go sztuka. Marzył o balecie, ale długo w nim miejsca nie zagrzał, bo był za chudy i niezgrabnie się poruszał. Z chóru go wyrzucono, gdy jego głos dotknęła mutacja. Gdziekolwiek się pojawił kroczył za nim pech lub wydawał się śmieszny niedopasowany, jak prawdziwe "brzydkie kaczątko". W wieku dorosłym udało mu się wyrwać z rodzinnego prowincjalnego miasteczka, zdobyć wykształcenie, zaistnieć wśród opiniotwórczych elit i zdobyć uznanie dla własnej twórczości. Ale sukces był okupiony ciężką pracą. Nie było to łatwe, gdyż - jak twierdzi autorka tej biografii - Andersen był uciążliwy dla otoczenia i miał wiele fobii. Podobno zawsze woził ze sobą sznur, który miał mu umożliwić szybką ucieczkę z hotelu, gdyby wybuchł w nim pożar. Obawiał się, że go okradną, więc chował cenne drobiazgi w butach i tak nabawił się dokuczliwych odcisków. Panicznie bał się, że zostanie pochowany żywcem. Plotka, którą utrwaliła literacka anegdota, głosiła, że Charles Dickens, u którego baśniopisarz zatrzymał się będąc w Anglii, po jego wyjeździe umieścił w pokoju gościnnym napis: "Hans Christian Andersen spał w tym pokoju przez pięć tygodni, które rodzinie wydawały się WIEKIEM." Może tak nie było, a anegdota jest tylko dowodem na to, że Andersen był w środowisku literackim obiektem niewybrednych żartów, złośliwości i kpin. [To nic nowego. Wielu twórców tego doświadczyło. Wystarczy zerknąć na polskie podwórko literackie i przywołać chociażby przygody Słowackiego, Leśmiana czy Tuwima]. Autorka - zgodnie ze współczesną modą panującą wśród biografów - drobiazgowo drąży tematy związane z życiem intymnym pisarza. Powołuje się na prywatne listy pisane przez Andersena, w których on sam określał siebie jako istotę połowicznie męską. I zwraca uwagę na fakt, że Andersen żył w czasach i w kraju, w którym społeczeństwo było wyjątkowo pruderyjne, np. za posiadanie nieślubnego dziecka w dziewiętnastowiecznej Danii karano więzieniem. Andersen przedstawiony w tej biografii jawi się jako przewrażliwiony i skupiony na sobie egocentryk, borykający się z licznymi traumami wyniesionymi z dzieciństwa. Autorka zwraca uwagę na fakt, że duński pisarz przez całe dorosłe życie był nieszczęśliwie zakochany w kobietach i mężczyznach (zwłaszcza w jednym młodzieńcu),ale za każdym razem były to uczucia platoniczne, gdyż miłości fizycznej i kontaktu fizycznego się brzydził, więc tak już zostało. Tego mu się nie udało przełamać. Nawet wizyty w domu publicznym, składane z w wiadomymi intencjami, nie kończyły się według z góry założonych planów, gdyż Andersen poprzestawał na rozmowach. Biografistka uważa, że w swoich baśniach Andersen zapisał osobiste życiowe rozterki i uczuciowe dramaty. Może ma rację. Doświadczenia brzydkiego kaczątka, małej syrenki i cynowego beznogiego żołnierzyka mogą odzwierciedlać życiowe zmagania pisarza. Osoby nie akceptowanej, odrzuconej, innej, której marzenia zawsze boleśnie zderzały się z rzeczywistością. Brzydkie kaczątko pomimo bolesnego dzieciństwa odniosło sukces - tak jak twórca tej baśni, ale mała syrenka i ołowiany żołnierzyk kochają i tęsknią beznadziejnie. W ich przypadku tam, gdzie miało być spełnienie marzenia jest tylko albo morska piana, albo popiół i cynowe serduszko. W wielu baśniach tego autora jedna osoba kocha ponad wszystko, a druga zazwyczaj tego nie odwzajemnia. Książka jest znakomitym obrazem dziewietnastowiecznej Danii i Europy. Wiele tu interesujących informacji oraz ciekawostek na temat znanych europejskich twórców literatury i muzyki. Wullschläger potrafi jednak panować nad prezentowanym materiałem i trzyma się tematu nie ulegając modzie ukazywania "szerokiej panoramy", która dominuje nad głównym wątkiem książki. Jednak nie wszystkie pomysły interpretacyjne biografistyki jestem skłonna zaakceptować. Niektóre jej oceny i wnioski są nazbyt subiektywne i zbyt daleko idące. Myślę, że książka byłaby lepsza, gdyby biografistka ograniczyła ilość własnych opinii i komentarzy. Czytelnik jest przecież istotą myślącą i na podstawie prezentowanych faktów z życia pisarza, może dokonać własnych ocen prezentowanej postaci.

Niestety dość nudna książka, bez większych ciekawostek - w sumie nic nowego się nie dowiedziałem, może poza paroma wyjątkami. Nie wiedziałem o tym, że Słowacki spotkał się kiedyś z Wagnerem i że grał też na pianinie. Na duży minus niestety to, że autor pisze o rzekomym satanizmie Słowackiego bądź homoseksualizmie, a nie podaje na to żadnych przekonujących dowodów i przeważnie wątek się szybko urywa. Ani słowem o tym, że poeta pisał często pod natchnieniem Ducha Świętego, o czym dowiedziałem się w jednym z filmów dokumentalnych na temat wieszcza. Dodatkowo prawie nic konkretnego na temat jego twórczości - wiersz "Słowiański Papież" zostaje podany dopiero jako wzmianka w spisie chronologicznym, a to przecież ważna ciekawostka, warta na pewno omówienia. Da się przeczytać, ale jest na pewno wiele innych, lepszych biografii.

Strasznie chwiejna była biografia tej wokalistki. Bardzo mnie ta lektura zdołowała, czułam litość i współczucie dla Billie. Przerażające było dla mnie jak mocną narkomanką była. Wydaje mi się jednak, że ta biografia mogła być o wiele krótsza. Choć napisana jest ciekawie, z perspektywy ludzi, którzy znali Billie, to trochę gubi się tu sens biografii. Bardzo często, choć rozdziały są króciutkie, postać Billie nikła w tych opowieściach. Miałam wrażenie, że więcej dowiaduję się o ludziach, którzy opowiadali o Billie, niż o samej wokalistce. Trochę szkoda, ale końcowo ta lektura zostawia mnie z pewną melancholią, więc nie była tak zła, jak mi się w trakcie czytania wydawało.

Biografia Balzaca godna podziwu ! Balzac pozostawił po sobie ogromną spuściznę (napisał około 130 książek!),a Stefan Zweig nie dość, że merytorycznie odnosi się do całej twórczości pisarza, to przeanalizował z pewnością wszystkie materiały źródłowe i późniejsze prace literackie dotyczące Balzaca, do tego kontekst historyczny — wszystko to zawarł w opracowaniu, nad którym pracował 10 lat. Mamy zatem w ręku książkę gęstą, solidną, nie tyle obszerną, ile mocno uszczegółowioną. Pozycja obowiązkowa dla literaturoznawców, ludzi pióra. Wielbiciele współczesnych biografii, mogą odczuć przesyt ilością informacji i odniesień w biografii Balzaca. Próbowałam czytać biografię na plaży, odłożyłam i dokończyłam w pochmurne dni na kanapie. Ta książka wymaga skupienia. Sam Balzac po lekturze jawi się jak z krwi i kości — to zasługa pióra Zweiga, który zawsze ma akuratny komentarz i nie spocznie nim nie wyczerpie myśli jeszcze bardziej czytelnym, celnym i kompletnym słowem. A czyni to nie dłużej niż w trzech linijkach! Precyzja niemieckiego języka, wnikliwość żydowskiego pisarza. Zachęcam :)

Uwielbiam Chopina i bardzo wiele spodziewałam się po tej książce, ale przyznaję z ręką na sercu - miałam kilka podejść i za każdym razem było to doświadczenie raczej męczące. Napisana jest językiem pięknym, jednak jej treść zdaje mi się bardziej nadinterpretacją zapisków bądź co bądź często codziennych, pisanych pod wpływem chwili, nie zawsze ogromnej wagi. Autor analizuje w formie imponującej literacko, ale są to interpretacje czysto twórcze, co nie do końca mnie przekonuje, aczkolwiek w samej treści książki odnalazłam ciekawe informacje na temat polskiego kompozytora. Myślę, że spodobałaby mi się bardziej kilka lat temu, kiedy romantyczna uczuciowość w literaturze była mi bliższa niż obecnie.

Bardzo rzetelnie i ciekawie napisana biografia. Na 490 stron 80 to przypisy, indeksy osób, kalendarium oraz zestawienie filmografii L. Riefenstahl. Już ten szczegół wiele mówi o książce. Wszelkie przedstawione na jej kartach opinie są wyważone i uzasadnione faktograficznie. Biografia jest w zasadzie polemiką z wydanymi niewiele wcześniej pamiętnikami reżyserki, dużo zatem odniesień do twierdzeń zamieszczonych w tej publikacji. Zdecydowanie polecam.

Czerwienie, niebieskości, fiolety, landrynki i kolorowe kredki, latające konie, uśpione krowy, wielkie, czarnokrokie żydzisko, głowa odkręcona, mgliści kochankowie, słońce jak wiatraczek. Marc Chagall, Mojsza Zacharowicz Szagałow, urodzony koło Witebska Żyd. „Moje życie” to jego kolejne dzieło, kolejne obok „Dedykowane mojej narzeczonej”, „Golgoty” czy „Rosji”. „Te strony mają to samo znaczenie, co zamalowana powierzchnia”. To prawda, kto zna malarską twórczość Chagalla, bez trudu odnajdzie jej czar w poetyckiej autobiografii malarza. Widać to samo zadziwienie światem, wrażliwość, emocjonalne rozedrganie i naiwność, bliską ludyzmowi. Bo to prosty syn robotników, nieśmiały, o różowych policzkach. Malował kompletnie nagusieńki, bo wszelka forma go krępowała, a wygląd zewnętrzy interesował o tyle, o ile znalazł się na autoportretach. Urodzony w Carskiej Rosji, w kraju bez granic, dusił się w swej artystycznej klatce. Jego skrzydła miały większą rozpiętość, pióra mieniły się kolorami tęczy, oślepiając skostniały system. I nawet mały romans z socjalizmem, zapalczywa naiwność, freski i malowidła ścienne. Postaci jak witraże. Kolor udaje światło. Ilustracje do Biblii. Odetchnął pełną piersią we Francji, z Marca Chagalla Żyda stał się Marciem Chagallem człowiekiem. Artystą. Artystą docenianym, artystą wystawianym, artystą kupowanym. Nie miał złego życia.

„Niemniej jednak kontekst jest ważny i może wiele pokazać, co pewnego razu udowodnił sam Milne. Nie ma niczego ciekawego, stwierdził, w wiadomości: ”Od rana bez przerwy pada”; jeśli jednak list podpisany jest „Noc” i datowany na rok 3000 p.n.e., sprawy zaczynają wyglądać zupełnie inaczej”. s.18 Ann Thwaite, A.A. Milne. Jego życie. T.I. Przekł. Małgorzata Glasenapp. Wielkie Biografie PWN. Warszawa 2012. Jak napisze we Wstępie autorka biografii: „Szczególnie interesują mnie pisarze na tle literackiego krajobrazu swoich czasów”. Niezwykle cennym i wartościowym źródłem wiedzy o autorze „Kubusia Puchatka” są listy pisane do brata Kena (lata dwudzieste). „Kubuś Puchatek”- to jedna z najbardziej znanych książek (na świecie) dla młodego odbiorcy (ikona kultury),natomiast dla autora - książka, którą pisał dla siebie, by powrócić do dzieciństwa i relacji z ojcem. To rodzaj „sesji u psychoanalityka”. W I tomie liczącym XI rozdziałów jest miejsce, m.in. na: „Ucznia swojego ojca”, „Westminster”, „Cambridge” „Małżeństwo i wojnę"„Dramatopisarza”. Jest lutowy dzień 1906 r. Alan Milne siedzi na ławce w parku i myśli o swojej przyszłości. Wśród wątpliwości pojawia się stwierdzenie: „Mając dwadzieścia cztery lata, trzeba być pewnym sławy po trzydziestce”. I tu pyta samego siebie: „Co zrobiłby na moim miejscu Napoleon?”... (s.185) Kubuś Puchatek, Krzyś (Christopher Robin – tak miał na imię syn autora, będący pierwowzorem tej postaci),…bohaterowie cieszący kolejne pokolenia młodych Czytelników na całym świecie. Warto więc poszerzyć wiedzę o znajomość biografii samego autora. Portret skreślony oryginalnym piórem stanowi cenne źródło wiedzy nie tylko o genialnym autorze, ale i jego dziele, po które z pewnością będą sięgać współcześni, ale i przyszli wielbiciele Kubusia Puchatka. 10/10

Biografia "Andy Warhol. Życie i śmierć" napisana została przez człowieka, który należał do słynnej Fabryki Warhola, znał go osobiście i doświadczył na sobie zmienności i przedmiotowego potraktowania przez swego mistrza, który "potrafił być bardzo czuły, bardzo dobry, bardzo hojny, a jednak zrywał znajomość, gdy nie służyła jego karierze" choć i tak Bockris miał szczęście, że ustrzegł się losu tych, którym chwilowy sukces u boku Warhola zawrócił w głowie do tego stopnia, że zatracili umiejętność trzeźwej oceny rzeczywistości. A przecież chyba nie powinno się być tym wszystkim zaskoczonym. To, że Andy Warhol nie tworzył w pracowni, tylko produkował sztukę metodą taśmową w warsztacie pełnym ludzi, który nazwał Fabryką wydaje się znamienne. Wszakże sama nazwa "Fabryka" nie ma żadnych romantycznych konotacji, a wręcz przeciwnie. Wszyscy wiedzieli na czym to polega, także i ci, którzy padli ofiarą Warhola, a przede wszystkim własnej naiwności i złudzeń, i jeśli już, to sami powinni przeprowadzić rachunek własnego sumienia bo przecież wiedzieli z kim się wiązali, a samooszukiwanie nie jest przecież usprawiedliwieniem. Nie da się ukryć, że Bockris jest krytyczny wobec środowiska Warhola, wiele jego uwag, jak choćby te o "przegiętych ciotach" w ustach kogoś innego zapewne potraktowane byłoby jako homofobiczne. A czego jak czego, to homoseksualizmu bohatera swojej książki i jego otoczenia Bockris nie ukrywał, pisząc o Fabryce jako o świecie mężczyzn homoseksualistów i otwarcie przyznając, że to "przychylne przyjęcie wśród gejowskich odbiorców przyczyniło się głównej mierze do sukcesu" Warhola. Nie ma to jednak charakteru oskarżenia, czy deprecjacji niezależnie, od tego jak bardzo bulwersujące ekscesy z życia Warhola i jego otoczenia opisuje Bockris. Powiedziałbym raczej, że oddaje on sprawiedliwość swojemu ex-mentorowi nie zamiatając brudów pod dywan i dostrzegając w nim postać mimo wszystko rozdartą co widoczne było w jego sztuce. Jednocześnie z jego książki wyraźnie wyłania się obraz Warhola jako człowieka żądnego sławy, pieniędzy i władzy.

Biografia na przyzwoitym poziomie. Duży plus za skupienie się na filmografii, ale być może przez to jednak zabrakło tej szczególnej iskry, której szukamy nurkując w życiorysach żywych legend. Niemniej jednak sylwetkę H.B. bardzo polubiłam. Dla mnie mniej twardziel a bardziej dżentelmen w starym stylu.

Są to wspomnienia celebrytki z otoczenia Warhola, które pozwalają spojrzeć na codzienność w słynnym The Factory oczami osoby zza kulis. Za największy atut książki uważam jej szczerość i brak autocenzury – wiele fragmentów z pewnością nie przypadłoby do gustu spadkobiercom artysty. Natomiast za minus uważam to, że została napisana ciężkim językiem, pełnym zdań wielokrotnie złożonych, co sprawia, że jej lektura jest mało przyjemna i momentami nużąca.

Edith Piaf zawsze pozostanie dla mnie ikoną muzyki francuskiej. W swoich piosenkach wyśpiewała własne życie, które mimo wielkiej sławy, było pełne cierpienia, osobistych tragedii, potrzeby miłości. Z jednej strony podziwiana, z drugiej zaś zagubiona, pełna kompleksów, walcząca z własnymi demonami kobieta.

W zasadzie biografia doskonała. Oliver Todd biorąc na warsztat analityczny francuskiego egzystencjalistę wykonał ogromną pracę badawczą, której granice wychodzą zdecydowanie poza zwyczajowe chronologiczne referowanie twórczości. To ostatnie najpewniej wynika ze specyfiki samego pisarza; niedorzecznością byłoby przecież interpretowanie Alberta Camusa jako tylko pisarza. Reprezentował on przecież ten relatywnie popularny w pierwszej połowie XX wieku - dziś w zasadzie niewystępujący - twórcy zaangażowanego. Byt kształtujący (pisarską) świadomość wymaga "szerokiego" traktowania biografii pisarza - i tak właśnie do rzeczy podszedł brytyjski biograf. Objętość (przeszło 700 stronic) książki nie sugeruje lekkości lektury, jednak w istocie Todd jest wyjątkowo komunikatywny. Pomysł na kompozycję ma charakter niemal literacki - na szkielet chronologii nakłada obszernie cytowane wypowiedzi bliskich pisarza. Te ostatnie mają olbrzymią wagę poznawczą, chociaż nierzadko nadają rzeczy walor anegdotyczny. Co wyjątkowo ważne - a niestety często przez biografów pomijane - autor nie ograniczył się do ekspozycji własnego poglądu na temat twórczości Alberta Camusa, każdy z istotnych lub wyjątkowo kontrowersyjnych aspektów jego działalności ma podparcie w szeregu zdywersyfikowanych relacji po to, ażeby każda z racji miała możliwość samodzielnej obrony. Albert Camus był silnie związany z istotnymi w swoim czasie nurtami filozoficznymi, politycznymi oraz literackimi. Autor biografii umiejętnie lawiruje między nimi, nie zapomina jednak przy tym, że często się one wzajemnie przenikają. Biografia Alberta Camusa pióra Olivera Todda ma charakter uniwersalnego opisu rzeczywistości polityczno-kulturalnej Francji i Algierii czasów życia Camusa.

Jako fanatyk zarówno Leśmiana (wszystkiego, co napisał),jak i Rymkiewicza (do czasu jego przemiany) byłem i wciąż jestem zachwycony. To kolejna pseudoencyklopedia - a nazwa może zmylić nieświadomego odbiorcę - w której nie trzeba się trzymać naukowych zasad, linearności wywodu, niezbitych faktów. Można zaś, a nawet trzeba, całkiem subiektywnie opisywać to, co Autorowi wyda się ważne i ciekawe w twórczości i życiorysie Poety, uważanego przez niego za największego w 20. wieku, z czym nie sposób się nie zgodzić. Jedno z największych moich zaskoczeń po lekturze, to nienawiść - aż do przemilczenia - jaką Leśmiana darzyło najważniejsze opiniotwórcze środowisko II RP, "Wiadomości Literackie". W swoich rankingach umieszczało go gdzieś tak w piątej pięćdziesiątce polskich poetów (sic!). Złośliwie pisząc, tym samym Grydzewski z ekipą wręcz sekundowali atakom na Poetę środowisk antysemicko-nacjonalistycznych, w swej nieopisanej głupocie wściekłych za rzekome "zaśmiecanie polszczyzny". A Leśmian z roku na rok coraz większy. Największy.... PS: Po latach konieczny pewien przypis: Rymkiewicz sugeruje, że Leśmian umarł na serce po awanturze z narzeczonym córki, niejakim Alfredem Łaszowskim - oenerowcem i antysemitą. Miał on powiedzieć wprost Poecie, że trudno mu się żenić z panną, której ojciec jest żydowskiego pochodzenia. Ustalenia w archiwach STASI (która przejęła akta Gestapo) wykazały, że w czasie wojny Łaszowski był agentem Gestapo. Żył w Polsce do 1997 r., niepokojony przez nikogo, być może: oprócz własnego sumienia...