Rzeczy robione specjalnie

Nie trzeba grać w DND i wiedzieć, co to demogorgon, by „Wilk” Darnielle’a zostawił w głowie wspomnienie lektury, która sięga do decyzyjnego początku, absolutnego pierwszego kroku: stoisz na rozstaju dróg i tylko od ciebie zależy, którą drogą podążysz. Wyruszasz w świat z ledwie wypełnionym tobołkiem i wszystko, co się wydarzy, jest zależne od ciebie. Bo życie (w tym kierunku, jak sądzę, ruszył Darnielle, mimo że to banał nad banały) to rozgrywka. Ale – jak to w grach bywa – nic nie jest proste, a niektóre ścieżki, którymi zmierza bohater, bywają zdradzieckie. Jedne prowadzą do chwały, inne przez labiryntu bez wyjścia. I w tym zamyśle siedzi clue powieści Darnielle’a. Jej bohaterem jest Sean, twórca fantastycznej gry fabularnej, który listownie koresponduje z graczami, przesyłając im kolejne wytyczne. Tak, psze państwa, albowiem były kiedyś czasy, gdy nie marzyło się o internecie, a żeby posłuchać płyty, trzeba ją było własnymi rękoma obrócić na adapterze i nastawić igłę. I wcale nie były to czasy prusowskiej lalki. Ale takie straszliwe zaprzeszłości pokazują, że nawet jeśli upłyną dziesięciolecia, pewne stałe nie ulegają zmianom – młode umysły to chłonne, naiwne gąbki. Jakże trudno niektórym odróżnić prawdę od rozgrywki, rozsądek od zaleceń mistrza gry. I tak w fantazję wdziera się rzeczywistość. Jest to historia dojrzewania i chłopięcej samotności (ale i ucieczki od niej),tego delikatnego okresu, kiedy pryszczaty dzieciak przeistacza się w mężczyznę i zdaje sobie sprawę, że odpowiada za swoje czyny. To również opowieść o tym, jak łatwo przekroczyć barierę, za którą będzie wszystko albo nie będzie już niczego – wystarczy ołowiana kula i skierowana w cel lufa. Do tego Darnielle świetnie oddaje klimat lat dziewięćdziesiątych, burz szalejących w spokojnym z pozoru Seanie, wszelkich pytań bez odpowiedzi i uporczywego przymusu stąpania po linie nad przepaścią. Tekst płynie wraz z dźwiękami puszczanej przez Seana (dziś już klasycznej) muzyki. Ciekawa, prowadzona dwutorowo fabuła, nieco wytrąca z pewności i zmusza do wytężenia uwagi. Ale zapewniam, że jest w niej sporo nawiązań do współczesności – podanych w oldschoolowym sosie wciąż aktualnych prawd o odcieniach świata wchodzącego w dorosłość człowieka. Niekiedy mocna, raz żartobliwa, specyficzna mieszanka nastrojów i nawiązań do Conanów, Krulla, filmów klasy B i gier video. O traumie. Skowycie i wrzaskach wypełniających przestrzeń pod czaszką, które trzeszczą, gdy podążasz ścieżką wojowników z Trace Italian. Przekład Agi Zano, okładka Adama Walasa i Sabiny Twardowskiej.

Dziennik po końcu świata, tylko że świat nadal istnieje, nawet wygląda tak samo, a dziad nadal sadzi pomidory. Narrator często pisze w liczbie mnogiej, jego stanowisko nigdy nie jest jasno określone, dyrekcja i strażnicy nie mają jednej konkretnej twarzy i w zasadzie wszyscy zlewają się w bezkształtną masę, którą da się podzielić tylko na tych, którzy mają władzę i na tych, którzy muszą się podporządkować. Ciekawa cegiełka dołożona do wielkiego muru literatury postapo - świetnie przedstawionej w posłowiu - ale też dobrze, że nie dłuższa.

W książce znajdziemy 7 opowiadań: o relacji matka-córka, o nagości, żałobie, chorobie, teściowej, spotkaniu dziewczynki z dojrzałym mężczyzną oraz niepodjętej decyzji. Opowiadania są dziwne, nieco szokujące. Zachowania bohaterów są nie do końca dla mnie zrozumiałe. Niektóre historie jednak zostały ze mną na dłużej.

Jest niezerowa szansa, że jestem za głupia na tą książkę. A na pewno jestem na nią za głupia w tym momencie (Q4=zapierdol=mózg dziurawy jak durszlak). Cały czas miałam podobne wrażenie jak w czasach studenckich, kiedy codziennie musiałam przebijać się przez zadane teksty i z kilkudziesięciu stron antropologicznego pitolenia destylować tą jedną stronę treści, o którą faktycznie chodziło. Nie wiem czy to kwestia długich zdań Murnane'a czy jego języka, który jest równocześnie suchy i taki meandrująco-poetycki, ale cały czas miałam wrażenie, że trzyma mnie na wyciągnięcie ręki, nie pozwalając się zbliżyć do tego wydestylowanego znaczenia. Zwłaszcza w części drugiej, przy rozkminach o bibliotece i Czasie, mój mózg był w jakimś zupełnie innymi wymiarze i jakoś obok tego wszystkiego przepłynęłam, już nawet nie próbując skumać czy jest tu jakieś znaczenie czy kompletnie nie. Zdaje się, że autora porównuje się do Borgesa i Calvino. Faktycznie miałam podczas lektury wrażenie, że Murnane sobie heheszkuje z takiego artystyczno-intelektualnych analiz i poszukiwania głębi we wszelkich tekstach kultury (zwłaszcza w pierwszej części kiedy bohater i osoby, z którymi gada próbują skonstruować Równiny i ich mieszkańców, którzy na maksa chcą się odróżnić od reszty świata). Ale może wcale nie taki był zamiar, tylko znów ja czegoś nie zrozumiałam. Z pewnością trollowanie Borgesa i Calvino jest dla mnie bardziej przejrzyste i prostsze do skumania. No więc daję 6/10, bo doświadczenie czytania tej książki było dla mnie po prostu poprawne. Nie będę jej rozkminiać, a za pół roku pewnie w ogóle nie będę o niej pamiętać, ale to raczej kwestia tego, że to po prostu nie "mój" typ książki.

Mikropowieść umiarkowanie znanego w Polsce pisarza o ugruntowanej pozycji w świecie latynoamerykańskim. Specyficzny sposób narracji i mocne osadzenie w realiach historycznych zbliża książkę do eseju historyczno-artystycznego, niemniej natłok wydarzeń i postaci nie pozwoli czytającemu na odrobinę wytchnienia. Szczerze polecam i zachęcam wydawców do szerszego wprowadzenia twórczości autora do Polski.

Co najmniej od kilku lat jest pewien trend w opowiadaniu o Podlasiu, odczarowywaniu, weryfikowaniu, czasem odkłamywaniu, a nieraz po prostu mówieniu o nim inaczej niż do tej pory. Myślę, że musiał przyjść ten moment i dobrze, bo nadmiar słodyczy tuczy To np. mroczny serial "Kruk" obok sielskiej serii "U Pana Boga za piecem", to "Kamienie musiały polecieć. Wymazywana przeszłość Podlasia" Anety Prymaki o wypieranych, ergo przemilczanych traumatycznych wydarzeniach z przeszłości. Jest seria ultra-mrocznych opowieści, ale i groteskowych, pełnych czarnego, absurdalnego humoru i horroru książek Mirosława Miniszewskiego "Ze wsi obok" gdzie na "podlaskim odludziu, wśród bagien i trzęsawisk, dochodzi do nieprzyjemnych sytuacji, jednak zło nie może się zakorzenić, bo (...) "pierwotne duchy nie tolerują łamania odwiecznych praw". Kilka dni temu mieliśmy premierę książki "Wierszalin 2.0", w której Jerzy Chmielewski próbuje dociec jak było naprawdę z historią, która w okresie międzywojennym rozegrała się pod Krynkami, historią prawosławnego chłopa Eliasza Klimowicza z Grzybowszczyzny, którego okrzyknięto „prorokiem Ilią”? I to jest odpowiedź m.in. na inną książkę "Wierszalin. Reportaż o końcu świata", Włodzimierza Pawluczuka , który utrwalił dotychczasowy obraz tamtych wydarzeń i nazwał m.in tamten ruch "wierszalińską sektą", na co nie zgadza się Jerzy Chmielewski i podkreśla, że ten obraz "latami był powielany w książkach, filmach, sztukach teatralnych i artykułach. Chociaż Pawluczuk z czasem przyznał się, że to on stworzył taki mit Wierszalina, nie trzymając się ściśle faktów, to tamta legenda wciąż powszechnie odbierana jest jako autentyczna historia". Jerzy Chmielewski, który pochodzi z tamtych terenów, dotarł do nieznanych dotąd relacji, wspomnień i dokumentów. Stara się odtworzyć życiorys charyzmatycznego Eliasza Klimowicza i ludzi, którzy za nim poszli. A teraz mamy kolejną książkę - jedną z najważniejszych, myślę, o tej naszej części świata - "Wygoda" – Matalka Suszczyńska Właściwie równoległe ukazują się jej "Białowieskie opowieści 2.0", które są retellingiem ksiażki jej dziadka Mikołaja Hajduka - "Białowieskich opowieści" z 1990 r. Mikołaj Hajduk zebrał wtedy ponad 30 lokalnych legend, bajek i historii, a teraz mamy ich uwspółcześnione wersje. Mikołaj Hajduk wraz z żoną Lidią - babcią Natalii napisał 11 podręczników do nauczania języka i literatury białoruskiej. był tez dyrektorem Liceum Ogólnokształcącego z Białoruskim Językiem Nauczania w Bielsku Podlaskim. Ta książka (stypendium Miasta Białystok) jest dostępna w całości za darmo na bialowieskieopowiesci2.pl Ale ta nie"Wygoda"... Poprosiłem ejaja co o niej powie, otóż: "Wygoda" – Natalka Suszczyńska (powieść/reportaż) – książka, która odczarowuje region, prezentując go w sposób surowy, pełen niedopowiedzianych historii, rodzinnych traum i niejednoznacznych postaci" - co jest, jak się często zdarza w przypadku AI, wynikiem jej halucynacji i źdzbła trawy... pardon, prawdy. "Wygoda jest więc być może mikropowieśćią w opowiadaniach (można poczuć niedoscyt, a zarazem kręciło mnie to dawkowanie, by nie skończyć lektury przedwcześnie),w której też pojawia się dużo... halucynacji, a co najmniej autofikcji "Wygoda" to rzecz o podlaskiej (jako swoisty wariant) polskości i białoruskości (i szerzej ruskości),katolicyzmie i prawosławiu, rodzinie i przede wszystkim charyzmatycznym dziadku Natalii - Mikołaju (tu akurat bodaj ni razi nie pada jego nazwisko) Suszczyńska: "Kiedyś wymyśliłam sobie pół rodziny. A może i więcej. Wcale nie dlatego, że chciałam coś ukryć albo zostać kimś innym. Nie po to, by udokumentować pokrewieństwo z lokalnymi gwiazdami: Branickim czy Zamenhofem. Nie w celach reprywatyzacyjnych. I nie, żeby uprawiać oszustwa na wnuczkę. Po prostu brakowało mi informacji. Postanowiłam więc posiłkować się zmyśleniem". I tu wkracza autofikcja Chociaż wiele może wynikać właśnie z braku danych, bo np. "Przodkowie bardzo chętnie zmieniali daty urodzin - dawniej bardzo łatwo można to było zrobić. Centralny system ewidencji ludności nie istniał, nie wiadomo, ilu wtedy dokładnie było ludzi. Polegano na batiuszce czy księdzu, który do tłustej księgi wpisywał osobę ochrzczoną. Chrzest był ważniejszy niż dzienna data przyjścia na świat. Przecież wtedy niewielu interesowały kwestie numerologiczne i zodiakalne". I jeszcze te dwa zdania, które są całym jednym rozdziałem pt. "KRONIKA XX WIEKU": "Historia mojej rodziny rozpoczyna się w XX wieku, co oznacza, że nic mi nie wiadomo o tych, którzy urodzili się wcześniej. Nie to, żeby ich nie było, musieli być, przecież skądś się wzięli ci, o których już coś wiem" I tak swoją drogą, co wiecie o swoich przodkach sprzed XX wieku? Ja nic. Trwają ostatnie próby, by to ustalić. O ile w "Białowieskich opowieściach 2.0" Natalia Suszczyńska składa niejako hołd dziadkowi i jego twórczości, tak w "Wygodzie" nie jest tak jednoznacznie, bo i dziadek nie był postacią jednoznaczną. Być może kochała jako wnuczka (była oczkiem w jego głowie?),ale zarazem go nie oszczędza: "Dziadek mówił głośno. Zawsze wydawało mi się, że krzyczy. Czasem faktycznie krzyczał. Niekiedy też gestykulował tak zamaszyście, że spadał mu czosnek z kanapki. Potem trzeba było go wyławiać z dywanu. To było moje zadanie, bo byłam wtedy mała jak krasnal i dywan był moją łąką. „Nie ma łatwego charakteru" - mówiło się o dziadku Mikołaju. To taki eufemizm, bo jak wiadomo, większość ludzi ma charakter łatwy jak niedzielny poranek"'. i dalej: "W przypadku patriarchów donośnych, upartych i krytycznych bliscy przyjmują kilka strategii przetrwania. Po pierwsze, zawsze należy wiedzieć, w jakim nastroju jest stary niedźwiedź. Po drugie, chodzić po cichu nie tylko wtedy, kiedy śpi. Po trze-ie, nie podłazić pod rękę, bo można pożałować. No chyba że chce się okazać podziw - wtedy tak, ale nienachalnie, bo wypadnie nieszczerze. Za fałszywe pochlebstwa też można dostać w łeb albo przynajmniej spaść w rankingu domowników niżej niż mieszkająca za piecem nornica. Kiedy patriarcha - mówi, należy się zgadzać. Kiedy patriarcha nakazuje - wykonywać. Posłuszeństwo nie jest w żaden sposób premiowane, bo należy do obowiązków". Dziadek miał swoje zasługi, jako autor podręczników do nauki białoruskiego, czuł pewną misję: "W latach dziewięćdziesiątych dziadek Mikołaj wymyślił, że będzie poprawiał batiuszków - prawosławnych księży z długimi brodami. Najpierw w cerkwi kipiał ze złości, a potem w domu grzmiał: - To nie jest białoruski, to jest jakieś nie wiadomo co! I jeszcze, że to hańba mówić w cerkwi po chachłacku. Chachlacki to nazwa gwar języka ukraińskiego, choć mówi się tak również o każdym nieskodyfikowanym języku używanym na Podlasiu; czasem to określenie ma charakter opisowy, a czasem jest wyrazem pogardy. Dziadkowi chodziło o to drugie. Oburzony, próbował wziąć sprawy we własne ręce. Ponieważ nie mógł znieść, że kazania batiuszków napisane są byle jakim językiem, rozkazał im je przynosić i poprawial. To, co chachlackie, stawało się skodyfikowanym, literackim białoruskim. Nikt mu za to nie płacił (a przynajmniej tak utrzymuje moja mama). Był to językowy wolontariat, o który nikt go nie prosił i za który nikt nie był mu wdzięczny. Poprawione kazania podobały się dziadkowi" Jej rodzina ma dwie strony katolicką i prawosławną, a to prowokuje w okresie dziecięcym wręcz do eschatologicznych konstatacji i pytań: "- My, prawosławni, jesteśmy bardziej stanowczy, u nas nie ma czyśćca - mądrzyłam się, unieważniając pytania, na które nie umiałam odpowiedzieć". i "Dlaczego część moich przyszłych zmarłych być może trafi do miejsca, którego w drugiej religii nawet nie ma?" i co stanie się babcią Aleftiną, która była prawosławna, a przeszła na katolicyzm po wyjściu za mąż za katolika Karola? Jak dokonuje się "idealna dekacapizacja?" A poza tym: jak wyglądała wizyta u szeptuchy, na czym polega teoria skapywania w tej podlaskiej tożsamości, dlaczego ulice niewiele mówią o swoich patronach (Mikołaj Hajduk ma ulicę na Nowym mieście w Białymstoku),czy istnieje prawosławny ateizm, co wyzwala ZERO-85 na Basach? Czy "Wygoda" jest uzupełnieniem książki Anety Prymaki 'Kamienie musiały polecieć', czy to podlaskie "Kajś" (Rokity)? Suszczyńska ma talent to błyskotliwego puentowania rozdziałów i na szczęście nie pali zakończenia książki, podlewając je pewną przewrotną metafizyką, a do tego często rozbraja genialnym poczuciem humoru, ironią, autoironią. Wszystko to jest być może halucynacją, autofikcją, ale z pewnością utkaną z pewnych realnych doświadczeń, obserwacji i emocji. Co jest zatem prawdą, a co nie? Pewnie nie dowiemy się też tego podczas spotkania z Natalią Suszczyńską i białostockiej premiery "Wygody" w Zmianie Klimatu 16.02 o 19:00. Andrzej Bajguz

Niewielka opowieść o nieznanym, bo najprawdopodobniej wymyślonym epizodzie z życia Michała Anioła, który od papieża ucieka do tureckiego władcy, by zaprojektować dla niego. Opowieść o oddaniu sztuce, talencie, który sprzęga się z władzą i namiętnościach, które mogą dawać inspirację. Przyjemna w lekturze.

Bardzo rzadko sięgam po polską prozę, jednak skuszony pozytywnymi opiniami, postanowiłem podjąć wyzwanie. Autorka tworzy bardzo dojrzałą prozę, a dzięki doskonałemu warsztatowi powieść zdecydowanie wyróżnia się pod względem języka. Jest on obrazowy, gęsty, wręcz przytłaczający czytelnika. Czujemy, jakbyśmy brnęli razem z bohaterami cali ubłoceni, brudni i głodni, a zimno dosięga najdalszych partii naszego ciała. Otacza nas atmosfera grozy, brutalnego naturalizmu oraz schyłku. Świat jawi się jako nie do końca rzeczywisty, coś z pogranicza złego snu i złowrogiej baśni. Początkowo język mnie zachwycał, natomiast im dalej w las, tym ciężej mi było brnąć przez zwartą gęstwinę kolejnych słów i zdań. Mimo niewielkiej objętości czytałem ją długo i kosztowało mnie to dużo wysiłku. Konstrukcja bohaterów jest wiarygodna, natomiast sama fabuła jest według mnie trochę dodatkiem do rządzącego powieścią języka, co trochę obniża moją ocenę. Mimo wszystko warto było zmierzyć się z tym wymagającym dziełem.

Lubię opowieści niewygodne, ciasne, klaustrofobiczne, które są dalekie od miękkich i bezpiecznych przestrzeni literackich. Taka jest opowieść "Orlando". Grząska, niebezpieczna, dotykająca newralgicznych i trudnych zagadnień jak tożsamość i granice, jakie sobie stawiamy i jakie jesteśmy gotowi przekroczyć. Okazją do rozważań jest "Orlando" Virginii Woolf, książką, z którą pracuje jedna z bohaterek książki, Aline. Drugi bohater to Lucien, młody chłopak, który zyskuje męską część osobowości Aline. Trochę jak dybuk, trochę jak dr Jekyll i mr Hyde, historia o tym jak dusza się dzieli i przekracza granice ciała. Obserwując działania i codzienność tej dwójki bohaterów Autorka daje pole do rozważań na temat krzyżowania się tożsamości, dwoistości ludzkiej natury, czy też kryzysów i wątpliwości dotyczącej wyborów i własnej drogi. Frapujące, nie dające spokoju, bolesne, czasem przerażające. Autorka, której biografię i jedną z przetłumaczonych na polski opowieści pamiętam, już przy pierwszym literackim spotkaniu szarpała duszę, powodowała dyskomfort, a jednocześnie wciągała, trzymała uwagę i nie pozwalała się oderwać od treści. Tutaj kobiecość jest dość nudna, zachowawcza, obarczona ograniczeniami, schowana za naukowymi tytułami. Męskość zaś jest dzika, wyzwolona, wyuzdana, wolna seksualnie i pełna energii oraz humoru, odwagi. Skorelowanie tych dwóch części osobowości pozwala na pełne spojrzenie na świat pełen pytań, wątpliwości, wyborów, czasem bardzo radykalnych i nieodwaracalnych. Bardzo interesująca, wymagająca rozważań książka.

Ujmując rzecz obrazowo, śmiem napisać, że HURYSKA to wielki "kocioł" literackiej, gęstej, strawy, przy tym tak jednostajnej, iż trudno z niej wyłowić jakikolwiek konkret pozwalający na chwile odetchnąć od głównego wątku, a w zasadzie jedynego. A jest nim następstwo wojny domowej w Algierii, przez pryzmat której autor Kamel Daoud ukazuje nie tylko bezmyślność opresji religijnej, fanatyzmu opętanych religią mężczyzn (Algiero nie jest tu wyjątkiem, takie zakusy miewa wielu polityków w różnych częściach świata, nie wyłączając nas),ale przede wszystkim następstwa wynikające z tego dla kobiet. Tej książki nie da się opowiedzieć, bo to wewnętrzny dialog matki z nienarodzonym dzieckiem, co z literackiego punktu widzenia okazuje się być w tym przypadku zabiegiem trafionym. Mimo, że nie ma tu zwrotów akcji, akcji jako takiej w ogóle, to napięcie utrzymuje się na wysokim poziomie. Mogą chwilami drażnić liczne powtórzenia, wracanie do wątku już kilka razy opowiedzianego, ale i to chyba zabieg celowy, by o pewnych bolesnych sprawach przypominać po wielokroć, by ocalić od zapomnienia. Podziw może tez budzić drobiazgowość, z jaka autor odtwarza czas wojny domowej i miejsca, w których zostawiała swe piętno. To potrzebna i mądra książka. Nie dla rozrywki pisana, a ku refleksji nad kondycją etyczną współczesnych, zwłaszcza opętanych religijnie. Polecam.

Bardzo lubię to uczucie, gdy sięgam po książkę bez żadnych oczekiwań, a ta okazuje się naprawdę świetną lekturą, która wciąga niemal od pierwszej strony. Zresztą Navarro zaczęła "Puste domy" z grubej rury - od porwania trzyletniego chłopca z placu zabaw. A potem zgłębiła się w różne relacje rodzinne, w których niestety więcej jest patologii niż miłości, przedstawiając wszystko w tak dosadny sposób, że jednocześnie nie chce się tego czytać i chce się wiedzieć, co dalej. Historię poznajemy z punktu widzenia dwóch kobiet, dwóch bezimiennych narratorek, które łączy jedno - obie próbują być matkami tego samego chłopca. Który, jakby było mało problemów, ma autyzm i nie umie wyrazić własnych uczuć czy potrzeb. Pierwsza to dziecko urodziła i nazwała Danielem. Wydawało jej się, że chce być matką, ale macierzyństwo (podwójne, bo połączone z adopcją osieroconej dziewczynki z rodziny) wydaje się ją przerastać, zwłaszcza gdy partner wyraźnie woli adoptowaną córkę od autystycznego syna. Druga dziecko porwała i nazwała Leonelem. Nie mogła się doczekać macierzyństwa, mimo że jej facet pił, bił i zdradzał, a pojawienie się porwanego autystycznego dziecka w związku zdecydowanie nie poprawiło tej relacji. Navarro świetnie pokazała różnorodne podejście do macierzyństwa, choć powiedziałabym, że główny wniosek, jaki dla mnie wynika z tej powieści, to: naprawdę nie każda rodzina powinna mieć dziecko. Dwie różne narracje to też dwa kompletnie odmienne style snucia opowieści. Matka Daniela stara się panować nad emocjami i analizować przeszłość, próbując zrozumieć, co było większym błędem - stracenie dziecka z oczu, co umożliwiło jego porwanie, czy w ogóle urodzenie go? Matka Lionela swoich uczuć nie kontroluje zupełnie, jej wypowiedzi są bardzo emocjonalne i pełne przekleństw. Warto wziąć pod uwagę, jeśli kogoś to drażni, bo choć mi pasowały one do tej postaci, to jednak narracja pełna bluzgów trochę mnie irytowała. Mimo wszystko książkę pochłonęłam bardzo szybko - na pewno pomógł tu fakt, że liczy sobie ona niecałe 200 stron. Lektura wciąga, daje do myślenia, działa na emocje - naprawdę lubię takie powieści, nawet jak kompletnie nikogo z bohaterów nie da się tu polubić, a otwarte zakończenie nie nastraja optymistycznie...

Serhij Żadan dokonał w tomiku "Arabeski" rzeczy wyjątkowej. W 12 miniaturach zawarł historie ludzi żyjących w najstraszniejszym czasie wojennej zawieruchy, choć poza linią frontu. To opowiadania o życiu w cieniu śmierci, ciągłym istnieniu jakby w zawieszeniu, oczekiwaniu na zakończenie tragedii, które wciąż nie następuje. Zapełniają się cmentarze, z telefonu trzeba wykreślać kolejne numery bliskich i znajomych, którzy już nigdy nie zadzwonią. A życie toczy się dalej. Przyroda nie zważa na ludzkie okoliczności istnienia i swojego cyklu wiosennego obudzenia nie przerywa. Choć zaiste w sąsiedztwie zniszczeń infrastruktury miasteczek i wsi, budynków i dróg, daje to obraz tragicznie groteskowy. Trzeba coś zjeść; trzeba pokłócić się z matką, do której ma się pretensje; trzeba się umówić na seks, żeby po prostu najzwyczajniej w jednym łóżku zasnąć obok siebie; trzeba zawieźć jedzenie dzieciom, które o nie jednak nie proszą, bo mają swoją dumę (no i co z tego, że ubraną w ciuchy z lumpeksu!); trzeba stać nad grobem mężczyzny i emocje schować głęboko, a obok stoi ta druga kobieta, która formalnego prawa do niego nie miała. Trzeba udawać życie.

Trochę się dziwię, że książka jednak gdzieś przepadła w zalewie nowości z rynku wydawniczego. Bardzo dobra pozycja, refleksyjna, do zatrzymania się na chwilę, zastanowienia. "Człowiek starzeje się, zaczyna wychodzić z formy - wylewa się z niej. Kultura nie podsuwa rozwiązań, ma jedynie przestrogi." "Człowiek nie może pogodzić się z kresem sił. Po prostu nie potrafi tego zaakceptować." "(...) byli biedni i weseli; ten uśmiech zdmuchnęła im dopiero starość." "Kiedy jest się u szczytu, gra się dużo i dobrze (...) Ale potem to wszystko się kończy i człowiek nie rozumie z jakich powodów." Polecam. Warto zagłębić się w tej lekturze.

Kolejna, świetna powieść Sebastiana Barry'ego jest (podobnie jak przeczytany przeze mnie niedawno „Czas starego boga”) historią retrospektywną, więc i ja pozwolę sobie spojrzeć w przeszłość obiektywnie trochę już odległą. Kiedy byłam młodą dziewczyną, zawsze dziwił mnie widok kobiet – matek, ciotek, babek – płaczących podczas uroczystości ślubnych. W swojej naiwności postrzegałam zawarcie małżeństwa jako uroczystość wyłącznie radosną, zapowiadającą długą, prostą, wspólną drogę. Wydawało mi się, że teraz pokonane zostały już wszelkie trudności i nowożeńcy, tak jak w bajkach, będą żyli długo i szczęśliwie. Czemuż więc płakać? Jakoś nie przychodziło mi wówczas do głowy, że w osobie Pana Młodego może się trafić na przykład utracjusz, pijak i hazardzista taki jak Jack McNulty, o innych ewentualnych negatywnych wariantach nie wspominając. W opisie na stronie wydawnictwa ArtRage możemy przeczytać, że „Tymczasowy dżentelmen” „to portret zwykłego człowieka i prześladujących go demonów” z czym, po bliższym poznaniu bohatera, trudno jest mi się zgodzić. To moja refleksja już po przeczytaniu, ale na początku powieści nie można się jeszcze domyślić, że Jack ze swoją nieomal bohaterską (brytyjską i afrykańską) wojenną przeszłością nie był „zwykłym” Irlandczykiem. A był w pewnym sensie niezwykły - wręcz ponadprzeciętnie nieodpowiedzialny i samolubny, a prześladujące go demony przeszłości, były niczym innym jak wyrzutami sumienia. Mimo upływu lat i próby dokonania podsumowania swojej drogi życiowej, jaką jest spisywany przez niego pamiętnik - forma autoterapii, Jack McNulty niewiele widzi swojej winy w wydarzeniach, które rozegrały się w czasie minionym i zdaje się nie dostrzegać (nie wyłącznie, ale w znacznym stopniu) w sobie źródła niepowodzeń w jego małżeństwie, błędów w rodzicielstwie. Wiele hipokryzji jest w jego wzniosłym pytaniu: „Chciałbym zapytać Boga, a jeśli nie Boga, to jakiegoś dobrotliwie nastawionego anioła, o odpowiedź na pytanie, dlaczego Mai Kirwan przypadł w udziale taki los, dlaczego spośród wszystkich kobiet na świecie, jej właśnie zapisano taką przyszłość, choć zaczynała tak pełna obietnic i szczodrych darów”. Wśród nieszczęśliwych zbiegów okoliczności i być może choroby, której początków nie zauważono odpowiednio wcześnie, Mai Kirwan trafił się właśnie Jack McNulty, którego pokochała i (tu nie mamy podstaw sądzić, że tak nie było) który pokochał ją również miłością zapewne prawdziwą, ale bardzo niedoskonałą. To kolejna bardzo dobrze opowiedziana historia. Sebastian Barry potrafi przy użyciu pierwszoosobowej narracji i nielinearnej struktury powieści przykuwać uwagę czytelników i sprawiać, że nawet z reguły mało angażująca forma pamiętnikarska staje się pasjonująca. Mimo niewielkiej (naprawdę niewielkiej) sympatii dla głównego bohatera, to było moje drugie – bardzo udane spotkanie z autorem. Idąc jednak śladem metody sędziowskiej używanej w sportach walki – będzie to remis ze wskazaniem na „Czas starego boga”. Niedługo, bo 8 czerwca 2026 r. spodziewana jest premiera kolejnej części Sagi o rodzinie McNulty - „Przypadki Eneasa McNulty'ego” w tłumaczeniu Dawida Czecha.

Mieszanka surowego realizmu z poezją, jedno i drugie łączy się u Xue Mo w sposób całkowicie naturalny. To literatura codziennego smutku, chociaż są to smutki w różnych charakterach. Mnie jakoś najbardziej chwyciło pierwsze, króciutkie opowiadanie o dziadku Sinciangu i jego prostym życiu i łagodnym, wręcz pogodnym podejściu do jego problemów.

Krótka, bardzo intensywna powieść. Melaszwili łączy ,,dziewczyństwo” i wojnę – strach, przemoc, bezradność i krew. Jestem poruszona tym, jak autorka opowiada kobiecość w swojej twórczości, ile siły i wrażliwości potrafi upchnąć w pozornie prostej formie. Książka na pewno pozostanie w mojej pamięci.

Książka "Spowita całunem" to kilka opowiadań, z których dwa zdają się mieć punkt wspólny, tj. bohaterowie, z tym że inna postać zdaje się mieć w nich największe znaczenie. Niestety opowiadania okazały się dla mnie dość nużące, a momentami, nie ukrywam, wręcz irytujące. Dla mnie najbardziej interesujące okazało się tytułowe opowiadanie, bo z dość ciekawym i oryginalnym zamysłem, polegającym na tym, że narratorką jest kobieta, która zmarła, jednak w niejasnych okolicznościach, i czeka na pochówek, spowita właśnie tytułowanym całunem. Bliscy ludzie mają okazję się z nią pożegnać, co staje się przyczynkiem do wspominania przez narratorkę wspólnych historii z tymi ludźmi, rozmyślań nad podejmowanymi niegdyś decyzjami, nad własnym zachowaniem oraz uczuciami. Tematem wspólnym tych opowiadań zdaje się miłość kobiety do mężczyzny i może to było dla mnie największym problemem, bo niekiedy uczucie to było przedstawione jako nieracjonalne, dziecinne, infantylne wręcz, nie mające uzasadnienie w rzeczywistości (bo kobieta może zakochać się w mężczyźnie, z którym nigdy nie rozmawiała i może w ogóle nie istnieje). Kobieta ukazana jest jako osoba efemeryczna istota, która podąża za swoimi niejasnymi popędami, jej zachowania są niezrozumiałe, a miłość do mężczyzny okazuje się najważniejszym, formującym doświadczeniem życiowym. Kobieta w tym opowiadania traci niekiedy nawet swoją podmiotowość na rzecz mężczyzny. Trudno współcześnie czytać książki tak uprzedmiatawiające kobietę, pozbawiające ją sprawczości i tożsamości. Choć pojawiają się w tej książce ciekawe momenty, lektura tej książki nie przyniosła mi satysfakcji oraz jakichś wartościowych odkryć, na co liczyłam, biorąc książkę do ręki.

Słodki jeżu, co ja właśnie przeczytałam... To książka, która zrobiła we mnie coś dziwnego: jednocześnie odrzuca i przyciąga. Pokazuje bohaterów w ich najbardziej żenujących, niekomfortowych momentach - pełnych desperacji, samotności i potrzeby bycia zauważonym. Czyta się to momentami jak cringe najwyższej próby, ale jednocześnie trudno się od tego oderwać. Te historie nie dają ulgi czy zrozumienia. Raczej zostawiają czytelnika z dyskomfortem i poczuciem, że coś tu jest aż za bardzo prawdziwe. Nie wiem, czy mi się ta książka podoba. Ale na pewno mnie ruszyla. I chyba właśnie o to chodziło.

Santiago Roncagliolo zaiste jest pisarzem wszechstronnym: czytałam już jego thriller, powieść historyczną, a teraz reportaż. I za każdym razem książka się broni, wciąga, opowiada historię, która nie jest typowa, również z uwagi na małą obecność na naszym literackim podwórku literatury z Peru. Czwarty miecz jest poświęcony tematowi w zasadzie średnio mnie interesującemu: a i tak przeczytałam z ciekawością. Dodam, że napisać książkę o tak enigmatycznej postaci, o której jest tak mało źródeł, to też sztuka. Koniec końców to znowu zaduma nad stanem Peru, a szerzej nawet południowoamerykańskich państw, w których nie dzieje się dobrze, wielu ludzi żyje w niewyobrażalnej nędzy i nic się tu nie zmienia...

Całość na: http://www.ksiazkowewyliczanki.pl/2026/02/surrealizm-w-brokuowy-cios-lee-yuri.html W moich dotychczasowych doświadczeniach z literaturą koreańską rzadko trafiałam na motywy, które można jednoznacznie zaliczyć do fantastyki, dlatego twórczość Lee Yuri od razu skojarzyła mi się z prozą Bory Chung. O ile jednak Chung często sięga po elementy niepokojące, przerażające czy wręcz obrzydliwe, o tyle Yuri wybiera znacznie łagodniejsze środki wyrazu. W jej opowiadaniach dominują motywy roślinne i zwierzęce, choć pojawiają się również kosmici — zawsze jednak w służbie emocji, a nie szoku. Opowiadania zawarte w zbiorze w różnym stopniu przypadły mi do gustu — jedne przyciągały moją uwagę mocniej, inne nieco słabiej. Tytułowy „Brokułowy cios” nie należy do moich ulubionych tekstów, znacznie bardziej poruszyły mnie historie takie jak „Dryfując”, „Cień paznokcia” czy „Płaski świat”. Mam jednak poczucie, że każde z opowiadań może znaleźć swojego odbiorcę, bo każde dotyka innych problemów społecznych i emocjonalnych, pokazując je z odmiennej perspektywy.