Oto kolejna w tym roku przeczytana cegłówka polskiej klasyki. Byłam bardzo ciekawa tej powieści - co też pan Prus miał do powiedzenia na temat emancypacji kobiet pod koniec XIX wieku?
Jeśli miałabym określić tę powieść jednym wyrazem, to brzmiałby on: eklektyczna. Bo w tej książce jest wszystko naraz - trochę komedii, trochę dramatu, trochę filozoficznych rozważań, trochę moralizatorstwa, postacie bardziej realistyczne jak i nieco karykaturalne, ogólnie to taki trochę miszmasz.
Co trzeba przyznać - jak na powieść swoich czasów, napisaną przez mężczyznę, to faktycznie jej cechą wręcz wyjątkową jest mnogość i rozmaitość postaci kobiecych. Myślę, że ta powieść zdaje test Bechdel, choć teraz zastanawiam się trochę nad ostatnim jego pytaniem - czy postacie żeńskie rozmawiają ze sobą o czymś innym niż mężczyźni? Kurczę, nie pomyślałam w trakcie czytania, żeby zwrócić na to specjalną uwagę, ale jak teraz się nad tym zastanawiam, to owszem, chociażby rozmowy Madzi z matką przełożoną klasztoru na temat życia zakonnego - jest to przykład rozmowy nie o mężczyznach, więc tak, potwierdzam stanowczo - "Emancypantki" to chlubny wyjątkowy przypadek książki napisanej przed XX wiekiem przez mężczyznę, która naprawdę zdaje test Bechdel.
Główną bohaterką jest oczywiście również kobieta - panna Madzia Brzeska. Nie mogę powstrzymać się przed zwróceniem uwagi na to, że jest moją imienniczką, co jest dosyć miłe, ponieważ bardzo rzadko mi się zdarza natrafić na swoje imię wśród pierwszoplanowych bohaterek książek (w zasadzie jedyna, jaką w ogóle teraz kojarzę, to "McDusia" Musierowiczowej).
No i znów zupełnym przypadkiem przeczytałam jedną po drugiej książki, które ze sobą korespondują, ja nie wiem, jak to się dzieje - wcześniej "Agnes Grey" o perypetiach XIX-wiecznej guwernantki, a tu okazało się, że również zahaczamy o te klimaty - w 2 tomie Madzia zostaje na pewien czas guwernantką u niejakich państwa Korkowiczów. Nie miałam w ogóle pojęcia wcześniej, o czym dokładnie będą "Emancypantki", więc znowu miałam takie "wow".
No ale dobra, do brzegu: więc co ten Prus właściwie chciał powiedzieć o emancypacji? Chyba nie do końca w ogóle rozumiał, o co w niej chodzi i po co ona jest 😃 Choć można powiedzieć, że zaprezentował nam tutaj galerię przeróżnych kobiet, o których na różne sposoby można powiedzieć, że są "kobietami samodzielnymi", które to określenie chyba funkcjonowało w ówczesnym "feministycznym żargonie". Szczególną postacią jest panna Howard, najbardziej jaskrawa emancypantka powieści, która jak żadna inna podnosi w górę sztandar walki o samodzielność kobiet - osoba mocno przerysowana, karykaturalna i zabawna, uważana za dziwaczkę wśród chyba wszystkich pozostałych bohaterów, będąca chyba takim uosobieniem stereotypu "stukniętej feministki" (jak widać, podobne stereotypy istniały już w XIX wieku). Mimo tej zabawnej przesady, jest to jednak postać pozytywna, w gruncie rzeczy dobra dusza, no i cóż - na koniec i ona, wbrew wszelkim swoim deklaracjom, odnajduje szczęście swojego życia w miłości i małżeństwie, co chyba jest pewnym odzwierciedleniem poglądów autora. Innym typem "kobiety samodzielnej" jest pani Latter, wielce szanowana właścicielka renomowanej warszawskiej pensji, której finansowe tarapaty coraz mocniej zaciskają pętlę na szyi. Jeszcze innym - panna Ada Solska, choć bardzo bogata, jednak miła i skromna osoba, której pasją jest nauka (z zapałem obserwuje grzyby i porosty). Wreszcie sama główna bohaterka, Madzia, również jest jakiegoś rodzaju emancypantką i kobietą dążącą do samodzielności. Nie marzy o zamążpójściu i źle się czuje żyjąc na cudzy koszt, jej ambicją jest uczciwa praca na swoje utrzymanie, ale nade wszystko niesienie pomocy. Madzia jest bohaterką, która może wręcz irytować swoją naiwnością i dobrocią, choć w miarę nabywania doświadczeń życiowych nieco tej naiwności traci, ale do końca pozostaje osobą o anielskim charakterze. Powieść oferuje nam całą plejadę bardzo wyrazistych i barwnych postaci, zarówno żeńskich jak i męskich, praktycznie o każdej i każdym można by tu w zasadzie powiedzieć to i owo. Niektóre postacie mają wyraźny rys komediowy - oprócz wspomnianej panny Howard, jest to np. pani podsędkowa, której charakterystyczny sposób wypowiedzi autor mistrzowsko podkreślił poprzez dodanie dodatkowej literki "e" w niektórych wyrazach, i tym prostym zabiegiem uzyskał piorunujący efekt - człowiek od razu słyszy w głowie ten głos wraz z intonacją, po prostu cudowny zabieg literacki! Komediową postacią jest też pewien starszy pan major, który jest jakby odwrotnością panny Howard - jego wypowiedzi i zachowania bywają wręcz seksistowskie i bezpardonowe, ale też trudno nie pośmiać się przy niektórych dialogach z jego udziałem.
Pod koniec książki pojawiają się nagle dość rozległe filozoficzne wywody i dysputy, w których niejaki pan Dębicki przekonuje śmiertelnie chorego brata Madzi, iż z pewnością musi istnieć nieśmiertelna dusza. Choć jestem bezkompromisową ateistką, przyznam, że czytałam tę część z dużym zaciekawieniem i przyjemnością, bo naprawdę podobało mi się to, jak autor starał się uzasadnić poglądy teistyczne argumentami opartymi na logice i nauce swoich czasów. Choć oczywiście mylił się całkowicie, ale to była mimo wszystko "niezła próba" 🙂 Co ciekawe, swoje dowodzenie Dębicki (czyli autor) oparł m.in. na uznawanej jeszcze w XIX wieku w fizyce teorii eteru, która niedługo później jednak została całkowicie obalona.
Ogólnie jest to powieść, o której można by wiele opowiadać i opowiadać, choć na początku w pierwszych rozdziałach może wydaje się trochę niepozorna.
Już po przeczytaniu dowiedziałam się skądś, że Prus początkowo wydawał "Emancypantki" w odcinkach w prasie, a dopiero potem jako całą książkę. Ale faktycznie, konstrukcja i sposób prowadzenia fabuły rzeczywiście pasują wręcz do takiej odcinkowej formy. W ogóle uświadomiłam sobie, że szał na powieści w odcinkach, które stały się popularne w tym okresie, gdy istniały już gazety, ale jeszcze przed powstaniem telewizji, czyli takie seriale tamtych czasów - to właśnie TO jest powodem, dlaczego literatura z tego okresu obfituje w takie opasłe, kolubryniaste powieści!
Szukamy ofert...
OPINIE i DYSKUSJE o książce Ziemia obiecana
„Łódź, k#%^@!”
Rewers „Atlasu zbuntowanego” Ayn Rand, gdzie przedsiębiorcy byli świętymi geniuszami chroniącymi ludzkość od totalnej samozagłady. U Reymonta przeciwnie: nawet najmniejszy sukces finansowy wiąże się z moralnym ześwinieniem, a co najmniej z uświnieniem się. Uczciwy może być najwyżej głupi, albo biedny – ale Łódź podobnie jak śmierć, nie ma względów na nic, więc po równo zeszmaci każdego, bogatego czy biednego.
"Etyka? A co to jest za towar? Kto w tym robi?".
Podobnie jak w chłopach, Reymont posłużył się redukcją i jednostronnością. Fabryczna Łódź to bród, smród i ubóstwo, a ponad nią roztacza się opar geszefciarzy, którzy są tak zajęci gonitwą za pieniędzmi, że nawet nie umieją ich porządnie wydawać, racząc się jakimiś prymitywnymi rozrywkami w drogich, ale tandetnych lokalach. Większość treści to rozważania nad tym co kupić, co sprzedać, w co zainwestować, kto stracił, kto zyskał, od kogo można pożyczyć, a komu nie można pożyczać. Całkowicie rozumiem, że takie było zamierzenie autora, ale dobrze skomponowany wiersz oddałby to wszystko efektowniej i efektywniej. Napisanie tysiąc stronnicowego dziennika pracy księgowego byłoby równie ciekawe.
Jedyny plus to gęste i soczyste opisy zdeprawowanego miasta.
Reymont zupełnie do mnie nie przemawia. Ten jego rzekomy „realizm” jest bardzo wybiórczy – z „Ziemi obiecanej” przebija przede wszystkim pesymizm. Może powinien był zdecydować się na pisanie reportaży, bo jego fabuły są piekielnie nudne. Do tego żadnych odwołań do kultury, żadnych odwołań do innych autorów, do filozofów, żadnych polemik. Dialogi przyziemne jak w tureckich telenowelach. Po lekturach Reymonta nikt intelektualistą nie zostanie. Władysław skupia się na najniższym poziomie egzystowania społeczności. Mógłbym wymienić z tuzin polskich autorów, którzy mogliby zająć jego miejsce w kanonie lektur szkolnych ze znacznym pożytkiem dla uczniów i nauczycieli.
„Chłopi” tak mnie wymęczyli, że nie zdołałem skończyć nawet pierwszego tomu „Ziemi obiecanej”, choć niewiele już zostało. Ze streszczeń i opracowań wynika, że to i tak do niczego ciekawego nie zmierza.
„Łódź, k#%^@!”
więcejOznaczone jako spoiler Pokaż mimo toRewers „Atlasu zbuntowanego” Ayn Rand, gdzie przedsiębiorcy byli świętymi geniuszami chroniącymi ludzkość od totalnej samozagłady. U Reymonta przeciwnie: nawet najmniejszy sukces finansowy wiąże się z moralnym ześwinieniem, a co najmniej z uświnieniem się. Uczciwy może być najwyżej głupi, albo biedny – ale Łódź podobnie jak śmierć, nie ma względów na nic,...
Zaczyna się jak wciągający film, a później rozpada na milion szczegółów. Ale tkwi jakaś prawda w tym pozornym chaosie. Jak dla mnie książka powinna przeżyć renesans, bo mechanizmy bezwzględnego kapitalizmu są na tym samym poziomie co w Łodzi z czasów Prusa. Napisana pięknie i mocno - nie ma żadnych wątpliwości, że czytamy arcydzieło.
Zaczyna się jak wciągający film, a później rozpada na milion szczegółów. Ale tkwi jakaś prawda w tym pozornym chaosie. Jak dla mnie książka powinna przeżyć renesans, bo mechanizmy bezwzględnego kapitalizmu są na tym samym poziomie co w Łodzi z czasów Prusa. Napisana pięknie i mocno - nie ma żadnych wątpliwości, że czytamy arcydzieło.
Oznaczone jako spoiler Pokaż mimo toSzczyt polskiej literatury.
Szczyt polskiej literatury.
Oznaczone jako spoiler Pokaż mimo toTo naprawdę niesamowita historia. Postaci siarczyste, pełnowymiarowe, pogłębione. Nawet te drugoplanowe są wyraziście nakreślone. Opisy miejsc i zdarzeń okraszone przepiękną polszczyzną, pozwalają puścić wodze wyobraźni i zobrazować w głowie to co zapisane. Można wczuć się w tę ciężką momentami atmosferę jakiejś pogoni za szczęściem, sukcesem, za zabiciem wszechobecnego znużenia i tej NUDY, która towarzyszy każdemu z bohaterów prędzej czy później. Jestem zachwycona. Filmem dużo mniej. Nie ma porównania.
To naprawdę niesamowita historia. Postaci siarczyste, pełnowymiarowe, pogłębione. Nawet te drugoplanowe są wyraziście nakreślone. Opisy miejsc i zdarzeń okraszone przepiękną polszczyzną, pozwalają puścić wodze wyobraźni i zobrazować w głowie to co zapisane. Można wczuć się w tę ciężką momentami atmosferę jakiejś pogoni za szczęściem, sukcesem, za zabiciem wszechobecnego...
więcejOznaczone jako spoiler Pokaż mimo toWładysław Reymont „Ziemia obiecana”
Trzech wspólników śni.
Łódź obiecuje jutro.
Świt nie dla wszystkich.
Władysław Reymont „Ziemia obiecana”
Oznaczone jako spoiler Pokaż mimo toTrzech wspólników śni.
Łódź obiecuje jutro.
Świt nie dla wszystkich.
Sięgnąłem w ramach nadrabiania klasyki i zdecydowanie nie żałuję. Przejmujący obraz Łodzi z czasów boomu przemysłu włókienniczego, na tle perypetii głównych bohaterów dążących do realizacji swoich marzeń (a raczej złudzeń) na temat życia w dostatku i awansowania do wąskiego grona łódzkich fabrykantów-milionerów. Na pewno do takich książek trzeba dorosnąć, dojrzeć. Czytanie ich w podstawówce czy liceum raczej mija się z celem. Na tym etapie nie da się ich docenić. Dla mnie to jedna z lepszych książek jakie ostatnio czytałem. Klasyka która nie zawodzi (a miałem ostatnio kilka zawodów jeśli chodzi o literaturę przez duże L).
Sięgnąłem w ramach nadrabiania klasyki i zdecydowanie nie żałuję. Przejmujący obraz Łodzi z czasów boomu przemysłu włókienniczego, na tle perypetii głównych bohaterów dążących do realizacji swoich marzeń (a raczej złudzeń) na temat życia w dostatku i awansowania do wąskiego grona łódzkich fabrykantów-milionerów. Na pewno do takich książek trzeba dorosnąć, dojrzeć. Czytanie...
więcejOznaczone jako spoiler Pokaż mimo toTylko 1 tom. Naprawdę w porządku, świetnie wykreowani bohaterowie. Podobała mi się jednak mniej od „Chłopów”
Tylko 1 tom. Naprawdę w porządku, świetnie wykreowani bohaterowie. Podobała mi się jednak mniej od „Chłopów”
Oznaczone jako spoiler Pokaż mimo toOcena rozdarta między 7-8. Generalnie świetnie pokazany świat fabryczny i wciągające intrygi jednak do stylu trzeba się trochę przyzwyczaić i prawdopodobnie to znak czasów, jednak rozległe opisy były dla mnie momentami przytłaczające. Niemniej jednak czytając masz poczucie obcowania z literaturą wysokich lotów.
Ocena rozdarta między 7-8. Generalnie świetnie pokazany świat fabryczny i wciągające intrygi jednak do stylu trzeba się trochę przyzwyczaić i prawdopodobnie to znak czasów, jednak rozległe opisy były dla mnie momentami przytłaczające. Niemniej jednak czytając masz poczucie obcowania z literaturą wysokich lotów.
Oznaczone jako spoiler Pokaż mimo toAż dziwne, że Reymont nie dostał właśnie za tę powieść "nobla". Rozkręca się powoli ale od połowy już dobrze się czyta. Chociaż nie jest to może najłatwiejsza i najprzyjemniejsza lektura. Piękne ilustracje różnych ludzkich charakterów. Dla młodzieży raczej ciężka do przejścia ze względu na język (sam miałem kilka chwil zwątpienia i poszukiwań - a z młodzieżą rozstałem się już jakiś czas temu...).
Aż dziwne, że Reymont nie dostał właśnie za tę powieść "nobla". Rozkręca się powoli ale od połowy już dobrze się czyta. Chociaż nie jest to może najłatwiejsza i najprzyjemniejsza lektura. Piękne ilustracje różnych ludzkich charakterów. Dla młodzieży raczej ciężka do przejścia ze względu na język (sam miałem kilka chwil zwątpienia i poszukiwań - a z młodzieżą rozstałem się...
więcejOznaczone jako spoiler Pokaż mimo toKsiazka bardzo sympatyczna , aczkolwiek za dużo w niej opisów pobocznych, żałuję za autor nie poświęcił głównemu wątkowi fabularnymu więcej czasu
Ksiazka bardzo sympatyczna , aczkolwiek za dużo w niej opisów pobocznych, żałuję za autor nie poświęcił głównemu wątkowi fabularnymu więcej czasu
Oznaczone jako spoiler Pokaż mimo to