ABBA. Melancholia undercover
Kapitalna pozycja dla wszystkich fanów najlepszego zespołu popowego w historii, pierwszej nieanglosaskiej grupy wprowadzonej do Rock and Roll Hall of Fame. Od innych pozycji opowiadających o kwartecie, którego nazwa stała się jednym z jeden z najbardziej rozpoznawalnych symboli Szwecji na świecie, obok Ikei lub Volvo, jest to, że autor tej książki byłby wybitnym abbalogiem, gdyby tylko istniała taka dziedzina nauki.
Dogłębnie analizuje on przyczyny gigantycznego sukcesu zespołu, którego źródeł upatruje nie tylko w wielkim talencie do tworzenia pięknych harmonii melodycznych, świetnych wokali ale również przywiązaniu do perfekcyjnej produkcji studyjnej, współpracy z wybitnymi muzykami sesyjnymi, dbałości o stronę wizualną, poprzez zatrudnienie fotografa Andersa Hansera i produkcję teledysków, będących wtedy nowością, za które odpowiadał znany później na całym świecie reżyser filmowy Lasse Hallström , twórca m in. serialu „Dzieci z Bullerbyn” i filmów „Czekolada”, „Wbrew regułom”, „Co gryzie Gilberta Grape'a”.
Ważne jest również to, że nie jest to kolejna nudna monografia, ukazująca miesiąc po miesiącu działalność muzyczną gwiazdy światowego kalibru, ponieważ Jan Gradvall zmieścił w swojej opowieści sporo opisów świata otaczającego ABBĘ i mnóstwo zaskakujących dygresji na temat jej fanów, choćby historię australijskiego chirurga, który na sali operacyjnej zawsze słuchał szwedzkiego zespołu, czy rodziny greckich emigrantów z zajętego przez Turcję Cypru. Jeden z wychowanych w niej chłopców zmieni swoje trudne do wymówienia w Wielkiej Brytanii nazwisko na George Michael. Wśród innych innych miłośników zespołu odnaleźć można m in. Madonnę, Bono, Paula Mc Cartneya, czy co bardziej zaskakujące, Kurta Cobaina i muzyków Sex Pistols.
Autor przygląda się wnikliwie wyjątkowej popularności kwartetu w niektórych krajach, Wielkiej Brytanii, Australii i tych leżących w tzw. pasie nostalgii, zwanym też pasem wódki, obejmujących Skandynawię, kraje nordyckie i słowiańskie, w tym Polskę, gdzie występ zespołu do dziś należy do najważniejszych momentów w historii telewizji. Jedną z możliwych przyczyn miłości do ABBY w tych ostatnich krajach może być znana ich mieszkańcom z ich własnego folkloru melodyka, gdzie nawet skoczne utwory zawierają nutę zadumy. Kolejnym powodem jest używanie „bad english”, uproszczonej wersji angielskiego, w którym występuje tzw. „sound of lirycs”, czyli niekoniecznie poprawne, za to dobrze brzmiące zestawienia słów, jakich nie użyłby żaden native speaker.
Bardzo zaskakuje też fragment o fenomenie ABBY w Wietnamie, gdzie „Happy New Year” jest najważniejszym obok hymnu narodowego utworem w czasie obchodów święta Tet – wietnamskiego Nowego Roku, a cały jej repertuar stał się dla obywateli tego kraju synonimem zachodniej muzyki. W czasach, gdy po wojnie z USA utwory amerykańskich wykonawców nie były tam dobrze odbierane, jednym z tzw. państw zachodnich utrzymujących dobre stosunki z Wietnamem była socjalistyczna Szwecja.
Oczywiście nie zabrakło tutaj opowieści o życiu Agnethy Fältskog, Anni-Frid Lyngstad, Björna Ulvaeusa, Benniego Anderssona, którzy, co nie każdy wie, przed powstaniem ABBY byli już doświadczonymi muzykami ze sporym dorobkiem i sukcesami na lokalnym rynku. Wśród, nich wyróżniają się te o trudnym dzieciństwie Fridy, nieślubnej córki Norweżki i żonatego Niemca, podoficera Wehrmachtu stacjonującego w Norwegii w czasie II wojny światowej oraz o pierwszym spotkaniu Björna i Benniego zakończonym wspólnym, całonocnym graniem na gitarze i śpiewaniem piosenek Beatlesów pod gołym niebem na jednej ze sztokholmskich ławek.
Mamy także relacje z pierwszego występu zespołu utworzonego dużo później przez obu panów oraz ich dziewczyny i przyszłe małżonki, który odbył się w czasie ich wakacji, a składał się z wiązanki znanych piosenek zaśpiewanych dla żołnierzy z batalionu ONZ stacjonującego na Cyprze, szczegóły przełomowego, sensacyjnego zwycięstwa na Eurowizji jako przedstawicieli kraju, który wtedy nie liczył się na światowym rynku muzycznym. Tamten moment przyczynił się do lawinowego wzrostu popularności ABBY na świecie, co nie uchroniło zespołu od bojkotu jej twórczości w ojczyźnie.
Jako, że książka ukazała się zaledwie 2 lata temu to przybiża też chwilę fonograficznego powrotu po kilku dekadach albumem „Voyage” i proces przygotowania multimedialnych koncertów z wykorzystaniem wirtualnych, holograficznych awatarów prezentowanych w specjalnie wybudowanej arenie w Londynie. Projekt ten nalodził się we współpracy ze specjalistami z lucasowskiego studia Industrial Light & Magic, był absolutnie pionierskim rozdziałem w dziedzinie widowisk scenicznych. Gradvall pisze też o wyjątkowym spadku ABBY, którym poza całą masą przebojów jest stworzenie Polar Music Prize, odpowiednika Nagrody Nobla w dziedzinie muzyki rozrywkowej, ufundowanej po sprzedaży praw do muzyki zespołu pewnemu światowemu potentatowi fonograficznemu.
Lwia część książki poświęcona jest okresowi po rozpadzie ABBY, do którego nigdy formalnie nie doszło, choć po ostatnim telewizyjnym występie w telewizyjnym, w 1982 roku, wszyscy członkowie ponownie wystąpili wspólnie na scenie dopiero 5 czerwca 2016 roku, gdzie na zamkniętej imprezie w sztokholmskim Berns Hotel świętowano jubileusz 50-lecia przyjaźni Björna i Benniego.
W latach 80. poza wielką rzeszą oddanych fanów i środowiskami LGBT, której jednym z hymnów stał się jeden z najważniejszych hitów ery disco „Dancing Queen” (szczegóły jego powstanie, też są opisane w tej książce) ABBA powoli stawała się synonimem obciachu.
Niespodziewany renesans zespołu nastąpił dopiero w latach 90. po wydaniu składanki „ABBA Gold”, sprzedanej w ilości ponad 30 mln egz. na całym świecie, równie chętnie kupowanej przez starszych i młodszych słuchaczy. Ponowne uwielbienie utrwaliły płyty z nowym wersjami ich piosenek wydane przez zespoły Erasure czy składającego się z grupy zdolnych nastolatków E-Teens.
Istotnym powodem był też powrót mody na Szwecję w popkulturze, dzięki popularności taki wykonawców jak Roxette, Ace of Base, Dr. Albana, Neneh Cherry, The Cardigans oraz talentom szwedzkich producentów odpowiedzialnych za brzmienie Spice Girls, Britney Spears, którzy do dziś przodują w produkcji dźwięku.
Potem nastąpiło wejście z przytupem w nowe tysiąclecie za sprawą premiery w 1999 roku musicalu „Mamma Mia” i jego ekranizacji z 2008, której sukces był tak wielki, że w Wielkiej Brytanii płyta DVD z jego zapisem pobiła rekord sprzedaży należący dotychczas do „Titanica”. Musical unieśmiertelnił dorobek zespołu, przenosząc moc jego utworów w nowy wymiar, bo zamiast koncentrować się na opowiedzeniu o samym zespole, wykorzystał jego muzykę w zupełnie nowej historii osadzonej na wymyślonej greckiej wyspie. To jak doszło do powstania „Mamma Mii” szczegółowo opisano w tej książce.
„ABBA. Melancholia undercover” to nieodzowna pozycja na półce każdego fana szwedzkiej legendy, bardzo aktualna i oparta na cytatach z rozmów z członkami zespołu, z których najświeższe pochodzą bodaj z 2023 r. Jak dla mnie to jedna z najlepiej napisanych książek o muzyce popularnej z jaką miałem przyjemność zetknąć się na przestrzeni ostatnich lat, a czytam sporo biografii i tego typu rzeczy. Widać prawdziwą miłość do tematu. Poza tym jest to udana próba opowiedzenia o samej Szwecji, widzianej z perspektywy historii najbardziej znanych na świecie wykonawców pochodzących z tego państwa.
◇
ArtykułyWiosna z książką – kwietniowe premiery, które warto poznać
11
Artykuły"Dom bestii" - jak ofiara zamienia się w kata. Akcja recenzencka do nowej książki Katarzyny Bondy!
ArtykułyUmrę, jeśli tego nie polubisz - weź udział w konkursie i wygraj wspomnienia influencerki
ArtykułyDlaczego poziom czytelnictwa w Polsce nie rośnie? Raport Biblioteki Narodowej
160
Szukamy ofert...
OPINIE i DYSKUSJE o książce Żyć jak Wielki Szu. Biografia Jana Nowickiego
Za dużo o Janie Nowickim prywatnie. Za mało o aktorze. Wybitym aktorze.
Tak, w dzisiejszych czasach, w których już chyba wszystko na sprzedaż, dla mnie to minus.
Wolę o rolach niż o ulubionej zupie.
Za dużo o Janie Nowickim prywatnie. Za mało o aktorze. Wybitym aktorze.
Oznaczone jako spoiler Pokaż mimo toTak, w dzisiejszych czasach, w których już chyba wszystko na sprzedaż, dla mnie to minus.
Wolę o rolach niż o ulubionej zupie.
Innej oceny być nie mogło .
Innej oceny być nie mogło .
Oznaczone jako spoiler Pokaż mimo toZaskakująca ...szczególnie gdy nie dowiadywałam się o informacje o Panie Janie.
Opis wieku faktów z życia o których nie wiedziałam.
Zostaje ze mną inspirujące podejście do życia na... Własnych warunkach.
Zaskakująca ...szczególnie gdy nie dowiadywałam się o informacje o Panie Janie.
Oznaczone jako spoiler Pokaż mimo toOpis wieku faktów z życia o których nie wiedziałam.
Zostaje ze mną inspirujące podejście do życia na... Własnych warunkach.
„Żyć jak Wielki Szu. Biografia Jana Nowickiego”. Na tę książkę czekałam z ogromną niecierpliwością, bo wiedziałam że będzie to bardzo dobra i obiektywna literatura. Nie mogło być inaczej, skoro autorką jest Beata Biały, dziennikarka, tłumaczka, psycholożka, mająca niesamowite „pióro” do biografii znanych ludzi, a po drugie, bohater taki jak Jan Nowicki, sam w sobie jest już gwarantem ciekawej historii. Bo tym też było jego życie: fascynującą, pełną marzeń, dobrych miejsc i ludzi historią, niestety już zakończoną…
Mawiał o sobie, że jest jak wagabunda, że ludzie i przedziwne koleje losu same niosą go przez życie, a wybory – nie zawsze oczywiste, często podyktowane były zupełnym przypadkiem (jak chociażby pójście do szkoły teatralnej).
Wielki erudyta, gawędziarz, wiecznie zakochany admirator kobiet, nie zawsze obecny ojciec i nie do końca wykorzystany aktor. Spokojnie patrzący na rzeczywistość, „z dystansem mędrca, który wszystko wie, wszystko widział, niczemu się nie dziwi. Akceptuje. Ma w sobie zgodę na to, co przynosi życie. I dobre, i złe. Choć jemu przynosi głównie dobre. Ale może urodził się w czepku…”
To opowieść o miejscach, wydarzeniach i najważniejszych ludziach w życiu, wśród których nawet po wielu latach zawsze najcieplej, wręcz z pietyzmem, wspominał matkę, za którą tęsknił już do końca życia:
„W przypadku śmierci matki tęsknoty nigdy nie da się oswoić. Mężczyzna w każdym aspekcie jest bardziej predysponowany do umierania. Zginął, poległ, kipnął – te rzeczy. Kobieta mniej. A już śmierć matki to dramat i wyraźny sygnał, że po niej musimy my. Ja po śmierci mamy nie mogłem pozbierać się przez rok bez mała”.
W wytartym kapeluszu, z nieodłącznym papierosem w dłoni, zawsze nienagannie ubrany, władający piękną polszczyzną, do rana sączący wódkę w towarzystwie przyjaciół i zachwyconych nim rozmówców (nigdy się tak naprawdę nie upijał, co potwierdził syn Łukasz, nawet nie próbujący dorównać ojcu w tej materii),a jednocześnie tak normalny, swojski, „brat łata”, nasz człowiek i co dzisiaj już rzadko spotykane, do bólu szczery, ponad wszystko ceniący prawdę, nawet tę najokrutniejszą. Jak wspomina Łukasz Nowicki: „
Potrafił być niezwykle celny. Bardzo hojny w komplementach, ale też okrutny w sądach”. Do dzisiaj zresztą Łukasz pamięta, że mimo pozornego luzu w podejściu do życia, jego tata nie znosił bylejakości, słabości: „Miałem tendencję do bycia byle jakim, co ojca drażniło. Właśnie ta bylejakość. Jego nie drażniły momenty moich porażek, tylko bylejakość”.
Wybitny aktor, który wymościł sobie miejsce w panteonie największych polskich gwiazd, a jego role w filmach takich jak „Spirala”, „Wielki Szu, „Sztos” czy „Jeszcze nie wieczór” zapisały się w pamięci widzów już na zawsze, bo chociaż nie grał tyle, ile by mógł, to każda jego rola wyznaczała dobre trendy, była jak perła wrzucana do kinowej ruletki, zawsze mocna, odważna, charakterystyczna i przewrotna.
Książka ta więc prowadzi przez losy Nowickiego od lat dzieciństwa, po okres dorastania, czas wyborów zawodowych i relacje damsko-męskie, aż po trudną starość, o której wypowiadał się z pewną akceptacją podszytą goryczą:
„Wszystkie dekady mojego życia, ze względu na intensywność uprawianego zawodu, temperament czy wręcz jego nadmiar i wreszcie głupotę, przebiegły mi w sposób niezauważony [...] Aktor ma to do siebie, że żyje czasem zapożyczonym i zapożyczonymi egzystencjami. Bywa kimś innym. W związku z tym zapomina o sobie, ile ma lat, co go boli. Nie wiem, kiedy przeleciała mi pięćdziesiątka, siedemdziesiątka".
W książce wspominają go najbliżsi z rodziny, znajomi, ludzie którzy zaznaczyli swój udział w jego życiorysie. Syn, Márta Mészáros, Anna Seniuk, Andrzej Grabowski, Jacek Fedorowicz, Krzysztof Zanussi, Marek Kondrat i wielu innych. Milczy ostatnia żona, Anna Nowicka, bo słowa same grzęzną w gardle…To przy jej boku znalazł spokojną, ostatnią przystań.
Trochę brakuje mi w tej biografii poszerzenia wątku przyjaźni z Piotrem Skrzyneckim, a to był ważny kawałek życia bohatera. Zwłaszcza w późniejszym okresie życia, Skrzynecki i przyjacielskie rozmowy z nim, wywarły kolosalne wrażenie i wpływ na postrzeganie rzeczywistości przez Pana Jana. Śmierć przyjaciela wywarła na Nowickim ogromne piętno. Po odejściu szefa Piwnicy pod Baranami pisał do niego listy wydane w książkach „Dwaj Panowie” i „Między Niebem a Ziemią”, próbując się w nich uporać z brakiem, z tęsknotą za kimś dla niego bliskim i ważnym, ze śmiercią. Niby jej zaprzeczał, odsuwał, ale doskonale wiedział od najmłodszych lat, że jest to jedyna stała w życiu. Może zresztą myślał o niej więcej niż mijani ludzie, „pieszczotliwie nazywał ją przemijaniem, żeby nie brzmiała tak surowo i ostatecznie”.
Marek Kondrat na pogrzebie Jana Nowickiego wypowiedział takie słowa:
„Patrząc na nas, Janek powiedziałby: „Nie przesadzajcie z tą żałobą dzisiaj, dlatego, że pod tym uczuciem może niebezpiecznie kryć się pycha, że nas to nigdy w życiu nie spotka. A tak, jak wiemy, się nie stanie”.
To słowa świadomego, pogodzonego z losem człowieka. Bo mimo całego dorobku aktorskiego oraz literackiego, z tej opowieści wyłania się przede wszystkim człowiek z krwi i kości, i to ta rola była aż do samego końca najważniejsza. RECENZJA JEST MOIM AUTORSKIM TEKSTEM. ZAKAZ KOPIOWANIA, POWIELANIA I WYKORZYSTYWANIA CAŁOŚCI LUB CZĘŚCI PUBLIKACJI, BEZ MOJEJ WCZEŚNIEJSZEJ ZGODY. WSZYSTKIE RECENZJE POCHODZĄ ZE STRONY, NA KTÓRĄ ZAPRASZAM: https://www.facebook.com/TatraLang/
„Żyć jak Wielki Szu. Biografia Jana Nowickiego”. Na tę książkę czekałam z ogromną niecierpliwością, bo wiedziałam że będzie to bardzo dobra i obiektywna literatura. Nie mogło być inaczej, skoro autorką jest Beata Biały, dziennikarka, tłumaczka, psycholożka, mająca niesamowite „pióro” do biografii znanych ludzi, a po drugie, bohater taki jak Jan Nowicki, sam w sobie jest już...
więcejOznaczone jako spoiler Pokaż mimo toNie będę ukrywał, że talent Pana Jana odkryłem po obejrzeniu filmu „Wielki Szu”, a to za sprawą jego gry – mimiki, cierpkiego humoru, zaczepnego lekceważenia w głosie. A jeśli dołożymy kwestie dialogowe mamy film doskonały: „Wracaj do domu, póki go jeszcze masz”, „Niech się nazywają złodziejami, byleby nie kradli”, „Pewnie, można tasować i tak… Tylko po takim popisie, kto usiądzie z tobą do gry?” „Jak tak, to tak”, „W pokerze nie ma tajemnic. Są tylko lepsze lub gorsze numery”, „Jedź tak, jakby wszyscy chcieli Cię zabić.” A później okazało się, że tych dobrych ról (w zupełnie innym emploi) było dużo więcej: „Sanatorium pod Klepsydrą”, „Popioły”, „Pan Wołodyjowski”, „Anatomia miłości”, „Magnat”. Chociaż znając Pana Jana, pewnie skwitowałby to przekornie: „E, tam jakie to było aktorstwo, co to jest za zawód. Stolarstwo, to jest dopiero coś”. Ale ja myślę, że tak komentując swoje dokonania, także mamy do czynienia z kreacją aktorską.
Jestem świeżo po lekturze tej biografii i w sumie jestem zadowolony, bo Jan Nowicki został ukazany nie tyle przez pryzmat ról teatralnych czy filmowych, lecz bardziej od czysto ludzkiej strony: stylu życia, jego przyjaźni, romansów, kontaktów z dziećmi, zainteresowań, przywiązania do rodzinnej miejscowości. Jego życiorys nie był mi tak dokładnie znany, toteż czytałem z dużym zaciekawieniem. Z drugiej strony zabrakło mi szczegółowego wykazu wszystkich ról, zwłaszcza teatralnych – załącznik biograficzny jest ciekawie skonstruowany, ale zbyt ogólnikowy. Miło było poczytać opinie przyjaciół Aktora: Anny Seniuk, Andrzeja Grabowskiego, Bartosza Opani czy Muńka Staszczyka. Ich wypowiedzi zostały umiejętnie wplecione w narrację i nie zakłócają lektury. Należne miejsce poświęcono natomiast literackiemu obliczu bohatera niniejszej książki, który w słusznym wieku będąc uznał, że lepiej zrealizuje się jako literat, aniżeli aktor. Coś w tym jest, ja np. bardzo polubiłem Jego listy publikowane w „Przekroju” w latach 1997-2001, a wysyłane do Nieba, wprost do Pana Piotra Skrzyneckiego. W trzech słowach: biografię polecam bardzo.
Nie będę ukrywał, że talent Pana Jana odkryłem po obejrzeniu filmu „Wielki Szu”, a to za sprawą jego gry – mimiki, cierpkiego humoru, zaczepnego lekceważenia w głosie. A jeśli dołożymy kwestie dialogowe mamy film doskonały: „Wracaj do domu, póki go jeszcze masz”, „Niech się nazywają złodziejami, byleby nie kradli”, „Pewnie, można tasować i tak… Tylko po takim popisie, kto...
więcejOznaczone jako spoiler Pokaż mimo toBardzo dobra biografia. Bez upiększeń i owijania w bawełnę.
Bardzo dobra biografia. Bez upiększeń i owijania w bawełnę.
Oznaczone jako spoiler Pokaż mimo toŚwietna Biografia niezwykłego człowieka. Polecam
Świetna Biografia niezwykłego człowieka. Polecam
Oznaczone jako spoiler Pokaż mimo toBardzo rzetelna, różnorodna biografia wybitnej osoby kina polskiego.
Bardzo rzetelna, różnorodna biografia wybitnej osoby kina polskiego.
Oznaczone jako spoiler Pokaż mimo toPo książkę sięgnęłam z sentymentu do miasta rodzinnego, z którego jest Pan Jan. Chciałabym przejrzeć zdjęcia przedwojennego Kowala, tymczasem po wybiorczym przeczytaniu fragmentów wspomnień syna Łukasza czy Munka pochłonęłam biografie w jedna noc. Piękna historia, prawdziwa słodko-gorzka bez zbędnych ozdobników i fałszywego upiększania nie zawsze łatwego życia. Wiele cytatów może być mottem życiowym. Serdecznie polecam zapoznać się z ta niezwykła historią.
Po książkę sięgnęłam z sentymentu do miasta rodzinnego, z którego jest Pan Jan. Chciałabym przejrzeć zdjęcia przedwojennego Kowala, tymczasem po wybiorczym przeczytaniu fragmentów wspomnień syna Łukasza czy Munka pochłonęłam biografie w jedna noc. Piękna historia, prawdziwa słodko-gorzka bez zbędnych ozdobników i fałszywego upiększania nie zawsze łatwego życia. Wiele...
więcejOznaczone jako spoiler Pokaż mimo toKsiążkę dobrze się czyta, zawiera wiele ciekawostek z życia aktora i pisarza. Przeczytałam szybko, chociaż końcówka jakby trochę na siłę.
Książkę dobrze się czyta, zawiera wiele ciekawostek z życia aktora i pisarza. Przeczytałam szybko, chociaż końcówka jakby trochę na siłę.
Oznaczone jako spoiler Pokaż mimo to