O co chodzi w ekumenizmie? Czym jest dialog? Podstawowe idee Vaticanum II pół wieku później

Mija pięćdziesiąt lat od zakończenia obrad Soboru Watykańskiego II - wydarzenia przełomowego i ważnego nie tylko dla rzymskich katolików. Wśród tych ostatnich mówiło się o nowej wiośnie Kościoła, w którym otwarto okna, by wpuścić świeży podmuch Ewangelii odczytywanej z nową wrażliwością. W wielu głowach zaszumiało „młode wino” (por. Dz 2, 13),zachowane przez Dobrego Pasterza „aż do tej pory” (por. J 2, 10). Również inni chrześcijanie mogli w tamtych dniach doświadczyć zmiany duchowego klimatu w relacjach z „papistami”, odzyskującymi braterskie oblicze po wiekach sporów i potępień oraz po latach dystansu wobec rodzącego się ruchu ekumenicznego. Wspomniany sobór zadeklarował i zainicjował, jak wiadomo, szerokie włączenie się Kościoła rzymskokatolickie go w dialog z resztą Chrystusowej ekumeny, a także dowartościował dialog jako taki w szerszym kontekście swoich relacji ze światem. Zgodnie z intuicją papieża Pawła VI przyjazne dialogowanie wspólnoty wierzących z otoczeniem stanowi imitatio Dei, ponieważ Bóg przez Jezusa Chrystusa w Duchu Świętym sam zapoczątkował z nami swoisty „prawdziwy i niewymowny rodzaj rozmowy”1 . Z kolei w ruchu ekumenicznym, obserwowanym wcześniej z nieufnością (a nawet z dezaprobatą, wyrażoną szczególnie dobitnie przez papieża Piusa XI w encyklice Mortalium animos),zgromadzenie soborowe rozpoznało owoc tchnienia łaski Ducha Świętego”2 . W ciągu minionego półwiecza zebraliśmy sporo dobrych owoców tego zwrotu w teologii i praktyce kościelnej, lecz zarazem można było zaobserwować, że same pojęcia „ekumenizmu” oraz „dialogu” bywały też używane w znaczeniach nie zawsze odpowiadających treści, jaką wkładali w nie ojcowie soborowi. Ponadto zarówno w Kościele rzymskokatolickim, jak i w innych Kościołach zdążyły przez ten czas wyrosnąć nowe pokolenia, dla których części idee drogie pokoleniom poprzednim wydają się jałowe, nieadekwatne do wyzwań, jakie niesie rzeczywistość. Miewamy do czynienia z podważaniem sensu ekumenicznego (i dialogicznego) otwarcia przez osoby spragnione radykalizmu oraz jednoznaczności, zaniepokojone chaosem ideowym w łonie kultury zachodniej i niemające cierpliwości do teologii irenicznej. Z drugiej strony część chrześcijan zachowujących pozytywne nastawienie do ekumenizmu doświadcza frustracji w związku ze słabą recepcją owoców dialogu teologicznego w świadomości i życiu Kościołów oraz swoistym zastygnięciem ekumenicznej praktyki na etapie „pokojowego współistnienia”.

ze wstępu