Dziura w niebie

Antonio Ortiz to wybitny malarz i rzeźbiarz. Po rozwodzie zaszył się na trzy lata w swojej willi. Wreszcie spotkał nową muzę młodą modelkę Françoise. Artysta tworzy cykl 22 portretów nowej kochanki. Na otwarcie wystawy w paryskiej Galerii Barba ściągają aktorzy, pisarze, reżyserzy, handlarze dziełami sztuki i arystokraci. Jest to powieść z kluczem i postaci są wzorowane na rzeczywistych osobach z elity artystycznej lat 60-tych. Dodatkowo ważna jest eksperymentalna forma tekstu (strumień świadomości, długie zdania i poszukiwanie formy, którą autor nazywał "miazgą").

Zaczęła się jesień, inna pora roku do tego tekstu zupełnie nie pasuje. Przez sto pierwszych stron trudno było mi przyzwyczaić się do narracji. Zupełnie inna fraza niż dzisiejsza mdława pisanina. I nagle klapka zaskoczyła. Powoli rozpocząłem kosztować. Ważnym jest czas napisania książki. Wiele to nam wytłumaczy. Pobyt w szkole czyli w obozie internowania może, a nawet jest pouczający. Nawet dla współczesnych. Chciałem "Jezioro ..." przeczytać już wcześniej ale jakoś nigdy nie było właściwego czasu. Kiedyś gdy siedziałem w Caffe na Powiślu, tuż obok na półce zobaczyłem niewielką książeczkę Stanisława Dygata. Przeleżała u mnie jeszcze z dwa lata i teraz stało się... Alea iacta est, jak powtarza to bohater opowieści. Teraz powinienem zobaczyć film o tym samym tytule nakręcony wiele lat temu.

Autora wcześniej nie znałem lecz gdzieś z przypisów się dokopałem do tej pozycji. Bardzo wciągająca, choć pisana dialogiem, ale ma to swój urok. Ciekawe spojrzenie na to co by się stało jakby nie stało się coś innego. Podobno to fizyka, ale jakaś dziwna dla inżyniera;) Polecam aby zaburzyć swoją świadomość współczesno-historyczną.

Raptem 165 stron, ale jak zwykle u Konwickiego, nie jest to łatwa lektura. Teraźniejszość - czyli pierwsze godziny po ogłoszeniu Stanu Wojennego mieszają się ze wspomnieniami młodości spędzanej na mitycznej dla autora Wileńszczyźnie. Próby wywiedzenia w pole UB-ków przeplatają z refleksjami dotyczącymi życia erotycznego bohatera: zmarnowanych lub przegapionych szans na miłość. Realność ponurego, zimowego miasta zderza się z surrealizmem wizji, snów, obrazów w głowie, a także z cieniami szwadronów Wielkiego Brata, latających nad Warszawą stalowymi rumakami. A wszystko to w ponurym, pozbawionym nadziei tonie, pełnym świadomości powtarzalności tragicznych doświadczeń pokoleń Polaków. To znakomita książka, uzupełniająca bardziej znane rozliczenia Konwickiego z polskim losem: "Małą Apokalipsę" i "Kompleks polski" . To być może najlepsza literacka próba opisania emocji kraju w końcowej fazie komunizmu... bez wiary w przyszłość, bez poczucia sensu tak systemu, jak i anty-systemu.

Niszczycielskie dla jednostek, ale i dla każdej wspólnoty, myślenie, że ten kto myśli inaczej jest wrogiem i należy go zniszczyć. Tutaj na przykładzie słynnego XV-wiecznego inkwizytora Thomasa de Torquemady, ale czy dziś jest aby na pewno inaczej, czy dziś ta myśl jakkolwiek utraciła na aktualności? Krótkie, gęste.

Po krótkim romansie z komunizmem i akcesji do tzw. "pryszczatych" Konwicki dosyć szybko otrzeźwiał. Jego książki niemiłosiernie kawałkowała cenzura, nie pomogło nawet pisanie powieści fantastycznych adresowanych rzekomo do dzieci ("Zwierzoczłekoupiór"). W roku 1977 Konwicki zaczął pisać w drugim obiegu. Powstały wtedy m.in: „Wschody i zachody księżyca". Ten drugi po „Kalendarzu i klepsydrze” zbeletryzowany pamiętnik zaczął pisać w styczniu 1981 roku. Książka, w związku z wydarzeniami w kraju, jest intymnym zapisem, jego wolnościowych nadziei, sceptycyzmu i wahań od euforii po zmęczenie, od nadziei po przeczucie klęski, obawy i frustrację. Ten niezwykle śmiały pamiętnik, pełen jest ironicznych komentarzy pod adresem Związku Radzieckiego i ówczesnych władz PRL-u oraz rodaków. „Wschody i zachody księżyca” przez znawców literatury uważane są za jedną z najlepszych książek w dorobku pisarza. O tej książce, ukrytej w drugim obiegu przed oczami cenzury, mówiło się, że jest jawnym atakiem na ZSRR. Szokowała odwagą w formułowaniu krytycznych uwag pod adresem lidera bloku państw socjalistycznych, a nade wszystko stwierdzeniem, że za zamach na życie Jana Pawła II odpowiedzialne jest KGB. W czasie trwania karnawału "Solidarności" w notatkach Konwickiego pojawia się ostrożny optymizm i ulga: 🔰„Idee socjalizmu, doktryny komunizmu skompromitowały się na naszych oczach. Mamy wreszcie spokój”. Zapiski zawarte we „Wschodach i zachodach księżyca” dokumentują też reakcję i komentarze pisarza na temat atmosfery panującej w ówczesnej Europie i w Polsce po wprowadzeniu stanu wojennego: 🔰"Słowa nic nie znaczą, zdania nic nie znaczą, przejmujące, dramatyczne sceny nic nie znaczą. Białe strony oszpecone czarnymi robaczkami liter. Życie nic nie znaczy. Śmierć nic nie znaczy. Wstyd pisać w taki czas (stan wojenny – dop. „Aha!”). Trzeba kończyć, ale brakuje puenty." 🔰„Stan wojenny. Pośrodku sytej, nażartej, trochę znarkotyzowanej, rozwydrzonej niebywałym dobrobytem Europy, stan wojenny. Martwe telefony, nieczynne urzędy, rozwiązane związki, stowarzyszenia, instytucje, zamknięte lotniska, odwołana komunikacja dalekobieżna autobusów, zabronione wyjazdy do pobliskich wsi i miasteczek, niemożliwość poruszania się po swoich ulicach. Wszędzie wojsko. Zmarznięte, mrukliwe i biedne jak sto nieszczęść. (...) Władza schwyciła naród za gardło. A naród ścisnął władzy krtań. Obie strony są jednakowo silne albo jednakowo słabe. Nikt nie zwycięży. Jedni drugich pociągną na dno. Matko Boska. Który to raz?” Jest jeszcze niepokój i upadek nadziei oraz krytyczne opinie na temat rodaków. Trafne, ironiczne i po mistrzowsku napisane tak, jak tylko Konwicki potrafił to zrobić: 🔰"Nas uratuje cud. Kolejny realny cud. Polska żyje cudami. Inne kraje potrzebują dla swej egzystencji dobrych granic, rozumnych sojuszów, zdyscyplinowanych społeczeństw, a nam wystarczy przyzwoity cud. Raz na pół wieku solidny cud na pograniczu niecudu. Jeszcze nie wiem, co to będzie. Niesłychany zbieg okoliczności, zdumiewający układ planet albo nagły powiew wichru z głębi kosmosu. Ten cud nakarmi nas boską ektoplazmą na następne pięćdziesiąt lat. A potem zobaczymy". Pisarz bywa zgryźliwy i bezlitosny. Czasem kpi i ironizuje z przypadłości Polaków nie gorzej od Gombrowicza, ale czy nie ma racji? Oceńcie sami czytając poniższe stwierdzenia i mając na uwadze np. trwające przez ostatnie dekady, żenujące zachowania naszych decydentów, którzy z niespożytą energią uprawiają politykę tak, jakby to była zabawa niedorostków w piaskownicy. A co, jeśli do tego infantylnego obsypywania się kulami z piasku, dołączą na serio prawdziwe łachudry ze swoimi skrajnymi -izmami? A co, jeśli to właśnie już teraz się dzieje?: 🔰"Polacy są ślicznym, pełnym wdzięku, inteligentnym narodem, ale narodem infantylnym, podrostkowatym, zatrzymanym w rozwoju w stadium dziecięctwa. Wspaniali Polacy, tak dumni ze swojego polactwa, są dziecinni. Dlatego cierpią na silny kompleks ojca. Polacy marzą o normalnym, dorosłym, odpowiedzialnym mężczyźnie, który by wziął na siebie całą odpowiedzialność za ich dziecinne losy. Polacy tęsknią do ojca, rosłego draba z wąsami, o szorstkich, ale zdecydowanych ruchach. Polacy kochają tatusiów z pasem rzemiennym w ręku, tatusiów gniewnych, ale sprawiedliwych, którzy są szanowani przez wszystkich sąsiadów. (...) Dlatego Polacy nie potrafią żyć bez ojców narodu. Dlatego każda menda w tym kraju drapuje się co rano w wytarte szaty ojca narodu, czyli ojca i rodziciela niedorosłych Polaków. Ale może, w gruncie rzeczy, każdy naród cierpi na podobny kompleks. Nie na kompleks Edypa, lecz na kompleks Stasia, Zbysia czy Wojtka." Tadeusz Konwicki opisywał w utworach swój czas. Mówił ze zgryźliwą ironią, że jego książki są kłótliwe. Miał rację, bo zawsze były polemiką ze współczesnością, a on sam nigdy nie wdzięczył się do czytelników. Przed fałszem chroniły go dystans, wisielczy humor i autoironia. Był nie tylko kronikarzem przeszłości, ale i PRL-u, potrafił uchwycić oraz wnikliwie opisać to, co nas dręczyło, dręczy i będzie jeszcze dręczyć w przyszłości. 🔰"Polacy są najbardziej doświadczonymi niewolnikami w Europie. Dwieście lat już muszą sobie radzić z różnego rodzaju najazdami, rozbiorami, okupacjami. Być może organizm narodowy doszedł już do granicy krytycznej i nie potrafi więcej znosić przeciążeń niewolniczych. Pewne zwierzęta nie chcą żyć w ogrodach zoologicznych. Są nie do uchowania w niewoli. A może naszym przeznaczeniem jest zagłada komunizmu? Może z naszych rąk, z rąk krnąbrnych weteranów niewolnictwa, musi zginąć ta straszliwa odmiana totalitaryzmu." 🔰"Po raz pierwszy w tym stuleciu przestaliśmy irytować swoją obecnością, swoim istnieniem wycwanione mocarstwa zachodnie. Po raz pierwszy okazało się, że nasze życie jest początkiem ich życia, że nasz los jest osnową ich losu. Trochę się zapędziłem. Tak dobrze będzie może kiedyś w przyszłości. Ale przynajmniej przestali mędzić, że nas nie rozumieją. Przestali machać na nas ręką. Przestali wzruszać ze zniecierpliwieniem ramionami. Przestali zmieniać temat. Przestali podkochiwać się w Rosjanach. No, tu znowu przesadziłem. Może nie przestali się podkochiwać, ale przynajmniej uważają, żeby nie zajść w ciążę."

Do przeczytania tej powieści zachęca mnie Krzysztof Masłoń poprzez swoją wspaniałą książkę pod tytułem "Klątwa sprzeczności" o sylwetkach polskich, dwudziestowiecznych pisarzy. Rzeczywiście, "Konopielka" jest wybitną powieścią. Edward Redliński bardzo umiejętnie przedstawia zacofaną cywilizacyjnie wieś we wschodniej Polsce. Okrasza to swoim poczuciem humoru. Świetny język. Akcja dzieje się w okresie Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej, ale odnosi się wrażenie obecności (na pewno mentalnej) w dziewiętnastym stuleciu. Najbliższym dużym miastem jest Białystok, ale o nim tylko się mówi, bo nikt tam nie dociera – wieśniacy żyją w swoim malutkim środowisku. Dużo zamieszania wnosi "uczycielka" z miasta. Wszystko jest ukazane z perspektywy Kaziuka Bartoszewicza.

Kiedy ksiądz Suryn "trzęsąc się po okropnej drodze w niewygodnej najtyczance" zmierza ku klasztorowi "panien urszulanek" w Ludyniu, nie zdaje sobie sprawy z tego, jak znamienna w skutkach dla niego to będzie podróż. I nie chodzi nawet o to, że cieniem na jego duszy kłaść się może przepowiednia pewnej Cyganki brzmiąca "Horbatu polubisz", co jakiś innego rodzaju "smętek wewnętrzny", który "radość wolnego powietrza" i "wolnej ptaszki" zmienia w jakiś wewnętrzny"mąt" duszy, wrzucając go "w orbitę nieznanych zdarzeń", będących źródłem mąk dla serca i umysłu. . "Małe jądro ciemności", które gości gdzieś na dnie duszy jego, pod wpływem zderzenia się z "ponadrzeczywistą rzeczywistością" Matki Joanny od Aniołów rozrasta się, infekując kolejne dni jego pobytu w klasztorze snami pełnymi zmor i walk z samym sobą, robiąc z niego "igraszkę najpotężniejszych sił zła", choć wydaje się początkowo, że teologiczna wiedza i szczera modlitwa to skuteczny oręż w walce z wszelkiej maści demonami. Ale być może najbardziej niebezpieczny demon to ten, który kryje się w nas samych, a u podłoża wszystkiego, co "zgubić potrafi snadnie" każdego, nawet duchownego - leży... MIŁOŚĆ. Bo "człowiek to dziwna ptaszka" jednak... . Pisząc to opowiadanie (które ze względu na swoją objętość można uznać nawet za krótką powieść) czerpał inspirację Iwaszkiewicz z lektury dziejów jezuickiego egzorcysty, który w XVII w. oskarżony został o opętanie zakonnic i matki przełożonej klasztoru Urszulanek w Loudun. Tutaj zamiast Francji mamy Ludyń pod Smoleńskiem, a pod fabułą kryją się elementy autobiograficzne, dotyczące podobno relacji Iwaszkiewicza ze swoją żoną Anną. Pomimo tytułu sugerującego, że literackie światło padać będzie na Matkę Joannę - to ksiądz Suryn jest tutaj postacią, wokół której skupia się obraz tej wewnętrznej walki z siłami zła. Stąd także ta warstwa psychologiczna jest bardzo rozbudowana, a my otrzymujemy obok opisu zdarzeń zapis myśli księdza Suryna, będący rekonstrukcją jego duchowej przemiany, prowadzącej do zaskakującego, pełnego dramatyzmu zakończenia. . Urzekł mnie tutaj klimat, zachwycił literacki język stylizowany na staropolski, ale bardzo przystępny, często też zmuszający, by zatrzymać się nad pojedynczym słowem czy całym wyrażeniem. Jest w tym także nuta humoru, co zdecydowanie przełamuje wspomniany wyżej dramatyzm. Opowiadanie to okazało się także o wiele bardziej wielowarstwowe, niż się początkowo wydawało. Temat opętania to tylko naskórek, pod którym znajdziemy próbę odpowiedzi na pytania odnośnie natury zła, pojęcia prawdy, grzechu, istoty miłości, ofiary, pragnienia wyjątkowości. Bardzo polecam.

Powieść oniryczna, zawieszona między podziemiami cegielni a murem szpitala psychiatrycznego; opuszczonym ewangelickim cmentarzem a budynkiem szkoły. Dziecięcy bohaterowie śladom przeszłości nadają własne znaczenia, symbole. W dorosłości te miejsca zanikają. Giną w pamięci, ale i fizycznie - powstają ogródki działkowe, bloki, wygładzone chodniki i parkingi. I ostatecznie zostajemy z pytaniem - jakie to miało znaczenie, skoro nie zostały żadne ślady? Weiser jest jak dybuk - duch, który przychodzi, by przypominać. Demiurg dziecięcej wyobraźni - sprawca wybuchów, wybawiciel z kłopotów, zabawiacz w czasie nudy. A może go nie ma, może jest tylko wytworem wyobraźni, śladem po narodzie, który zniknął. Cieniem żydowskiego sztetla. Bo i tak ostatecznie nikt o niego nie pyta, nie szuka. Katolicyzm ludowy, pełen niezrozumiałych rytuałów, procesji, szeptanych zaklęć jest równie obcy jak opowieść Dawida. Jedno i drugie to baśń, element rytuału zabawy lub przeszkody, która stoi na drodze do zabawy. Elka jest NIemką i to również nikomu z nich nie przeszkadza. I tu właśnie Huelle dokonuje cudu. Pokazuje wielokulturowość nie jako projekt polityczny, ale jako element dziecięcego świata. Dzieci są tolerancyjne, bo nieobciążone ideologią; nie nadają znaczeń, które przypisują osobom, miejscom dorośli. Jest współpraca, przygoda, czysta zabawa. Czy to jedyna interpretacja tej książki? Nie. Narrator sam myli tropy, podsuwa rozwiązania: jakie znaczenie ma prawda, skoro liczy się tylko mit, baśń. Może nie chodzi o pamięć, ale o odtwarzanie świata i o to, że przeszłość istnieje tylko wtedy, gdy ktoś ją opowiada, tak jak mu się wydaje, że pamięta. Może więc “Weiser Dawidek” to opowieść o znikaniu - miejsc, ludzi, narodów, dzieciństwa. O tym, że rzeczywistość ulatuje, ale opowieść trwa. I może to jest jedyna prawda, na jaką możemy sobie pozwolić. Książka wybitna, wielowarstwowa, metaforyczna; każda warstwa skrywa kolejną, kolejną i kolejną… Lektura obowiązkowa.

Świetna książka fascynującego człowieka. Sięgnąłem po nią, z ciekawości, widząc na okładce nazwisko, które nieodwołalnie kojarzyło mi się z niczym innym jak tylko z... filmem!!! Na początku zastanawiałem się, czy to nie strata czasu, ale w miarę czytania przypominały mi się programy z udziałem Pana Kałużyńskiego. Pamiętam, że wiedza tego człowieka wykraczała poza ramy mojego postrzegania. Słuchałem jego barwnych opowieści o różnych osobach z wielką uwagą. I ciekaw byłemm czy tu będzie podobnie. Gdy przeczytałem kilka pierwszych linijek, zostałem zassany w wir opowieści i już wiedziałem, że nie będzie w tym straty. Książka składa się z różnych felietonów i nie wymusza czytania od pierwszej do ostatniej strony i tak też zrobiłem. W spisie treści skreślałem przeczytane historie i w miarę kończenia się pozycji nieprzeczytanych zwalniałem tempo by książka się nie skończyła, ale jak to w życiu bywa niejednokrotnie co dobre to i musi się skończyć. I tak też się stało. Po przeczytaniu ostatniego elementu, przypomniało mi się, że przecież można sięgnąć po inną i zobowiązuję się, że to zrobię. Polecam każdemu, który potrafi docenić sztukę filmową. Nie mówię o tym chłamie, który teraz jest nagrywany, ale o klasyce, której Pan Zygmunt był niewątpliwie jednym z większych koneserów.

Na okładce powinien widnieć solidny kawał komiśniaka, bo tak trudne i nieprzyjemne do przełknięcia są wydarzenia tamtych dni. Szczepański trzymając się swojej poetyki to pisarski Kolonko - mówi jak jest. A jest miejsce na akcję batalistyczne, na oddanie beznadziei i bezsilności, ale także na nadzieję, nadzieję, której autor nie mógł być pewien w momencie pisania utworu, ale która (jak dzisiaj wiemy) opłaciła się. To zdecydowanie najpolssza jesień, jaką kiedykolwiek widziałem.

Zaczynając czytać nie miałem zielonego pojęcia kim był Stanisław Dygat. Po książkę sięgnąłem trochę z braku laku, skuszony korzystną opinią, gdzie pojawiła się fraza ,,relacje z kobietami”. Lektura opisuje właśnie te pierwsze zażyłości, 20-paroletniego krakowianina w latach 60-tych, który jest sportowcem i architektem zarazem. Prześledzenie życiorysu autora wskazuje wyraźnie, że główna postać jest jego alter ego. Chłopak da się lubić i, pisząc szczerze, mocno się z nim zżyłem. Niektóre historie z jego życia mocno przypominały mi moje perypetie (Jowita, Helena). W zasadzie wielu może się w nim przejrzeć. Któż bowiem z nas nie zauroczył się jakimś przelotnym uśmieszkiem, czułą, epizodyczną sytuacją, z której rozkręciliśmy sobie w głowie cały film, którym jeszcze długo żyliśmy? Narrator jest pierwszoosobowy. Język książki jest w pewnym sensie dwojaki. Z jednej strony mamy tu nieskomplikowane wynurzenia prostego chłopaka z dużą ilością powtórzeń (np. słowem łamaga). Z drugiej strony jego sentymentalizm przechodzi czasem w egzaltację, tak charakterystyczną dla naiwności młodego człowieka. Czasem ta dwojakość robi się nieco niespójna i to chyba jedyna wada. Autor serwuje nam losy osiłka, który czyta najwyżej felietony, a nagle okazuje się, że jest nostalgicznym fanem Remarque’a i Hemingway’a. To książka z której bije młodość. Miałem wrażenie, że bohater próbuje zrozumieć świat, antylogikę kobiet, pytając w nieskończoność ,,O co ci chodzi?”. Pewnie za 10, kilkanaście lat zrozumie, że pewne rzeczy trzeba po prostu przyjmować bez zrozumienia. Matko, jakie to prawdziwe, tak samo jak ukazane lęki i wątpliwości towarzyszące pierwszemu, stałemu związkowi. Na uwagę w książce zasługują też relacje rodzinne, retrospekcje, egzystencjalny i wspomnieniowy charakter przemyśleń. Bardzo, bardzo dobra literatura, choć nie porwało mnie melodramatyczne (filmowe?) zakończenie. Książka przeczytana w ramach wyzwana LC na marzec – przeczytać zekranizowaną książkę. Mocne 8.

książka mi się podobała, ale była męcząca ze względu na słownictwo w niej zawarte (metoda, materializm dialektyczny...). myślę, że raczej nadaje się do studiowania, niż czytania do poduszki. niemniej jednak szukałem książki o komunizmie i ją znalazłem. bardzo ciekawe okazały się rozdziały, w których autor rozjeżdża walcem ptfu... rozlicza z komunizmu swoich kolegów po piórze: Jerzego Andrzejewskiego, Tadeusza Borowskiego, Jerzego Putramenta, Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego. szkoda, że nie oberwało się również Pryszczatej babie - Wisławie Szymborskiej za układanie się z władzą komunistyczną i pisaniu wierszy na zamówienie! nie odnalazłem jednak pełnej definicji "zgniłego zachodu", a szukam jej już nawet w radzieckiej literaturze.

Najbardziej zachwyciło mnie to, że Miłosz za pomocą kilku epitetów potrafi zbudować krajobraz. Wszystko co mogłam to sobie wyobraziłam, czuję się tak, jakbym tam była razem z Tomaszem i innymi bohaterami. Pewnie niemal każdy z nas ma swoją dolinę Issy, miejsce, za którym tęskni. Moja jest akurat podobna do tej Miłosza ze względu na krajobrazy, dlatego tak szybko dolina stała się bliska sercu i głowie. Dojmująco piękne doświadczenie, rozumiem autora i wiem, co chciał utrwalić i powiedzieć czytelnikowi. Dłużyły mi się za to opisy polowań. Może miały na celu dostarczyć wiedzy o Tomaszu i jego moralności? Najważniejsza jest w tym wszystkim i tak dolina, miejsce, a nie bohaterowie, dlatego akcja powieści jest tak wątła, co niektórzy mogą skrytykować. Najpiękniejszy moment książki? O dziwo śmierć jednej z bohaterek, tak naturalna, zwykła i niezaskakująca, w słusznym wieku i - co może zabrzmi dziwnie - zdaje się, że we właściwym czasie. To był jednak inny świat, w którym ludzie byli bliżej spraw ostatecznych.

Tytułowe opowiadanie jest przepiękne i jak najbardziej warte przeczytania; niestety kolejne nie zrobiły na mnie wrażenia, a w niektórych styl po prostu męczył - tak "poszatkowany", pocięty - chyba tego typu styl pasuje mi bardziej w poezji, a prozę wolę konkretniejszą? Albo tematyka mi nie podeszła? Niby doceniam wrażliwość autora, ale w nadmiarze to roztkliwienie i skupienie na sobie np. w "Sobie i Państwu" było męczące. Nie wnikam, ale docenię jeszcze opowiadanie "Bardzo starzy oboje" oraz sam pomysł na "Inkarno" (które jest też sztuka teatralną i jestem przekonana, że na scenie jest rewelacyjne, natomiast jako opowiadanie mnie nie porwało). Polecam koniecznie opowiadanie "Jak być kochaną", reszta według uznania/osobistych preferencji.

Słodko-gorzko... i tak i nie... Najkrótsze komentarze o tej książce. Większość ciekawa, dobrze napisana, z atmosferą, z feelingiem, z akcją, bohaterami. I tylko podejście do polskości się zmieniło. Do świata. Ja to rozumiem, stary jestem, ale dla młodych abstrakcja. Gdyby nie było tyle filozofii patriotycznej, moralności rodem z ubiegłego wieku to opowieść byłaby super. Ja nie neguję jej przesłania, sam taki byłem, ale upłynęło 30 lat i świat się zmienił. Podsumowując: czyta się super, a przekaz jest świadectwem lat 90-tych.

Pierwsza wojna światowa, Galicja. Tytułowa austeria należąca do żyda Taga, staje się pewnym symbolicznym przystankiem, okrętem - Arką Noego, na którym spotykają się rozmaici, uciekający przed posuwającym się frontem ludzie. Jak to zwykle bywa w powieściach o monarchii austro-węgierskiej, mamy tutaj całą mozaikę rozmaitych postaci i kultur. Są oczywiście żydzi, ale pojawiają się również chasydzi, węgierski huzar, katolicki ksiądz, są także Rusini. Całe c.k. państwo, cały świat zostaje zamknięty w ścianach karczmy. No i pojawiają się problemy, w końcu jest wojna. Wracają demony przeszłości, lęk o teraźniejszość, pojawiają się pytania co robić, jak zachowają się Kozacy, a w końcu widać też już łunę nad miastem. Stryjkowski dobrze pokazuje dylematy, które pokazują się w chwili zagrożenia - zostać czy uciekać? A przecież każdy ma swoją metodę, jedni się modlą, drudzy szukają bardziej ofensywnych rozwiązań, inni bardziej opierają się na swoich doświadczeniach z Rosjanami. Podobała mi się ta galeria rozmaitych postaci, kobiet i mężczyzn, to co się rozgrywa między nimi, miłość, śmierć, romans, przyjaźń. Wszystko jeszcze podlane dość klimatycznym biblijno-hebrajskim sosem, który akurat w tym otoczeniu pasował do głównego dania.

Interesujące eseje z 1975 r., zawierające etyczne credo Jana Józefa Szczepańskiego (rocznik nie byle jaki– 1919),jednego z lepszych polskich pisarzy, ostatniego prezesa Związku Literatów Polskich, zlikwidowanego przez Spawacza w stanie wojennym. Najciekawszy wydaje się tekst „W służbie wielkiego armatora” – czyli Ojczyzny (dziś już nie da się nie dodać: i Synczyzny z Córczyzną). Opisując zbiorowy portret swego pokolenia, Autor wspomina niby rzecz oczywistą, ale jakże gorzką w kontekście tego wszystkiego, co już czekało za progiem dorosłości i trwało aż do wieku mocno dojrzałego. „Dwadzieścia lat bez garbu owej wyjątkowości narodowego losu – bez piętna przekleństwa i świętości, w przekonaniu że już za nami cała ta atmosfera pokuty i misji, anielstwa i diabelstwa, infantylizmu i wzniosłości, które z historii naszej uczyniły rodzaj misterium – patetycznego i (jakeśmy to chyba odczuwali) nieco histerycznego zarazem”. „Byliśmy pierwszym normalnym, zdrowym psychicznie pokoleniem Polaków od paru stuleci. Więc i sztandary nasze musiały być inne. Inne gesty. Inny styl gry na dziejowej scenie”. „Stąd zapewne Conrad. Ledwo zauważany dotychczas - jeden z klasyków w bibliotece. (…) I nagle odkrycie: aktualniejszy niż wszyscy. Jak gdyby czekał na ten czas, żeby wyznaczyć nam kurs na mapie”. Chodzi oczywiście o etykę wierności - sobie i zasadom - która wyznawało i generalnie jednak zachowało pokolenie Szczepańskiego. Autor nigdy się w Peerelii nie zeszmacił, wręcz przeciwnie – pamiętam go jako autorytet i nie byle jaka osobowość. I pamiętam też jego niewielkie, wstrząsające opowiadanie „Buty” – o wymordowaniu ”na zimno” przez AK oddziałku azerskich kolaborantów, którzy nie chcieli już walczyć po stronie Niemców, a tylko przeżyć, i przyłączyli się do partyzantki. Było ono jednym z pierwszych (1956),a raczej nielicznych, tekstów o tym, co naprawdę się działo podczas wojny, a nie kolejną malowanką dla grzecznych przedszkolaków na rocznicową akademię wypichconą. Mam zaś problem z tekstem z tego zbioru o o. Maksymilianie Kolbe. Jego czyn był heroiczny, jak żadne inne samobójstwo, bo także i w tych kategoriach można rozpatrywać to, co uczynił w tamtym antyświecie – samobójstwa, aby Inny przeżył. Istotę obozu Autor ujmuje w kilku mistrzowskich zdaniach: „Obozy koncentracyjne służyły nie tylko represji i eksterminacji +elementów niepożądanych+. Ich zadaniem było między innymi wskazanie fikcyjności etyki ludzkiego braterstwa – zasady podważającej najoczywiściej roszczenia rasowego elitaryzmu. Podludzie powinni byli ginąć wdeptywani w błoto jak robaki – masowo, lecz samotnie, anonimowo, bez godności należnej ofiarniczemu cierpieniu, w upodleniu i hańbie, o ile możności przykładając się sami do własnej zagłady”. „Stąd szczególna pogarda, z jaką odnosili się do wszelkich głosicieli humanitaryzmu. Intelektualiści, księża, przedstawiciele doktryn politycznych, opartych na założeniach uniwersalizmu, poddawani byli w obozach specjalnemu reżimowi poniżeń. Bo to była próba prawdy. +I gdzie wasza ludzkość? Gdzie się podziała, kiedy skaczecie sobie do gardeł o skórkę chleba, kiedy na rozkaz kapo okładacie się kijami?+ W pewnym sensie obozy koncentracyjne były fragmentem ostatecznej światopoglądowej debaty”. „Kosztem dobrowolnej ofiary z życia, złożonej przez jednego człowieka, ocalony został drugi człowiek. Obcy. Niepowiązany ze swym wybawcą innymi więzami, jak tylko więzy ludzkiego braterstwa. Abstrakcyjne hasło ludzkości odzyskiwało widomą treść. Życie okupione śmiercią znów nabierało ceny”. Ale była i druga strona zakonnika (przed wojną nawet pierwsza): nienawiść do Innych. Owszem, Szczepański tego nie ukrywa: „Klerykalne fobie, antysemityzm, system podejrzeń, wiodący do upatrywania szatańskiego spisku w manifestacjach każdego odmiennego stanowiska”. I tylko pytanie, czy dlatego nie pisał o tym moralnym brudzie mocniej czyli prawdziwie, bo byłaby to tzw. „woda na młyn komuny” (świetnie taki mechanizm pamiętam)? Autorowi być może udziela się coś z tej postawy, za to we mnie niestety ma wielkiej wyrozumiałości wobec tamtej postawy Świętego (a czytałem teksty „Małego Dziennika”, ohydnego, prostackiego, szczującego brukowca),czyli kogoś, kto „krzyż miał na piersi a nienawiść w sercu” - nawet po jego wielkim czynie z Auschwitz. Z kolei tekst o bandzie Mansona niczym nie zachwycił, zwłaszcza że Autor podjął chyba zbyt łatwą próbę zrozumienia i wytłumaczenia tego zjawiska, bo chyba nie fenomenu. I tylko dziwne, że tak głęboki umysł podsumował swe wywody w tak płytki sposób: „Pierwszym jednak warunkiem umożliwiającym Chrystusowi-diabłu połów dusz był klimat intelektualny i moralny młodzieżowej rewolucji lat 60. Klimat protestu przeciw wynaturzeniom cywilizacji, identyfikowanym z każdą postacią oficjalnego autorytetu”. Wszystko jest napisane wspaniałym językiem, który najlepiej byłoby określić mianem przedwojennego, w najlepszym tego słowa rozumieniu. J.J. Szczepańskiego znałem jako wybitnego moralistę. Z tym większym, niekoniecznie miłym, zaskoczeniem było dla mnie posłowie Naczelnego Moralizatora RP (różnica obu pojęć oczywista) Jego Najwyższej Przemądrzałości Krzysztofa Zanuddziego. ”Konrad nie chce zejść ze sceny” – tematem sztuki Jerzego Zawieyskiego sprzed lat nie był wprawdzie Wielki Reżyser (ostatni dobry film nakręcił kilka dobrych dekad temu),ale mógłby być. A nawet powinien…

Czytelniczka Iwona tak dokładnie i ciekawie opisała fabułę, że dodam tylko kilka osobistych refleksji. Formalnym wymogiem przyjemności z lektury jest upodobanie do stylizacji na staropolski jeżyk szlachecki ,co Brandys robi z wielką maestrią. Natomiast treść w dużej mierze oparta jest na roztrząsaniu polskiej mentalności, zawirowań historyczno -ideowych i romantycznych porywów duszy bohaterów co tez trzeba lubić. Ale dramatyzm zdarzeń łagodzi sarkazm i ironia a także świadomość, że piszący listy w jakiejś mierze kreują swój wizerunek więc i w jakimś stopniu konfabulują. I właśnie to zastanawianie się nad tym co odpowiadało rzeczywistości zewnętrznej a co tylko było rzeczywistością wewnętrzną bohaterów było dla mnie najciekawszą zabawą . odczytywania" Wariacji pocztowych"

Nie zaczynam ( na razie ) od znanych utworów S. Mrożka. To raczej dla osób, które jeszcze nie znają autora. Są takie ? Polska pod koniec lat 90-tych. Zbiór felietonów, pisanych w stylu autora z ironią i satyrycznym podejściem do różnych tematów. Niektóre zmuszają do refleksji. Jak to bywa w zbiorach, reprezentują różny poziom, ale jeśli chodzi o autora nie ma to znaczenia, bo : " Lepsze jest wrogiem gorszego " Polecam.