Małe listy

W "Mojej walce" Kansugard zaczytywał się w "Dzienniku" Gombrowicza i wielokrotnie zachwycał się jego stylem i refleksjami. Postanowiłem sięgnąć po lekturę i wyrobić sobie własne zdanie. Już dawno temu czytałem "Dziennik 1954" Tyrmanda, ale widzę z perspektywy lat jaki był trywialny w porównaniu z tym Gombrowicza. Przebywający na emigracji w Argentynie pisarz pokusił się o niesamowite i celne refleksje na temat literatury, poezji, Polski, cech narodowych, różnorakich pułapek. Jego krytyka jest bardzo celna, ponadczasowa i poparta znakomitymi argumentami. Podpisuję się obiema rękami pod refleksje o poetach, Mickiewiczu czy Sienkiewiczu. Przez cały czas czytania miałem wrażenie, że przemawia do mnie człowiek świadomy, inteligentny, znakomicie operujący językiem. To była osobowość. Jego rozliczenie z Polską po tylu latach ani trochę nie straciło na aktualności, wręcz przeciwnie. Wydaje mi się, że Gombrowicz załamałby się kompletnie nad kondycją dzisiejszego społeczeństwa. Koniecznie muszę przeczytać kolejne części.

Dowiedziałem się o istnieniu tej książki, przebywając w hodowli pstrąga, gdy z jednej z półek ściągnąłem lekturę o historii śledzia. Zamieszczono w niej fragment ze ,,Zdarzeń...", który zaintrygował mnie nie mniej niż ta śledziowa ekspozytura na hodowli ryby słodkowodnej. Mimo, że oba opowiadania rozpoczynają się od podobnej sceny, a więc pasażera wspominającego wyruszenie na pokładzie statku w przestwór oceanu, to jednak dalszy bieg rzeczy czyni je zupełnie odmiennymi, przede wszystkim ze względu na zakres przestrzeni, w jakiej się odgrywają. ,,Przygody" są bowiem opowiadaniem o wyraźnie awanturniczym charakterze, z tak charakterystycznym dla twórczości Gombrowicza ukazaniem, jak bohaterowie wkładają ogromne nakłady sił w czynności absurdalne o skutkach tyleż bezsensownych co błahych. Bohater, z racji rzeczonej podróży występuje jednak w rozmaitych lokacjach geograficznych. ,,Zdarzenia na brygu Banbury" są pod względem miejsca bardziej statyczne, co jednak zmusza bohatera do interakcji z grupą, która hołduje odmiennej formie. Bardzo sugestywnie ukazuje autor konflikt pomiędzy instynktem a kulturą. Po przeczytaniu tego dzieła, warto zapoznać się z bystrymi obserwacjami, zawartymi przez K. A. Grimstada w artykule pt. ,,Co zdarzyło się na brygu Banbury? Gombrowicz, erotyka i prowokacja kultury". Czytając, momentami po prostu wybuchałem śmiechem, jednocześnie trwając w ciekawości toku wydarzeń. Polecam, szczególnie jednak fanom twórczości Gombrowicza.

Ten, kto chwali zagraniczną awangardę literacką, a nie czyta Białoszewskiego, ten trąba. Autor ten włada słowem doskonale, bawi się nim frywolnie, zupełnie bez skrupułów czy strachu przed krytykami. Szumy, zlepy, ciągi jest tego świetnym przykładem i dla osób zainteresowanych tym, jak można pisać, może być świetna inspiracją. O ile dobrze pamiętam, to Białoszewski jest czytany w szkole, w ramach lektur. Ale tylko jego wiersze, które zresztą wtedy pokochałam. Nawiasem mówiąc, książka z wyborem jego poezji była pierwszą, jaką kupiłam za własne pieniądze. Natomiast piąty tom serii z dziełami wybranymi Mirona Białoszewskiego, to proza i jest dokładnie tym, na co wskazuje tytuł. Są to krótkie, albo bardzo krótkie teksty z codzienności autora. Czasami wspomnienia z podróży do Paryża, czy powojennej Warszawy. Czasami opisywał sny, spotkania towarzyskie, spacery, historie innych ludzi. Ogólnie miszmasz przeróżny w formie. Dosłownie szumy, zlepy, ciągi. 🕸️ Migawki z życia Lekkie są te tekściki, zupełnie nie obciążające, migawki z życia literata. To jest ich wielka zaleta. Nawet jeśli są o “zwykłej” codzienności, to nie w zwykły sposób. Wczesna wiosna w lutym, zgubione w wychodku klucze, współlokator na stancji, ogólnie życie w ciasnych pokojach, spacery po Warszawie, zlecenia zarobkowe, wszystko i chciałoby się powiedzieć “nic”, ale Białoszewski to jest jednak coś. Forma jego pisarstwa kształtuje treść. Autor używa bardzo krótkich zdań, często nawet są to pojedyncze wyrazy, czasem powtarzane. Do tego te zdania wydają się trochę wyrwane z kontekstu, nie są precyzyjne tylko bardzo kontekstowe. Jednocześnie wszystko jest zrozumiałe, proste, oczywiste. Na tym polega geniusz Białoszewskiego, że pisząc o przyziemności, wznosi się ponad nią. Zaklina czytelnika, oczarowuje. Czasami mami i zwodzi. Ach ten Miron! Białoszewski to jeden z najoryginalniej piszących autorów, jakich poznałam. Nie sili się na “piękną” rozbudowaną w zdania wielokrotnie złożone polszczyznę. Jest sobą, pisze po swojemu i należy to doceniać. I czytać! Czytać, żeby nie poszedł w zapomnienie.

Ciężka lektura, do której trzeba dojrzeć. Cytaty z dzieł filozoficznych, 'strumień myśli' nie zawsze łączący się w logiczną całość. Miałam parę prób i choć uwielbiam opowiadania Mrożka, to jego dzienniki są zupełnie innym doświadczeniem. Owszem, autor często błyszczy swoim niepowtarzalnym humorem i abstrakcyjnym myśleniem. Dziennik przede wszystkim ukazuje człowieka zmagającego się z kryzysem, być może nawet depresją. Do niektórych przemyśleń należy podejść z dystansem, inaczej Mrożek ściągnie nas w dół i wprawi w przygnębienie, a wręcz apatię.

Jak rozczłonkować nudę na czynniki pierwsze? Bursa w pełnej krasie. Mamy kata, kadłubki i cięcia. Kilka wieczorów pod znakiem trupa, który pojawia się i znika. Kto nie przelewał czasu przez wąwozy swoich palców, znikając w zbrodniczych planach zabicia egzystencjalnych rozterek? Może nie każdy, choć te stany są wszystkim nieobce. Widać, że proza Bursy lekko niedokończona ale pióro autora, choć mowa o trupie; wiecznie żyjące i wyjątkowe. Warto przeczytać.

Bez wątpienia Mrożek wielkim pisarzem był. Jednak lepiej mi się czytało o Mrożku, niż samego Mrożka. "Wybór opowiadań" zawiera w sobie utwory z "Półpancerzy praktycznych", "Słonia", "Monizy Clavier" i "Dwóch listów". Im wcześniejsze, tym zabawniejsze i ciekawsze. Mrożek pisze bardzo nierówno. Niektóre opowiadania łykałem na raz, inne męczyłem. Niewątpliwie jednak inteligencji odmówić mu nie można. Mrożek gra formą, bardzo jest w tym podobny do Gombrowicza, tyle że bardziej od niego przystępny i przyjemniejszy w odbiorze.

Młyn do mielenia rakiet. Muszę to zanotować, bo zapomnę. Wzruszająca, bardzo głęboka. Cudowna. Bardzo, bardzo wielowarstwowa. Nie wiem, czy uda mi się do niej kiedyś wrócić, może za 20 lat; to by było nawet dobre, spojrzeć na nich ponownie tak bardzo inaczej. Jestem pod tak ogromnym wrażeniem, że to w zasadzie powieść. Piękne to jest.

Książka jest szczera i dużo mówi o młodym Witkiewiczu. Nawet jeśli to groteska, on chyba naprawdę tak czuł i myślał. Nie ma tu pozerstwa jak w niektórych poźniejszych jego powiesciach, nie mówiąc o dramatach. Fragmenty o Tymbeuszu, baronie i księciu Nevermore po prostu boskie. Malinowski wyraźnie imponował mu ogromną duscypliną wewnętrzną; był zupełnie inaczej wychowywany. Zresztą był erotomanem jeszcze większym niż Bunguś. Autor śwetnie odmalowuje postaci kobiet jak pani Akne i zwłaszcza Angelika. Wstęp lepiej przeczytać już po zakończeniu powieści, dla świeżego odbioru. Dla fanów Tatr i bohemskich klimatów tamtej epoki...

przeczytane wszystkie dramaty. ciekawe doświadczenie. czytając doznawałam wielu uczuć - od szoku po rozbawienie i dezorientację. trzeba bardzo uważać, by przy czytaniu nie odbierać dramatu dosłownie. Różewicz stosował tu częsty chwyt polegający na zaskoczeniu odbiorcy. Bardzo szybko i przyjemnie mi się to czytało. polecam

Miron B. jest mi bliski. I nawet nie literacko, bo z jego twórczości znam tylko „Pamiętnik…” i „Karuzelę z madonnami”, a tę ostatnią tylko dzięki temu, że śpiewała ją Ewa Demarczyk. „Tajny dziennik” przeczytałam dziesięć lat temu i mimo tego upływu czasu tkwi we mnie ta Białoszewszczyzna. Samo życie twórcy, który potrafił patrzeć na świat bez różowych okularów i według mnie trafnie komentować rzeczywistość, pozwoliło spojrzeć na wiele spraw z zupełnie innej perspektywy. I to jego, Mirona patrzenie na świat i bycie w tym świecie uświadomiło mi i ciągle uświadamia jak wiele we mnie samej jest myślenia po Białoszewskiemu. Ten dziennik jest dla mnie jedną z ważniejszych książek, a Miron tym samym jedną z ważniejszych postaci świata literatury. Dzięki tym wspomnieniom poznałam też rodzinę Sobolewskich, w wersji udomowionej, z małą wtedy Justynką i jeszcze bez Celi.

książka mi się podobała, ale była męcząca ze względu na słownictwo w niej zawarte (metoda, materializm dialektyczny...). myślę, że raczej nadaje się do studiowania, niż czytania do poduszki. niemniej jednak szukałem książki o komunizmie i ją znalazłem. bardzo ciekawe okazały się rozdziały, w których autor rozjeżdża walcem ptfu... rozlicza z komunizmu swoich kolegów po piórze: Jerzego Andrzejewskiego, Tadeusza Borowskiego, Jerzego Putramenta, Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego. szkoda, że nie oberwało się również Pryszczatej babie - Wisławie Szymborskiej za układanie się z władzą komunistyczną i pisaniu wierszy na zamówienie! nie odnalazłem jednak pełnej definicji "zgniłego zachodu", a szukam jej już nawet w radzieckiej literaturze.

Nie mógłbym dzisiaj stwierdzić, że odczuwam niedosyt dziwności. Postawienie tezy o moich logicznie uporządkowanych wrażeniach, wydałoby się nieuzasadnione i bardzo karkołomne. Bo jak znaleźć logikę w sztucznych jaźniach wytworzonych przez Stanisława Ignacego Witkiewicza? W jaki sposób podejść do karykatur uczuć w zdeformowanym świecie jego dramatów? Po co interesować się perwersyjnie uprawianą sztuką, pełną "fazdrygulstwa i gnypalstwa"? Otóż po to, aby bawić się zanarchizowanymi myślami, z wręcz koronkowo wykończoną projekcją innego wymiaru istnienia. Żeby domacać się ciemnych punktów na naszych własnych i niezbadanych duszach. Aby szukać dojrzałości w próbach dalekowzrocznego postrzegania tego, co nas otacza. Wreszcie być może dlatego, żeby samemu odkrywać i analizować metafizyczny i psychiczny ekshibicjonizm pisarza, któremu towarzyszył twórczy obłęd. Ujęła mnie dialektyka, dzięki której jestem nieco dalej od tego aby zwariować, a o wiele bliżej od zrozumienia istnienia. Udał mu się ten humbug. Dobrze mu wyszło ordynarne odkrywanie prawd, które na koniec stają się banalnie proste. Z rozreklamowanych odczuć zrobił myślowe eksperymenty i przerobił je finalnie na zupełną blagę. To wszystko jest w błyskotliwym stylu Witkiewicza. Na tym polega wielkość jego twórczości. Na metafizycznych stylizacjach codziennych ludzkich problemów. Lubię dokopywać się do esencji nonszalanckich tekstów tego "zakopiańskiego zagwazdrańca". Odczuwam rozkosz z usprawiedliwiania przez niego obrzydliwego bytu, jaki jest naszym obowiązkiem na ziemskim padole. Jednocześnie bardzo sobie cenię umiejętność Witkacego w doszukiwaniu się sensu w ogólnej kompozycji jaką jest życie. Czy to stanowi fragment jego swobodnej "Czystej formy", tego nie wiem. W każdym razie mam ogromny szacunek do tak abstrakcyjnych konstrukcji myślowych. Podczas lektury dramatów Witkiewicza, czułem się czasami jak psychicznie gwałcony przez jego degrengoladę. Jednak to, co może się wydać moralnym upadkiem, jest próbą uwypuklenia przestróg dla ludzkości poprzez czysty nonsens. Tonięcie w wątpliwościach bywa dobrą okazją do lepszego poznania naszych ludzkich ziemskich powłok. Tak się chociażby dzieje w krótkim intermezzo, jakim jest nawiązanie do wyspiańskich elementów w "Szewcach". Ten chocholi łącznik pomiędzy odmiennymi światami dwóch pisarzy, stanowi spotęgowane do ostatnich granic ostrzeżenie przed spuszczonymi z łańcucha pożądaniem i żalem. To wstawka osiągająca wieszcze wymiary, którą sam autor mógłby nazwać szkorbutem społeczeństwa. Stanisław Ignacy Witkiewicz posiadał niezmiernie otwarty umysł na wszelkie formy myślenia. Bardzo mu tego zazdroszczę i zamierzam się wiele nauczyć, mierząc się z jego literaturą. Dyskusje o roli sztuki, przeświecające przez odkrywane przeze mnie dzieła, przeplatały się z głębinami istnienia, których geometria stanowi nieporównywalny z czymś innym majstersztyk. Nasz widzialny świat jest niczym przy ogromie witkiewiczowskich gmachów, wzniesionych przy okazji odkrywania lekarstwa na choroby ludzkości. W mojej głowie na zawsze pozostanie ten metafizyczny geniusz, którego przykłady odczułem podczas ostatnich kilku dni.

Zaletą tej jakże cennej w PRL książki sprzed 40 niemal lat jest.... brak Gombrowicza. Są tylko - a może raczej: aż - opinie o nim i o jego rodzinie czy środowisku, czasem całkowicie rozbieżne. Szkoda tylko, że Wielce Szanowna Autorka w kolejnych swych wytworach zarzuciła zasadę oświetlania opisywanej przez siebie postaci z rożnych punktów widzenia. I uznała się za władną do wydawania jednoznacznych wyroków w stylu sądu polowego: bez prawa do odwołania, za to z natychmiastową egzekucją, nie czekając nawet świtu....

Lubię wkraczać w świat Bruno Schulza. Tam nic nie jest dosłowne, a finezja słów tańczy na stronach jego dzieł niczym niekończąca się metafora. Obcowanie z tajemniczym przesłaniem jego tekstów jest czasem trochę mroczne, ale też i kojące. „Sanatorium…” podobnie jak „Sklepy cynamonowe” mają tego samego narratora, jednak Józef nie jest już dzieckiem, a dorosłym młodzieńcem poszukującym prawdy o życiu człowieka, przemijaniu i śmierci. W opowiadaniach tych nie znajdziecie konkretnej fabuły, ale sieć powiązanych za sobą wątków, które są dla głównego bohatera powrotem do wspomnieć z dzieciństwa, kiedy najważniejszą dla niego postacią był ojciec. Odwiedza go w Sanatorium pod klepsydrą, gdzie czas płynie inaczej, a śmierć się cofa. Wszystko jednak odbywa się poza rzeczywistym czasem, w którym wydarzenia tak jak ich bohaterowie ulegają ciągłym przemianom, a wszechobecny oniryzm powoduje, że wszelkie granice zacierają się tworząc obraz z pogranicza snu. Schulz za pomocą symboli zastanawia się nad upływem czasu i śmiercią. Wraca myślami do swojego rodzinnego miasteczka Drohobycz, które jawi się jako chaos świata, w centrum którego znajduje się jego dom. Tam zachodzą wszystkie ważne zjawiska, które kształtują bohatera. Mamy płynne przejścia miedzy zdarzeniami, które układają się w jedną układankę dającą odpowiedzi na pytania, których poszukuje. Codzienność urasta do rangi mitu, gdzie zwykłe czynności naznaczone są fantastyką i wytłumaczeniem szerszych zjawisk i procesów. Jak to mówią, w każdym szaleństwie jest metoda. Tak i tutaj Bruno Schulz nadał swej wizji kształt i znaczenie, by pewne prawdy oswoić i zrozumieć sens istnienia tworząc przy tym naprawdę dobrą literaturę.

Najbardziej zachwyciło mnie to, że Miłosz za pomocą kilku epitetów potrafi zbudować krajobraz. Wszystko co mogłam to sobie wyobraziłam, czuję się tak, jakbym tam była razem z Tomaszem i innymi bohaterami. Pewnie niemal każdy z nas ma swoją dolinę Issy, miejsce, za którym tęskni. Moja jest akurat podobna do tej Miłosza ze względu na krajobrazy, dlatego tak szybko dolina stała się bliska sercu i głowie. Dojmująco piękne doświadczenie, rozumiem autora i wiem, co chciał utrwalić i powiedzieć czytelnikowi. Dłużyły mi się za to opisy polowań. Może miały na celu dostarczyć wiedzy o Tomaszu i jego moralności? Najważniejsza jest w tym wszystkim i tak dolina, miejsce, a nie bohaterowie, dlatego akcja powieści jest tak wątła, co niektórzy mogą skrytykować. Najpiękniejszy moment książki? O dziwo śmierć jednej z bohaterek, tak naturalna, zwykła i niezaskakująca, w słusznym wieku i - co może zabrzmi dziwnie - zdaje się, że we właściwym czasie. To był jednak inny świat, w którym ludzie byli bliżej spraw ostatecznych.

Boy Żeleński zabiera nas w podróż do Krakowa, który różni się od obecnie nam znanego – mekki turystów. Z jego historii wyłania się obraz miasta niezbyt wielkiego, na początku skostniałego, spróchniałego i na naszych oczach, w ślad za kolejnymi anegdotami, odradzającego się i pożytkującego energię ludzi zamieszkujących w tamtych czasach byłą stolicę, ludzi, którzy na stale zapisali się w kanonie polskich wielkich osobistości. W zbiorze przeczytamy więc o nieśmiertelnym „Czasie", Zielonym Baloniku, poznamy kulisy Przybyszewskiego i jego „dzieci szatana", zaśmiejemy się z opowiastek o malarzach, dramaturgach i poetach, których znamy dzisiaj z podręczników, wystaw, spektakli i wielu innych. Boy Żeleński zabrał mnie w podróż pełną papierosowego dymu, alkoholu, ale przede wszystkim fantazji, humoru, dobrotliwej ironii i witalizmu tryskającego z każdej pojedynczej kartki.

Głównie w odniesieniu do opowiadania Znaki i symbole, bardzo ogólnie. Nabokov, jak żaden inny pisarz potrafi oddać trudną sytuację, w której znajduje się osoba w psychicznym kryzysie. Robi to w sposób wirtuozerski i wieloaspektowy m.in. dlatego, że sytuację tę uchwyca zarówno z tej solipsystyczno - idiosynkratycznej perspektywy cierpiącej, chorej jednostki, jak i - perspektywy jej bliskich - na których także odbija się stan chorego. Może okazuje się on tutaj także powodem do rewizji dotychczas zaniedbanych więzów rodzinnych. Błyszczące od piękna i przenikliwe teksty. Poezja w prozie.

Mała stabilizacja. Może zadławić. Może być ukojeniem. Po różnych życiowych doświadczeniach już nie jestem pewna co lepsze/gorsze. A może jestem? Niech każdy wyciągnie własne wnioski. A ja bardzo polecam spektakl Teatru Telewizji (zrealizowany na podstawie tej sztuki) z fantastyczną rolą Zofii Kucówny.

Szczerze przyznam, że przeczytałam tylko wiersze - w ramach mojego postanowienia "czytać więcej poezji". Ale na pewno do twórczości Bursy jeszcze wrócę, bo wywołała we mnie dużo emocji. Nie wszystkie wiersze do mnie trafiły, ale w wielu znalazłam choćby fragmenty, które zrobiły na mnie ogromne wrażenie. I które o wiele bardziej nadają się na warte zapamiętania cytaty i maksymy niż te tekściki kopiowane i masowo udostępniane teraz w social media. Książkę miałam z biblioteki, ale chciałabym ją kupić i trzymać w domu, żeby móc do niej wracać i dalej odkrywać.

Książkę kupiłam z drugiej ręki za pięć złotych. Nie miałam wobec niej żadnych oczekiwań, ot kojarzyłam Boya. Z lektury wychodzę oniemiała z wrażenia i zafascynowana jego osobą. Uwielbiam taki sposób pisania - ożywczy, błyskotliwy, pełen dystansu i celnej metafory. W jego felietonach można wyczuć, że miał ogromny warsztat językowy i niebywałą czułość do słowa. Imponujące jest to jak lekkim piórem pisał o trudnych tematach wprowadzając je do publicystyki tamtych czasów. Teksty społeczne zdają mi się niebywale aktualne i ciekawe. O ironio, 100 lat później zmagamy się z tymi samymi problemami. Wspaniały, literacki obraz naszej narodowej histerii. Najcenniejsze wydają mi się felietony około-literackie. Wychodzę z ich lektur, z nowymi inspiracjami czytelniczymi i teatralnymi. „Reflektorem w mrok” z pewnością zostawiam w mojej biblioteczce i wyruszam na dalsze poszukiwania jego tekstów. Ależ to było ożywcze!