Feynmana wykłady z fizyki - Tom 2, część 1 - Elektryczność i magnetyzm, elektrodynamika

Klasyka gatunku. Podręcznik dla osób mających już pewne podstawy z teorii pola, gdyż podręczniki Landaua cechują się wieloma "skrótami myślowymi" i banalnymi wówczas dla Niego przekształceniami, która dla czytelnika niekoniecznie muszą być tak proste i oczywiste ;)

"Charakter praw fizycznych" to zapis wykładów, jakich Feynman udzielił w latach 60., a które nagrane zostały przez BBC. Warto więc mieć na uwadze, że przeczytanie ich jest ledwie namiastką, bo urok Feynmana i sposób opowiadania o fizycznych zjawiskach w tekście nie ma pełnego wyrazu. Tak czy inaczej, opublikowane wykłady są adresowane dla osób, które chcą zrozumieć prawa fizyki, ale dopiero zaczynają swoje poszukiwania. Przeznaczone zostały dla ludzi, nie znających matematyki, stąd próby Feynmana wyjaśnienia zagadnień w sposób alegoryczny, obrazowy. Samą pozycję trudno polecić pod kątem wartości popularyzatorskich. Feynman raczej usiłował w wykładach przybliżyć jak działa nauka w ogóle, jak pracują fizycy, ale nie zagłębiając się w szczegóły, które słuchaczy mogłyby odstraszyć. Stąd "Charakter praw fizycznych" jest bardziej interesujące pod kątem przemyśleń samego noblisty, jego refleksji i prognoz związanych z przyszłością nauki. Warto przeczytać dla samego autora, błyskotliwości jego myśli; nawet jeśli czytelnik jest już w temacie fizyki bardziej obyty.

Nie nachodziły mnie optymistyczne myśli podczas czytania tego naukowego dzieła. Każda strona odkrywała tajemnice i niemalże każda strona zadawała mi pytanie "Co ja czytam? Co ja pacze?" Mimo to nie mogłam się oderwać i czytałam, i oglądałam te wzory, i starałam się je zapisać, i zapamiętać. A to wszystko dlatego, że miałam ambitny cel, by poruszać się w tej tematyce tak swobodnie jak on.By wiedza na poziomie kwantowym była na porządku dziennym. Bo jeśli on mógł, to dlaczego nie ja? Do tego podręcznika będę wracać wielokrotnie, do momentu aż zrozumiem.

Pierwszy tom oceniłem na dziesięć gwiazdek. Drugi "tylko" na siedem, ale nie oznacza to, że się zawiodłem. Chyba po prostu łatwiej pochłaniałem dania z mechaniki niż z optyki i fal. Świetnie skonstruowane około piętnastostronicowe rozdziały z pełnym wyprowadzaniem tematu. Dawka do przyjęcia na raz;) Rewelacyjna pomoc nie tylko dla studentów. Zawartość można "kroić" do potrzeb czytającego. Świetne!

Typowe książki z zakresu fizyki przeznaczone dla szerszej grupy odbiorców charakteryzują się brakiem matematycznej precyzji, która jest niezbędna do autentycznego zrozumienia tej dyscypliny. Autorzy takich książek zwykle ograniczają się do podania kilku anegdot, garści faktów historycznych oraz prezentują płytką interpretację filozoficzną teorii fizykalnych. W efekcie czytelnik nie wynosi z lektury takich książek zbyt wiele (żadnych) korzyści. Uważam nawet, że tego rodzaju książki są często szkodliwe. Pozycja autorstwa Leonarda Susskinda jest jednak zupełnie inna. Wymaga ona (przynajmniej z punktu widzenia laika) rozległego aparatu matematycznego. Oceniam, że elementarna wiedza z zakresu przestrzeni z iloczynem unitarnym, baz ortonormalnych, macierzy hermitowskich i liniowych równań różniczkowych zwyczajnych (takim równaniem jest równanie Schrödingera) wystarcza dla pełnego zrozumienia tej książki. Odpowiada to mniej więcej poziomie porządnego kursu algebry liniowej na I roku studiów uniwersyteckich lub technicznych i kilku pierwszych wykładów z równań różniczkowych zwyczajnych. Oczywiście dla wielu osób ta książka będzie z tego powodu nieprzystępna. Jednak tym, którzy posiadają już wyżej wymienione kompetencje matematyczne lub mają ochotę i determinację, by je nabyć, omawiana książka oferuje precyzyjny wykład mechaniki kwantowej – jednej z dwóch (drugą jest ogólna teoria względności) fundamentalnych teorii współczesnej fizyki. Z tego powodu uważam, że ta pozycja jest bardzo wartościowa i godna polecenia.

Na początku zaznaczę, że z wykształcenia jestem fizykiem, a na dyplomie z niezłego wydziału mam niezłą ocenę. Nie będę więc udawał, że nauczyłem się czegoś nowego, że zrozumiałem coś, do tej pory niezrozumiałego. Nic z tych rzeczy. Ale za to świetnie się bawiłem! Zacznę od tego, że naukowców tłumaczących laikom zawiłości swojej dyscypliny można podzielić na dwie grupy: 1) "Patrzcie jaki jestem mądry" - ci zwykle piszą niezłe podręczniki akademickie, takie co się je czyta kilka razy, i dopiero przy n-tym czytaniu ma się jako takie pojęcie o co tu chodzi. 2) "Patrzcie jakie to proste!" - ci z kolei czego by nie napisali, to będzie się super czytało. Christoph Drösser zdecydowanie należy do tej grupy! Wydaje mi się, że książka jest do ogarnięcia przez sprytnego gimnazjalistę - matematyki i wzorów jest niewiele, a jeśli już są to ładnie wkomponowane w tekst. I to jest wielki plus tej książki - nigdzie nie pojawia się nawet delikatna sugestia, że jakiś wzór warto pamiętać. Fizyka wygląda zupełnie inaczej - fizyk nie zapamiętuje wzorów, ale uczy się opisywania świata za pomocą matematyki. I tak właśnie autor podchodzi do tematu. Każdy rozdział zaczyna się od "historii z życia", dopiero potem jest jakiś matematyczny opis (albo i nie - czasem zwykły język polski daje radę),a wzory pojawiają się trochę jakby mimowolnie. Podsumowując - świetna literatura zanim zaczniesz uczyć fizyki. Będzie Ci łatwiej zrozumieć co się potem dzieje i od razu będziesz wiedział, że wzory są dodatkiem a nie "istotą" fizyki. A co z czytelnikami, którzy już to umieją? Byli w liceum, a może nawet studiowali coś ścisłego? Część rozdziałów będzie trochę nudna (np. ten o falach dźwiękowych, mechanice kwantowej i paradoksie bliźniąt),bo to "klasyka gatunku", wielokrotnie przerabiana. Jest jednak parę tematów, które demaskują popularne mity - np. ten o wirach i sile Coriolisa (co ciekawe o tym, że to nieprawda dowiedziałem się na zajęciach ze statystyki - jak ktoś nie chodził, to może rzeczywiście umknęło mu, że jak to policzyć, to widać, że się ta "teoria" nie spina w całość),czy samolotach i prawu Bernoulliego (i tu przyznaję ze wstydem, że sam też myślałem, że to Bernoulli sprawia, że samoloty latają). Podsumowując - polecam: - każdemu kto lubi fizykę - każdemu kto nie rozumie fizyki, ale czuje, że mógłby ją polubić, gdyby rozumiał - rodzicom, żeby nie opowiadali dzieciom głupot (całe szczęście, że mój jeszcze nie spytał dlaczego samoloty latają! Teraz już może ;)) - całej reszcie też polecam - to krótka książka, raczej lekko napisana. Można ominąć szare ramki i będzie się czytało nie gorzej niż - dajmy na to - Harrego Pottera. Co do oceny. Czemy wysoka, to napisałem wyżej. Czemu nie 10? Bo mogłaby być dłuższa, mogłoby być więcej wszystkiego. No i jednak jest parę miejsc (dosłownie parę) gdzie tłumaczenie jest trochę niejasne. Może to wina tłumacza, może autora.

Z pewnością to bardzo dobra, przejrzysta, olśniewająca pozycja dla matematyków i fizyków wyższych uczelni, ale mnie, laika ochoczo przystępującego do poszerzania świadomości o rzeczywistości i wyłapującego ciekawostki, przerosła. Być może zdolność do pojmowania zawiłości praw fizyki wyrażonych skomplikowanym językiem matematyki rosłaby z każdym dniem obcowania ze światłymi osobistościami uniwersytetów, akaemickimi podręcznikami i eksperymentami zmuszającymi do zastosowania wiedzy praktyce. Nie przekonam się jednak o tym fakcie, pozostając w podziwie wielkich umysłów pojmujących i kreujących fizyką oraz matematyką cywilizowany świat.

Przeczytałam, omówiłam i zrozumiałam w pierwszej liceum, ale kompletnie nie polecam do tylko samodzielnej nauki. Warto mieć kogoś kto głębiej wytłumaczy, bo tematy są słabo rozwijane np. ruch po okręgu na dwóch stronach! Bez podstaw rachunku całkowego i różniczkowego też można się trochę pogubić. Z punktu widzenia ucznia liceum potwierdzam, że Resnick jest świetny do nauki, ale jeśli masz kogoś, kto sprawdzi, czy dobrze rozumujesz, bo na samej książce można się przejechać. Dodatkowo świetnie dobrane zadania, które mogą zastąpić zakup dodatkowego zbioru zadań.

Album o pierwiastkach. Dokładnie tym jest ta książka. Nie jest to encyklopedia, nie jest podręcznik, ani typowa książka popularno-naukowa. To po prostu album. Pięknie wydany, na pięknym papierze, z bajecznymi zdjęciami. Uwielbiam pięknie wydane książki (potrafię kupić książkę tylko z powodu wizualnego zachwytu),a z racji zawodu - pięknie wydana książka o pierwiastkach jest spełnieniem moich marzeń. Zachwycającą stronę wizualną dopełniają tu ciekawostki towarzyszące zdjęciom każdego pierwiastka. Z każdej strony książki bije czysty zachwyt, taka dziecięca radość z poznawania otaczającego świata. Tu muszę zaznaczyć, że czytałam oryginalne wydanie tej książki. Polskiego przekładu nie widziałam, ale mam nadzieję, że zarówno pod względem wizualnym, jak i językowym dorównują oryginałowi.

Gell-Mann podjął się szalenie trudnego zadania, chcąc omówić zagadnienie prostoty i złożoności w całym świecie nieożywionym i ożywionym. Temat ciekawy, ale właśnie przez swą złożoność trudny do przejrzystego przedstawienia. Gell-Mannowi przyświeca wyraźna myśl, ale niestety, opakowana jest w niejednorodny i nieuporządkowany do końca sposób. Są fragmenty spójne, w których noblista prowadzi przejrzystą narrację, ale nie brakuje części chaotycznych, pełnych rozwlekłych dygresji, które trudno umiejscowić w wywodzie. Oczywiście, "Kwark i jaguar" to skarbnica cennych spostrzeżeń fizyka, które w większości pozostają wciąż aktualne i ważne. Można zatem traktować książkę jako swoisty manifest Gell-Manna, który prezentuje swoje podejście do rozumienia świata, pozostawiając czytelnika z ciekawymi przemyśleniami. Jest tu miejsce dla mechaniki kwantowej, dla ewolucji, kwestii klimatu i ochrony środowiska, a nawet obszerny rozdział, w którym autor rozprawia się z pseudonauką. I wszystko to jest istotnie intrygujące, ale chyba zbyt wiele fizyk chciał wpakować w jedną pozycję. Niespójność daje się we znaki w samej narracji, kiedy raz Gell-Mann podkreśla, że treść ma być strawna dla laika, więc i język nieco prostszy, ale za chwilę na kilku stronach próbuje wyjaśnić szczegóły chromodynamiki kwantowej ze spinami i ścisłymi matematycznymi obliczeniami. Nie da się trafić do każdego i dlatego pod tym względem autor zaliczył potknięcie. Niemniej, dla bystrości umysłu noblisty, jego trafnych i zgrabnych przemyśleń warto "Kwark i jaguar" przeczytać. Trzeba przy tym pamiętać, że to lektura wymagająca skupienia i cierpliwości, a do tego konieczne jest pewne obycie w poruszanych w niej tematach.

Witam, Astronomię miałem ponad 30 lat temu i w zasadzie zapamiętałem tylko wiek wszechświata (6 mld) i gwiazd (8 mld - jak się domyślacie ciężko to było logicznie wytłumaczyć że dzieci są starsze od ojca ale widać da się). Od tego czasu b. wiele się zmieniło i pewnie wiele razy zmieni. Jeżeli pierwsze cywilizacje powstały kilka tysięcy lat temu, obserwacje naukowe trwają trochę krócej to ciężko ogarnąć byt który trwa, wg obecnych hipotez, kilkanaście mld lat. Przyznaję że zazdroszczę wiary kosmologom twierdzącym że materia w kosmosie nie ma początku, trochę się to kłóci z chłopskim rozumem ale jak to kiedyś zakończył wywód śp. prof. Oleś "Nieprawdaż panowie studenci?" I po chwili namysłu dodał "nie widzę błysku inteligencji na Waszych twarzach". Ciężko było się nie zgodzić i tak samo czuję się po tej lekturze, niestety. Pozdr.

Świetna wycieczka poprzez ówczesne teorie czasu, tak jak odnoszą się do faktycznej fizyki, czyli głównie mówiąc o entropii, jej następstwach i początkach. Bardzo dobra lektura dla niezaznajomionych, lecz raczej nie najłatwiejsza, może wymagać nieco czasu, żeby się zatrzymać, i przemyśleć dogłębniej, przed rozpoczęciem następnego rozdziału. Dobre ćwiczenie myślenia abstrakcyjnego, i platforma do dalszego rozumienia świata fizycznego :)

Fizyka teoretyczna. Doceniam omówienie linii świata światła, które próbowałem zrozumieć jeszcze w liceum. Nauczyciel fizyki próbował nam wpoić. Lepiej by mu szło, gdyby sam coś pojmował. Liczyłem na lepsze przedstawienie energii promieniowania elektromagnetycznego, w końcu warto wiedzieć ile daje Słońce albo farelka. Ale omówienie kończy się na wzorze, którego nie napiszę, bo moja klawiatura nie ma takich znaków. Reszty książki nie rozumiem. Pozdrawiam braci Marx (kto czytał, ten wie).

Szczególnie w drugiej połowie Autor porusza o wiele trudniejsze tematy, niż te, do których większość popularnych wydawnictw astrofizycznych nas przyzwyczaiła. To bardzo dobrze - są setki opracowań wałkujących te same tematy, a ile można. Z tej można się dowiedzieć o wiele więcej. Choć pozostaje niedosyt, że choć Kiefer wspomniał o anizotropii dipolowej to nie pociągnął tematu do "osi zła", zbywając ten jeden z najważniejszych problemów w kosmologii machnięciem ręki, "kwestią perspektywy". A nie tylko nie został ten problem wyjaśniony, to dodatkowo coraz to kolejne obserwacje wykluczają możliwe zakłamania wynikające z metodologii. No i jakaż to świetna ciekawostka by była, szczególnie w kontekście omawianej później zasady antropicznej! Ale to drobiazg, jest to śmierdzące jajo współczesnej fizyki, więc nic dziwnego, że nie chciał się w tym babrać. Polecam szczególnie czytelnikom już zaznajomionym z podstawami astrofizyki.

Książka jest fuzją opowiadanie o fizyce cząstek elementarnych i opisu działania Wielkiego Przyśpieszacza Cząstek (LHC). Cele popularyzacji wiedzy w obu zakresach dla mnie zostały osiągnięte. Po lekturze tej pozycji po raz pierwszy w życiu dość dobrze utrwaliłem sobie przegląd gatunków wszystkich najmniejszych drobin, z których składa się świat. Mija miesiąc, po tym gdy odłożyłem tomik na przysłowiową półkę, a ciągle z łatwością mogę rozmawiać o każdej z cząstek elementarnych czy wymienić je wszystkie po kolei – efekt osiągnięty. W zakresie chrom dynamiki wiedzę uzupełniłem bardzo dobrym artykułem na Wikipedii. Co do opisu maszynerii laboratorium LHC, jest on dobrze wyważony: liczba detali i parametrów jest na tyle dobrze określona, że nie doznałem zanudzania, jak i nie zawiozłem się pomijaniem interesujących danych. Porównania konkretnych wielkości parametrów akceleratora (np. energii) do typowych życiowych scenariusz (np. zasilenia miasteczka prądem elektrycznym) sprawia, że nabywa się świetnej intuicji co do wielkości i mocy poszczególnych urządzeń. Całość została zadowalająco dobrze zilustrowana szkicami i rysunkami poglądowymi. Pomimo tego, że książka została napisana dość dawno, bo przed uruchomieniem LHC, polecam ją ze względu na ciągłą aktualność większości informacji. (Do wydania: niestety, bardzo drobny druk. Czytanie jest trochę męczące.)

W tej krótkiej lekturze prześledzimy losy XIX wiecznych geologów, którzy jako pierwsi wysnuli teorię, poparte licznymi dowodami, że pewne obszary, obecnie pozbawione lodu, były niegdyś pokryte ogromnym lądolodem. Poznamy, jaki wpływ ma na to orbita Ziemi oraz który gaz cieplarniany najbardziej wpływa na jej klimat (para wodna, CO2 czy metan). Wraz z autorem zapoznamy się z dawnymi zlodowaceniami Ziemi. Dowiemy się, jakimi metodami posługują się naukowcy, by udowodnić, że 500 mln lat temu naszą planetę niemal w całości pokrywał lód (tzw. epizod "Ziemi Śnieżki"),jaki wpływ miały zlodowacenia na ewolucję roślin i zwierząt, czy zlodowacenie plejstoceńskie miało wpływ na ewolucje człowieka oraz, czy Mała Epoka Lodowcowa, która się zaczęła pod koniec Średniowiecza, miała duży wpływ na naszą kulturę i politykę. 

Nie wiem, jak to możliwe, że tak świetna książka przeszła bez echa. Naprawdę jest super napisana, kolejność tematów wcale nie jest jak z jakiegoś podręcznika do fizyki XX wieku (choć układa się w całość),miejscami jest zabawna, a przypisy zawierają super ciekawostki. Do tego początek o tym, jak dobrzy popularyzatorzy nauki (przywołany Arkadiusz Piekara - zapomniany, a niemal tak dobry jak jakiś Nienacki czy Niziurski, tylko że o nauce piszący) inspirują kolejne pokolenia... Polecam każdemu, kto chce sobie uporządkować wiedzę, by potem jeszcze lepiej zrozumieć wszystkich znanych i modnych Stevenów Hawkingów, Brianów Coxów, Neil de Grasse Tysonów, itd.