Rozmowy o życiu i teatrze. O gust walczę

Książka Łukasza Maciejewskiego: "Aktorki. Portrety", to zapis 14 ciekawych rozmów w wielkimi damami ekranu i sceny. Znane, piękne, utalentowane aktorki, tj: Jadwiga Barańska, Iga Cembrzyńska, Bożena Dykiel, Jolanta Fraszyńska, Krystyna Janda, Maja Komorowska, Emilia Krakowska, Anna Radwan, Dorota Segda, Grażyna, Szapołowska, Marzena Trybała, Małgorzata Zajączkowska, Magdalena Zawadzka i Joanna Żółkowska, opowiadają szczerze o swoim życiu i niełatwej drodze do kariery. Wielkim atutem książki są czarno-białe fotografie autorstwa Pawła Panczakiewicza.

Jedna z najdłużej czytanych przeze mnie książek. Nie dlatego, że mi się dłużyła, ale dawkowałem ją po kilka stron na poprawę humoru. Autor nie tylko opisuje stare i nowe gafy na szczytach władzy w Polsce i na świecie. Systematycznie zbiera wiedzę na temat tego, jak polityk, dyplomata, i nie tylko oni, powinien się zachować. Dla pasjonatów polityki, dyplomacji i zwykłych zjadaczy chleba, którzy niejednokrotnie nie witaminy wpadliby na pomysł, że można strzelić taką gafę jak Bush, Obama czy książę Filip.

Oj, jadało się, jadało. Ciekawa część pierwsza opisująca ciekawie zapomniane smaki, wekowanie, pierwsze konserwy itp. Ciekawe są także zasady co i kiedy podawać gościom. Niektóre potrawy, czy też nazwy potraw, już się nie spotyka, albo spotyka się rzadko. Pewnie więcej niż teraz jadano "na mieście" , a także bawiło się do rana. A to Warszawa i duże miasta. Dla przeciętnego mieszkańca mniejszych miejscowości takie tradycje przodków są znane jedynie z literatury. Tam kuchnia dwudziestolecia była bardzo skromna. Przepisy w części drugiej, zapewne przepyszne są godne spróbowanie ale nie wciągnięcia do codziennego jadłospisu w dzisiejszych czasach. Coś pewnie wypróbuję, chociaż są bardzo czasochłonne, tłuste, słodkie i bardzo kaloryczne. Mogą być jednak inspirują do tworzenia własnych przepisów.

Robert Janowski zabiera nas w sentymentalną podróż w świat muzyki rozmawiając z osobami, które zapisały się lub dopiero zapisują się na kartach historii polskiej muzyki. Mamy tu 24 rozmowy z gwiazdami, takimi jak: Ewa Bem, Maryla Rodowicz, Alicja Majewska, Anita Lipnicka, Piotr Cugowski, Igor Herbut, Natalia Kukulska, Ryszard Rynkowski, Jacek Cygan, Artur Gadowski, Andrzej Piaseczny czy też Stanisław Soyka oraz z wieloma innymi. Są to zwykłe i proste rozmowy...o pierwszych krokach na scenie muzycznej i rynku muzycznym oraz o pierwszych małych i dużych sukcesach. Artyści opowiadają o swoim dzieciństwie, latach młodzieńczych i dorosłym życiu. Autor pokazał nam, że żyję muzykę i ona jest dla niego bardzo ważna. Łączy muzykę ze swoja pasją. Nie od dzisiaj wiadomo, że muzyka łączy pokolenia! Książka jest dobra, tylko wywiady z gwiazdami są zbyt krótkie i zbyt sztywne.

"Im dalej w las,tym więcej drzew"-parafrazując:im dłużej żyję,tym więcej mam osób,które zmarły.Każdy mógłby napisać takie epitafia ale nie każdy ma tylu ważnych znajomych.Warto zapoznać się z tymi tutaj przedstawionymi.Bardzo ładnym językiem napisany króciutki życiorys i własne emocjonalne wspomnienia.Na koniec kilka fotografii.I tyle!

Obie książki z tej serii to lektura obowiązkowa dla kinomanów i teatromanów. Pozycja pióra bodaj najwybitniejszego krytyka filmowego swojego pokolenia, łączącego gigntyczną wiedzę z niepodrabialnym, lekkim piórem i darem dzielenia się z nami pogłębionymi refleksjami nad życiem. Nie ma w "Aktorkach" ani cienia banału. Ogromna dawka faktografii, w połączeniu z psychologicznymi portretami bohaterek i ich opowieściami o aktorstwie i życiu, składa się na wyjątkowe, jedyne w swoim rodzaju szkice biograficzne. Autor posłużył się formułą, którą popularnie w dziennikarstwie nazywamy "amerykańskim wywiadem". Ale zrobił to znacznie lepiej od wszystkich Amerykanów razem wziętych. Gorąco polecam!

Książka dokładnie spełnia to, po co została stworzona - jest po części poradnikiem bazującym na doświadczeniu profesjonalisty, a po części pokazująca pasję i fascynację tematem dziennikarstwa autorki. Dla mnie ten drugi wątek był zdecydowanie ciekawszy, szczególnie że w książce jest sporo zdjęć dawnych genialnych merytorycznie programów telewizyjnych i ich prowadzących (jak Zdzisław Kamiński i Andrzej Kurek "Sonda", Stanisław Janicki "W starym kinie" czy Michał Sumiński "Zwierzyniec") - świetnie, że autorka przywołała tych fachowców.

Publikacja w pewnych kwestiach wyczerpująca - zwłaszcza, kiedy autorka sięga do zamierzchłych czasów kabaretu w Polsce - w innych niekompletna. I nie chodzi tylko o to, że jej wydanie elektroniczne (obecnie niedostępne w sprzedaży) pozbawione zostało zdjęć, ilustracji i innych graficznych dodatków dołączonych w wersji papierowej. Naprawdę? Grafika w eBookach nie stanowi już wyzwania dla czytników... Wracając jednak do meritum - jeśli interesuje Was przede wszystkim historia od prapoczątków kabaretu, aż do 1989 roku, to znajdziecie tu szczegółowe przedstawienie głównych jego nurtów, wraz z opisami najważniejszych twórców, artystów i grup kabaretowych, które miały największy wpływ na rozwój tej formy sztuki. Oczywiście, nie mogło zabraknąć definiujących ją - i w wielu przypadkach najlepszych - fragmentów twórczości, wiekopomnych monologów, skeczów oraz tekstów piosenek. Autorka uwzględnia również satyrę i kabaret, funkcjonujące poza scenami teatrów i klubów, a więc w telewizji i radiu. I tu już jest dziwnie wybiórcza, zbywając kilku słowami kultowe programy satyryczne, takie, jak "Za chwilę dalszy ciąg programu...", czy "Loża 44" i wiele innych. Ze współczesnych okazuje się, że wartą szerszej wzmianki jest jedynie Mumio (udział grupy w serii spotów reklamowych jest tu opisany aż za obszernie)... Cóż, ten brak balansu nie pozwala w pełni uznać pracy za kompletną, jakkolwiek warto docenić ogrom wysiłku w jej napisanie włożonego oraz ilość zawartych tu informacji, ciekawostek i anegdot, aczkolwiek - podkreślę ponownie - w zakresie starszej (powiedzmy, do schyłku PRL-u) historii sztuki kabaretowej w Polsce. Na uznanie zasługuje klarowne i przystępne przedstawienie wpływu kabaretu na inne współczesne formy sztuki, rozrywki i kultury masowej. A ponadto duży plus za unaocznienie, w jaki sposób kabaret odzwierciedlał bieżące wydarzenia, wyzwania społeczne i polityczne, i w jaki sposób jego twórcy stawiali czoła cenzurze i kpili z ograniczeń, problemów i niedostatków, jakie przynosiły - często trudne i ponure - czasy w jakich żyli, tworzyli i "przecierali szlaki". Książka dobra, acz pozostawiająca spory niedosyt. Przy okazji natrafiłem na kilka innych, obiecujących publikacji w tej dziedzinie, które w swoim czasie postaram się skonfrontować z "Historią polskiego kabaretu" Izoldy Kiec.

W pierwszej chwili radość. Starsi Panowie – co za gratka! Potem refleksja. Jest mi blisko do trzydziestki. Czyli chociaż zaliczam się do młodego pokolenia, dla wielu jestem już staruszką, wapniakiem, dinozaurem, który nie rozumie młodości, zabawy, czepia się o wszystko i zamiast korzystać z życia próchnieje w domu. Wieczory spędza pod kocem czytając książkę, oglądając “Jednego z dziesięciu” a potem obowiązkowo kładąc się do łóżka przed dwudziestą drugą. Ale to jeszcze żaden dramat, przecież wolność Tomku w swoim domku. Sympatia żywiona w stosunku do Kabaretu Starszych Panów, to już coś innego. Przecież ten kabaret zdążył zakończyć działalność jeszcze przed narodzinami moich rodziców! Mam prawo go nie znać, a pokolenia młodsze ode mnie tym bardziej. Niespodzianka. Nie tylko znam Kabaret Starszych Panów, nie tylko go lubię, ale jeszcze niezmiennie śmieję się przy nim do rozpuku i wzruszam na myśl o dawnych czasach, których nie było dane mi poznać. Ile lat ma w takim razie moja dusza? I tutaj refleksja się urywa. Urywa się po przeczytaniu kilku pierwszych stron książki, opisu na okładce, po włączeniu pierwszego utworu z dołączonej do książki płyty. Bo jakie to ma znaczenie, ile ja mam lat? Jakie? Przecież Starsi Panowie, młodzi duchem, wiekiem się nie przejmowali (upływ czasu daje się zauważyć tylko w nazwie reaktywowanego w latach 70. Kabaretu Jeszcze Starszych Panów). Jeśli miałabym powiedzieć, jakiej najważniejszej prawdy nauczyłam się od duetu Przybora – Wasowski, to rzekłabym tak: czas się nie liczy, liczy się serce, bo póki ono bije, wszystko jest możliwe. A skoro wszystko jest możliwe, to dlaczego mam biec z duchem czasu (który przecież nie ma znaczenia)? Mogę swobodnie się w nim cofać i właśnie to robię przy pomocy książki “Starsi Panowie Dwaj. Kompendium niewiedzy”. Autorem książki jest Grzegorz Wasowski (syn Jerzego Wasowskiego) i jego żona Monika Wasowska. Niezmiernie cieszy mnie fakt, że syn zajmuje się dokonaniami ojca i nie pozwala, aby odeszły one w zapomnienie. Ten czarny scenariusz na szczęście wydaje się być niezbyt realny. To, czego dokonali w swojej pracy Jeremi Przybora i Jerzy Wasowski trwale zapisało się w historii polskiego radia i telewizji. “Kompendium niewiedzy” pozwala na zapoznanie się z tą częścią twórczości duetu, która mogła umknąć uwadze niezbyt zaangażowanego w dawne kabarety odbiorcy. I tak przygoda zaczyna się od czasów sprzed Kabaretu Starszych Panów, czyli od Radiowego Teatrzyku “Eterek”, kończy zaś na Kabarecie Jeszcze Starszych Panów, po drodze zaś mamy okazję do poznania szczegółów solowej działalności Starszych Panów. Co ważne w książce znalazło się miejsce nie tylko dla samych piosenek i scenek kabaretowych, które zostały wiernie spisane, ale dla całych audycji. Nie brak jest również niezbędnych notek biograficznych czy przypisów do wyrażeń obcego pochodzenia. Jednym słowem całość została skomponowana tak, aby żaden element nie wydawał się wyrwany z kontekstu. Do “Kompendium…” zasiadamy jak do odbiornika radiowego czy telewizyjnego i dajemy się porwać pełnemu show. Od czasu do czasu uzupełniamy doznania efektami dźwiękowymi – wszak do książki dołączona jest płyta CD z zapisem najbardziej interesujących utworów “Eterka”, tak trudno dostępnych gdziekolwiek indziej. Od kilku lat wydawanych jest coraz więcej tytułów związanych ze Starszymi Panami, głównie dzięki staraniom Grzegorza Wasowskiego. Nie będę jednak ukrywać, że “Starsi Panowie. Kompendium niewiedzy” przypadło mi do gustu najbardziej. Nie chodzi tylko o dołączoną do książki płytę ze starymi nagraniami kabaretu (która jest dodatkiem o nieocenionej wartości),ale o całokształt: o dobór utworów, o sposób ich prezentacji, o grę z czytelnikiem i grę z przeszłością, która wbrew pozorom okazuje się być nam i naszym czasom o wiele bliższa niż zwykliśmy na co dzień sądzić. “Kompendium…” otrzymuje ode mnie pełną 10 – to jedyna jak dotąd książka, której daję tak wysoką ocenę. Trudno mi jednak myśleć o tym, że coś mogłabym niżej ocenić. Nie chodzi przecież o beletrystykę (chociażby i najwyższych lotów),ale o historię dobra narodowego, którym bezsprzecznie pozostaje Kabaret Starszych Panów.

Książka wywiad, której nic nie brakuje-12 rozmów i fotografie, przeprowadzona z polotem i ciekawością. Miałem okazję zapoznać się z ojcem Leonem i bardzo dobrze i z sentymentem go wspominam, jestem jemu wdzięczny, że mnie, samotnika wśród tłumu, dostrzegł, zainteresował się i pobył, i na koniec spotkania ,odprowadził za rękę przez ciemny korytarz. Czytałem także ,dawniej książkę ojca Leona pt: Miłość nie przeminie ,i bardzo przyjemnie mi się ją czytało ,z resztą w ładnych okolicznościach przyrody i pogody, i nic, niestety z tej lektury nie pamiętam, jednak serdecznie ją polecam. Niedługo Boże Narodzenie i Nowy Rok ,tak się coś rodzi i coś zmienia. Książka ta ,oswaja ze śmiercią ,budzi refleksję i daje nadzieję, oraz wiarę w bliskość Boga, będącego w Nas (ale nie bycie swoim własnym bogiem),i że koniec może być początkiem czegoś nowego i czymś, co przemija, ale się nie kończy. Jak mawiał ojciec Leon, życzę wszystkim , oby nadzieja była zawsze większa od troski! A to ,co dobre, nigdy nie umiera, zło jest chwilowe ,Miłość wieczna.

Po książkę sięgnęłam jako fanka Szymona Hołowni w roli Marszałka Sejmu, chcąc dowiedzieć się, na ile jego styl bycia "na żywo" znajduje odbicie także w jego pisaniu. Nie zawiodłam się - autor pisze z charakterystycznym dla siebie humorem, ale nie bez powagi tam, gdzie jest potrzebna. Książkę polecam nie tylko sympatykom pana Hołowni, ale też - a może przede wszystkim - osobom zainteresowanym żywotami świętych, szukającymi dobrego wstępu do "przygody" z hagiografią. Trzeba tylko pamiętać o religijności autora i o tym, że o ile często proponuje trochę przewrotne spojrzenie na Kościół, zachęca też do modlitwy, do zbliżenia się do opisywanych świętych, a poprzez nich - do Boga, co dla niektórych może być minusem.

Ks. Adama Bonieckiego znałam oczywiście, ale pobieżnie. Nigdy nie spotkałam się z głoszonymi przez niego kazaniami, naukami, słowami. Jakiś czas temu po raz pierwszy odsłuchałam jego konferencji "Księża na księżyc" i bardzo zainteresował mnie jego punkt widzenia na Kościół oraz księży. Dlatego z wielką przyjemnością sięgnęłam po "Powroty z bezdroży" i jakim zaskoczeniem było dla mnie, że po 1) książeczka zawiera rozważania wielkopostne, a po 2) czytania, o których mówi ks. Boniecki w tejże publikacji odpowiadają właśnie temu słowu, co w tym roku liturgicznym słyszymy w kościołach! Bardzo polecam tę książkę, przebrnęłam przez nią w trzy wieczory, choć założyłam, że będę czytała systematycznie co niedzielę - nie dało rady, chciałam więcej! Dodatkowo na samym końcu dostajemy króciutkie rozważania o Wielkim Czwartku oraz samym Zmartwychwstaniu. Do mnie trafiło. To były dobre rekolekcje! A ze słowem ks. Adama, mam nadzieję spotkać się jeszcze przy okazji innych jego publikacji.

„Każda Msza Święta ‹to ta sama noc› Bożego Narodzenia, to ten sam wieczernik, ten sam krzyż, ten sam pusty grób Jezusa Zmartwychwstałego” Mianem savoir-vivre określa się zbiór zasad właściwego zachowania się i postępowania. Określony kanon zachowań nie dotyczy jednak tylko i wyłącznie życia codziennego, ale ma również istotne znaczenie w liturgii Kościoła. To, czy potrafimy w danej sytuacji odpowiednio się zachować, świadczy przede wszystkim o naszej kulturze oraz szacunku do ludzi, z którymi się spotykamy, a także miejsc, w których przebywamy. Myślę więc, że zawsze warto poszerzać swoją wiedzę na ten temat. Dla większości współczesnych katolików Msza Święta kojarzy się jedynie ze żmudnym, niedzielnym obowiązkiem. Przychodzimy do Kościoła, stajemy gdzieś w kącie, niby słuchamy tego co mówi ksiądz, a tak naprawdę myślami jesteśmy gdzieś daleko. Główną przyczyną tego jest to, iż coraz mniej osób ma świadomość znaczenia wypowiadanych podczas Eucharystii słów i wykonywanych podczas niej gestów. Ja osobiście często spotykam się ze stwierdzeniami typu: „Msza Święta jest nudna”, „co tydzień to samo”, „nic ciekawego się nie dzieje”. W pewnym sensie rozumiem osoby, które tak twierdzą, ponieważ i ja kiedyś tak uważałam. Jednak, gdy w końcu zdamy sobie sprawę z tego, co dzieje się na Ołtarzu i uświadomimy sobie, iż Ofiara Kalwarii, którą złożył Jezus dwa tysiące lat temu, odnawia się na naszych oczach na każdej Mszy świętej, to uczestnictwo w niej nigdy już nie będzie dla nas nudne. A z pomocą w odkryciu tego przychodzi Wojciech Jaroń w swojej książce „Katolicki savoir-vivre”. W swojej publikacji autor rozbiera na czynniki pierwsze i omawia wers po wersie poszczególne elementy Mszy Świętej. W prosty i zrozumiały sposób tłumaczy, czym jest każda Eucharystia, szczegółowo omawia znaczenie każdego znaku i gestu liturgicznego oraz wyjaśnia, jak prawidłowo wykonywać je i przeżywać. Jak się okazuje, podczas liturgii nic nie dzieje się bez przyczyny. To, że ksiądz ubrany jest tak, a nie inaczej. To, że w danym momencie stoimy, a w innym siedzimy. To, że na ołtarzu stoi określona ilość świec - to wszystko ma swój ukryty sens i znaczenie i w bezpośredni sposób odnosi się do Chrystusa i Jego zbawczej męki. Po skończonej lekturze śmiało mogę napisać, iż „Katolicki savoir-vivre” to kompendium wiedzy na temat znaczenia i przeżywania Eucharystii w pigułce. Zdecydowanie powinien po niego sięgnąć każdy, kto chce lepiej poznać i zrozumieć Mszę Świętą oraz bardziej świadomie i owocnie w niej uczestniczyć, ale nie tylko. Ja pomimo tego, że obracam się w kościółkowym świecie na co dzień i nic, co kościelnie, nie jest mi obce, dowiedziałam się z tej publikacji wielu ciekawych i interesujących rzeczy, a jej lektura okazała się dla mnie wartościowym przeżyciem. Rozbroił mnie zwłaszcza podrozdział „Początkowe obserwancie”, w którym autor z humorem prezentuje spektrum różnorodnych ludzkich zachowań po wejściu do Świątyni. Myślę, że każdy z nas bez problemu odnajdzie się w jednym z nich. Ponadto w publikacji na szczególną uwagę zasługują krótkie podsumowania po omówieniu każdej części Mszy Świętej, które ułatwiają przyswojenie przeczytanej treści oraz wyróżnione w ramkach ważniejsze cytaty, które podpowiadają, na co w szczególności powinniśmy zwrócić uwagę. „Katolicki savoir-vivre” to zdecydowanie jedna z tych książek, które powinny znaleźć się na półce każdego katolika i do których zawsze warto wracać. Gorąco polecam! [opinia pochodzi z bloga: http://bierziczytaj.blogspot.com]

Interesujące opowiadania o kulisach realizacji znanych filmów, w czasach PRL. Warto o tym poczytać. Nie były to dla filmowców łatwe czasy, bo doskwierał często brak taśmy filmowej, rekwizytów, a także cenzura. Chociaż... Dziś taśmy nie brakuje, za to brakuje pieniędzy. Zwłaszcza tym młodym reżyserom, którzy dopiero chcą zadebiutować, nie mają jeszcze chodów i układów. A cenzura? Czy dzisiaj jej nie ma? Czy tzw. poprawność polityczna to nie jest zakamuflowana cenzura? A niektóre wątki wplatane na siłę do filmów, aby wpłynąć na myślenie ludzi? A z drugiej strony niektórzy filmowcy mają obecnie coś, o czym nawet nie mogli marzyć ich starsi koledzy. No bo kto wtedy myślał, że serial może mieć 858 odcinków i jest realizowany przez 20 lat? A przecież dla twórców takiej produkcji, a także aktorów i pseudo-aktorów występujących w takich serialach to wspaniały żywiciel, to złote jajo! No i zyskuje się popularność, nie będąc nawet aktorem zawodowym. Wystarczy się pokazać i powiedzieć parę słów. Nie, nie! Nie zazdroszczę. Myślę tylko, że takich filmów, jakie realizowano w czasach PRL już nie będzie. Bo wtedy, przy użyciu skromnych środków produkcyjnych potrafiono zrobić prawdziwe dzieła, a dziś robi się papkę filmową dla najmniej wymagającej publiki.

Naprawdę dobra książka, poświęcona polskiej kinematografii. Ciekawa pozycja, choćby przez swoją niszowość, ciężko znaleźć coś równie ciekawego i kompetentnego w tym temacie, a jednocześnie w miarę współczesnego. Każdy opis rozpoczyna się od streszczenia najbardziej pamiętnej sceny danego filmu, potem mamy krótkie streszczenie fabuły. Dodatkowo, każdy opis uzupełniony jest dużą ilością zdjęć, często także ciekawostkami, anegdotami a także licznymi notatkami biograficznymi, głównych aktorów, a także reżyserów. W niektórych przypadkach mamy też linki, w postaci kodu QR do filmików na youtubie z omówieniem danego filmu, działa to sprawnie i bez żadnych problemów. Książkę polecam wszystkim fanom kina, mi pozwoliło poznać kilkanaście "perełek" których wcześniej nie znałem, oraz przypomnieć sobie kilka kolejnych o których zdążyłem już zapomnieć.

Jedna z najlepszych, najpiękniejszych, najbardziej poruszających książek jakie przeczytałem w życiu. Jedna z dwóch książek, przy której leciały mi łzy. Książka uderza prawdziwością od samego początku, wspominane przez ks. Kaczkowskiego sytuacje odczuwałem tak, jakby dotyczyły mnie. Świetna pozycja otwierająca oczy na temat śmierci, odchodzenia, trudnościami z tym związanymi. Ciężko mi do dziś przejść obojętnie przy rozmowie o hospicjach i ludzi umierających w samotności. Odczuwam ogromną wdzięczność za tą książkę, do której na pewno pewnego dnia wrócę jeszcze raz.

Walorem książki są zdjęcia kociąt i kocurków. :) Uważam, że ta książka jest dobra dla tych, którzy chcą mieć w domu pierwszego kota. Znajdą tam bowiem podstawowe informacje o naturze kotów oraz o tym, czego mogą się spodziewać, a także jak się przygotować na przyjęcie kociaka. Autorka zwraca też uwagę na indywidualizm kotów, powtarzając to wielokrotnie, aby przyszły opiekun miał świadomość, że może mu się trafić oryginał :)(niepowtarzalny).

Ta książka skradła moje serce, duszę, umysł i żołądek. Wiem, że obiektywnie nie jest arcydziełem, ale dla mnie osobiście jest. Zachwyciła mnie pod każdym względem. Jest świetnie napisana, logicznie podzielona w budowie i arcyapetyczna. Odpowiada mojemu gustowi kulinarnemu i podejściu do życia w stu procentach. Dla mnie ideał. Mnóstwo tu historii konkretnych osób, zapachów, smaków, wypraw na zakupy. Mnóstwo tu praktycznych porad, wyjaśnień dlaczego jest tak, a nie inaczej, książka skrzy humorem i zachęca do ucztowania. Kocham takie życie i taką kuchnię. Czytało mi się wyśmienicie. To mój ulubiony klimat :)

Niby nic, a jednak coś. Tak najlepiej mogę opisać tę książkę. Krótka, a przez to wartościowa. Autora cenię przede wszystkim za mądrość życiową, szczerość i prostotę. Podziwiam go również za odwagę. Glejak mózgu to wielkie wyzwanie. Uważam, że Pan Kaczkowski przede wszystkim tutaj zdał egzamin zarówno jako ksiądz w kościele katolickim jak i jako człowiek.

W tytule oddano „czyli o pogmatwanych dziejach chłopskiej kultury plastycznej na ziemiach polskich”. Autor to znany etnograf, tłumacz (literatury czeskiej – m.in. Szwejk i słowackiej) i pisarz, aczkolwiek specjalizujący się w literaturze faktu. To wszystko sugerowałoby oczekiwanie pozycji popularnonaukowej, porządkującej tematykę chronologicznie, geograficznie czy też rodzajowo. Tymczasem książka to w zasadzie refleksje Antoniego Kroha na temat kultury ludowej, szczególnie w XX wieku oraz jego wspomnienia z okresu pracy w muzeach etnograficznych w Zakopanem i Nowym Sączu. Zatem są to raczej impresje niż wyczerpujące opracowanie. Mimo tego książka jest warta przeczytania. Po pierwsze opisane na na początku i na końcu refleksje i przemyślenia autora na temat kultury ludowej, wiejskiej czy też chłopskiej są bardzo trafne i ciekawe. Okraszone przy tym mnóstwem anegdot, prawdziwych lub bardziej bądź mniej prawdopodobnych. Niektóre tak absurdalne, jak istnienie instytucji pod nazwą „Centralna Narada Twórców Ludowych” czy też rzeźby Lenina lub „sanacyjnej biedoty”. Opisy poszczególnych ludowych artystów ograniczają się do okresu i terenu znanego dobrze autorowi, czyli Podbeskidzia, Podhala i Sądecczyzny. Są one przy tym bardzo ciekawe i niestety przeważnie smutne. Kroh w końcówce trafnie wskazał, że naturalna sztuka wiejska istniała nas do końca II wojny światowej, kiedy to lokalni artyści plastycy obojga płci tworzyli dla odbiorców wywodzących się z tego samego środowiska, a więc mieszkańców wsi. Później zaspokajanie potrzeb duchowych ludności wiejskiej wzięło na siebie omnipotentne państwo, przede wszystkim za pośrednictwem Cepelii. Opisy tych, którzy tworzyli jeszcze do końca lat osiemdziesiątych wskazują, że przetrwała ona jako efekt szczerej ekspresji twórców wiejskich tam, gdzie była to też de facto art naif, czyli dzieła osób nieprzystosowanych społecznie, obciążonych chorobami fizycznymi (np. głuchoniemi) i umysłowymi, zawsze powodującymi utrudniony kontakt z otoczeniem. Inni tworzyli to co autor trafnie nazwał „sztuką neoludową”, czyli stylizowaną, powstającą nie z głębi serca, lecz dla zapełnienia portfela czy uzyskania lub utrzymania lepszej pozycji w lokalnym środowisku. Autor nie zapomniał o lokalnych (i nie tylko, np. Niemiecki dziennikarz Ludwig Zimmerer) animatorach twórczości wiejskiej i pamięci o niej. A wszystko skończyło się w 1989 roku, a wygasło dziewięć lat później. Czym zostało zastąpione pokazują zdjęcia z wkładki. Tak jak disco polo zastąpiło oberki, tak tandetny kicz wyparł resztki kultury ludowej. Dlatego w sumie książka wywołuje smutek. Przeczytane w ramach wyzwania wrześniowego – książka o wsi, z motywami chłopskimi.