Metodyka działania asystenta rodziny. Różne modele pracy socjalnej i terapeutycznej z rodziną

Publikacja składa się z czterech rozdziałów. W pierwszym z nich przedstawiłam odbiorcę usług asystenta rodziny, którym zazwyczaj jest rodzina z wieloma problemami. Podałam różnorodne definicje i klasyfikacje tej grupy klientów pomocy społecznej, dodatkowo charakteryzując rodzinę z wieloma problemami nie tylko od strony deficytów, ale również zasobów. Rozdział drugi został poświęcony wybranym podejściom aksjologicznym i teoretycznym będącym podstawą praktycznego działania asystenta rodziny oraz celom, zasadom i modelom pracy socjalnej. W rozdziale trzecim zaprezentowałam sformułowane już definicje asystentury i asystenta rodziny oraz rolę, zadania, metodykę i organizację pracy asystenta rodziny w świetle przepisów prawa i podejmowanych działań przed wprowadzeniem Ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. W rozdziale czwartym Czytelnik znajdzie opis kilkudziesięciu metod pracy socjalno-wychowawczej i terapeutycznej z rodziną jako całością i jej poszczególnymi członkami w różnych modelach metodycznego działania.

W książce przedstawiłam także dwa współczesne trendy w pracy socjalnej, wzmacnianie (empowerment) i tzw. pracę socjalną opartą na zasobach (strengths-based social workpractice). Uznanie dla tych tendencji zostało wyrażone przez wielu szkolonych i praktykujących w tym zakresie asystentów rodziny. Oprócz definicji i założeń empowermentu zamieszczonych w rozdziale drugim, w tym ujęciu pokazane są w rozdziale trzecim i czwartym metody pracy, ze szczególnym uwzględnieniem Podejścia Skoncentrowanego na Rozwiązaniach. Model ten powstał w Stanach Zjednoczonych w 1978 roku w obszarze terapii rodzinnej. W końcu lat 80. XX wieku zdobył uznanie również w krajach Europy Zachodniej, także w dziedzinie pracy socjalnej. Potwierdzają to wyniki tamtejszych badań oraz opisy tego podejścia w podręcznikach do metodyki pracy socjalnej. W Polsce Praca Socjalna Skoncentrowana na Rozwiązaniach jest praktykowana od kilku lat. Publikacja ta może być więc interesująca dla teoretyków i praktyków PSR. Książkę zamyka podsumowanie, bibliografia i aneks, w którym zawarto m.in. przykładowe formularze dokumentacji oraz stenopisy z rozmów z klientami.

Pierwotną inspiracją niniejszej publikacji były artykuły dotyczące empowermentu, które pojawiały się w „Kwartalniku Pedagogicznym" i „Wspólnych Tematach" w latach 90., na początku mojej drogi zawodowej, i od których zaczęło się moje zainteresowanie tym spojrzeniem na pracę socjalną. Ponadto miały znaczenie prowadzone przeze mnie zajęcia z przedmiotu metodyka pracy socjalnej dla studentów Akademii im. Jana Długosza w Częstochowie, praktyka zawodowa jako asystent rodziny i konsultant metodyczny w Zespole Asystentów Rodziny w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w Częstochowie, dyskusje na szkoleniach z zakresu Podejścia Skoncentrowanego na Rozwiązaniach oraz lektura licznych książek i czasopism.

Na zakończenie chciałabym skierować podziękowania do osób, które przyczyniły się do powstania tej książki. Wdzięczna jestem za opinie i refleksje asystentom rodziny z różnych miast Polski, z którymi miałam kontakt przy różnych okazjach, m.in. podczas kursów organizowanych przez Polski Instytut Mediacji i Integracji Społecznej. Serdecznie dziękuję mgr. Tomaszowi Świtkowi z Centrum Podejścia Skoncentrowanego na Rozwiązaniach za cenne wskazówki merytoryczne dotyczące modelu PSR oraz Recenzentom prof. zw. dr hab. Kazimierze Wódz oraz dr. hab. Tomaszowi Biernatowi za wszelkie miłe słowa, w których opisywali walory tej publikacji, oraz sugestie, pozwalające nadać jej ostateczny kształt. Składam podziękowania Rodzinie za wsparcie. Dziękuję również Wydawnictwu Śląsk za przyjęcie z życzliwym zainteresowaniem pomysłu wydania tej książki.

(Fragment wstępu)