Jestem z lwowskiego etapu

„Polityka stalinowska, o czym się dziś często zapomina, polegała nie tylko na represjach, aresztowa¬niach, deportacjach i okrutnych mordach, lecz także na kreowaniu fałszywych elit artystycznych i naukowych, promowaniu fałszywych autorytetów moralnych, hojnym ich wyposażaniu i wykorzystywaniu w propagandzie (...) Taką właśnie politykę, której stałym elementem było szczególne materialne uprzywilejowanie pseudo-elit, zastosowały władze radzieckie we Lwowie, pozyskując do współpracy przede wszystkim ludzi małego i średniego talentu, któremu zwykły towarzyszyć wielkie ambicje i nie znająca hamulców gotowość zrobienia kariery. Byli jednak w takich środowiskach (...) ludzie naprawdę wybitni, o wielkim talencie (...) Często wtedy i w latach późniejszych zastanawiałem się nad zespołem przyczyn, które skłaniały tych właśnie ludzi do przyjęcia haniebnej roli, przeczącej ich głośno i latami wypowiadanym poglą¬dom.
Zgodnie z linią polityczną zainicjowaną w latach trzydziestych przez Stalina szczególna rola przypadła związkom twórczym (...) przede wszystkim związkowi literatów. To właśnie pisarze polscy (...) mieli pozyskać Polaków, przede wszystkim bardzo liczną we Lwowie inteligencję, do współpracy z nową władzą.
W sumie w ciągu dwudziestu dwu miesięcy radzieckiej okupacji Lwowa po raz pierwszy na ziemiach polskich wprowadzono zbiór reguł postępowania, który później, zwłaszcza w sferze kultury, nazwany został stalinizmem. W 1944 roku przenieśli go (...) do Lublina i Warszawy ci sami ludzie, którzy na moich oczach tworzyli ten system w okupowanym Lwowie w latach 1939-41.”