Kamil Radoń

Sądziłem, ba, zamierzyłem sobie, że będzie to recenzja jakich wiele, ale to, co wydarzyło się po przeczytaniu „Pielgrzymki Cieni”, wszystkich opowiadań razem wziętych, zakrawa na, no właśnie, Niezwykłość. I myślę, że jeżeli już przy tym jesteśmy, to gdy uświadomimy sobie, że w końcu wszyscy Sądnego Dnia pójdziemy śladem Tadeusza Oszubskiego, to każdy z Nas, Piszących, wolałby mieć podobne epitafium, niż zostać zapomniany. Jest to zbiór niezwykły, ale nie tylko dlatego, że poświęcony jest pamięci Wielkiego Pisarza i publicysty. Antologia jest mocna siłą wyrazu, a najlepiej owej siły dowodzi fakt, że po tym, jak spędziłem dwa popołudnia, wieczór i późny wieczór na lekturze, przyśniło mi się coś zgoła niezwykłego, coś, co z powodzeniem mogłoby stać się kolejnym z tych opowiadań, wierszy, wspomnień. Przyśnił mi się... Tadeusz Oszubski, który w swoim długim płaszczu zaprosił Nas, autorów „Konstelacji grozy” do pewnego ogromnej wielkości Gmachu. Kościół? Bazylika? Diabli wiedzą, co to było. My, autorzy Antologii ukrywaliśmy się tam przed... całym, codziennym światem. Tadeusz natomiast, opowiadał nam o zamachu, który mamy przeprowadzić. Zamachu kulturalnym, który odmieni oblicze świata powszednich ludzi. W tym miejscu... Wiem. Brzmi, jak rojenie szaleńca. Nie pamiętam tego snu dokładnie, co najwyżej jawią mi się malowane sepią obrazy, a nad nimi? To wielkie gmaszysko nad moją głową. I Tadeusz, jeszcze w długich włosach i w powłóczystym, zakurzonym płaszczu. Co było mówione, objaśniane nam, tego już nie spamiętam. Lecz wrażenie po przebudzeniu, że gdzieś tam w ciemności korytarza On nadal stoi, przygląda mi się, pozostało. Weirdowe uczucie, jakby prostu z opowiadania „On”, HPL. Konkluzja? To właśnie przyśniło mi się w nocy po przeczytaniu „Konstelacji Grozy. Pielgrzymki cieni”. Wniosek? Zbiór osiągnął zamierzony cel. Owładnął mnie. Jednego z autorów (a jakże, dodałem swoją cegiełkę, ale innym zostawię, aby po niej rysowali) I myślę, że w recenzji tej od tego właśnie elementu musiałem zacząć. Nie dało się inaczej. Boi to ważny element. Drugim, jest chyba główny atrybut i ozdoba owego zbioru, a jest nim warstwa graficzna. Należący do Moniki Jonak, utrzymany w zimnej tonacji obraz na okładce, obiecuje wszystko to, co znajdziemy wewnątrz. A może... na zewnątrz? Opis Przedpiekla, żywcem wyjęty z fantasmagorii Zdzisława Beksińskiego. Powiązany niejako z opisanym przeze mnie snem, gdzie także, niczym Cienie, słuchaliśmy słów Tadeusza Oszubskiego. Artysty, w słowie rozmiłowanego. Okładka przykuwa wzrok i zachęca do zajrzenia wewnątrz. A tam? Pełno precyzyjnie stworzonych przez Jacka Rybińskiego grafik, z których każda skleja się z opowiadaniem. To unikaty. Każda inna, każda niezwykła. Lecz największe wrażenie zrobiły na mnie niesamowite, przypominające nagrobne zdjęcia obrazy... każdego twórcy opowiadania, czy wiersza. Swoiste mini-pomniki, nagrobne fotografie każdego z Cieni. No, dość lania tej wody święconej. Opowiadania zachwycają różnorodnością. Każde stanowi takie przedstawienie formy i fabuły, jakie autor tekstu najbardziej sobie upodobał... w bogatej i różnorodnej twórczości Naszego Szanownego... Zmarłego. Czytam sporo, zwłaszcza ostatnio. A antologie? Dzielą się na te nierówne, posiadające kilka perełek, te słabe, gdzie nic nie przykuwa oka i ostatnie, do których ewidentnie „Pielgrzymka cieni” należy. Takie, gdzie próżno zdecydować, które opowiadanie bardziej się spodobało, bardziej przypadło do gustu. Na to, nie pozwoliłby Tadeusz. Przynajmniej, tak właśnie mniemam. Zacznijmy zatem. Andrzej Sarwa ze swoją przyjaciółką strzygą, zabiera nas w odmęty ogrodów zła, gdzie jego kwiecisty, wręcz duszny od opisów język, stanowi najlepsze ziarno. Byłoby tak dobrze, jak w „Outsiderze” Lovecrafta, gdyby tylko mistrz grozy z Providence potrafił operować podobnie barokowym warsztatem, jak Sarwa. Historia Aleksandry Knap o odmieńcu, wydawałaby się do poprzedniego opowiadania podobna, lecz Ola to nowe pokolenie i nowa krew w polskiej grozie. Typowy dla autorki body horror, łączy się zatem, bo musi, z dźwiękami Fortissimo, ubarwiając jedynie umierający na zarazę nieczułości Świat. Historia smutna, w dodatku oplątana wężowym splotem, z mrożącym krew w żyłach zakończeniem, jest z pewnością jednym z mocniejszych opowiadań zbioru. I zapowiedzią talentu, który z wolna wytycza sobie drogę. Kłami i pazurami, ociekającymi jadem. Maciej Klimek w swoim tekście bawi się jak zawsze kościelnymi atrybutami, manekinami i pewnym niedokończonym artykułem Tadeusza Oszubskiego, na temat domu w Opolskim. Początkowo, zabawa kilku równiaków (jakby to ujął Stryjek Stan z „Wodogrzmotów Małych”, przeradza się w noc pełną omamów, pożądania i przerażenia. Pełno tutaj Rzeczy, które można ujrzeć i na obrazach Macieja, zupełnie, jakby te... ożyły. I... podyktowane fabułą ukazały nam przestrzeń horroru i samotności. Jacek Pelczar zabiera nas w nastrojową podróż, wręcz idealną pożywkę, pod brytyjskie przedstawienie teatralne, pełne gnijących, ciemnych barw i beznadziei. Lecz przede wszystkim, jak to u Jacka Pelczara (jeśli go znasz),przystało, jest to opowieść z drugim dnem, dnem niezmiernie głębokim, niezmiernie krwistym, gdzie to dynamika postaci i wtrącone od czasu do czasu elementy pamiętnika, są ubarwiane przez tradycyjną narrację, a nie odwrotnie. Piękna rzecz. Wyjątkowa w swoim nawiązaniu do postaci szalonych lekarzy i motywów żywcem wyjętych koszmarów Howarda Philipsa Lovecrafta. Zeter Zelke, opowiada nam niby to o śledztwie, w którym pomaga pewne medium. Ma się wrażenie, że ogląda się stary polski horror (z tych dobrych) w rodzaju... „Medium” Koprowicza właśnie. Lecz historia Zeter, odkrywa konkluzję, która szokuje i pozostawia w pewnym rodzaju mrocznej indolencji. Opowiadanie Norberta Góry o tajemniczym domu we wrocławskim, wydaje się żywcem wyjęte z pewnego artykułu Tadeusza Oszubskiego, który przeczytałem w bydgoskim „Expresie Tajemnice” jeszcze jako uczeń podstawówki. Był to artykuł o samotnym domu i jego sekretach, o kolejnych lokatorach, którzy z tego domu się wyprowadzali. U Norberta? Lokatorzy nie mają tyle szczęścia, ani szansy się wyprowadzić (chyba, że w inną sferę istnienia),a prostota układu fabularnego, jest w tekście urzekająca i niosąca śmierć... na prawie każdym kroku. Przemysław Budziński oferuje poetyckość w epice i kilka stron, będących formą rzadką w grozie, odważną i zbliżającą się do przypowieści. A przy okazji smaczną i strawną. Kamil Radoń oferuje nam odrobinę szaleństwa, które przeżywa nauczyciel historii, w świecie jakby zaczerpniętym z „1984” Orwella. Z kolei Wojciech Kulawski, pozwala nam przejechać się przeklętym pociągiem, w którym istnieje tylko jeden ważny pasażer, a wraz z nim klątwa przenoszona mam wrażenie drogą niemalże kropelkową, wraz z poczuciem winy i obowiązku. Kornel Mikołajczyk oferuje staroświecką historię o powadze wieczności, pisaną językiem modernizmu na lekko wampirzą modłę. Mariusz Olejniczak, przechadza się z nami na spacer, w oczekiwaniu na upragnioną i ostatnią herbatę z kwiatu lipy (Och, jak ja jej smaku nie znoszę). Wszystkie teksty, zostały dopełnione przez wiersze Norberta Góry (swoiste epitafium nad grobem Legendy),Gosi Lewandowskiej (na temat tworzenia i opętania przez swoje własne wizje, ale i piękny poemat o „czarowaniu” Jest wreszcie Jacek Rybiński. Jego „Przemiana”, stanowi najpiękniejszy, melodyjny wstęp do całości zbioru (nic dziwnego, że poproszona o przeczytanie wiersza Gosia Lewandowska, prędko przestała go czytać, a zaczęła nucić, a potem z całą siłą swojego głosu z Zaświatów... śpiewać). Cała antologia, stanowi mroczną i posępną pieśń, nad grobem Kogoś Ważnego. Kolejnym dopełnieniem obok ilustracji, wierszy czy ukazujących literackie spektrum wybranych tekstów, są wspomnienia, które ukazują Oszubskiego w zupełnie różnych paletach barw. Lecz dominuje tu kolor czerwony, pełen serca, uwagi, obecności. Tadeusz Oszubski był dla wielu osób... po prostu pewną dozą Obecności tak integralnej, tak istotnej, że jego odejście pozostawia ich w rodzaju pustki, pozbawionej zarówno kolorów, jak i w ogóle wszelkiej Formy. Jako literat, publicysta, człowiek, wywarł ogromny wpływ, bowiem pochodził jakby z trochę innego czasu, z trochę innego świata. Świata, gdzie pisało się na kartce, świata, gdzie telefon służył tylko do dzwonienia. Świata bez komputerów i z dwoma tylko programami telewizji. Ten zbiór pozwala nam spojrzeć na moment w odmęt tego innego świata. A z niego, dobiegają do Nas jakieś słowa. Czy głos, który je wypowiada nie wydaje się być znajomy? Lubię wierzyć, że należy on do Tadeusza Oszubskiego.