Paul Morand

"Niby dobra proza, ale przy obecnej ofercie na rynku wypada słabo." Tak, zapewne wypada słabo dla fanów K.Bondy i innych czytadeł. Tyle, że "Palę Paryż" to literatura. Nielekka, niełatwa, ale najwyższych lotów; wartka, krewka fabuła, język kipiący metaforami jak gęsta zupa wylewająca się w swych bulgotach z rozgrzanego gniewnym płomieniem gara. Mało kto tak potrafił pisać sto lat temu, mało kto tak potrafi i dzisiaj, bo nie chodzi tylko o uderzającą "groteskę" w 10 lat przed ukazaniem się "Ferdydurke"!, chodzi natomiast o proporcje - one zostały tutaj wcielone w dzieło iście genialnymi maźnięciami pióra. Ale nie do końca, nie do końca... Bo ta piękna, lecąca wysoka proza obniża loty w końcówce, pochylając się nisko nad apologią rewolucji. Jest to po prostu językowo słabsze, ale nie ideologicznie - dlatego śmieszą mnie wszelkie kuriozalne (innymi nie są) zarzuty o "wychwalanie komunizmu" itd. Takie zarzuty zasadzają się na amputacji Historii - bo co mógł wiedzieć o totalitaryzmie i jego niesłychanych zbrodniach ów pisarz w roku 1928 ?! Czyli w czasie gdy ludzie chcieli wreszcie uwierzyć w sprawiedliwe, lepsze jutro, bo od lat wszędzie szerzył się wyzysk, prostytucja i potężne bezrobocie - zjawiska które jeszcze dosadniej opisał anty-komunistyczny, "prawicowy" Ferdinand Celine. Bruno Jasieński należał do innej epoki - ocenianie ideologii tej książki z dzisiejszej perspektywy (i z powodów dalszych błędów autora) - jest śmieszne. Nieśmieszne było natomiast życie autora i jego koniec w "kraju rad". O tym nie powinno się zapominać. W przedmowie napisano, że "Palę Paryż" jako replika na "Palę Moskwę" Paula Moranda wkroczyła "na artystyczne wyżyny, do zdobycia których ani ten, ani żaden inny utwór Moranda nie dojrzał." Uważam, że jest to tyleż subiektywne co bałamutne wobec polskich czytelników. Zarówno to króciutkie opowiadanie jak i inne utwory Francuza np. "Lewis i Irena" są nie mniej genialne językowo, ale w inny sposób. Nie przypadkowo F.Celine stwierdził o Morandzie, iż był "prawdziwym pisarzem, miał ten zmysł, był do tego stworzony. Ale inni? Wolne żarty! Banda oszustów. I cóż, ci oszuści są teraz na piedestale (...)". Dlatego, ani Jasieński ani Morand - nie zasługują na zapomnienie. Chociaż zapomniani są i będą coraz bardziej, gdyż taka jest logika dziejów, że wykwintne dania zastępuje się na piedestale wulgarnymi burgerami (czy Morand lub Jasieński musieli używać przekleństw by wyrazić emocje? - nie, bo tak robią literackie pastuchy). Lecz nie ma co narzekać, grunt, że w ogóle ludzie mogą swobodnie karmić czymś umysły, nigdy wcześniej obfitość pokarmów nie była normą dostępną dla wszystkich, bo co przypadało innym? Oddajmy głos Jasieńskiemu: "Jadł, co popadnie, trafiało się zaś niewiele. Kradł kości psom. Psy do reszty podarły na nim łachmany, niekiedy zawadziły i o ciało. Ujrzawszy go z daleka, złowrogo szczerzyły zęby. Stosował przeważnie kuchnię jarską. Zbierał na wybrzeżu rozsypane przy ładowaniu ziarna ryżu. Gotować nie miał gdzie. Jadł na surowo, długo i smakowicie żując każde ziarno." ("Palę Paryż" s. 80)