Aleksandra Kajdańska

Zniechęcająco. Przyznaję, że spodziewałam się czegoś diametralnie różnego, a już na pewno bardziej ambitnego. Czego dokładnie? Większego nacisku na historię i zwyczaje ludów żyjących i tworzących Jedwabny Szlak (czy raczej różne jego warianty). Czemu uważam, że miałam do tego podstawy? Ponieważ książka była dotowana przez Ministerstwo Edukacji jako podręcznik akademicki. Tymczasem w książce próżno szukać bibliografii, co po prostu w głowie mi się nie mieści, jak również informacji innych niż zebrane z powszechnie znanych monografii dotyczących Jedwabnego Szlaku. Chlubnym wyjątkiem jest tu rękopis opisu podróży XVII-wiecznego jezuity Michała Boyma, dotychczas nieopublikowany. Co zatem zawiera książka Kajdańskich? Historię jedwabiu, która otwiera całą opowieść, od pierwszych kulturowych śladów obecności jedwabiu w Chinach, przez jego rodzaje i podziały ze względu na sposób tkania, barwienia i ozdabiania, oraz o jego znaczeniu kulturowym i ekonomicznym. To zagadnienie płynnie prowadzi do pytania, co z jedwabiu szyto i gdzie noszono. Temat ten regularnie powraca w kolejnych rozdziałach i pod tym względem rzeczywiście autorzy stanęli na wysokości zadania, ponieważ nawet tak skrótowej historii strojów - nie tylko chińskich, ale również występujących w Azji Centralnej - próżno szukać. Oprócz cennej materii, głównej bohaterki książki, autorzy szczegółowo wymieniają inne przedmioty handlu między Wschodem i Zachodem, tym znaczniejszym (brązowe zwierciadła, porcelana, barwniki) poświęcając więcej miejsca. Na krytykę zasługują natomiast wszystkie te próby przemycenia do książki wiadomości historycznych. To nie to, że jestem przeciwniczką książek historycznych (wręcz przeciwnie),a el Kajdańscy popełniają ten sam błąd, co większość szkolnych podręczników do historii. Bez uprzedzenia przywołują Scytów, Partów, Mongołów, Ujgurów najwyraźniej licząc na to, że czytelnik skądś ich zna i pamięta. Pół biedy, jeśli taki zabieg tworzy spójną całość, ale w tym wypadku kolejni hegemoni Azji Centralnej pojawiają się znikąd i przepadają bez śladu, niespodziewanie ustępując miejsca innej grupie etnicznej niewiadomego pochodzenia. Historia tego regionu jest na tyle złożona, że łatwo się w niej pogubić, a akurat autorzy nie robią nic, żeby czytelnikowi pomóc. Powstaje zatem pytanie po co w ogóle próbować? Szczytem wszystkiego jest upchnięcie blisko pięciuset lat historii archaicznej Japonii i Korei (przypominam: w tym okresie trzy niezależne królestwa) na kilkunastu stronach. Czemu to ma służyć? Myślę, że książce na lepsze wyszłoby zastąpienie historycznych wpadek większą ilością relacji podróżników i pierwszym wrażeniom, jakie ze spotkań wynieśli mieszkańcy Wschodu i Zachodu. Na osobną klątwę do piątego pokolenia zasługują pracownicy wydawnictwa Książka i Wiedza odpowiedzialni za redakcję techniczną, bo jak mogę jeszcze jakoś zaakceptować ten męczący brązowy kolor tekstu, tak za wiszące spójniki należałoby ich skazać na ciężkie roboty polowe przy pieleniu pietruszki.