Zamach stanu Podręcznik

Douglas Murray, brytyjski dziennikarz i analityk polityczny, napisał książkę, która dla jednych jest proroczym ostrzeżeniem, a dla innych kontrowersyjnym manifestem pesymizmu. Przedziwna śmierć Europy, oceniona przeze mnie na mocne 8/10, to lektura gęsta od faktów, napisana z niezwykłą elegancją, ale też przeszywająco chłodna w swoich konkluzjach. To jedna z tych pozycji, które niezależnie od poglądów politycznych czytelnika, zmuszają do wyjścia ze strefy komfortu i zmierzenia się z pytaniami o fundamenty zachodniej cywilizacji. Teza Murraya jest radykalna i wyłożona bez zbędnych eufemizmów: Europa, jaką znamy, popełnia samobójstwo. Autor argumentuje, że proces ten odbywa się na dwóch płaszczyznach. Pierwszą jest masowa, niespotykana wcześniej w historii migracja, która zmienia strukturę demograficzną kontynentu. Drugą, zdaniem Murraya znacznie groźniejszą, jest duchowa i kulturowa pustka, w jaką zapadł się Zachód. Autor twierdzi, że Europejczycy stracili wiarę w swoje tradycje, religię i sens własnego istnienia, co doprowadziło do stanu „egzystencjalnego zmęczenia”. Książka jest imponująca pod względem dokumentacji. Murray podróżuje do obozów dla uchodźców w Grecji i we Włoszech, rozmawia z politykami, ale też analizuje teksty filozoficzne i statystyki demograficzne. Jego styl jest błyskotliwy, pełen erudycji, a argumentacja prowadzona z chłodną, niemal matematyczną precyzją. Autor nie boi się wytykać hipokryzji europejskim elitom, oskarżając je o krótkowzroczność i lęk przed oskarżeniami o brak tolerancji, co jego zdaniem paraliżuje rzetelną debatę o przyszłości kontynentu. Najciekawsze fragmenty książki to te poświęcone „poczucie winy”. Murray analizuje, jak kolonialna przeszłość i zbrodnie XX wieku sprawiły, że Europa przestała wierzyć w legitymację własnej kultury. To właśnie ten brak wiary sprawia, że Stary Kontynent nie potrafi – lub nie chce – asymilować przybyszów, oferując im jedynie konsumpcjonizm zamiast wspólnych wartości. Autor rysuje wizję przyszłości, w której Europa staje się jedynie „muzeum” lub terytorium bez jasnej tożsamości. Nota jest wysoka, ponieważ Murray potrafi nazwać lęki, które wielu ludzi odczuwa, ale boi się wyartykułować w obawie przed społecznym ostracyzmem. To książka odważna i intelektualnie stymulująca. Jednocześnie ocena nie jest maksymalna, ponieważ autor momentami wpada w ton jednostronny. Choć jego diagnozy są oparte na faktach, Murray niemal całkowicie pomija pozytywne aspekty wielokulturowości czy zdolność demokracji do autokorekty. Jego pesymizm jest tak głęboki, że momentami wydaje się wręcz deterministyczny, nie dając czytelnikowi niemal żadnej nadziei na inny scenariusz. Przedziwna śmierć Europy to lektura obowiązkowa dla każdego, kto chce zrozumieć napięcia targające dzisiejszą Unią Europejską. To książka bolesna, irytująca i fascynująca zarazem. Douglas Murray nie pisze po to, by przypodobać się komukolwiek; pisze, by wywołać wstrząs. Niezależnie od tego, czy zgadzamy się z jego diagnozą „śmierci” kontynentu, trudno przejść obok tej argumentacji obojętnie. To ważny głos w debacie o tym, co właściwie sprawia, że Europa jest Europą i czy jesteśmy gotowi o to walczyć.

Książka niewątpliwie wymagająca skupienia i uwagi, jednak dobrze mi się ją czytało. Nie jest to typowa historia doktryn politycznych XX wieku, lecz raczej analiza idei, które miały wpływ na wydarzenia polityczne w tym okresie. Wiele osób, nawet interesujących się polityką na co dzień, nie do końca zdaje sobie sprawę, że mówiąc o poglądach, programie czy strategii politycznej, poruszamy się w kręgu ograniczonej ilości używanych idei. Niektóre są wciąż aktualne i budzące emocje, inne mniej lub bardziej zapomniane, co jakiś czas odkurzane i przywracane do życia. Książka może być też ostrzeżeniem, choć Muller stara się ograniczać do prezentacji, analizy i wyjaśniania, a nie do oceny. Demokracja nie jawi się tu bynajmniej jako cel sam w sobie, lecz ukazane są też zagrożenia wynikające z braku wbudowanych w nią mechanizmów kontrolnych. Stąd de facto różne rodzaje demokracji. Ta przedwojenna przekształciła się w nazizm, stalinizm, frankizm i inne autorytarne reżimy, które korzystając z niej w sposób instrumentalny, doprowadziły w końcu do kolejnej wojny światowej. Ta powojenna została obarczona niedemokratycznymi instytucjami kontrolnymi, takimi jak np sądy czy trybunały konstytucyjne. Oddaliśmy część wolności w zamian za bezpieczeństwo. Trochę kontrowersyjne może być tak ścisłe powiązanie idei z realnym życiem polityczno - ekonomicznym, czasami ma się wrażenie, że teoria wyprzedzała praktykę, choć na pewno nie brakowało takich sytuacji. Książę zdecydowanie warto polecić.

Zapala się autor, ale czyż nie ma racji, że marksizm odrasta jak hydra? Porządek naturalnego funkcjonowania człowieka uznawany za opresyjny, rzetelna edukacja, wychowanie i dziedzictwo kultury atakowane, komunizm wybielany. Koszmarne poprawnopolityczne zniewolenie w debacie publicznej. Państwo przerasta w biurokratyczny i antywolnościowy twór, to samo robi się (albo inaczej: tytułowi oni to robią) z Unią Europejską. Że liberalna recepta autora jest jednostronna, że naiwnie pisze o powrocie do wartości i może za bardzo miota epitetami - zgadzam się. Ale ma świętą rację, że system, który powstaje, a który intelektualiści lewicowi uzasadniają, opiewają i wymyślają, to nowa elegancka odsłona totalitaryzmu, na razie: z tzw. ludzką twarzą opiekuńczości i wyzwalania. Książka zaangażowana, o którą można się sensownie pokłócić.

Ciekawe ale czasem zbyt uproszczone. Miejscami wręcz sprymitywizowane. Tak daleko posunięty redukcjonizm rzuca nowe światło na politykę ale trzeba uważać na to kiedy ten redukcjonizm stacza się w prawienie banałów i truizmy jak z coachowych poradników. Szczególnie kuje w oczy naginanie rewolucji rosyjskiej i francuskiej do własnego schematu trzech grup w polityce, opis końcówki ZSRR jest naiwniutki, zresztą nie tylko on. Czy to opis rzeczywistości czy już pęd do pisania pod tezę?- niejednokrotnie takie pytanie towarzyszyło mojej lekturze. Na pewno bezkrytyczne spojrzenie na "Poradnik dyktatora" może bardziej oddalić od prawdy niż do niej przybliżyć. Popełniają autorzy błąd neoliberałów, tylko że w drugą stronę- tamci uważali do niedawna, że mcdonaldowy schemat sprawdzi się wszędzie, nawet na Bliskim Wschodzie od zaraz. Alastair Smith i de Mesquita zaś całą politykę chcą wcisnąć w schematy afrykańskich kacyków. Ignorując przy tym wpływ jednostek, ideologii. Afrykańskie postkolonialne czy południowo i środkowoamerykańskie w zasadzie też postkolonialne środowiska można tak opisywać bo nie zdążyły wykształcić prądów myślowych jak w Europie czy USA więc poziom decyzji i stopień ich współzależności będzie niski co za tym idzie opis będzie relatywnie prosty. Ale zachód to mimo wszystko inna bajka i to już od co najmniej kilkuset lat. Tak- wiele rzeczy ma źródło w podstawowych potrzebach ale ograniczając się do nich zbudujemy sobie wygodny fikcyjny model który będzie tłumaczył wszystko tylko rzekomo- bo wszystko będzie można do tak prostego modelu dopasować. To jak z psychologią ewolucyjną, która choć spopularyzowała pewne mechanizmy to fetyszystycznie do nich przywiązana zabrnęła w ślepe uliczki. Kultura i środki komunikacji nie wytworzyły się z niczego w próżni tylko są tak samo produktem ewolucyjnym- znacznie bardziej złożonym niż te proste podstawy i zmieniającym te proste reguły gry. "Ludzie chcą rządzić, chcą jeść, chcą dupczyć. Siła to klucz. Słaby przegrywa." Do tak prostych konstatacji można podłączyć wszystko. "Głosy trzeba kupować, przeciwników wciągać i eliminować, stronników opłacać ale nie pozwalać im na zbytnią swobodę i nie dać im zbyt mocno wyrosnąć." Kwestia na ile taki Smith i de Mesquita sami poprowadziliby czyjąś politykę i przez jaki czas osiągaliby sensowne efekty. Myślę, że byłoby ciężko i jest to jak z przysłowiowymi profesorami ekonomii mówiących o wielkich pieniądzach a jeżdżących gratem. Albo już z zupełnie nieprzysłowiowymi doradcami ekonomicznymi. Takie tam swobodne pisanie jest proste. Praktyka postawiłaby śmiałym zapędom tamę jednoznacznie udowadniając, że poziom złożoności rzeczywistości jest daleko większy niż redukcjonistyczne schematy. Czy atrakcyjność takich analiz wynika z ich przenikliwości czy jednak z wygody narracji która tłumaczy wszystko i nic? Czy to sukces naukowy czy marketingowy? Czy autorzy są dobrymi politologami czy raczej dobrze wykorzystują metody autopromocji? Prosty model i szukanie schematów w procesach z dużą dozą losowości- przepis na hit. Ostatnim razem z takim upraszczaniem opakowanym w "supernowatorską" bombastyczną formę spotkałem się w "Narkonomii" Wainwraighta. Jeżeli podejść ze zdrową rezerwą- rzecz obowiązkowa dla każdego kto interesuje się polityką. Do zapoznania choćby po to, żeby wiedzieć jakie są narracyjne trendy. Dużą zaletą książki jest też to, że w zawiły, ale wyczerpujący sposób tłumaczy, dlaczego słuszność tkwi w popularnej tezie: "demokracja to najgorszy ustrój, ale lepszego nie wymyślono".

Swietna pozycja. Przykre jest to, ze mimo ze zostala napisana ponad cweirc wieku temu, nic sie nie zmienilo. "Przedsiebiortwo holokaust" ma sie dobrze a nawet dziala coraz prezniej. Niektorzy, sa zbyt potezni, zeby im zaszkodzic. Zwlaszcza, ze w obecnych czasach teoretycznej wolnosci slowa nie wszystkich mozna krytykowac, nawet jesli ma sie powody i argumenty (a moze zwlaszcza jesli sie je ma?). Taka wazna i naprawde ciekawa ksiazka a pratycznie nieznana. W Polsce nie mozna kupic w zadniej ksiegarni. Wprawdzie ksiazka zostala bardzo pozytywnie przyjeta wsrod zydowskich ofiar holokaustu, ale to nie pomoglo. Kariera autora legla w gruzach. Smutne.

Niestety, książka mocno się postarzała - prognozy okazały się mocno nietrafione. Książka trochę nie na temat - wbrew nazwie o konotacjach na rynku energetycznym jest tutaj mało. Znajdziemy tu dużo wiedzy o geopolityce, lecz dużą część zajmuje historia i gdybologia.

Antydeterminizm historyczny teorii autorów robi wrażenie. Ale antydeterminizm nie oznacza, że będzie łatwo, a efekty pewne. Historia i dzieje to - aż i tylko - szansa. Wyjście z wyzysku i utrzymanie inkluzywności, to praca na lata, a częściej na pokolenia. Praca, którą łatwo zaprzepaścić - w sposób zawiniony lub nie. Nie zalecałbym czytania książki w całości w ciągu, bo od pewnego momentu rozdziały omawiają to samo, ale od innej strony i używając innych przykładów (które są świetne, ale można poczuć przesyt). Lub są dodatkiem do głównych elementów teorii. Ale do pominiętych rozdziałów warto kiedyś wrócić, jak i do całej książki. A przykładów jest dużo. Autorzy krążą po całym globie i opowiadają historię wielu "narodów" (raczej społeczności) na poparcie swojej teorii. Abstrahując od powiązania tych historii dziejowych z główną teorią autorów - książka jest po prostu dobrą dawką rozległej geograficznie wiedzy (choć dość ogólnikowej, bo nie ma potrzeby głębiej) z zakresu historii politycznej z elementami gospodarczymi. Zdecydowanie warto czytać, warto wracać i warto intepretować rzeczywistość przez pryzmat teorii instytucjonalnej, szukając realnych przyczyn ubóstwa i niepowodzeń. 8+ dla samej książki. Samą teorię naukową oceniam jako wybitnie udaną i użyteczną.

Krytycznie o polskiej polityce z pozycji konserwatywno-liberalnych i republikańskich piórem jednego z ciekawszych publicystów młodszego pokolenia. Niezłe, ale w większej części niespecjalnie odkrywcze i nowatorskie. Wyjątkiem jest bardzo interesujący i nieszablonowy rozdział o polskiej gospodarce po 1989 r. ("Społeczeństwo właścicieli"), gdzie autor pisze krytycznie o różnego rodzaju błędach polskiej transformacji (prywatyzacja, reprywatyzacja, nadmierny monetaryzm Balcerowicza), równocześnie nie potępiając jej w całym zakresie. Ciekawe dlatego, że tego rodzaju krytyka jest zwykle prowadzona z pozycji lewicowych, ponadto Sękowski nie popada w dogmatyczny liberalizm, broniąc choćby prób odtwarzania spółdzielczości w Polsce.

Nie wiem czy dowiedziałem się jak być konserwatystą, ale i tak jestem pod wrażeniem. Dobrze napisane. Tego typu książkom smaku dodaje upływ czasu od ich napisania. Te dobre nie tylko się nie starzeją i nie dezaktualizują, ale przeciwnie, stają się proroctwem, dowodem przenikliwości autora. Książka, a właściwie jej końcowy fragment, wzbudziła we mnie dojmujący smutek. Autor próbuje zmierzyć się z problemem konserwatystów na całym świecie, ale w Anglii odczuwany szczególnie boleśnie, czyli jak być konserwatystą bez wiary w Boga. Nieodłączną częścią krajobrazu brytyjskiej prowincji jest parafialny kościół. Tylko jest to kościół bez wiernych. Tu ewidentnie autor nie ma pomysłu. Nie wiem czy ktokolwiek w Europie ma. Tak czy inaczej tego typu książki powinni przeczytać zarówno ci, którzy aspirują do miana konserwatysty, jak i ci których serce bije po lewej stronie. Wart uwagi jest rozdział poświęcony ekologii. Scruton ma rację. Częścią konserwatywnej agendy w naturalny sposób jest roztropna troska o środowisko naturalne. Oczywiście kluczem jest tu słowo "roztropna".

Ciekawa ale powinna być zdecydowanie krótsza. Trochę masło maślane ale z perspektywy czasu, roku 2024 i Trumpa, trafna przepowiednia "wycofywania* się Ameryki z roli dobrego wujka. Tylko nie są to raczej samodzielne koncepcje autora a jedynie odwołania. Jeden wielki przypis. Brzeziński zrobił to lepiej, krócej i wiele lat wcześniej. Typowa praca mgr czy tam doktorska.

Polecam książkę każdemu kto interesuje się swoją przyszłą emeryturom. Autorka opisuje funkcjonowanie sprywatyzowanych systemów emerytalnych, w takich krajach np.: Chile, Argentyna, Boliwia, Węgry, Rosja, Kazachstan jak i w Polsce. Bardzo dobrze opisany jest sposób prywatyzacji systemów emerytalnych, słabość klas polityczny, które godziły się na wprowadzanie tak szkodliwych zmian kosztem społeczeństwa a w interesie wąskiej grupy i instytucji finansowych.

Krótka książka, która może uchodzić za wstęp geopolityki. Zawarte zostały w niej opisy dążeń większych państw (USA, Rosja, Chiny, Indie, Iran, Japonia) do odgrywania istotnej roli w swoim otoczeniu geograficznym, opis rywalizacji bloku demokratycznego z autorytarnym i kilka innych.

Mi się podobało. Poznajemy bohaterów wraz ze środowiskiem, które ich ukształtowało. Dochodzimy do czasów im teraźniejszych gdzie wdawali się w zaciekłą polemikę. Kończymy na opisie prezydentur i sprawowania rządów np. w USA czy Wielkiej Brytanii uzmysławiając sobie jak potężnym narzędziem jest ekonomia w rękach polityków. Książka bywa miejscami nieco skomplikowana dla osób, które nie są choćby w sposób podstawowy zorientowani w zagadnieniach ekonomii.

Tytuł trochę przewrotny, gdyż cała książka w istocie wypełniona jest przykładami (dla mnie osobiście często zaskakujących, czy wręcz szokujących), rzeczy i usług na sprzedaż, urynkowionych przede wszystkim w USA, bo wokół tego kraju cały czas orbituje treść. Od profesjonanych staczy kolejkowych, ba - całych firm tym się zajmujących, płacenia uczniom za dobre stopnie, przez lokowanie produktów w powieściach, lub na własnym ciele(!), sprzedaż praw do komercyjnych nazw obiektów i szkół publicznych, po rynek prognozowania terroryzmu, pieniądze za sterylizację czy umowy wiatykalne dotyczące chorych na AIDS i seniorów. Są również pojedyncze przykłady z innych państw (np. Anglia, Chiny, Szwajcaria). Autor w sposób wyważony i niezbyt konfrontacyjny przedstawia swoją moralną ocenę poszczególnych działań, niekiedy próbując chyba trochę na siłę stawać w roli adwokata diabła, gdyż na koniec i tak ocena zazwyczaj jest negatywna. Język eseistyczny, fachowy, przy tym przystępny, trochę nudnawy - to mój jedyny zarzut, bo wiem, że eseistyka może być bardziej wartko napisana, szczególnie na tak ciekawy temat. Konkludując, książka ważna, ukazująca patologie wolnego rynku pozostawionego samemu sobie, na pewno nieprzyjemna np. dla libertarian, bo raz, że ich teoria przegrywa sromotnie z rzeczywistością, a dwa, iż krytyka przychodzi ze strony intelektualisty wcale nie stricte lewicowego. Ponadto to smutna pozycja dla fanów amerykańskiego snu, jeśli oczywiście wciąż tacy w naszym kraju istnieją.

Książka ta ma 330 stron, z czego 50 to same przypisy, więc już ilość źródeł, z których autor korzystał jest imponująca. Jednak jej najmocniejszą stroną jest przystępność, z jaką Thomas Sowell potrafi przedstawić czytelnikowi skomplikowane zjawiska i mechanizmy społeczne oraz ekonomiczne. Przedział historyczny oraz różnorodność kulturowa, które autor rozpatruje, są ogromne, dzięki czemu doskonale może przedstawić uniwersalność rozpatrywanych zjawisk. Thomas Sowell w niezwykle jasny i czytelny sposób tłumaczy mechanizmy rozwoju oraz bogacenia społeczności, z wielką pieczołowitością przedstawiając oraz tłumacząc czynniki, które na nie wpływają. Jednocześnie bezwzględnie rozprawia się z koncepcją tzw. redystrybucji dochodów, państwa opiekuńczego oraz innych lewicowych mitów. "Bieda, bogactwo (...)" jest doskonałą lekturą dla każdego, kto faktycznie chce zrozumieć źródła bogactwa oraz rozwoju i nie satysfakcjonują go banalne slogany.

Tytuł jest oczywiście zmyłką. Sama książka bardzo ciekawa, finansowana przez Państwo więc należy wziąć poprawkę na niektóry sponsorowane wpisy. Koniec męczący, ale ogólnie pozycja obowiązkowa, w dość ciekawej formie. Warto przeczytać i warto zapamiętać tą książkę.

Michael Lewis przedstawia biografię i historię badań dwóch znakomitych izraelskich psychologów Daniela Kahneman'a i Amosa Tversky'ego. Ciekawie opowiedziana historia a co najważniejsze przybliżone główne założenia ich badań oraz wnioski. Kahneman za swoje badania otrzymał Nagrodę Nobla choć w sumie należała się ona obu naukowcom, choć jego kolega i przyjaciel Tversky, umarł w wieku 59 lat i nie doczekał tego wspaniałego momentu. Jeżeli po lekturze tej książki chcielibyście głębiej zanurkować w tej tematyce to polecam książkę pt "Pułapki myślenia"

Książka dość szeroko opisuje metody uprawiania polityki we współczesnej demokracji nieliberalnej, bo właśnie tak politolodzy definiują system panujący na Węgrzech. Wartościowa pozycja, szczególnie dla polskiego czytelnika, który bez problemu dostrzeże pewne podobieństwa w politycznej "manierze" V. Orbana i J. Kaczyńskiego. Polecam zarówno zwolennikom jak i przeciwnikom tego nurtu politycznego.

Tezy zawarte w książce generalnie przypadły mi do gustu. Zaznajomiłem się swego czasu z teorią optymalnego obszaru walutowego Roberta Mundella, więc rozważania autorów książki niejako potwierdziły mi tę teorię. Notabene Mundell wbrew swojej teorii, za którą dostał nagrodę Nobla, poparł wspólną walutę Euro i to jest chyba większy paradoks niż ten, który próbują ukazać (podając go nawet w tytule) obydwaj autorzy. Po lekturze tej książki miałem też okazję usłyszeć opinię ekonomistów-euroentuzajstów, że podobna pozycja do tej autorstwa Kawalca i Pytlarczyka powinna powstać, ale w obronie wspólnej waluty Euro... Jeśli jednak taka książka nie powstał lub w najbliższym czasie takiej pozycji nie zobaczymy, to być może faktycznie wspólna waluta Euro i jej sztuczne utrzymywanie jest nie do obrony.

Bardzo ciekaw spojrzenie na historię zmian gospodarczych z perspektywy głównie Europy, natomiast bez pominięcia innych kluczowych obszarów gospodarczych. Niesamowicie zaciekawiło mnie rozumienie przepływu sił strukturalnych, w sposób niemal geopolityczny, czy może geoekonomiczny. Co ciekawe, w książce odnajdziemy między innymi anegdotyczne - skrótowe przedstawienie chociażby początku bogacenia się Zjednoczonych Prowincji, a proces ten może nam bardzo przypominać proces bogacenia się nowego pretendenta - Chin. Po przeczytaniu tej książki można dojść do wniosku, że pewne prawidła procesów ekonomicznych pozostają stałe. Inny ciekawy wątek to rozróżnienie kwestii gospodarki rynkowej od kapitalizmu. Z jednej strony zdecydowane, choć efemeryczne rozróżnienie rozkwita wraz z kolejnymi kartkami książki, by osiągnąć pełnie na samym końcu. "Dynamika kapitalizmu" z pewnością rozochociła mnie do zapoznania się z trzytomowym wielkim dziełem Breudela - "Kultura materialna, gospodarka i kapitalizm XV-XVII wiek "