Widok na Sarajewo

Nie liczy się ilość, liczy się jakość. Krótko, na temat, zwięźle, rzeczowo, fachowo, z wielką znajomością tematu. Jednocześnie delikatnie, lekko i swobodnie. Czy można napisać reportaż o straszliwej wojnie, o ludzkich dramatach, o niewyobrażalnej wręcz spirali przemocy tak aby czytelnik miał chwilę na zaczerpnięcie oddechu, na pozbieranie myśli, na poukładanie wydarzeń w głowie, na ułożenie tych wszystkich bałkańskich klocków w całość? Pan Tadeusz Olszański udowadnia, że można. Można się tylko od niego uczyć i podziwiać. Sto kilkanaście stron to zdecydowanie za mało aby nazwać tę pozycję kompendium, nawet nie sposób nazwać tego studium tematu, ale w tym przypadku wiedza na temat wojny bałkańskiej jest tak usystematyzowana i skumulowana, że ma się wrażenie jakoby stron byłoby cztery razy więcej i wiedzy też. Dla osób zainteresowanych tematem wojny bałkańskiej, jak i Bałkanów samych w sobie, pozycja obowiązkowa. Dla osób, które lubują się w literaturze faktu jest to wykładnik tego jak powinna ona wyglądać. Stara, dobra polska szkoła reportażu. Gorąco polecam.

Książka z uwagi na moje zafascynowanie Bałkanami, tematyką wojny bardzo mi się spodobała. Uwielbiam literaturę faktu i pod tym względem wcale się nie zawiodłam. Autor dogłębnie opisuje tamtejsze wydarzenia, których był świadkiem. Jedyne co męczy, to fakt, że trzeba się bardzo uważnie wczytywać, bo łatwo stracić wątek i sens. Ponadto niekiedy pisana jest bardzo chaotycznie i autor gubi się sam we własnej ocenie konfliktu. To ostatnie akurat nie dziwi, bo bardzo ciężko opisywać tą wojnę w sposób neutralny..

Czaiłam się na tę pozycję kilka lat, ale szczerze mówiąc żal było wydać kilkaset złotych za tak cienką książeczkę. W końcu dostałam na prezent i był to jeden z lepszych prezentów w moim życiu (książkowym). Mimo niewielkiej objętości - dlaczego tak mało, chciałoby się czytać i czytać - książka jest niezwykle interesująca, przedstawia katów tych bardziej znanych i tych "przeciętnych" Ludzi takich jak my, jak nasi sąsiedzi, znajomi, którzy pod wpływem propagandy zaczęli niszczyć i mordować tylko dlatego, że ofiara ma inną narodowość. Koniecznie do przeczytania!

"Zabijanie Sarajewa" przeczytałem będąc już po lekturze "Miasta atrapy", które było pisane później. I przyznaję, że pierwsza książka jest nieco lepsza. Autor opisuje oblężenie Sarajewa z perspektywy Serba mieszkającego w tym mieście. I już to jest ciekawe, bo Sarajewo istnieje w świadomości jako muzułmańskie miasto ostrzeliwane z okolicznych gór przez Serbów. Tymczasem nawet w trakcie wojny mieszkało tam wielu Serbów, cierpiąc podwójnie - jako obywatele obleganego miasta i jako rodacy agresora. W centrum zainteresowana Vukovicia jest miasto i jego mieszkańcy. Autor wydaje się być dość obiektywny - ofiarami są Muzułmanie i Serbowie. Sprawcami agresji są politycy oślepieni manią narodowościową - dostaje się zarówno serbskim generałom, jak i muzułmańskim politykom dążącym do niepodległości Bośni i Hercegowiny. Jak w lustrze odbijają się serbscy i muzułmańscy antybohaterowie - Karadżiciowi przeciwstawiony jest np. watażka, były windykator długów. Polityka, pieniądze, przemoc Pojawiają się także często powtarzane w literaturze wątpliwości dotyczące momentów zwrotnych w czasie oblężenia, a więc wątek zamachów na ludność cywilną. Czy to jest whataboutyzm? Czy to poddawanie w wątpliwość faktów? Czy to jest zabieg stosowany przez Serbów od lat 90, próbujących zrównać zbrodnie wszystkich jugosłowiańskich narodów? Ciężko odpowiedzieć na to pytanie. Niewątpliwie warto poznać oblężenie Sarajewa z innej perspektywy, szczególnie, że autor opisuje miasto, którego już nie ma i nie będzie.

Całkiem ciekawa, ale przede wszystkim jest to książka o autorce. O jej przeżyciach, jej przemyśleniach, jej problemach z organizacją pracy i współpracy itd. Pokazuje kulisy pracy antropologa i tajniki medycyny sądowej, i to bez wątpienia w ciekawy sposób, jednak miejsca zbrodni wojennych są tylko tłem. W moim odczuciu opisywanym zbyt pobieżnie (ale może wynikać to z tego, że historię wojny na Bałkanach znam bardzo dobrze i trudno mnie czymś zaskoczyć).

Książka zawiera wywiady z przedstawicielami władzy oraz ze zwykłymi mieszkańcami ówczesnych republik i obszarów autonomicznych znajdujących się na terytorium Jugosławii. Autor nie ocenia żadnej ze stron konfliktu - pozwala na swobodną wypowiedź każdemu ze swoich rozmówców. Lektura pozwala zrozumieć, iż różnice religijne między mieszkańcami państwa nie były przyczyną wybuchu serii wojen, ale jego skutkiem; prawdziwe podłoże eskalacji konfliktu stanowiły kryzys polityczny po śmierci Marszałka Josipa Broza Tito, wzrost tożsamości narodowej wśród mieszkańców republik, oraz, a może przede wszystkim kryzys gospodarczy (afera agrokomerc, wzrost zadłużenia zagranicznego). W takim środowisku odżyły dawne niechęci potęgowane przez polityków i media (np. odwoływanie się do ludobójstwa Serbów dokonanego przez Ustaszy w Niepodległym Państwie Chorwackim). Równocześnie autor pochyla się nad sytuacją Kosowa - czytelnik sam musi określić czy jego zdaniem racja leży po stronie Serbii, dla której Kosowo stanowi kolebkę państwowości, czy po stronie ludności albańskiej, która już od setek lat zamieszkuje te ziemie stanowiąc 90 % jej mieszkańców. Pozycja stanowi doskonałą bazę dla czytelnika, który jest zainteresowany pogłębieniem wiedzy na temat ww. serii konfliktów.

Książka rzucająca nowe światło na rozpad Jugosławii. Ważny głos w dyskusji, ale głos nieco kontrowersyjny. Książka ma wyraźny proserbski i antyamerykański charakter. Ale nawet jeśli połowa faktów jest prawdziwa, warto im się przyjrzeć. Wartość poznawczą obniża nieco postać autora, który ze skrajnego lewicowca czy wręcz komunisty stał się zagorzałym zwolennikiem prawicy, twardych rządów Putina i niemieckiej AfD. Neofici są zawsze najgorsi. Ale książkę warto przeczytać.

Przeczytałam bardzo wiele książek o Shoah. Nie potrafię ich zliczyć. Były to poruszające, wstrząsające i sugestywne wspomnienia, zatrważające obrazy z przeszłości. Trafiałam też na takie książki, które poprzez język, styl, umiejętności swoich twórców, nie zapadły w pamięć. Tak jest w tym przypadku. Kompletnie nie trafia do mnie estetyka autorki, jej pomysł na (jak to sama określiła) powieść dokumentalną. Dłużyzny na początku odstraszają i zniechęcają. Rozbudowane drzewo genealogiczne, dywagacje na temat przeszłości przedstawicieli jednego rodu nużą. Osią jest tu historia rodziny Tedeschi, a w szczególności Chai, której poruszające losy przeplatają się ze stenogramami wypowiedzi katów i ofiar obozów koncentracyjnych. Mnogość wątków nie jest w tym przypadku przeszkodą, po prostu ich sposób przedstawienia nie przypadł mi do gustu. A wiele można się dowiedzieć z tej książki. Autorka porusza (między innymi) problem Lebensborn, transportów do obozów zagłady, pisze o postawach Kościoła, nazistowskich sposobach na mordowanie. Tak wielu osobom oddaje głos, są tu świadectwa okrutnych fanatyków Hitlera, norweskich wojennych sierot, polskich kolejarzy, tych, którzy byli w obozach, tych, którzy byli potomkami morderców. Każdy głos ważny, każdy pokazuje inną perspektywę. Temat wojny wciąż nie jest zamknięty, to co się stało nie może ulec zapomnieniu, zrozumieniu chyba też nie. Mieszanina narracji, stylów, wątków. Jest ogromna list ofiar żydowskich Włochów, są zdjęcia z tamtych czasów, urywki listów, artykułów, cytaty filmowe. Jest też tragiczna historia Chai, również włoskiej Żydówki, która rodzi syna ze związku z niemieckim kochankiem. Dziecko znika, mężczyzna okazuje się być bestialskim komendantem obozu w Treblince. Wygląda nieprawdopodobnie? Jak niemal wszystko co dotyczy tamtych czasów. Mimo całej pracy jaką wykonała autorka, mimo autentycznych zapisów rozmów i całej zgromadzonej dokumentacji nie będę dobrze wspominała tej książki. Nie podoba mi się jej styl. buchbuchbicher.blogspot.com

Książka stara aczkolwiek wciąż aktualna, pisana z perspektywy Amerykanina, który przez lata mieszkał w Grecji (wyobraźcie sobie Greka, któremu mówisz, że ich kraj to Bałkany). Zawsze ostrożnie podchodzę do perspektyw obcokrajowców na jakąś kulturę i też nie jestem szczególnie obyta w wiedzy o kulturze Bałkan, jednak historia snuta przez autora mnie wciągnęła. Myślę, że to dość przystępnie napisana książka, która stanowi całkiem dobre podstawowe wyjaśnienie starć kulturowych i historii krajów bałkańskich. Miałam okazję przez jakiś czas mieszkać na Bałkanach i rozmawiać z mieszkańcami i opis autora jest dość zbieżny z moimi obserwacjami, ale czy znawca tematu zgodziłby się z nami? Nie wiem.

Zło drzemie w każdym z nas. Potrzebne są tylko odpowiednie warunki by je uzewnętrznić. Taki wniosek można wyciągnąć po czytaniu kolejnych reportaży wojennych. Ludzie zabijają się wzajemnie na wiele sposobów, we wszystkich miejscach świata, a o niektórych możemy dowiedzieć się właśnie dzięki takim reportażom. Sprawnie napisana książka. Autor przeplata własną historię życia z kolejnymi konfliktami, na które został wysłany, często dorzucając własne przemyślenia.

Chodzi sobie facet po pasie przygranicznym (i nie tylko) i opowiada o tym, co tam widział i kogo spotkał. Wyszła z tego mozaikowa i bardzo melancholijna relacja, tylko z rzadka przetkana co dramatyczniejszymi wydarzeniami. Książka wymaga pewnej wytrzymałości, ale nagradza uważnego czytelnika ciekawymi, wielopłaszczyznowymi opisami miejsc i ludzi, których raczej nie kojarzy się ad hoc z pojęciem „Niemcy”.

Książka opisuje wojnę w dawnej Jugosławii w latach 90. Autor opisuje swoje przygody, które przebył w chorwackim oddziale zwiadowczym. Bardzo dobrze się to czyta, można wczuć się w klimat tamtych lat i wydarzeń. Zastrzeżenia są co do wydania książki (z 2015 roku), bo zbyt często przecinki są w dziwnych miejscach, co trochę przeszkadza w czytaniu. Książka unikatowa, bowiem nie ma w naszym języku zbyt wielu pozycji o wojnie w Jugosławii, a tym bardziej takich, w których autor opowiada o wojnie, w której brał czynny udział, przez co miał później problemy. Zresztą myślę, że i tak nie opisał w niej wszystkiego co zrobił bądź co widział.

Czytałem tę książkę dobrych kilka lat temu, a nadal pamiętam fragment poświęcony Asyryjczykom. Zaledwie jeden rozdział, dobrze to czy źle ? W perspektywie oceanu książek, które przepłynęły przez moje ręce, a nie zachowały się w pamięci, to chyba jednak niezły wynik. Naprawdę nie zdawałem sobie sprawy o aż takiej złożoności szwedzkiego społeczeństwa, gdzie znalazło się miejsce dla tej specyficznej mniejszości. Znałem wprawdzie drużynę piłkarską Assyriska FF Soedertaelje, ale nie wiedziałem że jest zespół emigrantów, wyznawców Syryjskiego Kościoła Ortodoksyjnego. Nie miałem pojęcia o ich zwyczajach i kulturze. Gdyby autorzy książki „Mecz to pretekst” zamierzali napisać jej kontynuację – spokojnie mogą sięgnąć po temat Asyryjczyków w Szwecji. Co do pozostałych rozdziałów o Karaimach oraz Cymbrach – nie zachwyciły mnie aż tak bardzo. Ale z książką często jest jak z filmem – czasem warto obejrzeć dla jednej sceny bądź dialogu.

Ocena byłaby lepsza, gdyby nie mylne informacje wydawcy. „Sarmackie krajobrazy“ to bynajmniej nie antologia esejów, lecz zbiór różnego rodzaju tekstów, od raczej suchych analiz geopolitycznych, poprzez całkiem udane eseje i trafne reportaże do opowiadań, czyli beletrystyki. Tematem jest oczywiście była Sarmacja, czyli obszar Europy Środkowowschodniej, do którego należą dzisiaj tereny w granicach Polski, Litwy, Białorusi i Ukrainy. Autorzy niemieckojęzyczny „załapali” się z powodów historycznych (Prusy Wschodnie i Małopolska pod zaborem austriackim). Całość przekonuje – sporo tekstów jest na wysokim poziomie i przeczytałem je z dużym zainteresowaniem.

(tekst znajduje się na www.rudymspojrzeniemnaswiat.blogspot.com) Odessa transfer to zbiór reportaży trzynastu różnych autorów (Neal Ascherson, Attila Bartis, Mircea Cărtărescu, Nicoleta Esinencu, Karl-Marcus Gauss, Katja Lange-Mϋller, Sibylle Lewitscharoff, Aka Morchiladze, Emine Sevgi Özdamar, Katja Petrowskaja, Andrzej Stasiuk, Takis Theodoropoulos, Serhij Żadan). Na trzynaście sposobów przedstawiono tu Morze Czarne – czyli miejsce, gdzie stykają się różne kultury i religie, gdzie Europa i Azja podają sobie rękę. Tam zbiegają się różnego rodzaju szlaki, spotykają oraz ścierają się różne wpływy i interesy. Jeśli ktoś choć raz był przynajmniej w dwóch państwach, które leżą nad Morzem Czarnym, to wie, jak bardzo różne potrafią być miasta, klimaty i samo wybrzeże. Nie mogę powiedzieć, że wszystkie reportaże podobały mi się jednakowo bardzo. Wśród nich kilka moim zdaniem należy wyróżnić. Przede wszystkim Podbój gościnnego morza Takis’a Theodoropoulos’a. Wydaje mi się, że głównie za oryginalne wplecenie mitu o Jazonie, złotym runie i Medei. Wyspa szczęśliwców Sibylle Lewitscharoff ujęła mnie swoją metafizycznością i zmusiła do zastanowienia, co tak naprawdę autorka miała na myśli. Reportaż, który tak naprawdę wychodzi poza tę formę i zbliża się do opowiadania. Odessa transfer Nicoleta Esinencu początkowo wzbudził niechęć, ponieważ jest zbliżony do wiersza. Jednak już po kilku wersach, wciągnął i aż żałowałam, że już się skończył. Bardzo interesujący sposób na pokazanie realiów życia nad Morzem Czarnym. W Dzieciach z Orlanoka Katja Petrowskaja natomiast przeraziły mnie współczesne sposoby prania mózgu dzieciom. Oryginalne, nie da się ukryć. Z pożytkiem dla kraju – nie będę zaprzeczać. Jakby nie patrzeć fakt indoktrynacji jest tu jednak niezaprzeczalny. Jadąc do Stambułu Andrzeja Stasiuka to moje pierwsze zetknięcie z tym autorem. Pozytywne, aczkolwiek muszę przyznać, że oczekiwałam trochę większego zachwytu. Jednak wszystko jeszcze przede mną. Ciężko opisać każdy reportaż nie zdradzając treści. Podsumowując, wszystkie teksty ujęte w Odessa transfer na pewno warto przeczytać. Szczególnie, jeśli kogoś interesują miejsca nad Morzem Czarnym. Dzięki książce można lepiej poczuć ten klimat i zrozumieć mieszkańców państw tam położonych.

Wojna toczy się głównie między marionetkowymi władcami kraju, Czeczenami posłusznymi Rosjanom, a całą resztą Czeczenów. Prawdziwi lub domniemani bojownicy znikają bez śladu, porywani przez gwardię prezydenta Ramzana Kadyrowa lub rosyjską FSB. Åsne poznaje zarówno kulisy, jak i fasadę tego konfliktu. Słucha wstrząsających opowieści czeczeńskich sierot i matek. Przeprowadza wywiad z Kadyrowem. Przy zachowaniu całego dziennikarskiego obiektywizmu i bezstronności Åsne Seierstad staje się kimś więcej niż dziennikarką – staje się świadkiem historii.

Marc Vachon sierota porzucany przez liczne rodziny od najmłodszych lat doświadczający trudów życia nie miał łatwo. W wieku dorastania popadał w coraz to większą ruinę zaczynał kraść by mieć pieniądze na narkotyki ale nie robił tego nieświadomie cały czas czuł że on nie pasuje do ludzi którymi się otacza. Pewnego razu postanawia z tym wszystkim skończyć i wyjeżdża z dala od problemów, i tak odkrywa w sobie żyłkę do niesienia pomocy ludzia poszkodowanym przez wojny i kataklizmy. Tak naprawdę uświadomiłem sobie że nasza planeta to jedno wielkie cierpienie nawiedzane przez najróżniejsze choroby, głód a jak gdyby tego było mało dochodzi do tego ludobójstwo, podziały religijne i polityczne. Zdecydowanie pomoc humanitarna skazana jest na porażkę z tak wielkim przeciwnikiem jest po prostu zbyt mało osób oddanych sprawie którzy naprawdę ratują ludzkie życie nie prosząc się o medale.

"Abdurachman i krąg jego przyjaciół to dagestańscy dziwacy, outsiderzy. Wymierający gatunek. W putinowskiej Rosji nie ma miejsca dla inteligentów-słabeuszy. Co dopiero w Dagestanie! Jeszcze trochę i zostaną tam tylko trzy kategorie ludzi: bandyci we władzach, islamscy bojownicy w lesie i szara masa pomiędzy nimi, dająca się manipulować i jednym, i drugim. Będąca zakładnikiem ich konfliktu na śmierć i życie. Okularnicy z książką pod pachą nie będą mieli tam czego szukać." "Rosyjscy (podobnie jak ukraińscy, gruzińscy czy azerbejdżańscy) urzędnicy, z napisem 'korupcja' wypisanym na trzęsących się od tłuszczu twarzach, obsługiwani są zwykle bez kolejki. Jadą do Brukseli na finansowane przez Unię Europejską szkolenia o metodach walki z korupcją i budowie społeczeństwa obywatelskiego. Europa wydaje przecież setki milionów euro na wspieranie społeczeństwa obywatelskiego i wolności osobistych na Wschodzie. Żeby mydlić oczy sobie samej, że robi coś na rzecz demokracji w swoim otoczeniu. Bez zastanawiania się, czy rzeczywiście da to coś więcej oprócz zarobku dla niejednej profesjonalnej organizacji pozarządowej, gdzie kuci na cztery nogi fundraiserzy organizują kolejne eventy, trzaskając jeden za drugim 'demokratyczne' projekty i wydając krocie na nieczytane potem przez nikogo foldery. A może więcej dałoby umożliwienie Dagestańczykom i innym 'barbarzyńcom' swobodnego przekraczania granic i nawiązywania kontaktów z ludźmi z naszej części Europy?" "Gościnność to jedna z tych rzeczy, które w Dagestanie najbardziej zaskakują i ujmują. I nie ma w tym stwierdzeniu cienia patosu czy przesady. Po odwiedzeniu tej republiki polska przysłowiowa gościnność może niestety wywołać najwyżej ironiczny uśmiech. Bo czy ktoś przyjmie cię na nocleg do swojego domu, nakarmi i napoi, nie biorąc za to ani grosza tylko dlatego, że zastukałeś do jego drzwi? Tam to wciąż norma." "Dawniej przez trzy dni od przybycia gościa nie wypadało go o nic pytać. Po co przyjechał, dokąd zmierza, jak długo chce zostać, jak ma na imię. Nawet jeśli podejrzewano, że popełnił jakieś przestępstwo i jest przez kogoś ścigany. W wielu wsiach były specjalne domy (najczęściej przy meczetach), gdzie mieszkali ludzie ukrywający się przed krwawą zemstą, banici z innych aułów bądź krajów. Byli pod ochroną całej społeczności, objęci świętym obowiązkiem gościnności, Wielu z nich żeniło się później z miejscowymi dziewczynami i dawało początek nowym tuchumom, czyli rodom." "Wymarłe wsie mają w sobie coś upiornego. Błądząc po opuszczonych domach, patrząc na rozpadające się piece, butwiejące łóżka, walające się po kątach stare gazety, słuchając skrzypiących na wietrze drzwi, masz nieodparte wrażenie, że ktoś na ciebie patrzy. Ktoś za tobą chodzi. Wlepia w ciebie wzrok. Śledzi cię. Jakby chciał mieć pewność, że niczego nie zniszczysz, nie połamiesz, nie przywłaszczysz sobie nikomu niepotrzebnych zardzewiałych garnków. Jakby chciał mieć pewność, że wszystko zostanie tak, jak jest." "Po co to wszystko? Nie chodzi tu bynajmniej o przesadne dbanie o bezpieczeństwo. Za kilka dolarów można przewieźć przez którykolwiek z niezliczonych posterunków dagestańskiej milicji nie tylko bombę albo kałasznikowa, ale i kamaza z uzbrojonymi po zęby bojownikami. Władzom potrzebny jest wróg wewnętrzny, którym można straszyć nie tylko mieszkańców republiki, ale i władze w Moskwie. Na których zwalić można każde przestępstwo, każde zabójstwo będące w rzeczywistości wynikiem walki o władzę. I 'dzięki' którym zwalczać można wszystkich niezależnie myślących, wszystkich, którzy dla władz w jakikolwiek sposób nie są wygodni. Na przykład dziennikarzy bądź obrońców praw człowieka. Wystarczy ogłosić, że są zakamuflowanymi 'wahhabitami' lub tychże potajemnie wspierają. Od ilości złapanych 'wahhabitów' zależą też awanse, dodatkowe pieniądze na 'walkę z terroryzmem', dodatkowe kompetencje. Prawdziwa kura znosząca złote jajka." "Dagestański wariant Radia Maryja... I tu, i tam działają podobne mechanizmy. Nieważne, że chrześcijanie i muzułmanie odmawiają różaniec trochę inaczej i jedni wierzą w Trójcę, a drudzy w Allacha. Zarówno w Polsce, jak i Dagestanie wielu irytuje wykorzystywanie ludzkiego zagubienia i ludzkiej naiwności do budowania własnych wpływów w polityce i zarabiania pieniędzy. Wielu śmieszy łatwowierność miurydów i miurydek. Zarówno tych katolickich, jak i muzułmańskich. Nikt nie zastanawia się jednak nad ich potrzebami, ich poczuciem zagubienia i bezradności. I nie stara się dać czegoś w zamian. Łatwiej jest krytykować szejchów i śmiać się z „ciemnoty” miurydów. Zarówno w Machaczkale, jak i w Toruniu..." "Wygląda na to, że to, co jest brudem (nawet tym, wydawałoby się, elementarnym, jak kurz, śmieci czy brudna toaleta) w jednej kulturze, wcale nie musi nim być w innej. Nie ma brudu absolutnego, mierzalnego mikroskopem, ilością bakterii - to, co nazywamy brudem, jest raczej zaburzeniem porządku, do którego jesteśmy przyzwyczajeni. My widzieliśmy brud na szklankach, w pościeli oraz w śmieciach pływających w kanionie. Naszego 'brudu' Aiszat, a razem z nią wielu innych mieszkańców, nie dostrzegała, nie uważała za istotny, nam natomiast dziwne wydawało się przywiązywanie wagi do takich kwestii, jak wydmuchiwanie nosa czy zmienianie majtek przed modlitwą." "Na Kaukazie, jeśli ktoś cię skrzywdzi, a ty się nie zemścisz, staniesz się cieniasem, pośmiewiskiem całej wsi. Rodzina będzie się ciebie wstydzić. Krew za krew, siniak za siniak, szrama za szramę. To jeden z fundamentów kaukaskiej tożsamości. Tak różnej od naszej."

„Wojna i kara” Michaiła Zygar to fascynująca książka, która w przystępny sposób przybliża genezę i przebieg konfliktów między Rosją a Ukrainą. Autor z niezwykłą lekkością łączy szczegółową analizę historyczną z narracją, która wciąga czytelnika od pierwszych stron. To pozycja, która pozwala zrozumieć zarówno polityczne kulisy działań Władimira Putina, jak i rolę Wołodymyra Zełenskiego w obliczu rosyjskiej agresji. Zygar nie tylko przedstawia fakty, ale także kontekst kulturowy i psychologiczny, który pomaga lepiej pojąć dynamikę konfliktu. Książka wyróżnia się klarownym językiem, dzięki czemu nawet złożone kwestie stają się łatwe do przyswojenia. Gdyby podręczniki do historii były pisane w podobny sposób, nauka tego przedmiotu byłaby czystą przyjemnością. „Wojna i kara” to obowiązkowa lektura dla każdego, kto chce zgłębić współczesne stosunki międzynarodowe i zrozumieć mechanizmy rządzące polityką Rosji.