Jak Dżihad przybył do Europy. Wojownicy Boga i tajne służby na Bałkanach

Czytałem tę książkę dobrych kilka lat temu, a nadal pamiętam fragment poświęcony Asyryjczykom. Zaledwie jeden rozdział, dobrze to czy źle ? W perspektywie oceanu książek, które przepłynęły przez moje ręce, a nie zachowały się w pamięci, to chyba jednak niezły wynik. Naprawdę nie zdawałem sobie sprawy o aż takiej złożoności szwedzkiego społeczeństwa, gdzie znalazło się miejsce dla tej specyficznej mniejszości. Znałem wprawdzie drużynę piłkarską Assyriska FF Soedertaelje, ale nie wiedziałem że jest zespół emigrantów, wyznawców Syryjskiego Kościoła Ortodoksyjnego. Nie miałem pojęcia o ich zwyczajach i kulturze. Gdyby autorzy książki „Mecz to pretekst” zamierzali napisać jej kontynuację – spokojnie mogą sięgnąć po temat Asyryjczyków w Szwecji. Co do pozostałych rozdziałów o Karaimach oraz Cymbrach – nie zachwyciły mnie aż tak bardzo. Ale z książką często jest jak z filmem – czasem warto obejrzeć dla jednej sceny bądź dialogu.

Książka stara aczkolwiek wciąż aktualna, pisana z perspektywy Amerykanina, który przez lata mieszkał w Grecji (wyobraźcie sobie Greka, któremu mówisz, że ich kraj to Bałkany). Zawsze ostrożnie podchodzę do perspektyw obcokrajowców na jakąś kulturę i też nie jestem szczególnie obyta w wiedzy o kulturze Bałkan, jednak historia snuta przez autora mnie wciągnęła. Myślę, że to dość przystępnie napisana książka, która stanowi całkiem dobre podstawowe wyjaśnienie starć kulturowych i historii krajów bałkańskich. Miałam okazję przez jakiś czas mieszkać na Bałkanach i rozmawiać z mieszkańcami i opis autora jest dość zbieżny z moimi obserwacjami, ale czy znawca tematu zgodziłby się z nami? Nie wiem.

Całkiem ciekawa, ale przede wszystkim jest to książka o autorce. O jej przeżyciach, jej przemyśleniach, jej problemach z organizacją pracy i współpracy itd. Pokazuje kulisy pracy antropologa i tajniki medycyny sądowej, i to bez wątpienia w ciekawy sposób, jednak miejsca zbrodni wojennych są tylko tłem. W moim odczuciu opisywanym zbyt pobieżnie (ale może wynikać to z tego, że historię wojny na Bałkanach znam bardzo dobrze i trudno mnie czymś zaskoczyć).

Książka z uwagi na moje zafascynowanie Bałkanami, tematyką wojny bardzo mi się spodobała. Uwielbiam literaturę faktu i pod tym względem wcale się nie zawiodłam. Autor dogłębnie opisuje tamtejsze wydarzenia, których był świadkiem. Jedyne co męczy, to fakt, że trzeba się bardzo uważnie wczytywać, bo łatwo stracić wątek i sens. Ponadto niekiedy pisana jest bardzo chaotycznie i autor gubi się sam we własnej ocenie konfliktu. To ostatnie akurat nie dziwi, bo bardzo ciężko opisywać tą wojnę w sposób neutralny..

"Ta książka jest dla pasjonatów wiedzy o świecie.” – napisał w posłowiu do książki pan A. Szostkiewicz z tygodnika "Polityka". I ma w pełni rację. Bo jest to książka o świecie, mimo że podtytuł wskazuje, iż jest to kolejna pozycja na temat terroryzmu. Tyle, że K. Mroziewicz opisuje świat z dość szczególnej perspektywy. Perspektywy lokalnych konfliktów. A z nimi związane jest też często zjawisko terroryzmu. Ale nie tylko lokalnym konfliktom poświęcona jest ta książka. Znajdziemy tu np. bardzo interesującą analizę porównawczą Chin i Indii. Także drugą część podtytułu nie należy traktować zbyt dosłownie. Owszem, autor skupia się przede wszystkim na tym co wydarzyło się na świecie w ostatnich 3-4 latach, ale wspomina też np. o tzw. „Wojnie futbolowej” czy też opisuje kilka ucieczek z PRL. Dla mnie jednak nie tylko treść książki K. Mroziewicza jest ważna. Ważne są też wnioski płynące z jej lektury. Pierwszy jest taki, że mimo iż żyjemy w czasie pokoju, to cały czas na świecie dochodzi do konfliktów. Drugi, ważny przede wszystkim dla nas, mieszkańców Polski. Książka uświadamia nam, iż mimo codziennych trudności, dane jest nam żyć w bardzo spokojnym miejscu i czasie. I oby tak pozostało.

Max Cegielski podczas podróży do Pakistanu poznaje rodzinę niezwykłych bębniarzy grających m.in. na imprezach religijnych. Tam upajanie się muzyką jest rodzajem transu (stąd tytuł książki). Tak barwnych postaci pojawia się w reportażu więcej. Poznamy również różnorodność islamu.

Książka zawiera wywiady z przedstawicielami władzy oraz ze zwykłymi mieszkańcami ówczesnych republik i obszarów autonomicznych znajdujących się na terytorium Jugosławii. Autor nie ocenia żadnej ze stron konfliktu - pozwala na swobodną wypowiedź każdemu ze swoich rozmówców. Lektura pozwala zrozumieć, iż różnice religijne między mieszkańcami państwa nie były przyczyną wybuchu serii wojen, ale jego skutkiem; prawdziwe podłoże eskalacji konfliktu stanowiły kryzys polityczny po śmierci Marszałka Josipa Broza Tito, wzrost tożsamości narodowej wśród mieszkańców republik, oraz, a może przede wszystkim kryzys gospodarczy (afera agrokomerc, wzrost zadłużenia zagranicznego). W takim środowisku odżyły dawne niechęci potęgowane przez polityków i media (np. odwoływanie się do ludobójstwa Serbów dokonanego przez Ustaszy w Niepodległym Państwie Chorwackim). Równocześnie autor pochyla się nad sytuacją Kosowa - czytelnik sam musi określić czy jego zdaniem racja leży po stronie Serbii, dla której Kosowo stanowi kolebkę państwowości, czy po stronie ludności albańskiej, która już od setek lat zamieszkuje te ziemie stanowiąc 90 % jej mieszkańców. Pozycja stanowi doskonałą bazę dla czytelnika, który jest zainteresowany pogłębieniem wiedzy na temat ww. serii konfliktów.

Zamknęłam ostatnią stronę "Buntowników" i westchnęłam. PRL to były ciężkie czasy - pamiętam je, bo na czasy PRLu przypadło moje dzieciństwo. Ale, jak to zwykle bywa, i tak myślę o swoim dzieciństwie jak o raju utraconym. Dobrym czasie. Ale czy tak myślą o tym czasie również bohaterowie tej książki? Czy mogliby? Czy mają za czym tęsknić? Okazuje się, że... tak. Paradoksalnie, bo przecież to nie były dobre czasy. To były czasy prześladowań, ubeków, brutalności, świństw i podłości. Był stan wojenny, pustki w sklepach, była cenzura i PRLowska szarzyzna. Ale były też takie aspekty tego życia, za którymi można zatęsknić. wartości same w sobie - nonkonformizm, opozycja wobec zła, duch walki, bohaterstwo, przyjaźń, bezinteresowność... wódki łyk i dyskusje po świt. PRLowskie życie społeczne, życie sąsiedzkie, podwórkowe, które ja jeszcze pamiętam, a które później zaczęło zanikać, a teraz już jest bladym wspomnieniem tylko. Za tym można zatęsknić... w tym naszym wolnym kraju. Jest to książka fascynująca, bo fascynujące są losy jej bohaterów. I szczególnie interesująca dla mnie jako poznanianki - bo przecież ja tych ludzi znam, choćby z widzenia, choćby z teatru. I te miejsca przecież znam. słynne poznańskie "Ósemki" i Lech Raczak, Stanisław Barańczak przechadzający się po "moich" korytarzach w Collegium Novum, Maciej Frankiewicz i jego późniejsze działania w magistracie... Moje miasto i jego mieszkańcy. Ta książka jest ważna, bo przypomina o nich - o tych wszystkich ludziach, bohaterach wielkiego formatu - ale i mikro-bohaterach; o ludziach z czołówki KORowskiej i solidarnościowej opozycji, obecnych politykach, ale też zwykłych-niezwykłych obywatelach, nikomu nie znanych z nazwiska - osobach, które użyczały swoje mieszkania, zamieniały łazienki w drukarnie, żyły dosłownie na bibule... O tych wiecznie opozycyjnych studentach - ach, jakże to słowo się zdewaluowało od tego czasu... O różnych formach kontrkultury i kontestacji ówczesnej rzeczywistości. Książka została przez autorki bardzo dobrze przemyślana pod względem struktury. Dobrym pomysłem było wprowadzenie podziału na KORowskie lata 70-te i solidarnościowo/stano-wojenne lata 80-te. Wspomnienia bohaterów zostały chronologicznie pogrupowane, więc w kolejnych fragmentach na ten sam temat (np. jak rozpoczął się dla mnie stan wojenny?) wypowiada się kilka(naście) osób. Daje to szerszą perspektywę - bo przecież nie da się wszystkich wspomnień i emocji wrzucić do jednego garnka i wyciągnąć średniej. Dodatkowym atutem jest przedstawienie dalszych losów bohaterów tej książki oraz ich poglądów na kwestię lustracji. Ciekawe jest to, jakie internowani i represjonowani działacze opozycji mają na ten temat opinie, a także - w jaki sposób te lata wpłynęły na ich późniejsze życie. To był bardzo udany zabieg ze strony autorek. Kolejną zaletą jest dodanie kilku "okołoPRLowych" esejów na samym końcu - jest tu i alfabet PRLu, i życie codzienne, socjalistyczna architektura, życie artysty plastyka, a także rozważania o życiu społecznym, a nawet o roli... alkoholu. Bardzo dobrze się to czyta. I ogląda - bo tych czarno-białych fotografii z prywatnych albumów, czasem bardzo intymnych, czasem poruszających, czasem niezwykle zwykłych - jest w książce sporo. "Born in the PRL... I was born in the PRL", chciałoby się zaśpiewać niczym Bruce. Urodziłam się w PRLu, w latach 70-tych, w czasach już dawno słusznie minionych, ale nadal żyjących w mojej świadomości, w świadomości moich rodziców, w naszej świadomości zbiorowej. Ta książka była dla mnie dość emocjonalnym przeżyciem. Moim zdaniem to pozycja warta przeczytania i zadumania się nad losami ludzi, którzy pragnęli wolności - dobra, które później jakoś przestaliśmy doceniać... ba, chyba nawet zauważać. I jednocześnie, automatycznie, rodzi się w czytelniku pytanie - czy naprawdę teraz jesteśmy wolni? I czy o taką Polskę oni walczyli? ...ale to już zupełnie inna historia. Polecam!

właściwie nie wiem co napisać, ponieważ wrażenia pozostawione przez tę pozycję nie są jednoznaczne – tyle samo na TAK ile na NIE… na TAK: próba obiektywnego oddania zastanej rzeczywistości, bez nachalnych ocen „z pozycji eksperta” i przede wszystkim bez stawiania czytelnika na baczność stylem i najczęściej niestrawnym słownictwem „branżowym”, na NIE: może jednak paradoksalnie te relacje bez oceny są trochę niedorysowane, brakuje w nich emocji, tej soczystości, która jest nieodłączną cechą reportażu… trochę jak same kontury tatuażu – pomysł niby do uchwycenia, ale efekt końcowy nawet nie majaczy w dali, nieścisłości i oczywiste pomyłki w tekście, spolszczanie nazwisk i takie tam… ale jednak razi; to MOGŁA być naprawdę wyjątkowa relacja słowiańskiej duszy o „tym, tam”, ale nie jest. szkoda

Zło drzemie w każdym z nas. Potrzebne są tylko odpowiednie warunki by je uzewnętrznić. Taki wniosek można wyciągnąć po czytaniu kolejnych reportaży wojennych. Ludzie zabijają się wzajemnie na wiele sposobów, we wszystkich miejscach świata, a o niektórych możemy dowiedzieć się właśnie dzięki takim reportażom. Sprawnie napisana książka. Autor przeplata własną historię życia z kolejnymi konfliktami, na które został wysłany, często dorzucając własne przemyślenia.

Czaiłam się na tę pozycję kilka lat, ale szczerze mówiąc żal było wydać kilkaset złotych za tak cienką książeczkę. W końcu dostałam na prezent i był to jeden z lepszych prezentów w moim życiu (książkowym). Mimo niewielkiej objętości - dlaczego tak mało, chciałoby się czytać i czytać - książka jest niezwykle interesująca, przedstawia katów tych bardziej znanych i tych "przeciętnych" Ludzi takich jak my, jak nasi sąsiedzi, znajomi, którzy pod wpływem propagandy zaczęli niszczyć i mordować tylko dlatego, że ofiara ma inną narodowość. Koniecznie do przeczytania!

"Gomorra", którą przeczytałem kilka razy, zajmuję zaszczytne miejsce na mej półce, dlatego z chęcią sięgnąłem po ten zbiór artykułów i felietonów autora. No i absolutnie się nie zawiodłem. Jest to idealna książka do czytania po kawałku przy kawie lub na ławce w parku. Wnikliwa analiza bolączek współczesnego świata, wspominki mniej lub bardziej znanych osobistości, nawet trafiła się swoista recenzja filmu "300". Saviano ukazał też część swojego życia "z wyrokiem" po ukazaniu się "Gomorry", co uważam za najsilniejszy punkt tej książki.

To zdanie umieszczone na odwrocie książki sprawiło, że tytuł główny nabrał dla mnie zupełnie innego znaczenia. Początkowo kojarzył mi się wyłącznie z tematyką kryminalną. W tych reportażach ma dużo szerszy zakres i groźniejszy wymiar. Obejmuje zasięgiem cały świat i jest trudne do zauważenia przez przeciętnego człowieka. To niewolnictwo. Mamy XXI wiek, a ono nadal istnieje wbrew i pomimo „dwunastu międzynarodowych konwencji zabraniających handlu ludźmi oraz ponad trzystu międzynarodowych traktatów zakazujących niewolnictwa”. Na dodatek, jak na ironię, polityka poprawności ONZ „doprowadziła do sytuacji , w której obecnie na świecie żyje więcej niewolników niż kiedykolwiek wcześniej w historii ludzkości” i to pomimo uznania go za zbrodnię przeciwko ludzkości. Niewidoczne i nieobecne w świadomości ludzkiej, nadal uchodzi za zjawisko historyczne. Dla niektórych nieistniejące współcześnie. Dla innych niedostrzegane ze względu na głębokość jego ukrycia w państwach europejskich i USA oraz ze względu na powszechność przechodzącą w normę w krajach trzeciego świata. Autor, podejmując się osobistego zbadania tego zjawiska na świecie, największy problem miał właśnie z jego dostrzeżeniem w miejscu, do którego przybywał, pisząc – „gdy przyjeżdżałem do jakiegoś państwa, przez pierwsze tygodnie największym wyzwaniem było dla mnie znalezienie choćby jednego niewolnika. Po nawiązaniu kontaktu z odpowiednimi ludźmi, często podejrzanymi typami, przechodziłem na drugą stronę lustra. Wtedy niewolników dostrzegałem wszędzie”. I zaproponował mi przejście na tę drugą stronę zwierciadła. Prosto do piekła! Do świata, „w którym nie powstrzymano ideologii aprobujących niewolnictwo”, w którym człowiek jest tańszy od świni i w którym nie istnieją żadne traktaty i porozumienia abolicyjne. Przez pięć lat odwiedził dwanaście państw, nagrywając setki wywiadów z niewolnikami, handlarzami niewolników i osobami, którym udało się odzyskać wolność. Zabrał mnie do Port-au-Prince na Haiti, gdzie pokazał życie dzieci zwanych restavekami (nierzadko liczącymi sobie zaledwie trzy lub cztery lata), dla których przemoc to codzienność i pierwszą lekcję zauważania dziecięcego niewolnika – „Piętnastoletni niewolnik jest średnio 3,8 centymetra niższy i 18 kilogramów lżejszy od przeciętnego piętnastolatka. Na skórze mogą mieć oparzenia od gotowania dla swoich panów albo blizny od bicia (do którego może dojść nawet w miejscu publicznym) pejczem martinet, kablami elektrycznymi lub drewnianymi rózgami. Noszą wyblakłe, rozciągnięte, używane ubrania. Chodzą boso lub w sandałach, a jeśli mają szczęście, to w za dużych butach”. I nigdy nie spojrzą ci w oczy. Można z nimi zrobić wszystko – „zgwałcić, zabić, posiekać na kawałki i nakarmić nimi świnie”. Problem ten, przy okazji pisania o historii niewolnictwa na Haiti, zasygnalizował Adam Węgłowski w „Żywych trupach”, nazywając śmierć społeczną znikających ludzi zjawiskiem zombie. Podczas wyprawy do Sudanu pokazał mi konsekwencję długotrwałych konfliktów zbrojnych między północą a południem przekładającym się między innymi na rosnącą skalę niewolnictwa. O tym zjawisku czytałam we wstrząsających wspomnieniach Dave’a Eggersa „Co to za Coś”. Problem handlu niewolnicami seksualnymi w Holandii i Mołdawii przypomniał mi, że ten temat szeroko naświetliła Lydia Cacho w „Niewolnicach władzy”. W Rumunii pokazał mi sprawność dobrze działającej mafii cygańskiej zniewalającej romskie dzieci i dziewczyny do prostytucji, której mechanizmom jej działania Rolf Bauerdick przeznaczył jeden rozdział w „Cyganach”. W Zjednoczonych Emiratach Arabskich to, co opisała Aleksandra Chrobak w „Beduinkach na Instagramie”, poświęcając rozpaczliwy rozdział niewolnictwu służących, autor poszerzył o robotników budowlanych i dzieci wykorzystywanych do ujeżdżania wielbłądów. To nie wszystko. Wymieniłam tylko te kraje, które były mi znane z wcześniejszych publikacji. Rozproszone, nie przemawiały tak silnie, jak zebrane w tej jednej pozycji. A w tej podróży po niewolniczym piekle odwiedził jeszcze Indie, w których niewolnictwo jest dziedziczne i w których wioski w dwóch trzecich należą do jednego pana, w których dzieci pracują „niewolniczo na straganach z herbatą i w fabrykach produkujących sari”, tkają dywany, łowią ryby i zwijają papierosy po kilkanaście godzin dzienne, w makabrycznych warunkach, przypłacając to zdrowiem i nierzadko życiem. To co najmniej pół miliona dzieci w samej stolicy Delhi. Podróż kończy w USA, gdzie „każdego roku handlarze ludźmi przywożą do Stanów Zjednoczonych więcej niewolników niż ich koledzy po fachu w XVII wieku, jeszcze przed wojną o niepodległość”. Gdzie w centrum moralnego świata na Manhattanie, niedaleko siedziby ONZ, można „w biały dzień kupić zdrowego chłopca lub dziewczynkę. Do wyboru macie niewolnika o dowolnym kolorze skóry”, którego „możecie wykorzystać w dowolnym celu. Najczęstsze zastosowania to seks i pomoc domowa, ale decyzja należy do was.” – zachęca handlarz. Pamiętajmy, cały czas jesteśmy w XXI wieku! Obraz skali problemu dotykającego współczesną ludzkość autor uzyskał dzięki kompleksowemu omówieniu zjawiska niewolnictwa w jednej publikacji. Nie tylko wydobywa go z mroku szarej strefy, odwiedzając opisywane miejsca, fabryki, burdele, prywatne domy handlarzy, dzielnice czerwonych latarń, wioski niewolników, przemierzając drogę handlu od sprzedawcy do nabywcy i pozorując takie procedury, nie tylko przytacza kilka wstrząsających i tragicznych losów konkretnych osób spośród setki poznanych, by dać twarz statystykom, ale również pokazuje sylwetki osób działających w ruchach abolicjonistycznych. Ludzi spalających się dla sprawy, ale i polityków, szczególnie amerykańskich, wykorzystujących problem do rozgrywek dyplomatycznych lub walki politycznej o władzę. Obnaża również hipokryzję amerykańskiego rządu. Wskazuje poważne wady amerykańskiej strategii, z których największą jest walka ze skutkami, a nie z przyczynami. W efekcie „handel ludźmi wykorzystywanymi seksualnie przypominał hydrę. Zamknij jeden duży burdel, a gdzie indziej wyrosną dwa mniejsze. Zamknij i te, to handlarze zaczną dowozić dziewczyny do klientów. Zaaresztuj lub zabij handlarzy działających wzdłuż jednej trasy, kolejni pojawią się przy innej, gdzie urzędnicy chętniej biorą łapówki. Zrób porządek na jednej granicy, a handlarze opanują setki kilometrów niestrzeżonych granic przecinających całą Europę. Rozbij siatkę przestępczą nadzorowaną przez mafię, w jej miejsce powstanie trzydzieści lokalnych przedsięwzięć.” Taka sytuacja sprzyja utopijnemu myśleniu, że zwalczenie wszystkich form niewolnictwa jest niemożliwe. Zwłaszcza, że przynosi największe zyski zaraz po handlu bronią. Autor temu podejściu przeciwstawia się. Jest przekonany, że wprawdzie „niewolnictwo towarzyszy ludzkości od ponad pięciu tysięcy lat, a jednak dzięki wzmożonym i skoordynowanym wysiłkom możemy je wyeliminować w ciągu jednego pokolenia”. Chociażby poprzez „przeciąganie” ludzi na drugą stronę lustra, by zobaczyli współczesne piekło niewolników. Nie poprzestaje jednak tylko na uświadamianiu czytelników. Podpowiada, co można zrobić jeszcze, by nie pozostać świadomym, ale biernym lub, co gorsza, nie wyrzucić z pamięci tego wszystkiego, o czym napisał, powracając w stan wygodnego zapomnienia o najbardziej palącym i najbardziej lekceważonym problemie społecznym – pamiętajmy! - będącym zbrodnią przeciwko ludzkości. Na swój skromny sposób (a liczy się każdy) dołączam do autorytetów tego świata promujących tę pozycję – Billa Clintona i Elie Wiesela – i podsuwam to „lustro” kolejnym czytelnikom. Zupełnie inaczej patrzy się wtedy na dziewczyny przy autostradach łapiących klientów. Nie w kategoriach moralno-oceniających, ale w kategorii niewolnictwa. Wtedy widzi się niewolnictwo i jego ofiary również w Polsce. http://naostrzuksiazki.pl/

Ocena byłaby lepsza, gdyby nie mylne informacje wydawcy. „Sarmackie krajobrazy“ to bynajmniej nie antologia esejów, lecz zbiór różnego rodzaju tekstów, od raczej suchych analiz geopolitycznych, poprzez całkiem udane eseje i trafne reportaże do opowiadań, czyli beletrystyki. Tematem jest oczywiście była Sarmacja, czyli obszar Europy Środkowowschodniej, do którego należą dzisiaj tereny w granicach Polski, Litwy, Białorusi i Ukrainy. Autorzy niemieckojęzyczny „załapali” się z powodów historycznych (Prusy Wschodnie i Małopolska pod zaborem austriackim). Całość przekonuje – sporo tekstów jest na wysokim poziomie i przeczytałem je z dużym zainteresowaniem.

Od setek tysięcy lat wyzysk jest częścią naszego istnienia. Nie ważne ile człowiek będzie miał pieniędzy i tak będzie chciał więcej i więcej. Książka Chińska cena pokazuje do jakiego stopnia człowiek jest wstanie posunąć się by osiągnąć cel finansowy. Jeśli jesteś fanem książek Naomi Clain to ta pozycja przypadnie Ci do gustu. Z książki dowiesz się ilu rocznie umiera górników w kopaniach i co robią władze by ukrócić proceder otwierania nielegalnych kopalń. Czy 10 cento za godzinę to dobra stawka za godzinę. O sytuacji w chinach można powiedzieć jedno " ludzie ludziom zgotowali ten los". W skali od 1 do 90 daję 76. Dobra pozycja warto rozważyć zakup jeśli lubimy tego typu klimaty.

Prorocza analiza polityki Stanów Zjednoczonych po zamachach z 11 września 2001 roku. Dla przypomnienia, prezydent Bush, wspierany przez tzw. orły ze swojej administracji, obrał ostry kurs wobec państw określanych jako oś zła. Efektem tego kursu były wojny w Afganistanie i Iraku oraz niepokojąca dla autora wizja powstania tytułowego imperium strachu, a więc doktryny zastraszenia nieprzyjacielskich Stanom Zjednoczonym państw świata. Barber w swojej książce ukazuje iluzoryczność i krótkowzroczność tak prowadzonej polityki, a my, z perspektywy czasu, mamy pełne potwierdzenie słuszności jego rozumowania w tym zakresie. Ani Afganistan, ani Irak nie stały się kwitnącymi demokracjami typu zachodniego, a amerykańska interwencja doprowadziła do nieopisanego chaosu w tej części świata. Ostrzegał przed tym autor pisząc o Iraku w 2003 roku: „Czy takie państwo da się gwałtem przekształcić we wzorową bliskowschodnią demokrację w ciągu kilku miesięcy? Lat? Albo dziesięcioleci? Bardziej prawdopodobne jest to, że zamiast natychmiastowej demokracji w Iraku na długo zapanuje anarchia, grabieże, przestępczość (…), walki plemienne i wojna domowa, taka, jaka ogarnęła Jugosławię po upadku komunizmu” (s.196). Tym, czym stał się Irak po obaleniu Saddama Husajna, osoby zainteresowane tematyką międzynarodową doskonale wiedzą. O tym, jak do tego doszło, i jakie czynniki zadecydowały o zaangażowaniu się Amerykanów w bliskowschodnią awanturę można przeczytać w pierwszej części „Imperium strachu”. W części drugiej natomiast autor przedstawia nam alternatywę dla takiej polityki. Brutalnej doktrynie interwencjonizmu militarnego orłów Barber przeciwstawia ideę demokracji prewencyjnej dalekowzrocznych sów (które to zastępują u Barbera gołębie). Barber jest demokratą z przekonania, a więc uważa, że tylko demokracja jest ustrojem gwarantującym pokój i bezpieczeństwo na świecie. Dlatego też nawołuje do prewencyjnego popierania procesów demokratyzacji społeczeństwa wszędzie tam, gdzie tylko jest taka szansa. I tutaj też nie sposób nie zgodzić się z autorem, że dobrobyt i procesy demokratyzacji są chyba najskuteczniejszymi sposobami neutralizacji terroryzmu na świecie (administracja Busha nie dostrzegła prostego faktu, że o ile można zburzyć struktury państw wspierających, faktycznie lub nie, terroryzm, o tyle dorwanie samych terrorystów już takie proste nie jest, gdyż wyrastają oni z biedy, zacofania i braku perspektyw, a także mogą przenikać przez granice i przenosić swoją działalność z miejsca na miejsce). Cały problem polega jednak na tym, że są to działania mało medialne (co dostrzega sam autor), a do tego obliczone na lata czy nawet dziesięciolecia. Demokracja bowiem czerpie swoje siły z ogólnego poziomu danego społeczeństwa i nie da się jej narzucić z zewnątrz. Można stworzyć doskonałe prawa, przemyślany ustrój, stworzyć urzędy i instytucje, ale bez demokratycznego społeczeństwa nie będą one działać prawidłowo, czego smutnym obrazem jest współczesny Irak. Tak jak już napisałem, właściwie nie sposób nie zgodzić się z tym, co napisał w „Imperium strachu. Wojna, terroryzm i demokracja” Benjamin Barber. Imperium strachu nie powstało, bo Stany Zjednoczone ugrzęzły w Iraku i Afganistanie na długie lata. Doktryna ta zatem nie tylko nie zadziałała, ale wręcz zmobilizowała nieprzychylne Amerykanom kraje do zrewidowania swojej polityki (Rosja, Korea Północna) i obrania ostrzejszego kursu na przyszłość. Również doktryna demokracji prewencyjnej nie doczekała się realizacji w ramach jakiegoś długofalowego plany strategicznego, gdyż wymaga ona nie tylko zsynchronizowania działań państw demokratycznych, ale także poświęcenia swoich licznych interesów w zamian za bardzo odległe i mgliste skutki. Żaden z demokratycznych polityków tego nie doczeka, więc nie jest zainteresowany w mocniejszym wspieraniu tego typu polityki. Tak czy inaczej, książka Barbera okazała się bardzo ciekawym przykładem tego, jakie są efekty, gdy nie słucha się mądrych ludzi, i pokłada się ślepą wiarę w spuście karabinu, co kosztowało życie dziesiątków tysięcy ludzi. Z pewnością potrzebujemy więcej tego typu książek.

Książkę przeczytałam ponownie po ponad 10 latach. Mimo że opisana w niej Turcja przeszła olbrzymie zmiany w tym okresie, książka zadziwia trafnością przewidywań Autora, które w dużym stopniu się spełniły. Autor przedstawia rożnorodność Stambułu, również jego paradoksy. Nawet osoba, której się wydaje, że na temat Turcji i Stambułu wie wszystko, odkryje tutaj coś nowego. W klimat starego Konstantynopola wprowadzają opisy podróżników z dawnych epok. Autor wykonał ciężką pracę, żeby zebrać wszystko w jednym miejscu i podzielić się tym z czytelnikami.

(tekst znajduje się na www.rudymspojrzeniemnaswiat.blogspot.com) Odessa transfer to zbiór reportaży trzynastu różnych autorów (Neal Ascherson, Attila Bartis, Mircea Cărtărescu, Nicoleta Esinencu, Karl-Marcus Gauss, Katja Lange-Mϋller, Sibylle Lewitscharoff, Aka Morchiladze, Emine Sevgi Özdamar, Katja Petrowskaja, Andrzej Stasiuk, Takis Theodoropoulos, Serhij Żadan). Na trzynaście sposobów przedstawiono tu Morze Czarne – czyli miejsce, gdzie stykają się różne kultury i religie, gdzie Europa i Azja podają sobie rękę. Tam zbiegają się różnego rodzaju szlaki, spotykają oraz ścierają się różne wpływy i interesy. Jeśli ktoś choć raz był przynajmniej w dwóch państwach, które leżą nad Morzem Czarnym, to wie, jak bardzo różne potrafią być miasta, klimaty i samo wybrzeże. Nie mogę powiedzieć, że wszystkie reportaże podobały mi się jednakowo bardzo. Wśród nich kilka moim zdaniem należy wyróżnić. Przede wszystkim Podbój gościnnego morza Takis’a Theodoropoulos’a. Wydaje mi się, że głównie za oryginalne wplecenie mitu o Jazonie, złotym runie i Medei. Wyspa szczęśliwców Sibylle Lewitscharoff ujęła mnie swoją metafizycznością i zmusiła do zastanowienia, co tak naprawdę autorka miała na myśli. Reportaż, który tak naprawdę wychodzi poza tę formę i zbliża się do opowiadania. Odessa transfer Nicoleta Esinencu początkowo wzbudził niechęć, ponieważ jest zbliżony do wiersza. Jednak już po kilku wersach, wciągnął i aż żałowałam, że już się skończył. Bardzo interesujący sposób na pokazanie realiów życia nad Morzem Czarnym. W Dzieciach z Orlanoka Katja Petrowskaja natomiast przeraziły mnie współczesne sposoby prania mózgu dzieciom. Oryginalne, nie da się ukryć. Z pożytkiem dla kraju – nie będę zaprzeczać. Jakby nie patrzeć fakt indoktrynacji jest tu jednak niezaprzeczalny. Jadąc do Stambułu Andrzeja Stasiuka to moje pierwsze zetknięcie z tym autorem. Pozytywne, aczkolwiek muszę przyznać, że oczekiwałam trochę większego zachwytu. Jednak wszystko jeszcze przede mną. Ciężko opisać każdy reportaż nie zdradzając treści. Podsumowując, wszystkie teksty ujęte w Odessa transfer na pewno warto przeczytać. Szczególnie, jeśli kogoś interesują miejsca nad Morzem Czarnym. Dzięki książce można lepiej poczuć ten klimat i zrozumieć mieszkańców państw tam położonych.

Ciekawość moja takiej Białorusi gdzie blisko dwa miliony ludzi państwa 10 milionowego jest mniej lub bardziej ściśle powiązanych z aparatem dyktatury Łukaszenki, gdzie wcześniej Białorusini tak naprawdę nie mieli ani własnego państwa, ani własnych elit, które albo się polonizowały, albo ruszczyły...