Widmowy Jack

W 2001 roku, w „Rękopisie znalezionym w smoczej jaskini” Andrzej Sapkowski, autor tej pozycji, umieścił „Widmowego Jacka” wśród 85 kanonicznych książek fantasy. To wtedy po raz pierwszy przeczytałem powieść Zelaznego. Spodobała mi się. Dzisiaj, ponad dwie dekady później, wróciłem do tej lektury. I obecnie chyba podoba mi się mniej.

Ale najpierw pozytywy. W „Widmowym Jacku” mamy świat podzielony na dwie części – jasną, której działanie opiera się o prawa nauki, i ciemną, w której rządzi magia. Podział ten jest efektem braku ruchu wirowego planety, zwróconej ciągle tą samą stroną ku słońcu. Taki stan rzeczy ma wpływ również na mieszkańców planety: ci z jasnej strony mają duszę, ale za to tylko jedno życie, podczas gdy ci ciemnej strony duszy nie mają, ale mogą wielokrotnie wrócić do życia po śmierci. Co oczywiście ma swoje konsekwencje fabularne. I wiadomo, na poziomie rozwiązań światotwórczych, jak to zazwyczaj u Zelaznego, jest dobrze. Autor ten poniżej pewnego poziomu literackiego również nie schodzi.

Niestety, w moim odczuciu te idee nie są wystarczająco wykorzystane. Przede wszystkim mam wrażenie, że brakuje tu treści. Momentami wydawało mi się, jakbym czytał rozbudowane opowiadanie, ewentualnie powieść, z której ktoś powykreślał całe partie tekstu. Aż prosi się o rozwinięcie historii czy filozofii tego świata, szczególnie idei związanych z istnieniem jasnej półkuli, potraktowanej w książce zupełnie po macoszemu. Taka Ursula K. Le Guin zrobiłaby tutaj mały traktat antropologiczny, podczas gdy Zelazny zadowala się bardzo powierzchownym ujęciem tematu. Komuś może to nie przeszkadzać, ale ja chciałbym więcej.

Do tego postać tytułowego bohatera, Widmowego Jacka, jest mocno antypatyczna. Ale w taki dziwny, anachroniczny sposób. Jack jest brutalny, większość osób na swojej drodze traktuje przedmiotowo, a na indywidualnym poziomie w zasadzie najbardziej obrywa się tym kobietom, które miały nieszczęście zakochać się w naszym dumnym i mrocznym maczo z Krainy Cieni. Owszem, chce zrobić coś wielkiego, może nawet słusznego; ale że po drodze do tego celu być może zniszczy miliony niewinnych istnień, to cóż, jest gotowy ponieść to poświęcenie. Logika tyrana w pełnej krasie. Nie wiem, ale im jestem starszy, tym bardziej drażni mnie takie podejście do tworzenia fikcyjnych literackich bohaterów.

Nie żałuję że kolejny raz przeczytałem tę niewielką książeczkę. W sumie polecam ją każdemu, kto nie zna twórczości Zelaznego, bo to był autor obdarzony naprawdę nieprzeciętną wyobraźnią. Ale w przyszłości raczej do „Widmowego Jacka” nie wrócę.

W 2001 roku, w „Rękopisie znalezionym w smoczej jaskini” Andrzej Sapkowski, autor tej pozycji, umieścił „Widmowego Jacka” wśród 85 kanonicznych książek fantasy. To wtedy po raz pierwszy przeczytałem powieść Zelaznego. Spodobała mi się. Dzisiaj, ponad dwie dekady później, wróciłem do tej lektury. I obecnie chyba podoba mi się mniej.

Ale najpierw pozytywy. W „Widmowym Jacku”...