Udręka życia i inne dramaty rodzinne

Wesołość i smutek, rozpacz, czułość, wina i triumf zjawiają się niejako bezprawnie, jak uczucia obłąkanego, i niespodziewanie mijają, również jak u wariata, a polerowana, napuszona prostota przypomina prostotę prerafaelitów w malarstwie. I może zgodzimy się, że odchudzenie dramatu z romantycznych scenerii, bohaterskich królów, niezłomnych rycerzy i ustępliwych panien, i zastąpienie nieziszczalnych marzeń powszednim konwenansem, bezbarwnymi adwokatami, inżynierami o błahych myślach, kupcami i rzeczowymi poetami oraz amfibrachicznymi babami (wszyscy ci erudyci odrzucili pentametr jambiczny na rzecz języka potocznego, melodię na rzecz bezdennej supliki), wyrwało teatr z epoki kamienia, lecz ten cały "realizm", danina kurtuazji prowadząca rykoszetem odautorskich wyjaśnień na barykady prostactwa, w zestawieniu z ładunkiem poezji, który potrafił przydać autentyczności nawet najpospolitszym elżbietańskim głupotom, wygląda jak głupiec o zwiotczałej skórze w obwisłym ubraniu, który z rozmysłem zrzucił trzy czwarte wagi. Poza tym Ibsen dążył zawsze do tego, żeby jak najszybciej wyłożyć wszystko kawa na ławę.

Przeczytałem zachęcony przez tłumaczkę dzieła Singera- Szatan w Goraju. Faktycznie- podobna tematyka, opętanie, złamane przyrzeczenie i jego następstwa. A wszystko dzieje się w środowisku żydowskim, z jego wierzeniami, obrzędami i charakterystycznym klimatem.

W jednej chwili zostałem oskarżycielem i obrońcą dusz, których najskrytsze zakamarki stanęły przede mną otworem. Jednocześnie dostałem możliwość obserwacji pociągających i przerażających ludzkich wyborów. Mogłem nawet stanąć niczym sędzia, przed cieniami stworzonymi rękoma Henrika Ibsena i bezkarnie się im przyglądać. Dystyngowanymi oczami pisarza widzieć ich miotanie się pośród wątpliwości. Z chłodną elegancją przechodzić wokół niezliczonych "węzłów gordyjskich", nawet nie domyślając się, ile siły trzeba aby je rozwiązać. Wyrafinowanym i zdystansowanym trzymaniem się na uboczu, zaznaczać swoją daleką obecność pośród rodzinnych dramatów. Mając tak wielką czytelniczą władzę nad marionetkami Ibsena, nie mogłem im jednak dać tego najważniejszego. Nie potrafiłem podać im klucza do przeżywania życia. Wytrychu, dzięki któremu dostaliby szczęście, od którego braku aż dusi podczas lektury. Odniosłem wrażenie, że większość bohaterów Ibsena jest martwa. Podczas długiej, emocjonalnej zimy w jaką mnie wpędził norweski dramaturg, widziałem jedynie umarłe serca, nieżywe na długo przedtem, zanim się o nich dowiedziałem. Bo gdy zacząłem lekturę poszczególnych dramatów, to wszystko zostało dokładnie ułożone na długo przed moim przyjściem. Figury szachowe rozstawione, główne ruchy uczynione, wszyscy gotowi do wykonania szacha. Bohaterowie czekają tylko na mnie, aby przy dźwiękach "Danse macabre", dać mata każdemu w zasięgu ibsenowskiego pióra. To dla mnie zostaje przeznaczony finał, podczas którego następuje przemiana a rachunki zostają wyrównane. Nadchodzi zadośćuczynienie a towarzysząca mu gorycz rozlewa się na wszystkie strony utworu. Niby wszystko zostaje zażegnane, jednak ból starych i krwawiących ran przechodzi w przewlekłe ćmienie. Pomimo tego, ten problem dotyczy już tylko tych, którzy muszą się zmierzyć z zakończeniem każdego dramatu. Henrik Ibsen obdarzył się niepojętą władzą nad ludzkimi uczuciami. Z każdego norweskiego, bajkowego miejsca, widać dręczące myśli i potajemne cierpienia. Czasami jest za późno na naprawianie pomyłek nad brzegami fiordów. Podziwiając polarne lato, można co najwyżej wkroczyć na jeszcze bardziej błędną drogę. Tymczasem ukryte pożądanie nie daje się spętać a tęsknota odżywa ze zdwojoną mocą. Bohaterowie Ibsena są wolni. Swoją wolnością wyznaczają kierunek każdego dramatu. Ich wybór nie zawsze jednak pozostaje zgodny z fascynującymi siłami, odmierzającymi rytm moralnych tragedii w których są uwikłane te wspaniałe postacie. Po przeczytaniu wszystkich dziesięciu dramatów, wydanych przez wydawnictwo "Czuły Barbarzyńca", chciałbym napisać: "niech żyje prawda". Ponieważ prawda jest ukrytą intencją Henrika Ibsena i przyświeca każdemu jego dziełu. W moich oczach, wszystkie ibsenowskie dramaty jawią się jako wytworne i szlachetne nośniki przenikliwego spojrzenia. Być może to spojrzenie zbyt często zapuszcza się w krainę marzeń, nie mając realiów na ich urzeczywistnienie. Jednak Ibsen jest jednym z nielicznych twórców, mogących tak ciekawie podrzeć życie swoich bohaterów na kawałki a potem każących im zbierać to, co z tego zostało. Na zawsze pozostanie w mojej pamięci jasny osąd pisarza, potrafiącego zapanować nad przekleństwem osób dźwigających swoje wątpliwości. Henrik Ibsen umie budzić drzemiące duchy, ale potrafi je również okiełznać.

"Urodził się i to go zgubiło" Piętnaście dramatów, trzy słuchowiska i dwa scenariusze. Do tego przypisy i objaśnienia tłumacza. Rewelacyjny zbiór w każdym tego słowa znaczeniu. Melancholia, symbolizm, strumienie świadomości, psychika bohaterów, emocje, życie, śmierć, przemijanie, sens, ulotność życia. Przy dziełach Samuela Becketta można śmiać się przez łzy, przeżywać i odczuwać Jego dzieła całym sobą.

W niespodziewanej formie bardzo dobry i potrzebny materiał. Przyznam - kilka pierwszych stron było dla mnie delikatnym szokiem i obwąchiwaniem się ze strukturą. Natomiast opowiedziana historia skutecznie sprawiła, że chciało się czytać dalej i owa forma przestała być tak straszną. Mowa bowiem o perspektywie wychowywania się w rodzinie dotkniętej tragedią Holokaustu, spojrzeniu na własną matkę, na siebie, na to pajęcze połączenie między pokoleniami kobiet. Piękna rzecz, choć na pewno dla wielu kontrowersyjna. Eksperymentalnie i wartościowo. Polecam!

Wiesław Myśliwski – pisarz, który zasługuje wg mnie ze wszech miar na Nobla. To moje drugie spotkanie z Autorem jako dramaturgiem. Kilka lat temu czytałem genialne „Drzewo” teraz zdobyłem „Requiem…”. W mojej subiektywnej opinii utwór jest nieco słabszy od wcześniej wspomnianej pozycji, jednakże nadal reprezentuje poziom, o którym inni autorzy mogą tylko pomarzyć. Akcja toczy się podczas czuwania przy zmarłej wiejskiej Gospodyni. Pojawia nam się cały katalog wyrazistych postaci, które z jednej strony celnie opisują rzeczywistość, a z drugiej wnoszą nieco ironii i magii. Myśliwski jest tu dość oszczędny w słowach, jednak dalej widać kunszt pisarski, dzięki któremu jedno zdanie potrafi przejąć człowieka do szpiku kości. Polecam.

Taka lekturka na godzinkę. Granica to jeden z toposów w twórczości Stasiuka. Tutaj nie rozdziela ona krajów lecz sposoby myślenia. Jednak warto te granice przełamywać i patrzeć gdzieś dalej, bo świat bywa zupełnie inny niż nam się wydaje. Inny, ale czy lepszy? To już jest zupełnie inna sprawa.

Mam nadzieję, że doczekam dnia, w którym bernhardowskie dramaty zostaną wznowione, bo o ile Bratanki Wittgensteina i inne starsze powieści przechadzają się czasem po antykwariatach czy serwisach aukcyjnych, o tyle dotarcie do tekstu którejś ze sztuk (zwłaszcza jeśli mowa o tych mniej znanych, czyli niebędących "Placem Bohaterów") graniczy z cudem. Do tej pory udało mi się wyszperać jedynie wspomniany wcześniej "Heldenplatz" i utwór "Siła przyzwyczajenia", które tylko zaostrzyły mój apetyt na więcej... ---------------- Po lekturze "Dramatów": Jak to trafnie ujął Bernhard: "w książki wchodzimy jak do restauracji" - gdy głodni i spragnieni siadamy przy stoliku dla stałych gości, mamy swoje czytelnicze oczekiwania i przyzwyczajenia, zaś ich niespełnienie może sprawić, że lokal opuszczać będziemy w stanie podszytego oburzeniem zdziwienia i podirytowania. W mojej opinii austriacki pisarz jest jednym z tych nielicznych twórców, którzy zawsze dają opychającym się nim czytelnikom wszystko to, czego żądać mogą ich podniebienia. Bezkompromisowy, "humorzasty i humorystyczny", przewrotny, błyskotliwy, muzykalny i mocarny w słowie - na szczytach dramaturgii panuje Bernhard.

Książka zawiera trzy utwory (Wiarołomni, Duchowa przypadłość, Miłość bez kochanków), a każdy z nich stanowi świetne studium ludzkiej psychiki, popędów, które rządzą zachowaniem społecznym. Szczególną uwagę mamy tu skierowaną na to, co zazwyczaj skrywane jest pod wszelkiego rodzaju maskami: kulturowymi czy klasowymi. Dowiadujemy się do czego zdolny może być człowiek, którego postępowaniem kierują pożądliwości, zranienia, żądza odwetu, ale też brak dojrzałości czy empatii. Czytającemu na myśl przychodzi maksyma: Homo homini lupus est. Wydźwięk utworów jest bardzo pesymiczny, nie dostajemy zbytniej nadziei na szczęśliwe i spełnione relacje damsko-męskie.

Sztuka "Policja"przedstawia śmieszno - straszną wizję utopijnego państwa policyjnego. Dramat ukazał się w 1958r., gdy Polska oddychała już dwa lata październikową odwilżą. Utwór Mrożka pozbawiony jest odniesień, które pozwoliłyby umiejscowić jego świat przedstawiony w konkretnym czasie i miejscu. Dzięki temu zabiegowi stworzona przez pisarza wizja zyskała wymiar ponadczasowy i uniwersalny, a autorowi udało się zmylić czujność cenzury. To, co dzieje się na początku sztuki, powinno wywoływać radość w sercach władzy owego, bliżej nieokreślonego, państwa a także aparatczyków chroniących jego władzę. Odniesiony został bowiem wyjątkowo spektakularny sukces: wszyscy buntownicy zostali unieszkodliwieni lub podporządkowani państwu. W więzieniach nie ma już osadzonych, nawet ten ostatni - najbardziej uparty buntownik kontestujacy opór od dziesięciu lat - chce podpisać lojalkę i uznać obecny system polityczny w państwie za najlepszy. Oczywiście nikt nie wierzy mu na słowo, jego poglądy i zapatrywania wystawiane są na liczne próby podczas drobiazgowego przesłuchania. Przy okazji czytelnik dowiaduje się, że w tym kraju funkcjonuje sieć krematoriów - więzień, w których palone są zwłoki opozycjonistów, a służby drobiazgowo sprawdzają wszystkie przesyłki nadchodzące z zagranicy. Więzień ostatecznie zaskakuje śledczego stwierdzeniem, że zawsze uważał, iż najważniejszą wartością w życiu człowieka jest wolność. Teraz jednak przekonał się, że również podporządkowywanie się dobrym rządom może być przyjemne i wartościowe. Nie ma więc podstaw do trzymania ostatniego buntownika w więzieniu. Akt pierwszy kończy się następująco: 🔰"WIĘZIEŃ (niewidoczny, za oknem) - Niech żyje nasz Infant i Jego Wuj Regent!!! NACZELNIK POLICJI (ukrywa twarz w dłoniach, załamując się) - Boże, Boże… SIERŻANT (marzycielsko) - Może by go sprowokować… Dlaczego naczelnik więzienia nie cieszy się z tego sukcesu? Skąd jego zaskakująca reakcja i ten dziwny monolog, który wygłasza? 🔰"Cała policja znajduje się na skraju przepaści, w przededniu katastrofy [...] mamy piękne, z takim nakładem kosztów zbudowane więzienia, mamy ofiarnych, wyszkolonych ludzi, mamy sądy i administrację, a także kartoteki – i nie mamy już ani jednego więźnia. Nie mamy nawet ani jednego podejrzanego, nawet ani jednej poszlaki. Lud stał się bestialsko, okrutnie, dziko lojalny." Zachowanie ostatniego więźnia burzy ustalony od dawna porządek i sprawia, że istnienie Policji przestaje mieć sens. Trzeba, więc "stworzyć" jakiegoś buntownika, spreparować zamach, tylko gdzie takiego frustrata lub niepoprawnego idealistę znaleźć? Kto będzie tak wierny i oddany, aby udźwignąć ciężar zostania "Odkupicielem"? Nie ma wątpliwości, że naczelnik policji, kogoś takiego znajdzie. Przedmiotem drwiny w tej sztuce stała się instytucja, która chociaż została powołana do utrzymania ładu i porządku, sama zaczyna tworzyć wywrotowe myśli i działania, aby usankcjonować swoje istnienie. W utworze został ukazany w krzywym zwierciadle obraz totalitarnego państwa i jednostek "trzymających" władzę, które powodowane żądzą jej utrzymania i egoizmem, zdolne są do podejmowania skrajnie irracjonalnych działań. Dramat opowiada w sposób uniwersalny o wynaturzeniach aparatu policyjnego, o władzy, której racją istnienia staje się „poddany-opozycjonista”. Pokazuje też chwiejność bohaterów, ich ideologicznych postaw, w sytuacji, gdy mają możliwość sięgnięcia po władzę. Skutki owej żądzy władzy zostają najpełniej zilustrowane w absurdalnym finale utworu. Mrożek doskonale posługuje się groteską, ironią i absurdalnym humorem, przez które przebija nie tylko krytyka totalitarnej władzy, ale też gorzka prawda o ludzkiej naturze. Ten dramat to debiut sceniczny pisarza, ale bardzo udany, gdyż jest to jedna z najczęściej wystawianych sztuk Sławomira Mrożka w Polsce i za granicą. (5) Wyzwanie czytelnicze LC marzec 2025: Przeczytam polską książkę wydaną w latach 1945 -89. Pierwsze wydanie utworu: 1958 rok

Dramat w czterech aktach, wydany w 1902 roku, autorstwa polskiego pisarza, poety, dramaturga i nowelisty okresu Młodej Polski, uchodzącego za skandalistę, przedstawiciela cyganerii krakowskiej i nurtu polskiego dekadentyzmu. Głównym wątkiem tego krótkiego utworu są miłość, zdrada, tajemnicza śmierć, skrywane sekrety, poczucie winy i strach przed odkryciem prawdy. Jej poznanie i ujawnienie skutkuje dramatyczną decyzją zakochanej w Konradzie dziewczyny. Zgrabne dialogi, interesujący wątek oraz ciekawie pokazana postać matki, chroniącej swoje dziecko przed niełatwą prawdą, która jednak nie widzi w sobie winy za zaistniałe zdarzenia.

Świetne wydanie, naprawdę wszystkie dzieła Becketta. Gdybym chciała się naprawdę uczepić, to poprosiłabym tylko o informacje na temat realizacji dramatów Becketta w teatrze polskim. Ale to nietrudne do wyszukania :) Ale fajnie gdyby były te informacje w książce. Zwłaszcza o nobliwych "Szczęśliwych dniach" :)

Ta książka to historia różnych osób, wydarzeń, sytuacji , które miały decydujący wpływ na ich losy. Jest to książka wyjątkowa bo jej bohaterowie to osoby, które w trakcie gdy książka była wydana jeszcze żyły. To ich historie, to ich pytania często trudne i bolesne. Z którymi zmierzyć się musi czytający te historie. To książka pełna refleksji.

"Naszą klasę" odbieram jako próbę ukazania skomplikowanych relacji pomiędzy obywatelami Polski różnych tradycji, kultur i religii. I choć mamy tu perspektywę historyczną, ona rzutuje także na czasy współczesne. Tadeusz Słobodzianek stara się rozwikłać mechanizmy skomplikowanej sytuacji społecznej, która rzutuje na wiele sfer życia naszego narodu i państwa. Próba ta wydaje mi się próbą wysokiej klasy, nie wyczułem tu jakiejś specjalnej stronniczości, specjalnego umiłowania czy potępienia którejkolwiek ze stron. W skomplikowanej sytuacji postawy są zrozumiałe, zwłaszcza od strony emocjonalnej, a osoby tego dramatu nie są wolne od ludzkich słabości i przywar bez względu jakie są ich korzenie.