Róg obfitości czy puszka Pandory? Kultura w Drugiej Rzeczypospolitej

Bardzo dobra książka, choć: 1. byłaby lepsza bez trzech ostatnich rozdziałów (plus tego o facecie współpracującym z rosyjskim zaborcą), 2. jej tytuł jest dość mylący - lepszy byłby mniej więcej taki: "Patriotyczne ziemiaństwo Nowogródczyzny". A najbardziej polecam rozdziały o pierwowzorze księdza Robaka (autorka jest rzeczywiście świetna w tematach związanych z "Panem Tadeuszem") oraz o Syrokomli. W sumie bardzo budująca książka, pokazująca godne pochwały (i propagowania) postawy, a dla mnie - cenna m.in ze względu na pokazanie wzorowego wręcz współżycia katolickiego dworu i prawosławnej wsi.

Tematyka wojenna interesuje mnie odkąd pamiętam. Tym razem miałem okazję poczytać o tym, jak artyści radzili sobie w czasie okupacji. Książka na pewno ciekawa, choć z drugiej strony na pewno można było napisać więcej. Do rąk dostałem bardziej zbiór opowieści, niż spójną historię spisaną przez jednego autora. Zatem to taka pigułka o losach artystów z czasów wojny. W książce zaprezentowano spektrum artystycznych zachowań w czasie okupacji. Niektórzy radzili sobie, jak umieli, inni przeżywali prawdziwą gehennę, a jeszcze inni poszli na współpracę. Oczywiście mam swoje zdanie na temat kolaborantów, ale z drugiej strony nie żyłem (na szczęście!) w tych specyficznych czasach, toteż łatwiej mi oceniać i ciskać gromy na takiego Igo Syma… Pozycję tę polecam, bo choć momentami napisana topornie (autor strasznie się powtarza…) to same historie są na tyle ciekawe, że warto po nią sięgnąć. A! Nie mogę tutaj nie wspomnieć krótko o historii Jana Brzechwy, jego wizyta na gestapo to naprawdę niesamowita sprawa! Nie miałem o tym pojęcia, przeczytajcie! Choć tematyka książki jest dość bolesna, ubawiłem się w tym momencie, choć sam Brzechwa pewnie tak o tym wtedy nie myślał. Warto!

Kawał rzetelnej historii naszego kraju. Bez upiększeń i zbędnego słodzenia. Szkoda, że w oficjalnych przekazach od lat słyszymy zupełnie coś innego, niestety całkowicie rozmijającego się z rzeczywistością historyczną. A przecież historia to "nie je bajka".

Lekka, pełna humoru i wartości książka o prostych ludziach i ich życiu. Możemy odnaleźć informacje o tym, z czego się śmiano, kto i co pisał w licznych gazetach (głównie Warszawa, Kraków i tak bliska sercu - Łódź), za co można było dostać mandat i dlaczego okrążenie przez kobietę płonącej stodoły, skutkowało pobiciem strażaków spieszących ugasić pożar.

Książka tak między dobrą a przeciętną. Brak w niej tego czegoś, co pozwoliłoby zapamiętać ją na dłużej. Ale jest coś, o czym wspomnieć muszę - błędy tłumaczki (lub korekty)! Czasem głupie, czasem irytujące, a czasem śmieszne. Potwierdza to moje przekonanie, że na tym właśnie wydawnictwa oszczędzają w pierwszej kolejności, a Wyd. Literackie w tym przoduje. Książki przestają być wzorem poprawnej polszczyzny, a przekaz autora staje się często nieczytelny. Ot, przykrość.

Kamil Janicki w tej powieści, a raczej opowieści wywraca do góry nogami całą historię Mieszka i Chrobrego. Patrzy na tworzenie państwa polskiego dostrzegając i podkreślając dotychczas niedocenianą rolę żon pierwszych władców, zarówno polskich jak i naszych sąsiadów. Trudno stwierdzić ile w tym prawdy, a ile fantazji autora, ale jest to na pewno pozycja godna uwagi. Po mimo tego, że w niektórych przypadkach, moim skromnym zdaniem, trochę za bardzo odleciał. Ode mnie 7 plus jedna gwiazdka za ciekawe ilustracje.

Bardzo wartościowa książka, dobra w odbiorze, zawiera dużo faktów i wymienia wiele postaci Podzielona jest na rozdziały tematyczne. Opisane sytuacje mają potwierdzenie w materiałach źródłowych, do których mamy odnośniki na dole strony, czasami nawet są one uzupełnieniem do treści w książce. A ta treść to temat znany, okrucieństwa II Wojny Światowej, bezlitosne morderstwa na mężczyznach, kobietach i dzieciach. Już tytuł ”Żony ss- manów” informuje nas, komu autorka poświęciła swoje dzieło, kobietom – żonom mężczyzn, którzy mordowali z zimną krwią, napawali się cierpieniem drugiego człowieka. Autorka uzmysławia nam, że te kobiety były współwinne. Nie tylko wiedziały, czym zajmują się mężowie, ale niektóre z nich same uczestniczyły w zabijaniu, nie czuły żadnej litości, rozkoszowały się władzą, okrutnością dorównywały mężczyznom. Pani Gudrun Schwarz opisuje nam poszczególne przypadki, charakteryzuje konkretne kobiety, należące do wspólnoty SS. Było wiele powstałych organizacji narodowosocjalistycznych, do których należały kobiety. Autorka opisuje nie tylko działalność ss-manów i ich żon, ale również zwraca naszą uwagę na sytuację po wojnie. Wielu z nazistów zostało ukaranych karą śmierci, ale wiele spraw zostało umorzonych lub winni zostali objęci amnestią. Nie mówiąc już o kobietach, które w ogóle były uwolnione od wszelkich zarzutów, bo niby były tylko żonami. Ale ta książka udowadnia nam właśnie, jak bardzo było to niesprawiedliwe, te kobiety zawiniły podobnie, jak ich mężowie. Smutne jest to, że nazizm porwał tak ogromną masę ludzi, dla nich te okrutne morderstwa i znęcanie się nad ludźmi było po prostu aktywnością zawodową. Bardzo dobrze, że są takie książki i nadal powstają, niech będzie ich - jak najwięcej, żeby pamięć o tym bestialstwie nie zaginęła.

Ta pozycja, choć pięknie wydana, niestety nie wnosi dużo treści. Wiele tematów i rozdziałów jest tylko ,,liźnięta", dodatkowo opisana w niezbyt ciekawy sposób. Nie ukrywam, czasem sam wpis na Wikipedii potrafił być ciekawszy. Moim zdaniem zdecydowanie mogłoby być mniej informacji o ludziach - artystach, pisarzach, aktorach - zamiast tego więcej o samym mieście, tak jak tytuł to sugerował. Na plus zdecydowanie wskazałbym fotografie zawarte w tej pozycji.

Jedno trzeba autorowi przyznać- książka napisana jest potocznym językiem, przez co czyta się niemal sama. Nawet jeśli ktoś nie jest za szczególnym wielbicielem historii i na tę pozycję trafił przypadkiem, to bez trudu przez nią przebrnie. Tyle, że z uwagi na fakt, iż pan Besala w stosunkowo niewielkiej objętości postanowił zmieścić sporo rozdziałów (a każdy z nich stanowi doskonały materiał na całkiem osobną książkę), to mam wrażenie, że wszystkiego jest tu trochę za mało, do tego autor często gęsto posługuje się uogólnieniami, czy podsumowuje jednym zdaniem coś, co w gruncie rzeczy zasługuje na rozbudowaną analizę. Nie ma co też ukrywać, że pewne spostrzeżenia bardziej byłyby na miejscu w jakimś dziele psychologicznym, niż historycznym, ale z drugiej strony, są to tylko opinie, z którymi można się zgodzić, bądź je zignorować. Reasumując, jest to lektura z rzędu takich, co to krótko, treściwie i przystępnie przybliża nam postacie, które swego czasu miały niebagatelny wpływ na losy świata.

Dziś recenzja „Kopciuszków na Tronach Europy” autorstwa Iwony Kienzler. 📑 Książka opowiada historie prawdziwych „życiowych” Kopciuszków takich jak: Cezonia – partnerka Kaliguli, Teodora – żona cesarza Justyniana Wielkiego, Elżbieta Granowska – trzecia żona Jagiełły i trzecia królowa, Anna Boleyn – druga żona sławnego Henryka VIII i matka Elżbiety I, Kopciuszek w wersji męskiej – hrabia Bothwell, Karin – żona króla szwedzkiego Eryka XIV, Marta Skowrońska – żona cara Piotra I oraz Zofia von Chotek – żona arcyksięcia Franciszka Ferdynarda, zastrzelona wraz z mężem przez serbskiego nacjonalistę i tym samym początek ciągu wydarzeń, które poskutkowały wybuchem I Wojny Światowej. 📑 Niestety w odróżnieniu do bajki o Kopciuszku, nie wszystkie Kopciuszki w tych historiach były dobrymi osobami i często wykorzystywały pozytywne uczucia innych dla swoich korzyści. Ale życie to nie bajka prawda? ❤ Bardzo lubię takie pozycje 🙂 Kocham historie związane z rodami królewskimi świata. Pani Iwona Kienzler bardzo ciekawie prowadziła historię i przedstawiała różne ciekawostki. Czytało mi się, więc bardzo przyjemnie i szybko. Jeżeli lubicie historię i ciekawe osobowości, to jest to książka dla Was. 🎖 Ocena: 9/10 Fb: Adelina Czyta Ig: adelinaczyta

Spodziewałem się encyklopedii AK, a tu mamy zbiór felietonów-artykułów. Na dodatek dużym drukiem. Trochę sielski obraz przedwojennej Polski. Owszem mówi się o przedwojennym wychowaniu, ale mi raczej 20-lecie kojarzy się z dekadencją i frywolnością. Mamy tu poruszone właściwie wszystkie zagadnienia związane z AK, oczywiście w skrótowej formie. Podziemny druk podręczników szkolnych i klasyki polskiej, akcje likwidacyjne, historie co bardziej znanych AK-owców i tych niektórych mniej znanych. Kobiety w AK. Niemców i Sowietów. Prozę życia i akcje bojowe, również te niekonwencjonalne - akcję "N", mały sabotaż, przejęcie monitora rzecznego, likwidację Igo Syma (podczas gdy jego brat Ernest pracował dla podziemia - zajmował się bronią bakteriologiczną) i wiele innych. Wywiad lotniczy AK, Peenemunde, zakażanie wąglikiem i tyfusem, czy wykorzystywanie prostytutek do zarażania Niemców chorobami wenerycznymi. Zachęcanie kryminalistów do atakowania tylko Niemców ! Akcję "Burza", "Wachlarz", "Wieniec" czy straszliwą wpadkę "Straganu". AK-owcy byli też w granatowej policji, a agenci AK wśród ... folksdojczów. Tak w gestapo też się bali ... Inne wpadki - typu jedno wesele i wiele pogrzebów. Propaganda i wyroki na Polakach. AK-owscy likwidatorzy zabili kilka tysięcy Polaków - zdrajców, donosicieli, bandytów. Pewnie niektórzy z nich byli niewinni ... Bo likwidowano też bez wyroku - prewencyjnie. Czyli wyrok był już na trupa. Oczywiście Powstanie Warszawskie, uzbrojenie, arsenały itp. Całe spektrum, tylko że to nie jest to czego oczekiwałem. Strasznie nieporęczny format. Dziwne i ciekawe. Tokarzewski-Karaszewicz (SZP) był masonem 33-stopnia ! a w AK przysięgano na Krzyż.

Rzeczowo i rzetelnie opisane wydarzenia z historii Polski, które ze zrozumiałych względów otacza aura tajemniczości. Niektóre z zagadek nie rozwiązane do dzisiaj, autor podaje wiele hipotez i domysłów popartych źródłami lub rozważaniami innych historyków. Jednak język i narracja mnie nie zachwycił, zbyt akademicki, sztywny i trochę męczący.

Książka,, Piękno bez konserwantów.Sekrety urody naszych prababek '' to książka bardzo lekka i przyjemna, ponieważ traktuje o pielęgnacji urody w czasach 20 i 30 XX wieku. Trochę za mało moim zdaniem informacji na temat gotowych kosmetyków , za dużo z kolei przepisów na domowe środki czystości , kremy, toniki a nawet perfumy. Te traktuję z przymrużeniem oka, może w latach trzydziestych kobiety posługiwały się tymi recepturami, obecnie brak nam na to czasu i chęci. Po co godzinami wytwarzać jakieś dziwne mikstury, skoro na rynku jest tyle przeróżnych kosmetyków o dobrych składach ,już nie musimy kombinować . Zresztą nie przemawia do mnie krem czy odżywka do włosów z łojem i smalcem . Fakt,że kobiety w latach trzydziestych były zjawiskowo piękne bez operacji plastycznych i bez używania filtrów przekłamujących rzeczywistość, jednak też stosowały kosmetyki i ich skład wcale nie był lepszy niż obecnie ( bizmut, biel ołowiowa, arszenik). Książka Aleksandry Zaprutko - Janickiej na pewno nie jest wyjątkowym dziełem ,ale można się przy niej zrelaksować i poznać stare sposoby naszych babć na poprawę urody.

Ciekawa książka. Trafiła w me ręce przypadkiem. Znalazłem ją w Carrefour na półce z tanimi książkami za 9,99 zł. Dla mnie to trzecia książka tego autora, którą przeczytałem. Miałem lekkie obawy bo II Rzeczpospolita nie pociąga mnie tak jak PRL czy II wojna ale książka daje radę. Sławomir Koper przedstawia czytelnikowi sylwetki 7 osób z okresu II Rzeczypospolitej i PRL. Ojca Damazego Macocha z Jasnej Góry (i ta historia jest moim zdaniem najciekawsza), gangsterów Łukasza Siemiątkowskiego alias Tata Tasiemka oraz Józefa Łokietka, kasiarza Stanisława "Szpicbródki" Cichockiego, przemytnika Sergiusza Piaseckiego, oszusta i naciągacza Jerzego "Tulipana" Kalibabki oraz szefa gangu złodziei samochodów Zdzisława Najmrodzkiego (31 sierpnia mija 25 lat od jego tragicznej śmierci). Większość z tych opowiadań jest ciekawie napisana. Mnie najlepiej czytało się pierwszy rozdział o Ojcu Damazym, a najsłabiej o Sergiuszu Piaseckim. Bardzo ciekawych rzeczy można odwiedzić się również w rozdziale o kasiarzach. W przedmowie Pan Sławomir zaznaczył, że celowo pominął morderców, a szkoda. Choć moim zdaniem mordercy z początków XX wieku to ciekawy temat na osobną książkę. Kto wie może Pan Koper pokusi się na taką książkę skoro ma już na koncie książki o szpiegach, zdrajcach, oszustach i kasiarzach. Książka do przeczytania w jeden dzień. Polecam

Na książka Andrzeja Zielińskiego wpadłam zupełnym przypadkiem- zwróciła moją uwagę podczas buszowania po antykwariacie. Kosztowała tylko parę złotych, więc co mi tam. W sumie nawet miło spędziłam przy niej czas. Autor zdecydowanie nie pała miłością do postaci Władysława Łokietka, któremu zarzuca wszystko co najgorsze. Książki za dzieło całkowicie obiektywne bym nie uznała, choć trzeba przyznać, że Władkowi naprawdę daleko było do dobrego władcy. Zjednoczył państwo i koronował się na króla i trzeba mu to oddać. Inna sprawa, że jego rywalom zdobywanie tych samych celów wychodziło trochę jednak lepiej i gdyby któryś z nich utrzymał koronę, mógłby ten okres wyglądać inaczej. Ale cóż... Lepiej nieudolnie niż wcale. Na plus książce zapisuje próbę zmienienia wyidealizowanego wizerunku Łokietka jako władcy małego ciałem, ale wielkiego duchem. W gruncie rzeczy zgadzam się z Zielińskim, Władysław nigdy nie przestał być małym książątkiem dzielnicowym i taki jego obraz powinien przetrwać w pamięci pokoleń. Prawdziwy. Polska już jest na mapie świata długie lata i może nadszedł wreszcie czas na rozprawę z propagandowym przedstawieniem naszej historii? Nie ma już potrzeby pisać "ku pokrzepieniu serc" i warto by było skończyć z podkolorowanymi przedstawieniami władców średniowiecza i powodów do dumy szukać tam, gdzie naprawdę można je znaleźć. Na minus dla "Niezłomnego czy nikczemnego?" przemawia mała bibliografia, brak przypisów i mnóstwo drobnych, nieprofesjonalnych złośliwości Autora. W ogólnym rozrachunku? Może być.

Kac, kacenjamer, syndrom dnia następnego to określenia złego samopoczucia występującego kilka godzin po spożyciu nadmiernej ilości napojów wyskokowych objawiającego się m.in.: bólem głowy, pragnieniem, nadwrażliwością, problemami z koncentracją, a nawet wstrętem przed wypiciem lub wąchaniem alkoholu. Większość z osób dorosłych choć raz w życiu doświadczyła tego uczucia i próbowała z nim „walczyć”. Ale czy rzeczywiście istnieje lekarstwo doskonałe na kaca, a jeśli tak, to gdzie go szukać? Odpowiedzi na te pytania postanowił znaleźć węgierski tandem: Andras Cserna-Szabó i Benedek Darida, a owoce swojej pracy spisali w „Wielkiej księdze kaca” - publikacji, która w zabawny acz interesujący i wnikliwy sposób prezentuje sposoby walki z kacem nie tylko na przestrzeni dziejów, ale również ze względu na położenie geograficzne. Od starożytności do XX wieku i od Chin po Skandynawię. Książka oprócz wielu pomysłów na leczenie kaca zawiera anegdoty, ciekawostki, analizy i nietuzinkowe wnioski. „Wielka księdze kaca” mimo filozoficzno – gastronomicznego charakteru jest publikacją pełną humoru, gdyż autorzy podejmują temat z przymrużeniem oka, a nawet „zaglądają” tam, gdzie szanowani myśliciele nigdy by nie zerknęli. Ale czy analizując kaca na wiele sposobów można opracować skuteczne metody walki z tą nieprzyjemną dolegliwością? I czy krem z końskiej nerki po chińsku, świńskie wymię albo eliksir z moreli a la Dumas to niezbyt odważne menu w tak trudnych chwilach? Na kartach książki czytelnik spotyka wiele znanych postaci: filozofów, naukowców, wynalazców, a nawet pisarzy i poznaje ich z bardziej ludzkiej strony. Dowiaduje się jakie trunki na przestrzeni dziejów wiodły prym, poznaje skutki ich spożywania oraz metody „leczenia”. Do tego dostaje sowitą garść przepisów kulinarnych, które niewątpliwie mogą stanowić wyzwanie nie tylko dla kuchni, ale również dla podniebienia. W moim odczuciu „Wielka księga kaca” to pozycja ciekawa i godna uwagi. Autorzy podjęli temat w sposób rzetelny oraz przemyślany, a przy tym wykazali się dużą spostrzegawczością, bystrością i poczuciem humoru. I mimo, że zagadnienie jest prozaiczne, wręcz trywialne i próżno w nim szukać elementów poetyckich, metaforycznych, to okazuje się, że można przedstawić je w sposób niesztampowy. Dla mnie przygoda z książką jest interesującym doświadczeniem. Polecam tym, którzy nie boją się literackich wyzwań i mają ochotę na bliższe spotkanie z kacem.

To kolejna bardzo ważna publikacja Grzegorza Motyki, swoiste vademecum wiedzy na temat wydarzeń, jakie rozegrały się w tym regionie w 1943 roku. Oczywiście jest to zaledwie fragment większej całości, ale jednocześnie to znakomite rozwinięcie tematyki ukazanej w filmie Wojciecha Smarzowskiego. Trzeba sobie uczciwie powiedzieć, że na nawet na tle dramatu II wojny światowej, wydarzenia jakie zaszły na ówczesnych Kresach mają szczególny wydźwięk. Dla mniej zorientowanych w tym temacie może być kompletnym zaskoczeniem, że z pomocą ludności polskiej śpieszyli wówczas nawet niemieccy okupanci i sowieccy partyzanci. W 1943 roku na Wołyniu nie miały miejsca spontaniczne akty barbarzyństwa, lecz zaplanowana, skoordynowana i skutecznie realizowana akcja likwidacji ludności polskiej. Te brutalne morderstwa z użyciem kos, wideł, pił czy siekier trudno objąć jakąkolwiek miarą. Polscy mieszkańcy osad nie mogli liczyć na żaden akt miłosierdzia, nie było litości dla kobiet ani dzieci. Celem banderowców była całkowita likwidacja śladów polskości na tamtych terenach. Nie ograniczali się do mordowania, rabowania oraz palenia. Zamierzali wyburzyć każdy polski dom, kościół, nawet wyciąć drzewa, które zdradzały ślady osadnictwa. To nie była wojna, to była apokalipsa. Mimo upływu wielu lat pozostaje otwarte pytanie: skąd to zło, i znowu – jak trafnie to przedstawiła Hannah Arendt, dostrzegamy jego banalność. To sąsiedzi mordowali sąsiadów. Atutem książek Grzegorza Motyki jest także fakt, że autor stara się zachować obiektywizm. Pokazuje, że Polacy nie byli wyłącznie ofiarami, lecz bywali też katami. Chociaż na znacznie mniejszą skalę i w tym przypadku były to spontaniczne akty zemsty. Motyka pokazuje też, że byli Ukraińcy, którzy pomagali Polakom, ostrzegali ich, a nawet ukrywali. Książki takie jak „Wołyń 43” pozwalają udokumentować przeszłe zdarzenia i zachować pamięć o nich. Pozwalają spajać wspólnotę, która w tym przypadku oparta jest na pochodzeniu etnicznym, jednak jest to także wspólnota tych, którzy przegrali w walce, lecz pozostali moralnymi zwycięzcami. Temat Wołynia wciąż jest bolesny i nierozliczony, jednak nie może się stać podstawą systemowej antyukraińskości, co dziś próbuje się robić. Nie wolno zapominać, że to przede wszystkim opowieść o zwykłych ludziach, sąsiadach, którym historia dała ograniczone możliwości wyboru. Grzegorz Motyka wykonał ogrom pracy. Imponuje wiedzą i iście benedyktyńską cierpliwością przy dokumentowaniu zdarzeń. Pisze w sposób interesujący, choć może brak mu trochę literackiego polotu. Książka jest jednak warta polecenia.

W wielu księgarniach eksponowane miejsca na półkach zajmują książki historyczne. W przeważającej mierze są to publikacje poświęcone historii II Wojny Światowej: monografie dotyczące bitew i ruchów wojsk, biografie głównych "aktorów" tego konfliktu, a także pamiętniki Polaków, którzy toczyli ciężką walkę o przeżycie pod niemiecką i sowiecką okupacją. Zdecydowana większość wspomnień dotyczy realiów życia w Generalnym Gubernatorstwie, jednak mało miejsce poświęca się obywatelom II Rzeczypospolitej, którzy znaleźli się na terenach włączonych bezpośrednio w granice III Rzeszy. Mowa tu o mieszkańcach Górnego Śląska, Pomorza oraz dawnego województwa poznańskiego, z którego 29 stycznia 1940r. utworzono Kraj Warty. I to właśnie Reichsgau Wartheland poświęcona jest książka "Polakom i psom wstęp wzbroniony. Niemiecka okupacja w Kraju Warty", która ukazała się nakładem wydawnictwa Rebis. Autorem publikacji jest Piotr Świątkowski - dziennikarz Polskiego Radia w Poznaniu, współpracownik dominikańskiego miesięcznika "W drodze" oraz twórca licznych audycji i reportaży historycznych. Książka składa się z dwudziestu rozdziałów, utrzymanych w formie esejów historycznych, z których każdy przybliża inny aspekt okupacji Wielkopolski w latach 1939 - 1945. Są to m.in. optymizm panujący w polskim społeczeństwie w przeddzień wybuchu wojny, niemieckie represje w Poznaniu, drogę do władzy oraz upadek namiestnika Kraju Warty Arthura Greisera, zorganizowana akcja wypędzenia Polaków i przekazywania ich majątków niemieckim osadnikom, zbrodnie popełnianie w Forcie VII i obozie w Chełmnie nad Nerem, a także proces germanizacji polskich dzieci przez Lebensborn. Największym atutem książki są relacje naocznych świadków opisywanych wydarzeń. Autor zadał sobie dużo trudu, aby znaleźć i przekonać do rozmowy ludzi, którzy byli mimowolnymi uczestnikami okropieństw czasu wojny. Mimo upływu 72 lat od zakończenia konfliktu, świadectwa te nadal potrafią wzbudzić w czytelniku grozę. Moim zdaniem na szczególną uwagę zasługują relacje osób, których moralności i zachowania nie sposób jednoznacznie ocenić jako dobre lub złe. Mowa tu volksdeutchu wcielonym do Wehrmachtu, Polaku "pracującym" w Sonderkommando w obozie w Chełmnie nad Nerem, a także lekarzu, który wbrew złożonej przysiędze Hipokratesa miał (rzekomo) wykorzystywać wiedzę medyczną do trucia Niemców. Choć zabrzmi to banalnie, wspomnienia te są dowodem na to, że historia nie jest czarno - biała, zaś ekstremalne sytuacje (a taką jest wojna) mogą ukazać zarówno najlepsze, jak i najgorsze oblicze człowieka. Co więcej, Autor oddając głos żyjącym jeszcze świadkom, pozwala czytelnikowi na emocjonalne zaangażowanie się w ich historie. Nie są to dalecy, bezimienni bohaterowie, ale ludzie żyjący tuż obok, którzy czekają aż ktoś wysłucha ich opowieści. Kolejnym atutem publikacji Piotra Świątkowskiego jest warstwa językowa i narracyjna. Owocuje tu dziennikarskie doświadczenie Autora, posługującego się najczęściej obrazowymi, pozbawionymi emocji opisami, które dzięki swej lakoniczności potrafią odsłonić kolejne przerażające karty niemieckiej okupacji Wielkopolski. Przypomina to znaną z twórczości Tadeusza Różewicza "narrację ściśniętego gardła". Ciekawym uzupełnieniem treści książki są zamieszczone w niej archiwalne fotografie obrazujące życie w Kraju Warty. Niestety, książka posiada kilka mankamentów. Mowa tu o wybiórczym i powierzchownym podejściu do poruszanych w książce zagadnień. Najlepszym tego przykładem jest esej poświęcony dr Franciszkowi Witaszce, poznańskiemu lekarzowi i przewodniczącemu Związku Odwetu, który za swą działalność konspiracyjną oraz trucicielstwo został ścięty w Forcie VII 8 stycznia 1943r. Autor chcąc obalić mit lekarza - truciciela skupia się na odpowiadających jego tezie argumentach, lekceważąc dowody przemawiające przeciwko niej. Przytacza argument o braku świadectw o otrutych niemieckich oficerach, tymczasem zeznania ws. podawania trucizny złożył Marian Schlegel, kelner pracujący w jednym z poznańskich lokali. Co więcej, świadectwa o próbach wykorzystania broni bakteriologicznej przeciwko Niemcom można znaleźć w fundamentalnym zbiorze "Armia Krajowa w dokumentach 1939–1945". Widoczne są również mniejsze błędy merytoryczne - wnuczka dr. Witaszki z którą rozmawiał Autor określa Związek Odwetu jako "organizację wywiadu wojskowego", tymczasem głównym zadaniem ZO była działalność sabotażowo - dywersyjna. "Polakom i psom wstęp wzbroniony" nie pretenduje do miana pracy naukowej, jednak można tu zauważyć pewien brak konsekwencji Autora i redaktora, którzy zdecydowali się na wprowadzenie częściowego aparatu badawczego w postaci przypisów, ale pominęli bibliografię. Da się również zauważyć przewagę warsztatu dziennikarza nad warsztatem historyka, ponieważ niektóre fragmenty książki Piotra Świątkowskiego można uznać za głos w bieżącym dyskursie na temat niemieckich reparacji wojennych, a nawet opinii o władzach samorządowych Poznania. Nie odmawiam Autorowi prawa do własnych poglądów, jednak musi zadecydować, czy jego publikacje mają mieć charakter historyczny czy publicystyczny. Podsumowując, "Polakom i psom wstęp wzbroniony. Niemiecka okupacja kraju Warty" jest książką niezwykle potrzebną, ponieważ przywraca pamięć o cierpieniach Polaków zamieszkujących tereny przyłączone do III Rzeszy. Na uznanie zasługuje zaangażowanie Piotra Świątkowskiego, który przeprowadził wywiady z wieloma osobami i sięgnął do źródeł - szkoda tylko, że nie do końca je zweryfikował. Pozostaje mieć nadzieję, że niniejsza książka stanie się przyczynkiem do pogłębienia i popularyzacji wiedzy o Wielkopolsce w okresie II wojny światowej, ponieważ wiele tematów - jak choćby proces "Poznańskiej Piątki" - zasługuje na szersze omówienie. Recenzja ukazała się pierwotnie na łamach portalu Sztukater.

Przed przystąpieniem do lektury książki, warto zadać sobie pytanie: co sami wiemy o naszych południowych sąsiadach? Dla wielu z nas pierwsze skojarzenia o „Pepikach” będą dotyczyć „Krecika”, dobrego piwa, śmiesznie dla nas brzmiącego języka czy pięknej Pragi. Inni, interesujący się historią czy literaturą wskażą jeszcze na Jana Husa, Tomasza Masaryka, operację „Dunaj” czy Bohumila Hrabala. Nie zmienia to jednak faktu, że pomimo pozornej bliskości i wspólnej historii, sięgającej czasów średniowiecza, Polacy i Czesi w gruncie rzeczy znają się słabo. Stereotypy wciąż zasłaniają prawdziwy obraz dziejów naszych narodów na przestrzeni ostatnich dziesięciu wieków. Narracja „Nieznośnego ciężaru braterstwa” rozpoczyna się od zarysowania historii relacji polsko-czeskich od czasów średniowiecza aż do początku XX wieku. Wychodząc od legendy o Lechu, Czechu i Rusie, autor prowadzi czytelnika przez kolejne stulecia wzajemnych stosunków, w których braterstwo ustępowało miejsca konfliktom i krwawej rywalizacji. Jak pisze sam autor „na palcach jednej ręki można policzyć momenty dziejowe, w których Polacy i Czesi jednoczyli się dla osiągnięcia wspólnych celów”. Zaszłości historyczne oraz wzajemna nieufność przyczyniły się do tego, że obydwa narody wkraczały w XX wiek z odrębnymi wizjami swojej przyszłości. Nie było w nich zbyt wiele miejsca dla drugiej strony. Główna treść książki Michała Przeperskiego to historia trzech konfliktów, rzutujących na wzajemne relacje obu narodów w XX wieku. Pierwszym z nich był spór o Śląsk Cieszyński z lat 1918-1920, zakończony decyzją Ententy o przyznaniu większości tych ziem Czechosłowacji. Ten konflikt przyczynił się – jak pisał Ignacy Paderewski – do „wykopania pomiędzy dwoma narodami przepaści, której nic wypełnić nie zdoła”. Dla obu narodów pogranicze na Śląsku Cieszyńskim pozostało zadrą, która sprawiła, że okresie dwudziestolecia międzywojennego „w każdej kluczowej sprawie, w której interesy Pragi i Warszawy były podobne, obie stolice wybierały przeciwstawne rozwiązania”. Do drugiego sporu doszło jesienią 1938 roku. Wtedy to Polska, wykorzystując sytuację w jakiej znalazła się Czechosłowacja po układzie w Monachium, wystosowała do Pragi ultimatum w sprawie zwrotu Zaolzia, czyli czeskiej części Śląska Cieszyńskiego, zamieszkałej przez liczną ludność polską. Dla Polaków był to swego rodzaju rewanż za wydarzenia sprzed 20 lat, dla Czechów natomiast faktyczny rozbiór ich kraju. Wzajemne relacje raz jeszcze się zaogniły. Oba narody potrafiły zjednoczyć się dopiero w początkach 1939 roku, „gdy obie strony poczuły się zagrożone przez potężnego zachodniego sąsiada. Było jednak za późno, aby zapobiec kolejnym tragicznym wydarzeniom”. Współpraca, która nawiązała się pomiędzy Czechami a Polakami w okresie II wojny światowej, utknęła w martwym punkcie z powodu odmiennego podejścia obu państw do Związku Radzieckiego. Ostatni z konfliktów mający miejsce tuż po II wojnie światowej. Po raz kolejny dotyczył sporu o granice. Tym razem jednak zarówno Polacy jak i Czesi musieli uznać decyzję Stalina, który siłą zdusił rodzący się konflikt polsko-czeski, a wzajemne niechęci zostały „zamrożone” na blisko pół wieku. Autor bez wątpienia skupia się na szczegółowym opisie wymienionych przeze mnie konfliktów. Nie pomija w pracy wspólnej historii po 1945 r., jednak pojawia się ona wyłącznie jako swego rodzaju uzupełnienie. Osobiście żałuję, że Przeperski nie zdecydował się na szersze rozwinięcie problemu relacji obu narodów w czasach komunistycznych. Wydarzenia do 1989 r. zasługują moim zdaniem na znacznie szersze omówienie zagadnienia w recenzowanej publikacji. Wskazany przeze mnie brak w jakiś sposób rekompensują świetne podrozdziały, w których autor stara się odpowiedzieć na pytanie przyczyn wzajemnej niewiedzy obu narodów na temat drugiej strony. Dlaczego zamiast siebie poznawać, oba narody oddalały się od siebie? Czemu dla Czechów Polacy – mieszkańcy trzech zaborów – stanowili odrębne zbiorowości? Jakie w dwudziestoleciu międzywojennym podejmowano próby, aby przełamać stan wzajemnej niewiedzy? Na te i inne pytania, czytelnicy znajdą wyczerpującą odpowiedź na kartach niniejszej pracy. Odbiór książki, ułatwia dodatkowo styl autora, który jest barwny i wciągający, a co za tym idzie zachęca do kontynuowania raz rozpoczętej lektury. Cieszy również to, że autor publikacji często oddaje prowadzenie głównej narracji bohaterom epoki (zarówno Polakom jak i Czechom), których osobiste przeżycia i refleksje doskonale oddają klimat wzajemnych relacji. Michał Przeperski, pomimo popularnonaukowego charakteru swojej pracy, zastosował w niej pełny aparat naukowy. Książka oparta jest na solidnej kwerendzie archiwów, prasy, dzienników oraz innych dokumentów. „Nieznośny ciężar braterstwa” to interesująca książka młodego historyka, który postanowił zmierzyć się z „ciężarem” wzajemnych narodowych uprzedzeń oraz – w gruncie rzeczy – mało znanej historii stosunków polsko-czeskich w XX wieku. Praca Michała Przeperskiego doskonale pokazuję, że „nie ma sensu kolorowania wzajemnych relacji, tworzenie mitów o dwóch bratnich narodach”. Czy chcemy tego, czy nie Polacy i Czesi mają za sobą ponad dziesięć wieków wspólnej historii, która będzie zrozumiała wyłącznie wtedy, gdy pozbawi się ją wzajemnych uprzedzeń i złośliwości. Po lekturze „Nieznośnego ciężaru braterstwa” każdy z czytelników zastanowi się, czy postrzeganie naszych południowych sąsiadów przez pryzmat haseł, które podawałem na początku recenzji ma jakikolwiek sens. I w tym tkwi największa siła książki Przeperskiego. Czytaj więcej: https://histmag.org/Michal-Przeperski-Nieznosny-ciezar-braterstwa.-Konflikty-polsko-czeskie-w-XX-wieku-recenzja-14184