Pierwsza krucjata. Wezwanie ze wschodu

Pierwsza przeczytana książka brytyjskiego mediewisty o chorwackim nazwisku. I sam tytuł streszcza jej temat oraz postawioną tezę. Mimo to, z pewnymi zastrzeżeniami, bardziej formalnymi niż merytorycznymi, czyta się znakomicie.
Jak przystało na historyka a nie publicystę autor bardzo dobrze przybliża sytuację polityczną (ale już niestety nie społeczna ani ekonomiczną) poprzedzającą pierwszą wyprawę krzyżową. I to zarówno od strony papiestwa, rzekomego inicjatora ekspedycji, jak i cesarstwa bizantyjskiego, a po części i świata muzułmańskiego na Bliskim Wschodzie. Pokazuje przykładowo, że tak naprawdę nie wiadomo kiedy dokładnie poszczególne miasta w Azji Mniejszej przeszły w ręce Turków seldżuckich oraz iż cesarz Aleksy Komnen z częścią saraceńskich emirów współpracował, nie tylko przeciwko innym, ale także m.in. przeciwko … Normanom z południa Włoch, którzy podejmowali próby zbrojnego dotarcia do Konstantynopola i zdobycia tego miasta. Z kolei Urban II propagandą krucjatową usunął w cień swojego konkurenta (anty)papieża Klemensa III, popieranego m.in. przez cesarza niemieckiego.
Znakomicie opisuje dyplomację bizantyjską (aż trudno uwierzyć, że Aleksy Komnen przed zdobyciem tronu był wodzem, a nie np. ambasadorem czy cywilnym dostojnikiem cesarskim) oraz organizację logistyczną wyprawy. Podkreśla, że pomoc udzielana krzyżowcom była z drugiej strony równoważona przysięgą zwrotu Konstantynopolowi utraconych w Azji terytoriów, a szczególnie Nikei (tej od credo nicejsko-konstantynopolitanskiego, obecnie miasto nosi nazwę Iznik), Antiochii oraz rzecz jasna Jerozolimy. Wreszcie pokazuje jak i kiedy oraz dlaczego europejscy (generalnie francusko-normańscy) wielmoże postanowili zamiast tego budować własne państwa na tym terenie.
Także obraz militarnych sukcesów krzyżowców jest daleki od romantycznych wizji hagiograficznych. Od zdobycia Edessy mieli oni więcej szczęścia niż rozumu, a wewnętrzne skłócenie grało przeciwko nim. Potwierdza ponury obraz rzezi mieszkańców Jerozolimy po jej zdobyciu przez miłujących pokój „Franków”, jak zgodnie nazywali ich bizantyjscy i arabscy historycy.
Wreszcie autor wyjaśnia przyczyny czarnej legendy Aleksego Komnena, niezgodnej z rzeczywistością oraz faktami i źródłami historycznymi. Nie popada przy tym w hagiografię, prezentowaną przez jego córkę, Annę Komnenę, autorkę „Aleksjady”. Czytelnikowi nietrudno zauważyć, że metoda prowadzenia przez niego wojen (organizacja, logistyka, sojusze, dyplomacja, korupcja, szafowanie stanowiskami) była w istocie bliższa saraceńsko-arabskiej, niż „romantyczno-rycerskiej" zachodnioeuropejskiej (rozpoznanie wszystkiego bojem).
Już tysiąc lat temu siła ówczesnych słabiutkich mediów (pojedyncze egzemplarze kronik, ale za to mnóstwo kazań i szeptanych wiadomości) była na tyle duża, by zafałszować prawdziwe fakty historyczne.
Książka ma tez minusy. Należą do nich jednakże … braki. Pierwszy to pominiecie informacji natury społeczno-ekonomicznej, pokazującej m.in. dlaczego idea krucjaty uzyskała taki odzew w niemal wszystkich warstwach społeczeństwa europejskiego, czemu Bizancjum nie potrafiło utrzymać swojego terytorium, a siły muzułmańskie – wręcz przeciwnie, jak się odbywało finansowanie ekspedycji etc.
Drugi, to brak edytorski. Taka praca aż się prosi o szereg map, pokazujących nie tylko zmieniająca się sytuację na Bliskim Wschodzie i w Azji Mniejszej ale i np. trasy, jakimi dotarli do Konstantynopola poszczególni uczestnicy krucjaty, jej przebieg jak i działania Boemunda i Normanów z południa Włoch. Mało prawdopodobne, by pominięto je tylko w wersji elektronicznej.
To nie powinno jednakże zrażać do lektury.

Pierwsza przeczytana książka brytyjskiego mediewisty o chorwackim nazwisku. I sam tytuł streszcza jej temat oraz postawioną tezę. Mimo to, z pewnymi zastrzeżeniami, bardziej formalnymi niż merytorycznymi, czyta się znakomicie.
Jak przystało na historyka a nie publicystę autor bardzo dobrze przybliża sytuację polityczną (ale już niestety nie społeczna ani ekonomiczną)...