Dawne płomienie. Mała antologia poezji włoskiej.

Czytałam długo. Co rusz wypadałam z wprawy, rozpraszana przez inne lektury, tak więc tom wybrany dla celów porównawczych z Herbertem, zaczął w międzyczasie żyć swoim życiem osobnym. Książka w połowie składa się z tłumaczeń wierszy poety na język angielski – na początku czytałam obydwa teksty, zaprzestałam tej techniki po jednym czy drugim rozczarowującym doświadczeniu (poezja Różewicza wydaje się łatwa przez swoją precyzyjność, a jednak zdarza się tłumaczom potknąć lub podjąć decyzję, która zmienia wydźwięk słowa). Nieoczywiste, ale prawdziwe: najbardziej podoba mi się dłuższa opowieść „Francis Bacon czyli Diego Velázquez na fotelu dentystycznym”.

Podczas swojego życia jesteśmy zajęci ziemskimi sprawami zaledwie krótką chwilę. Doczesność jest dla naszej duszy schronieniem tylko przez przebłysk wieczności. William Blake da nam wtedy dobrą radę: radujmy się i korzystajmy z danego nam czasu. Gdy pod najczulszym dotknięciem dłoni uświadamiamy sobie szczęście jakie nam sprzyja, to angielski poeta odpowie: cieszmy się, bo to miłość nas trzyma przy życiu. Kiedy w dzieciństwie słyszymy głos nawołujący nas do powrotu przed zmrokiem, Blake nam przypomni: to niewinność wami kieruje i czerpcie z niej do granic możliwości. Takimi przykładami mógłbym zdefiniować angielskiego prekursora romantyzmu, z którego poezji czerpałem ostatnio nowe doświadczenia. Nie będę ukrywać, że sięgnięcie po jego wiersze było dobrym krokiem ku poznaniu kolejnych silnych uczuć, umieszczonych w mojej wyimaginowanej encyklopedii emocji. Nadnaturalne i nadzmysłowe wizje angielskiego poety ogarnęły moją wyobraźnię. Przyjąłem za pewnik, że właśnie taki punkt widzenia stał się centralnym punktem odniesienia dla romantyzmu, tak wielce ceniącego duchowość i intuicję. Również Blake wpisał się wyśmienicie w emocjonalny klimat zmysłowej epoki. Jego refleksja nad życiem oraz wrażliwość, kształtowały czar czasów w których przyszło mu żyć. Za pomocą trafnego osądu, posiadł on umiejętność przemieniania drobnych przypadków, mających niebagatelny wpływ na kształtowanie ludzkich aspiracji do bycia lepszym człowiekiem. W moich oczach widzę Williama Blake'a jako poetę proroczo zapatrzonego w błogie życie pasterza. To twórca chodzący po samotnych ścieżkach melancholii. Kiedy poznałem jego twórczość, to dostrzegłem niezliczone barwy emocji, spiętrzające się nad każdym poruszanym tematem. Groźne i wspaniałe wizje Albionu w uosobieniu potężnego Londynu. Mroczne pustynie Urizena, kroczącego w pełnym bólu smutku. Krwawe proporce z poematu dramatycznego "Król Edward III". Wycinek palety emocjonalnych barw nie odda w pełni tego, co sami możecie zobaczyć biorąc do ręki "Poezje wybrane", przetłumaczone przez Zygmunta Kubiaka. Moją wielką sympatię zdobył słonecznik liczący kroki słońca. Ten słoneczny kwiat stał się wyznawcą tęsknoty do złocistych krain opanowanych spokojem. Tego typu poetyckie motywy będą zawsze przeze mnie mile widziane. Bije od nich jasnością i pewnością beztroski, tak bardzo oczekiwanej w mych progach. Nawet wyhodowana przez Blake'a kłująca róża nie przeszkodzi mi w kontemplacji bo wiem, że za chwilę jej kolce odpadną a ten piękny kwiat zmieni się w równie piękną lilię. Ludzkie możliwości abstrahowania bardzo często stanowią dla mnie temat do rozmyślań. Tym razem w procesie tworzenia bardziej ogólnych pojęć, znacząco pomógł mi William Blake. Z całą pewnością mogę stwierdzić, że czas spędzony w gęstej i romantycznej mgle tego, co przyciąga mnie swoją niematerialnością, nie uznam za stracony.

Świetny zbiór, książka wydana przez Julię Hartwig, gdy miała 81 lat (żyła 96). Do wielokrotnego czytania, więc nie silę się nawet na recenzję. Oto próbka tej poezji: Odwiedziny (s. 20) (Janowi Lebensteinowi i Zbigniewowi Herbertowi) (...) Widziałam was na ulicy Rivoli nocą zmagających się z sobą jak dwa niedźwiadki upojone winem, a potem nawołujących się na pożegnanie z dwu pustych ulic przez jezdnię. To chcę pamiętać, a nie udrękę choroby i dzielność przemilczania bólu. (...) Czy nas kochacie? Czy się z nas modlicie? Kto komu zadaje to pytanie? Jestem tam znów (s. 48) (...) Złe wróżki płyną łodzią odliczając wiosłami czas zrywa się nagła burza i ulewny deszcz zmywa to co przeszło zawsze teraźniejszy i nieciekawy śladów * (s. 86) Zaśmiałam się. Przyznaję, nie był to dobry śmiech. Ale co powiedzieć na takie zdanie młodego poety: "Czuję żywotność moich wierszy i jestem świadomy ich znaczenia dla kultury".

O wierszach pana Różewicza nie mam do powiedzenia za wiele. Są po prostu świetne. Chwytają za serce, a znajomość życiorysu autora w połączeniu z jego dziełami sprawiają, że nie raz łezka w oku się zakręciła. Tadeusz Różewicz to jeden z najlepszych, o ile nie najlepszy poeta, z którego pracami miałam przyjemność się zapoznać. Każdemu, bez wyjątku, polecam.

Poeta, którego tomik mamy przed sobą to wg mnie jeden z czołowych wieszczy hiszpańskich. Jego poezje rozkwitały w pełnej rozmachu epoce surrealizmu, chociaż sama atmosfera wierszy przywodziła na myśl romantyzm, co zresztą sugeruje sam tytuł. Lorca przytaczany w kulturze andaluzyjskiej właściwie znany jest całej hiszpańskiej braci, a najbardziej kojarzony jest poza surrealizmem z flamenco i corridą. Romantyzm o którym wspominam jest charakterystyczny u Lorki także w konwencji gotyckiej, gdzie pojawia się upodobanie do turpizmu i możemy to zauważyć w wierszu "Męczeństwo Świętej Olalli". Duże przywiązanie do opisów natury sprawia, że mamy unaoczniony rzeczony surrealizm, w którym często odnoszono się do natury i jej owoców. Podobnie oniryzm i śmierć mają zrozumiałe miejsce w twórczości Lorki. Śmierć szczególnie przypisana Ignacio Sanchez Mejiasowi, który był przyjacielem poety i zginął nabawiwszy się gangreny po ugodzeniu w udo w potyczce z bykiem. Lorca pomijany w polskiej edukacji jest podstawowym poetą, któremu warto się przyjrzeć w samotnej wędrówce po poezji. "Śpiewak Cygańskich Romansów" to lekka lekturka, przy której będziemy mogli wzdychać i wyobrażać sobie wersy pisane przez autora. Jego malownicze teksty w naszej głowie złożą się jak w obraz malowany przez jego przyjaciela Salvadora Dalego. Natomiast romans płynący z treści odniesie nas do nieokreślonej nostalgii za czymś co przeżyliśmy lecz tylko w urojeniu. Tym cechuje się surrealizm w twórczości Lorki. Tomik podzielony jest na kilka części - krótkich podtomików - partów poświęconych konkretnym tematom składającym się z kilku dosłownie wierszy i komponujących się w andaluzyjski koncept cygańskich romansów. A w skład wchodzą: - Pierwszy zbiór romansów cygańskich (Primer Romancero), czyli główny zamysł skupiający się na romansach zawartych już w tytułach utworów. - Poeta w Nowym Jorku - 5 wierszy z okresu podróży autora do NY w tym Nokturn i Pejzaże - Lament na Śmierć Ignacio Sanchez Mejiasa - wspomniane dedykacje dla przyjaciela torreadora, po jego nieodżałowanej śmierci - Dywan z Huerta del Tamarit - tzw Gazele i Kasydy, czyli poezje arabskie, celowe z podziałem na strofy, tu po prostu na modłę miłości, ulubione kawałki w kulturze flamenco - w końcu kalendarium, w którym poznajemy krótki życiorys poety spuentowany zaginionym grobem autora i krótka nota od tłumacza. Lektura tomiku nie zajmie nam dużo czasu, gdyż można ją pochłonąć na raz, lecz poezja pisana jest po to by się nią delektować jak wiekowo odłożonym winem. Hiszpański aromat wlewany nam przez Lorke to degustacja każdą strofą, każdą metaforą i każdą wizją autora, a następnie ad libitum czytelnika w sięganiu po następny łyk poezji. Dlatego nie śpieszmy się z czytaniem.

Jakoś tak się składa, że nie mogę strawić większości naszych poetów z okresu Romantyzmu. Bardziej odpowiada mi Puszkin. "Lutnia..." wpadła w moje ręce przez przypadek. Jako prezent od znajomej. Tłumaczenie Tuwima jest wspaniałe. Nie pytam jak on to zrobił, ale jestem pod wrażeniem. Jakoś tak przy czytaniu tej książki krążył mi po głowie fragment piosenki Bułata Okudżawy "...А всё-таки жаль, что нельзя с Александром Сергеичем поужинать в " Яр", заскочить хоть на четверть часа..."

"Moja pierś jest archiwum niemieckich uczuć" - podobno zwierzał się tak Heine w korespondencji do któregoś ze swoich przyjaciół. Ano przyjrzyjmy się zatem tym niemieckim uczuciom... ;) "Maj powrócił, kwitną lasy. Płyną chmurki po lazurze - Roztrzepane, złotowłose, W białych wieńcach i purpurze. Rój się ptasząt w gaju trzpioce, Śpiewa słowik na kalinie, Na rozłogu stadko owiec Pląsa w bujnej koniczynie. [xD - sorry, ale w tym miejscu musiałem dodać coś od siebie... *przypis autora opinii :D] Ja sam tylko nieruchomy - W zadumaniu niewolniczym Leżę w trawie, patrząc w niebo. Marząc w ciszy wręcz o niczym." (Przełożył Adam Mieleszko-Maliszkiewicz) Mój boszzzzzze.... nigdy bym nie pomyślał, że ta niemiecka dusza może być tak niewinna, mało pragmatyczna, rozszczebiotana i rozpląsana w bujnej koniczynie... Urocze! xD Ale to może dlatego, że to była niemiecka dusza wcielona jeszcze przed trzydziestym dziewiątym... ;-P Chociaż z drugiej strony... w niektórych wierszykach pobrzmiewa mi jakby coś bardziej niemiecko-znajomego... o tutaj, na przykład: "Sława nas rozgrzewa w grobie. Niech tak głupcy myślą sobie! Jednak lepsze dla rozgrzewki Pocałunki jurnej dziewki, Gdy folguje swym amorom - Nic to, że ją czuć oborą." [ach, jakie to... wyraziste, aromatyczne! xD] "Lepsze w tobie ciepło gości, Gdy rozgrzewa ci wnętrzności W najpodlejszej ze spelunek Wino, poncz lub inny trunek - Do wyboru, wedle smaku Wśród złodziejów i łajdaków." i tak dalej... ;) (Przełożyła Jadwiga Nawrocka) No któż by się spodziewał... Tyleż różnorodności i jakie szerokie spektrum w tej niemieckiej duszyczce... :D A teraz bardziej serio. Jeśli to jest jeden z klasycznych, romantycznych wielkich poetów niemieckich, to... naszemu Adamowi i Juliuszowi mógłby co najwyżej na stół kłaść kartę papieru i gęsie pióro podawać, coby wielką Poezyję pisali a potem powinien czytać i się od nich uczyć... :P W zbiorze poezji Heine'go mamy właściwie całość typowego romantycznego entourage - autor nie odpuścił niczego: dziewice i zdradzieckie uwodzicielki, z rozwianym włosem, pośród szalejących wichrów, jak i w ogródkach słonecznych pełnych kwiatków i bławatków dające mu szczęście a to odrzucające okrutnie, raz oddające (to i owo) do dyspozycji, by potem znowu zamknąć na klucz... a do tego pioruny, wzburzone morze, ust korale i słodycze niczym najsoczystszego owocu... i oczu błyski, niczym gromy błyskawic... I tak dalej, dalej, no... wiecie przecież. :D ALE... efekt poetycki tych wszystkich scenografii i rekwizytów pełnych szału i zapału, smutku, zgrozy, rozedrganej, niewysłowionej radości a to znowu rozpaczy nieziemskiej, niestety... raczej taki sobie. Nie twierdzę, że wszystko co napisał Mickiewicz i Słowacki jest wyśmienite, ale... powiedziałbym, że nie ma porównania - na korzyść naszych wielkich Poetów. Heinego można poczytać sobie do poduszki, czasem się uśmiechnąć, czasem ziewnąć i... to by było na tyle. Nie odradzam, ale żeby od razu polecać... to bym się zastanowił. Zdecydowanie bardziej, moim zdaniem, warto czas spędzić na poznawaniu twórczości naszych ojczystych Romantyków, bo to co spłynęło spod ich pióra wydaje mi się o klasę lepsze (jeśli nie więcej).

Książki pisarzy, których poznało się osobiście, z którymi spędzono czas, rozmawiając i śpiewając, traktuje się jak starych dobrych znajomych. Tak właśnie jest z twórczością Krzysztofa Daukszewicza. Teraz mam przed sobą tomik "Byłoniebyło", w którym autor zawarł, jak sam mówi, nibywiersze okraszone przez Joannę Milewicz obrazkami i okruszkami. Całość intryguje, więc czytelnik zagłębia się w lekturę i bardzo szybko przekonuje się, że to nie są żadne nibywiersze, lecz czysta poezja, pozornie chaotyczna, ale z tego chaosu wyłania się wrażliwy mężczyzna, którego osobiste refleksje pozbawione są ironii i sarkazmu.

Gdyby nie dławiąca Charlesa Baudelaire'a rzeczywistość, to nigdy byśmy nie mieli okazji doświadczyć unikalnego wrażenia przesycenia tą opisywaną przez niego realnością. Niewielu poetów potrafiło tak jak on, trzymając się z dala od wszelkich świętości, gardzić drogami XIX-wiecznej moralności a wybierać pokrętne ścieżki szatańskiego oczarowania. I tylko dlatego możemy po stu kilkudziesięciu latach schodzić do piekieł jego myśli bez obawy, że będziemy wszystko rozumieć jak Baudelaire. Bo pojąć to, oznaczałoby ulec takiemu samemu zblazowaniu, jakiemu poddał się niepokornie brzmiący poeta. Zawarta w jego wierszach wiedza upojenia jest czymś potwierdzającym tezę o tym, że Baudelaire był wolny ale samotny. Na cóż mu się zdały te wszystkie sztuczne raje i umiejętność schodzenia do dna swojej duszy? Zapewne po to, żeby smakowanie zakazanych owoców stało się jego nową rzeczywistością. A przy okazji, abyśmy mogli teraz dzięki jego buntowi cieszyć się niesamowitymi estetycznymi doznaniami. Moje powroty do poezji Baudelaire'a zawsze przynoszą wątpliwości dotyczące istoty piękna. Mam na myśli zszarganą przez nienawiść cudowność i nieskalaną grzechem nadzwyczajność. Te dwie nierzeczywiste dla nowoczesnego człowieka formy stoją od wieków w opozycji do siebie lub w przewrotny sposób idą ze sobą pod rękę. Ale która z nich jest czystym pięknem? Czy dobro i zło mogą być jednocześnie tak pociągające? Poecie można pozwolić na więcej, tym bardziej takiemu, jak Charles Baudelaire. Ponieważ on by napisał: "cóż za czarowne zepsucie". I spod jego pióra wyglądałaby sama prawda. Nic dziwnego, że ten poeta ciasnych zaułków może nacieszyć wszelkie zmysły w rytmie piękna. Ale jego własnego piękna, sformułowanego na nowo i odkrywającego dla czytelnika miłość i nienawiść jako dwie uzupełniające się potęgi. Bez wątpienia był lekceważącym opinię publiczną nonkonformistą. W duchowej dekadencji oddawał się widokom ludzkiego szaleństwa i kaleczeniu siebie samego poprzez szamotanie z konwenansami. Zawrót duszy a nawet głowy był widoczny we wszystkich jego wierszach a ukochanych trucizn mu nigdy nie było za wiele. Do budowy podziemnych ołtarzy przynosił śmierć w darze, bezbłędnie wyczuwał nisze w mrokach serca. Jego sztuka, pomimo ocierania o brzydotę Hadesu, wykazuje cechy podniebnej i nigdy niekończącej się ewolucji z pięknem w tle. Jeśli ktoś chciałby się przejrzeć w jego lustrze rozpaczy czy spleenu, to może być pewnym, że w tym samym momencie bierze na cel swoje najgłębsze emocje. Bo Baudelaire odbija nasze własne światło i przyjmuje jednocześnie rolę kata i skazańca. Nie chciałbym się znaleźć w skórze tego, kto zbyt dosłownie podejdzie do swojego wizerunku, wyczarowanego w zwierciadle tego francuskiego poety. Lubię się gubić w lesie symboli Charlesa Baudelaire'a i wyczuwać zawarty w nim sens istnienia. Wierzę, że jego poezja nie jest niema, potrafi wyrazić mi podświadomie to, czego bezskutecznie szukam u współczesnych twórców. Oni nie odpowiadają, jego sztuka rezonuje, współbrzmi z moimi niepokojami i równie dobrze mogłaby się stać opium bogów. Subtelnie nasyca zmysły a płynące z niej przekonanie o tym, że chłodna jałowość jest gorsza od niebezpiecznego żaru, może być aktualne w naszych czasach elektronicznej nudy. To nie jest tak, że wiersze twórcy "Kwiatów zła" karmią tylko rozpustne umysły. Czas pożera życie bez litości i każdemu należy się uchylenie chociaż rąbka tajnej księgi przeznaczenia. Któż inny potrafi tego dokonać lepiej, niż poeta wyklęty?

Twórczość Cypriana Kamila Norwida nie została doceniona za jego życia. I trudno powiedzieć, by obecnie należał do autorów poczytnych. Dzieje się tak zapewne dlatego, iż nie są to łatwe utwory. Jego poezja jest, że tak to ujmę- "niepoetyczna", trudna w odbiorze. Trzeba wykazać się nie lada wiedzą historyczną, społeczno- kulturalną tamtego okresu i faktami z życia poety, by wyłonić sens jego twórczości, gdyż pełno w niej niedomówień, alegorii, aluzji, wieloznaczności. Lektura dla ambitnych. Polecam

Zastanawiając się nad ilością gwiazdek miałem ochotę powybrzydzać na wiersze zaangażowane ideologiczne, że nie pasują do tego zbioru, że go trochę psują, że przecież Łódź, Warszawa czy Zagłębie żyją już innym życiem. Nie odejmę ani jednej gwiazdki, bo Broniewski pisał pięknie; jego wiersze są takie autentyczne, pełne zapału, czuć w nich jego człowieczeństwo ze zwykłymi wadami i zaletami. Czuje się też w jego wierszach, że potrafił całym sobą kochać, tęsknić i odczuwać. P.S. Dodaję Władysława Broniewskiego do moich ulubionych pisarzy.

"Często w duszy mi dzwoni pieśń, wyłkana w żałobie, O tych dwojgu ludzieńkach, co kochali się w sobie... I pomarli oboje bez pieszczoty, bez grzechu... bez jednego uśmiechu." "Duszno było od malin, któreś, szepcząc, rwała, A szept... nacichał... Gdym wargami wygarniał... Owoce, przepojone wonią twego ciała." Pod tytułem "Cudotwory miłosne" kryje się zbiór wierszy o tematyce miłosnej. W czasach Leśmiana były to odważne erotyki. Autor w miłości do drugiego człowieka widzi sens życia. Zmysłowość często prowadzi do zatracenia, a uczucia częściej bywają destrukcyjne niż budujące. W tej pięknej skąd inąd poezji, dużo motywów przyrody i wsi, w przedziwny sposób połączonej z namiętnością uczuć. Ta liryka nie należy do bardzo wymagających intelektualnie, a mimo to posiada moc, którą czerpie z opowiadanych prawd. Zdecydowanie polecam, stawiam 8/10.

W jaki sposób można ocenić poezję, która z natury jest pełna wrażliwości i wymaga specyficznego podejścia do odbioru i specyficznego, wrażliwego odbiorcy? Opiszę ją zatem swoimi słowami tak, jak opisuję wszystkie zbiory wierszy: "Poezja, to czyjeś wyznanie i chociaż czasem trudno ją zrozumieć, trzeba ją czytać, a przynajmniej mieć na półce, jak obrazy wiszące na ścianie." Wiersze Baczyńskiego są czasem trudne lecz wyprzedają epokę, w której tworzył. Powinny znaleźć się na półce w każdym domu. I jeszcze jedno: czytając wiersze należy je odbierać na własny sposób, własnym sercem, duszą, rozumem... Nie starać się zrozumieć, co autor miał na myśli, tak, jak nas kiedyś tego uczono.

Bardzo dobry tomik, aby zapoznać się z twórczością Tadeusza Gajcego. Mamy tu najbardziej znane dzieła poety jak np. poemat "Widma", "Do potomnego" czy "Wczorajszemu" oraz te mniej znane, zdające się bardziej intymnymi, przemawiającymi do wyobraźni poza całą otoczką patriotyczną, narodowowyzwoleńczą, która zawsze będzie wisiała nad poetami pokolenia Kolumbów. Przemawiające wprost z serca do serca, z rozumu do rozumu, ponad czasem i przestrzenią. Poza tym mamy przedmowę Lecha Janerki. To ciekawy tekst dla współczesnego czytelnika (nieco pop-przedmowa), który wskazuje możliwą drogę interpretacji tej poezji; z uroczą i prostą sugestią: skoro nie można zrozumieć - spróbuj poczuć. I właśnie taki jest ten zbiór poezji - można poczuć Gajcego, można próbować wejść w stan jego umysłu, serca i duszy.

20 lat po śmierci Johna Cage'a po raz pierwszy ukazały się jego wybrane prace literackie w języku polskim jako odrębny tom "Przeludnienie i sztuka" w przekładzie Andrzeja Sosnowskiego. I wielka chwała tłumaczowi, jak i Biuru Literackiemu za włożony wysiłek. Dostajemy bowiem do ręki cztery dzieła absolutnie awangardowe. Teksty, przy których autor działał z pomocą działań losowych, brał pod uwagę czas i sposób ich ewentualnego wykonania to swoiste poematy/traktaty o sztuce, zwłaszcza muzyce, którą parał się autor. Pomimo formalnego nowatorstwa, teksty są całkiem klarowne i względnie łatwe w odbiorze. Chciałoby się poczytać więcej prac wielkiego muzycznego nowatora - napisał on dużo więcej rozważań i wykładów, które - miejmy nadzieję - zostaną kiedyś udostępnione polskiemu czytelnikowi w przekładzie.