Balbaryk i złota piosenka

I znów wracam myślą do zbioru baśni, który ma dla mnie niezwykłą wartość, choć jego cena na dzisiejszym rynku to jakieś grosze. Jakie to szczęście, że wartość książek opiera się nie tylko na ich cenie, narzuconej przez księgarnie czy antykwariaty! „Pierścień orlicy” jest dla mnie wydawnictwem szczególnym z dwóch powodów. Po pierwsze, jest to książka dzięki której poznałam postaci z demonologii Mazur i Warmii - Smętka, czyli złego bożka (a może tylko puszczańskie licho?),roztaczającego swoje władztwo na terenach zamkniętych między Łyną, Drwęcą i Pasłęką; i jego złośliwych i dokucznych pomagierów: kłobuki. Po wtóre – baśnie znad Łyny, spisany przez Irenę Kwintową, pełne są czaru i melancholii, swoistych opowieściom, które wychodzą poza najprostsze, najbardziej ograne baśniowe schematy i dotykają tematów, dźwięczących echem w sercu każdego prawego człowieka: mówią o wierności i odwadze, o miłości, zdolnej pokonać złą klątwę czy o poświęceniu dla dobra i szczęścia drugiego człowieka. Narracja płynie w nich wolno, ale smakowicie – w Irenie Kwintowej znać bajkopisarską biegłość, fantazję i umiejętność uderzania w czułe struny wyobraźni. Weźmy choćby baśń tytułową – jest w niej dzielny młodzieniec, jest wdzięczna orlica, są trzy życzenia, za pomocą których można usunąć choć trochę biedy i nędzy ze świata. Grunt, by mając w garści taką okazję, spożytkować ją mądrze, nie rozmieniać na drobne, mało znaczące zachciewajki. Ostatni akord tej baśni zawsze wzbudza u mnie wzruszenie i radość, że zamknięcie tej historii jest tak szczęśliwe. Wiele jest w tych baśniach autentycznej grozy, ale i wiele uśmiechu, choć nie wszystkie kończą się radośnie. Za to wszystkie, jedna w drugą, są piękną pieśnią na cześć mazurskiej i warmińskiej ziemi i pod płaszczykiem opowieści dla dzieci kryją wyznanie miłości do ojcowizny.

Książkę Janusza Korczaka pierwszy raz czytałem jakieś 35 lat temu, jako 7 latek. Wtedy była to dla mnie czarna magia co to jest biznes, a słowa takie jak kooperatywa, stalka, a kajet znałem tylko z "obowiązkowego" rosyjskiego, ale to też kilka lat później :) Mimo to czytając to teraz dalej jest to napisane językiem, który obecnie nie jest w użyciu, a może cześć z nich gdzieniegdzie jeszcze funkcjonuje. Mimo, że książka dzieje się w Ameryce to część wydarzeń można było odnieść do rzeczywistości Polskiej. Miło było wrócić do tej książki tym bardziej dlatego, że dostałem tą książkę od mamy i "sam" z własnej woli ja przeczytałem :P

Zbiór baśni cygańskich, opracowany przez Jerzego Ficowskiego towarzyszył mi w czasie mojego dzieciństwa. Uwielbiałam tę książkę i kochałam bohaterów tych niezwykłych dla mnie, a czasem naiwnych opowieści. Podobały mi się imiona cygańskie - Bakrengro, Andrusz, Keszalia, z zainteresowaniem czytałam o obozowiskach cyganów, tym bardziej, że jako dziecko miałam okazję przyglądać się taborom, które zatrzymywały się w okolicach Starogardu Gd. Przepiękne ilustracje Jerzego Srokowskiego podnoszą walory książki.

Sam tytuł wywołuje u mnie nostalgiczny uśmiech... Należę do pokolenia lat 70-tych, i choćby nie wiem co, nie zmieniłabym czasów, w których przyszło mi dojrzewać. Dzięki temu, że żyłam bez elektronicznych gadżetów i internetu, wykorzystywałam do zabawy przede wszystkim wyobraźnię i książki. W domu mam wiele książek z baśniami, a ta pozycja należy do jednej z nich. Myślę, że już pora do nich wrócić.

W przedmowie do "Baśni" Ernst Wiechert pisze, że jego opowieści powstały w czasie wojny (I wojny światowej),kiedy "nienawiść oraz ogień spalały ziemię i serca". Autor, który ze względu na głoszone przekonania przeżył zesłanie do obozu koncentracyjnego, już do końca życia niósł w sobie traumy związane z wojenną zawieruchą i zarazą nazizmu, która toczyła jego naród. Jego baśnie są jak wołanie o miłosierdzie nad ludźmi i światem. Podejmują trudne tematy: grzechu, winy, odkupienia i ofiary, która zamazuje zło. Pokazują jak straszliwą i niszczycielską siłą jest nienawiść i pogarda. Nie stronią od przeraźliwych obrazów krwi i śmierci, która dotyka niewinnych. Są głęboko poruszające i szokujące w przedstawieniu okrucieństwa. A jednak każda z nich woła o tym, że dla świata jest jeszcze nadzieja, dopóki znajdą się na nim ludzie prawi, zdolni do poświęceń. Uczą, że przed złem nie można schylać głowy ani dawać mu przyzwolenia. Są bardzo cenną lekcją moralności, ujętą w piękny, poetycki język. Dla mnie są wspaniałe i wyjątkowe.

Autor antropomorfizuje zwierzęta, ale dziecim trzeba zrozumial0e o nich opowiadać i to się udało. Wychowawczo wartościowa książeczka, która uczy że zwierzęta odczuwają, że mogą się przywiązać i być naszymi przyjaciółmi. Dziecko zupełnie inaczej spojrzy potem na przypadkowo spotknego na ulicy kotka. Są tam i inne zwierzęta - psy, kaczki i cały asortyment wiejskiego gospodarstwa... I piękne ilustracje.

Kolejna moja książka z mojej starej biblioteczki, wnuczki przyniosły ja ze strychu i jak niemal każdy weekend, czytam im różne baśnie, bajki i bajeczki... Tytułowa "Czarownica znad Bełdan" to jedna z osiemnastu baśni warmińsko-mazurskich, w których autor nawiązuje do dawnych wierzeń ludowych. Wszystkie baśnie rozgrywają się nad jeziorami, autor bardzo sprawnie opisuje charakterystyczne krajobrazy. Ja czytałam w dzieciństwie kilka razy tę książkę, więc część historii pamiętam dobrze do dziś. "Było to dawno, bardzo dawno temu. Ci, co widzieli i słyszeli, opowiedzieli drugim, ci z kolei swoim dzieciom i wnukom, a ponieważ nikt w opowieści skąpy nie był, opowieść rosła i rosła." Historia Anny z baśni "Czarownica znad Bełdan" od zawsze mi się podobała, tak jak ona bardzo lubiłam jarzębinę i czekałam na jej owoce, żeby zrobić sobie korale. Co prawda ona dostała swoje korale od czarownicy, lecz inne dziewczęta chcąc mieć takie same, pytały ją o to, skąd je wzięła, bo odkąd je zaczęła nosić, od razu wypiękniała. Wszystkie tak chciały. Lecz Anna nie chciała zdradzić swojej tajemnicy, więc im odpowiadała: "- Byłam w lesie nad strumykiem, tam gdzie rośnie jarzębina. Jarzębinie się skłoniłam, o korale poprosiłam." Co było dalej a nawet to, co było wcześniej to już sami musicie sobie przeczytać. Jeżeli oczywiście macie na to ochotę. Nie może być baśni z regionu mazurskiego bez obecności wszędobylskiego kłobuka oraz snującego się po terenie Warmii i Mazur Smętka... Jeśli chcesz poznać historię o najznaczniejszym z kłobuków, jakie się urodziły w tamtych czasach, lub o dobrym duchu krainy jezior - Smętku, albo o dobrych i złych przygodach parobka Roztropka, o diabłach z Czarciej Wyspy, o Królowej jezior, o królewiczach i królewnach, lecz także o zwykłych ludziach, to musisz przeczytać tę książkę. Moim zdaniem to bardzo cenny zbiór regionalnych baśni, które warto poczytać dzieciom, chociaż nie tylko dzieci mogą się wielu rzeczy z nich nauczyć. Dla mnie dużą zaletą jest również to, że znam wszystkie jeziora i miejsca, o których opowiada autor. To mój region, więc głupio byłoby nie znać... "Ale jeszcze dzisiaj pokazują starzy ludzie w Mikołajkach miejsce, gdzie stała kuźnia. Stoi tam wielki, drewniany król Sielaw. On jeden przechowuje w pamięci wszystko, co tu zostało opowiedziane." Te legendy są może trochę mniej znane, bo tylko trzy razy były wydane, a szkoda. Najbardziej znana jest baśń stanowiąca tytuł całego zbioru a nawet został nakręcony swego czasu animowany film, lecz moim zdaniem niezbyt oddający cały klimat i dramaturgię tej opowieści. Te baśnie są dość oryginalne a nawet intrygujące, dają wiele do myślenia i na dodatek nie wszystkie mają szczęśliwe zakończenia, i pewnie dlatego bardziej się je pamięta.

Długie, dziwne, wydumane, więc dla niektórych mogą być niestrawne, a i tak je uwielbiam za przewrotny humor, feerię obrazów i zdarzeń, i to coś, co bym nazwała "wdzięcznym pozerstwem". Szkoda, że Stiller nie przetłumaczył morałów, którymi w oryginale kończyły się baśnie (szkoda też, że w posłowiu musiał oczywiście dać upust swojemu przekonaniu o własnej wspaniałości, ale to u tego tłumacza normalne). Za to ilustracje Brunovskiego są bezkonkurencyjne!

Po blisko czterdziestu latach z niemałym wzruszeniem wróciłem do świata Piotrusia i jego przyjaciół: pajacyka Wojtusia, królika Bezuszka i wyimaginowanych mieszkańców Lasu za wieszakiem w przedpokoju. Ta książka to hołd złożony przez autorkę dziecięcej wyobraźni i kreatywności. Cudowna podróż przez wielkie radości i małe smutki dzieciństwa. I tylko żal że tak wiele perełek dziecięcej literatury w dzisiejszym świecie w zasadzie zostaje skazane na zapomnienie.

Ależ to jest radość móc przeczytać baśnie, które już znamy, w nowych, porywających odsłonach. Niby już jesteśmy za pan brat z Kopciuszkiem, siostrą siedmiu kruków lub biednym chłopkiem, który wygnał nędzę z chaty za pomocą kijów- samobijów, ale gdy przed oczami stają raz jeszcze ich historie, opowiedziane przez kogoś, kto ma do nich serce i przepełniony jest talentem gawędziarskim, to można w tych baśniach utonąć zupełnie na nowo. Kiedy widzę książkę Janiny Porazińskiej, to biorę ją w ciemno. Niepotrzebna mi żadna reklama, żadna recenzja czy słowo zachęty. Talent tej pisarki jest jak as czerwienny w talii kart - każdy za nim goni, a dostaje się szczęściarzom lub ludziom szczególnie umiłowanym przez Muzy. A jak jeszcze dodać do tego ilustracje Szancera, to klękajcie narody! Taki duet rozbije każdy bank. Swój egzemplarz zbiorku "Za górami, za lasami" (wydawnictwo GMP, rok wydania 1991) dorwałam na lokalnym ryneczku za jakiś śmieszny pieniądz. Nie jest to moje wymarzone pierwsze wydanie, które hula po antykwariatach i sklepach internetowych w szalonych cenach, ale myślę, że minie trochę czasu i w końcu się go dorobię. A jak już będzie sobie stało na półce i cieszyło mnie swoją obecnością, to będę je przeglądać w białych rękawiczkach, jak należy się skarbowi baśniopisarstwa.

Mało kto dziś pamięta Helenę Bechlerową, a dla mnie jej powieść "Za Złotą Bramą" była jedną z najbardziej magicznych książek z czasów dzieciństwa. Co w niej takiego było, że wciąż ją pamiętam, chociaż moda na takie książki dawno już przeminęła? Gdzieś na najwyższej półce w domowej biblioteczce znalazłam egzemplarz tej książki wydany dawno temu. W dzieciństwie odnajdywałam na jej kartach świat, do którego, jako dziecko mieszkające w bloku, tęskniłam. Marzyłam o mieszkaniu w starym domu z ogrodem i zakurzonym strychem obiecującym wciąż nieodkryte tajemnice, z daleka od podwórka przed blokiem nieustannie okupowanego przez hordy hałaśliwych i często złośliwych dzieciaków. Bawiłam się z nimi, ale też nie rzadko uciekałam od tego towarzystwa w świat moich książek. Pamiętam jak bardzo współczułam Kasi i Piotrkowi - bohaterom tej powieści, że muszą wyprowadzić się ze starej kamienicy do nowego bloku, że ich piękny stary dom ma być wyburzony. Z żalem obserwowałam jak odchodzą stamtąd ludzie, wodnik z fontanny, lwy ze schodów, wierzby - czarownice z ogrodu, różowa Amelia z obrazu, a na końcu echo i domowy duszek Dominik. Teraz przeczytałam tę historię ponownie, chyba właśnie po to, aby znaleźć odpowiedź na pytanie, co przed laty oczarowało mnie w tej książce, że tak mocno weszłam w jej świat, a ona weszła w mój świat. W książce na skutek czarodziejskiego zaklęcia zardzewiała brama zamienia się w złotą, by mogli przez nią przejść dawni mieszkańcy. To symboliczne przejście było także bramą do świata wyobrażonego, za którym się tęskni. Czytając ją teraz podziwiałam, jak pięknie opowiadana jest ta historia słowem i obrazem. Niezwykłe ilustracje Jana Marcina Szancera były dodatkowym kluczem do mojej wyobraźni. Nawet wtedy, gdy sama książka nieco zatarła się w pamięci, miałam przed oczami jej ilustracje: drzewa, ulice, latarnie, domy, domowe sprzęty, kolory, wysmukłych ludzi ubranych w charakterystyczne stroje. Jan Marcin Szancer na zawsze połączył mnie nie tylko z tą książką, ale i z "Baśniami" Andersena i "Akademią Pana Kleksa" Jana Brzechwy. Widziałam wiele nowych wydań tych książek, ale obrazy Szancera są, według mnie, absolutnie bezkonkurencyjne. Kiedy przeczytałam ostatnie zdanie "Za Złotą Bramą", pomyślałam z ulgą i radością: jak dobrze, że ta książka nadal ma taki urok... Przeczytane w ramach styczniowego wyzwania czytelniczego LC - książka należąca do klasyki (3).

Atutem niedługiej książki jest piękny, literacki język pełen kolorów, metafor, obrazowych opisów, magicznych skojarzeń. Najwspanialsze są ilustracje Marcina Szancera, niesamowitego rysownika🩵, za które daję książce gwiazdkę więcej. Bohaterami opowiadania są Kasia i Piotrek, rodzeństwo, którzy dzięki wielkiej wyobraźni mogą odbyć podróż do Afryki i z powrotem, choć faktycznie spędzają wakacje u cioci. Potrafią zmienić zwykłego kotka w tygrysa, w kałużach dostrzec całe królestwo wraz z poddanymi, wykreować czarownicę, rajskie ptaki, sympatyczną niedźwiedzicę. Dla dzieci w wieku 5-8 lat.

Do moich ukochanych książek z dzieciństwa należał zbiór baśni "Miedziana lampa" Kornelii Dobkiewiczowej. Genialnie (acz mrocznie) zilustrowany przez Antoniego Boratyńskiego, stanowił świetne wprowadzenie do podziemnego świata kopalń, gdzie rządy sprawował tajemniczy duch podziemi - Skarbnik. Nie umiem powiedzieć ile razy wracałam do tej lektury - co jakiś czas nachodzi mnie potrzeba, aby ją znów przeczytać i wzruszyć się losami ludzi, którzy szczęście zdobywają kosztem ciężkiej pracy. Baśnie, zawarte w tym zbiorze, niosą mocne przesłanie - że zło wymaga ukarania, a możliwość czynienia dobra może być okupiona wielkimi ofiarami - zaprzeczeniem swojego osobistego szczęścia czy nawet oddaniem życia. I jest tu jeszcze jedno, niezwykle ważna przesłanie: nie wolno gnębić zwierząt! Nigdy i pod żadnym pozorem, bo gnębiciel braci mniejszych, to kanalia pierwszego sortu i człowiek niegodny pod każdym względem. Kto by pomyślał, że opowieści o wydobyciu węgla będą tak dogłębnie poruszające?

"Bajki" Iwana Kryłowa to króciutkie opowieści przede wszystkim o zwierzętach, choć ludzie także się w tych historyjkach pojawiają. Zwierzęta uosabiają cechy człowiecze oraz charakterystyczne dla swojego gatunku, przykładowo natura lisia, lwia, niedźwiedzia. Oczywiście mamy nieodłącznego towarzysza bajek, czyli morał. Niekiedy w formie znanego nam przysłowia, innym razem dowiadujemy się czegoś niby nowego. Niby, ponieważ błędy nie są nam obce. Natomiast bajki są dla przestrogi, nauki i przyjemności płynącej z dobrze opowiedzianych historii. Te bajki są naprawdę dobre, ale czasami trochę archaiczny język sprawiał, że się wyłączałam i dobrze "nie słuchałam", co autor chce nam przekazać.

Książka Uśmiechnij się bajko jest zbiorem legend i baśni z Warmii i Mazur jakie tutaj dostajemy, które dotyczą tych terenów. Sięgnąłem zaciekawiony mając nadzieje na interesujące i pełne niezwykłych wydarzeń opowieści. Podzielone zostały na dwie części opowiadające legendy o powstaniu kwiatów i baśni związane z Warmia i Mazurami. Książka Uśmiechnij się bajko zaczyna się od legend dotyczącym kwiatów, w których znajdziemy historie niedobrego syna dla matki, opowieść o dwóch braciach wysłanych przez ojca, aby założyli własne grody i piękne opowiadania dotyczące niewidomej księżniczki marzącej o jednym zapominając o konsekwencjach. Nie brakuje również baśni o rybaku zakochanym w niezwykle urodziwej Młynarzównie. Autorka dzięki temu ukazuje jak powstały poszczególne kwiaty w sposób ciekawy i interesujący od samego początku. Nie pozbawiona klimatu, ciepła, miłości i niepokojących zdarzeń staje się dla nas podróżą po świecie bajkowym, gdzie wszystko jest możliwe. Nie brakuje magicznych istot, przestróg i morału jakie dostajemy po przeczytaniu lekko podanego bez nachalności. Każda z nich jest inna i to właśnie jest sporym plusem. Samo wyjaśnienie powstania kwiatów spodobało mi się. Ciekawie napisane legendy ze świetnym klimatem baśniowym jakie wciągają i poprawiają wiele razy humor w czasie czytania. Drugą częścią książki są już baśnie z Mazur i Warmii dotyczące kłobuków, Smętka i codziennych spraw ludzkich w jakich psocą kłobuki. Również one zawierają wiele ciekawych i niecodziennych baśni dotyczących tamtego świata, gdzie wiara była wszędobylska o nich. Jednak w nich wszystkich kłobuki są ciekawskimi stworzeniami, psotnymi, nieraz złośliwymi, lecz także pomocnymi i karzącymi tylko zazwyczaj złych ludzi. Już w pierwszej baśni pod tytułem Fajka widać jak kłobuk staje się przyczyną nieszczęścia, które musi powstrzymać. Na podstawie tego można nauczyć się, ze ciekawość nie popłaca, a skutki mogą być opłakane dla innych. W drugiej Chciwość ukarana jest opowieścią o miłości, chciwości ojca i kłobuka postanawiającego napsocić jak tylko można w dobrym celu. Ofiara Smętka jest historią znalezienia małego dziecka i jego ofiarności wobec niego. O psotnym kłobuku, warmińskim wietrze, Annie rybaczce i dzielnym Marcinem jest opowiada tym razem o miłości i psotnym kłobuku, który musi naprawić wszystko co zepsuł. O mazurskim kłobuku jest przykładnym opowieścią o psocie i konsekwencjach swoich działań dotyczącym służeniu przez rok swojej ofierze. Tabakierka zamykająca baśnie w tym zbiorze opowiada o ciepłym sercu kłobuka chcącego pomóc Smętkowi. Autorka w drugiej części wybrała poruszające, ciepłe i zabawne historie uczące przez morał jaki z nich płynie skierowane do młodego czytelnika, a także do starszego, który uwielbia wszelkiego rodzaju baśnie, legendy lub podania. W książce bohaterowie są zarysowani bardzo dobrze, z lekkością i głębią. Potrafią zaciekawić i ich losami można było zainteresować się. Wzbudzające sympatie i można było polubić ich od samego początku. Niektóre jednak mają do odegrania złych i takie wzbudzają nasza niechęć w czasie czytania. Powodując kibicowanie i trzymanie kciuków za pozytywnych bohaterów. Oprócz postaci z krwi i kości spotykamy również bohaterów rodem z bajek jak mówiące zwierzęta, niezwykły wiatr, syreny i króla ryb. Znalazło się miejsce na psocących kłobuków i starego bożka pruskiego Smętka mieszkającego w dziupli. Wszyscy oni tworzą bohaterów dających się polubić lub nawet wzbudzają sympatie od początku. Bardzo przyjemnie wypadają relacje pomiędzy nimi, które zawierają humor, ironię, przekomarzania i lekkość w czasie rozmów. Można bawić się świetnie podczas czytania przy nich. Tak samo dialogi przyjemne, lekko podane, świetnie napisane, czasami poważne, ale częściej z pewną dozą humoru podane. Dlatego miło i sympatycznie czyta się wciągając nas w opowiadaną legendę lub baśń. Książka Uśmiechnij się bajko jest zbiorem legend o kwiatach i baśni z Warmii i Mazur jakie dostajemy w tym przypadku. Opowieści o powstaniu kwiatów były urocze, pięknie opowiedziane i z morałem jaki wysnuwa się samemu po przeczytaniu. Jak powstał biały wrzos, bratki, przebiśniegi, kaczeńce, oset i storczyki. Autorka przybliża nam legendy z tym związane, gdzie niezwykłe wydarzenia i wybory prowadzą do konsekwencji jakie muszą ponieść bohaterowie. Jednak podane wszystko zostało w baśniowy sposób co spodobało mi się. W drugiej części mamy do czynienia z chciwością, przeciwnościami losu jakie stają na drodze do szczęścia, wykorzystywanie innych do osiągnięciu swojego celu i motyw miłości przezwyciężający wszystko co złe. Podobało mi się pojawienie kłobuków jako psocących, ciekawskich i nieraz złośliwych stworków, które również pomagają ludziom w kryzysowych sytuacjach. Wzbudzają sympatie i można je polubić, a w tym przypadku ich dialogi wraz z działaniem potrafią rozbawić w czasie czytania. Spotykamy bożka Smętka jaki mieszka w dziupli na stuletnim drzewie, który szefuje kłobukami. Stary i wydawać się opuszczony posiada mądrość i widzi znacznie więcej niż innym wydaje się. Ciekawa postać z baśni, która wzbudza naszą sympatie. Karzący wszelakie zło, a nagradzający dobrych ludzi wraz z kłobukami. Same baśnie są przyjemne w odbiorze, lekko napisane, wciągające i nie mogłem oderwać się od nich. Sięgając po małą książkę nie wiedziałem, ze dostanę tak fajne baśnie jakie czyta się samemu szybko pozostawiające po sobie świetnie wrażenie. Bawiłem się przy nich znakomicie od tych z kwiatami po drugie dotyczące kłobuków i Smętka. Mające swój morał ładnie podany, nie nachalnie, zastanawiające i urokliwe. Zabierające nas w świat baśniowy od samego początku i wciągający w wir wydarzeń. Książka Uśmiechnij się bajko jest skierowana do młodego czytelnika, ale nie tylko, bo starszy również może bawić się przy niej bardzo dobrze. Autorka świetnie sobie poradziła z wyborem i zamieszczeniem baśni oraz legend związanych z regionem Warmii i Mazur. Ładne ilustracje dopełniają obrazu całości i rysunki zostały ładnie namalowane w książce. Przyczyniają się do nie tylko zilustrowania wydarzeń, lecz także posiadają swój urok i wypadają klimatycznie. Dlatego świetnie się przy niej bawiłem, miło spędziłem czas i przyjemnie podczas czytania. Książka do której na pewno będę wracać jeszcze nieraz i ciekawy jestem innych pozycji z dorobku autorki, po które chętnie sięgnę jak będę miał ku temu okazje.