Sztuki przyjemne i nieprzyjemne. Sztuki nieprzyjemne (t. 1)

Dwa krótkie scenariusze filmowe autorstwa Ingmara Bergmana, tak charakterystyczne dla tego reżysera. "Sonata jesienna" to mocno psychologiczny portret dwóch kobiet - matki i córki, spotykających się po latach i mających sobie wiele do powiedzenia. I do zarzucenia. "Jajo węża" to już bardziej skomplikowany tekst. Berlin, rok 1923. W niewyjaśnionych okolicznościach zaczynają ginąć ludzie z otoczenia Abla, kanadyjskiego żyda, który stara się dowiedzieć, co tak naprawdę się dzieje. W tym samym czasie w Monachium zamach stanu próbuje przeprowadzić niejaki Adolf Hitler. Bardzo dobra lektura.

Przeczytałam tylko "Parawany". Z jednej strony fascynuje mnie w pewien sposób obsceniczno-poetycki język Geneta, łączącego niezwykle zręcznie lirykę i obrazową wulgarność. Podobnie jak u Becketta czuć tutaj, może nawet nieco bardziej eksplicytnie, bezsens i absurd życia, również absurd wojny, antagonizmów. Jednak trudno mi "odplątać" ten tekst, niezwykłe skomplikowanie scenografii, dialogów i mnogość postaci powodują, że w formie pisanej jest przytłaczający, może nawet odstraszający. Tak czy inaczej, sam warsztat Geneta jest niezaprzeczalny, nawet jeśli w tym dramacie nieco męczy.

"Czekając na Godota" to niezaprzeczalne arcydzieło. Nakłaniać się autorowi nie mogłem za tą perełkę. Cóż za pomysł, oryginalność, poziom. Pochłonąłem to cudo obnosząc się z zachwytem wszem i wobec. Dalej było niestety gorzej i nie mogę oprzeć się wrażeniu, iż forma autora stanowiła równię pochyłą. Przedstawione tu dzieła cechowały dwie rzeczy, to iż były coraz krótsze i niestety coraz słabsze. Tak czy inaczej twórczość Samuela Becketta stoi nie tylko Godotem gdyż takie dramaty jak "Końcówka", "Ostatnia taśma", "Szczęśliwe dni" czy sztuka telewizyjna "Ej, Joe" to również, w mojej ocenie, dzieła wartościowe. Ogólnie autor wzbudził we mnie wystarczający szacunek jakością swoich dzieł aby zmierzyć się z jego powieściami i obiecać sobie że do genialnego Godota wrócę jeszcze nie raz.

Dla czytelnika wychowanego na klasycznym teatrze będzie to z pewnością powiew świeżości ze względu na zerwanie z psychologiczną jednością postaci. Jako wadę można by poczytać jedynie momentalne zbyt skupianie się na "idei" dramatu i podporządkowywanie jej postaci, a nie na odwrót. Daje się to jednak odczuć jedynie w "Tak jest, jak się państwu zdaje".

"Fizycy" "Jeśli my, naukowcy, nie skończymy w domu wariatów, to cały świat stanie się domem wariatów." czarna komedia filozoficzna rozgrywająca się w zakładzie psychiatrycznym Les Cerisiers... satyra na instrumentalny rozum - salomonową mądrość (głos, którego słuchał Moebius),która doprowadziła do utraty pobożności a w konsekwencji pychy samowystarczalnego człowieka... kwestie odpowiedzialności uczonego, nauki jako siły nie do zatrzymania, odkryć jako motoru rozwoju ich konsekwencji - Einstein wolał grać na skrzypcach, ale ludzie posłuchali się jego teorii względności... i wyszła z tego bomba atomowa...

6,5/10 Alfred de Musset, francuski romantyk, najbardziej znany jest jako poeta i ewentualnie autor jednej powieści, ale miał na swoim koncie także dramaty. "Lorenzaccio" jest jednym z nich. Jeśli jego względna rozpoznawalność i dostępność na półkach bibliotecznych idzie w parze z jakością, to w sumie całkiem średnia musi być reszta jego twórczości dramatycznej. "Lorenzaccio" Musseta razem z "Hernanim" jest uznawany za dramat romantyczny, ale podobnie jak przy dziele Hugo jego "romantyczność" oparta jest raczej na drobnych szczegółach, niż faktycznej rewolucyjności. W ówczesnej Francji wciąż trwał zażarty spór pomiędzy klasykami a romantykami, z tego powodu obu dramatom daleko od awangardowości niescenicznych "Dziadów" czy "Fausta". "Lorenzaccio" to w zasadzie tragedia polityczna oparta o historii spisku na życie XVI-wiecznego księcia-tyrana Florencji, Aleksandra Medyceusza, w który uwikłany zostaje tytułowy bohater. Lorenzaccio ma pewien skromny rys bohatera bajronicznego, pewną buntowniczą postawę i życiowy nonkonformizm maskujące konflikt tragiczny w jego sercu. Niestety Mussetowi nie udaje się w przekonujący sposób oddać psychologii swoich postaci. Sam Lorenzaccio przez połowę dramatu pomyka gdzieś w tle, a w oczach czytelnika ważniejszy się wydaje mało emocjonujący wątek polityczny skupiony wokół antymedycejskiej opozycji. Nawet tło historyczne i koloryt lokalny, tak przecież zażarcie postulowany przez Hugo, wydają się u Musseta dość wyblakłe, choć przecież renesansowa Florencja sama w sobie była niezwykle żywym organizmem ciągle wstrząsanym wewnętrznymi niepokojami. Wszystkie wymieniowe wyżej wady można skrócić do ogólnej nijakości, jaka cechuje ten dramat Musseta. Przed bardziej negatywną oceną powstrzymują jednak dwa aspekty. Po pierwsze dialogi, choć nierówne, mają swoje wybitne momenty. Są to zaprawdę tylko chwile, ale chwile kiedy bohaterowie posługują się wysublimowaną ironią i komicznymi porównaniami, za pomocą których wbijają szpilki w serca swoich rozmówców. Po drugie to zdecydowanie ciekawszy wątek margrabiny Cibo, zmuszonej wbrew sobie do bycia kochanką tyrana. Wiążący się z tym tragizm jest zdecydowanie lepiej zbudowany niż tragizm tytułowego Lorenza. Całkiem niezły dramat z zadatkami na coś więcej, ale zdecydowanie rozczarowujący na prawie każdym polu. Nic dziwnego, że nie przetrwał próby czasu i został prawie zupełnie zapomniany.

Tytuł powieści nawiązuje do mitu greckiego w którym rzeźbiarz (zgadnijcie imię 😉) zakochuje się w posągu kobiety który stworzył, bogini miłości Afrodyta zlitowała się nad artystą i ożywiła rzeźbę, która stała się kobietą z krwi i kości Podobnie dzieje się w dziele literackim ale...no właśnie, specjalnie użyłam słowa "podobnie" gdyż między helleńskim mitem a współczesną powieścią są zarówno podobieństwa jak i rozbieżności Zachęcam wszystkich serdecznie do lektury książki, ponieważ wartości w niej zawarte nie straciły na aktualności nawet po ponad 💯 latach

1. Chwytasz w rękę książkę Pereca, chcesz ją przeczytać. 2. (alternatywa) Nie czytasz książki, bo obierasz ziemniaki. 3. Czytasz "Teatr" Pereca i trwasz w zachwycie, z głupawym uśmieszkiem, po czym zdajesz sobie sprawę z tego, że nic tu zabawnego nie przeczytałeś, raczej się boisz, że zaniedbałeś potrzeby swojego organizmu i umrzesz z głodu. 4. Klepiesz się po brzuchu, ponieważ ziemniaki o tej porze roku najlepiej smakują podsmażone z jajkiem i cebulką. 5. Jesteś hardkorem, nie potrzebujesz ziemniaków - potrzebujesz wysublimowanej literatury awangardowej, więc czytasz. 6. Umierasz z głodu, zafrasowany lekturą.

Zbiór nieco lepszy od pierwszego ale wciąż nie kupuję Pinterowskiego stylu tworzenia bohaterów i sytuacji, ciężko mi się zaangażować w historię choć że względu na tematykę relacji rodzinnych było to nieco łatwiejsze, ten dramat między postaciami wydawał się naturalniejszy.

Ta sztuka nieco przypomina "Rewizora", ale odsłania znacznie mocniej obłudę i podwójną moralność niektórych, co powinni celować w uczciwości. Pamiętam bardzo dawną inscenizację zrobioną przez Teatr TV, gdzie głównego krętacza zagrał, wręcz koncertowo, Wiesław Michnikowski. Zresztą, cała obsada była obrana jak strzał w dziesiątkę centralną za 11 punktów. Warto przeczytać i warto obejrzeć.

Dramaty, które znajdujemy w powyższym zbiorze pomimo upływu lat, nie straciły swojego ponadczasowego przesłania i czyta się je z ogromną przyjemnością. Zarówno doskonała, niemalże wybitna kreacja postaci, jak i bajeczny oraz błyskotliwy artyzm języka sprawia, że czytelnik doznaje niezwykłego oszołomienia emocjonalnego. Wszystkie opowiedziane historie mierzą się z ogromem pasjonujących i mocno obciążających zarazem, ludzkich tragedii, związanych z postępującą degradacją więzi rodzinnych, konfrontując bezduszną rzeczywistość z fantazyjnym wyobrażeniem o sobie samym. Szklana menażeria, sztuka będąca najbliżej biografii Tennesseego Williamsa ukazuje nam obraz niepełnej, zaburzonej rodziny, w której niestabilna i toksyczna matka próbuje przejąć władzę nad swoimi dorosłymi dziećmi, używając do tego starego jak świat argumentu w postaci bezpardonowego szantażu emocjonalnego. Niemalże namacalnie czujemy rozpacz i brak zrozumienia Toma i Laury. Tramwaj zwany pożądaniem to rzeczywiście istniejący pojazd szynowy, przedstawia historię małżeństwa Stanleya i Stelli, u których pojawia się ekscentryczna Blanche, której powolny rozpad osobowości staje się przewodnim motywem dramatu. Poznając koleje losu obu kobiet, silnie angażujemy się w ich groteskowe relacje. Kotka na gorącym blaszanym dachu to chyba najbardziej przejmująca opowieść o dewastacji więzi rodzinnych, gdzie mamy do czynienia z chorą nienawiścią, nagminnym kołtuństwem, bezgraniczną perfidią i obłudą najbliższych sobie osób. Autor sięga głęboko w nagromadzone i latami skrywane tajemnice, porusza bolesną tematykę uzależnienia i traum oraz braku akceptacji dla odmienności. Słodki ptak młodości to trochę taka opowieść o przebrzmiałej sławie, braku docenienia, usilnych próbach dowartościowania, mafijnych układach, złudnych marzeniach, okrucieństwie. I ostatni dramat "Noc iguany", w którym występuje tytułowy zwierzak, ale też Shannon, którego możemy z tą nieszczęsną iguaną powiązać metaforycznie. Były duchowny, który będąc niezrozumianym i bardzo samotnym człowiekiem stara się pozorować wolę walki o swoje "ja". Bardzo wyczerpująca emocjonalnie przygoda czytelnicza dostarczająca wielu nieoczekiwanych wrażeń. Serdecznie polecam

Kameralny dramat na cztery postaci i trzy akty, pijackie gry i zabawy z nutką okrucieństwa, które na koniec okażą się sposobem na wypełnienie pewnej konkretnej pustki. Luźno skojarzyło mi się ze „Snem nocy letniej” ale tutaj nie ma czarów, jest bezlitosna psychologia i wielki smutek świata. Mocna rzecz.

Najbardziej byłem ciekaw tego, jak bardzo zestarzał się ten tekst i jak bardzo nie przystaje do współczesności. Nie zestarzał się wcale. Przystaje idealnie. Owszem, wiele didaskaliów warto byłoby zupgrade'ować, ale diagnoza, jaką stawia Miller nadal jest aktualna i nie zmieniła się ani na jotę.

Dotychczas dramat jako gatunek nie kojarzył mi się ze szczególnie interesującą lekturą, ponieważ jedyne dramaty z jakimi miałam wcześniej do czynienia to były lektury szkolne. Natomiast „Czarownice z Salem” czytało mi się zaskakująco dobrze. Na podstawie faktów historycznych autor stworzył bardzo ciekawą historię, która dzięki swej uniwersalności nie straciła na znaczeniu.

„Matka Courage i jej dzieci” to tragikomiczny utwór sceniczny osadzony w realiach wojny trzydziestoletniej (XVII wiek). Część dramatu toczy się na terenie Polski, co dla samej sztuki nie ma większego znaczenia, podkreśla jednak fakt, że swoim przesłaniem nawiązuje ona do aktualnych wydarzeń (Brecht napisał „Matkę Courage…” w 1939 r. w reakcji na wybuch drugiej wojny światowej). Utwór jest oczywiście antywojenny. Autor w krzywym zwierciadle groteski pokazuje ludzi żywiących się wojną – ludzi, dzięki którym konflikty zbrojne zawsze toczyć się będą. Brecht do tego stopnia chciał obrzydzić widzom postać Anny Fierling (tytułowej markietanki o pseudonimie „Matka Courage”),że już po premierze sztuki i jej pierwszych recenzjach wprowadził do tekstu kilka zmian (rzetelnie zaprezentowanych w niniejszym wydaniu). Ich celem było usunięcie lub przerobienie fragmentów, które za bardzo ocieplały wizerunek głównej bohaterki. Czy to się udało? Moim zdaniem – nie bardzo. Annę Fierling darzyłem bowiem sympatią do samego końca. Owszem, była rozgadaną i chciwą chytruską – ale swoje dzieci kochała. To, co robiła, robiła dla siebie i dla nich. Jakie wrażenia? Momentami było śmiesznie, momentami niekoniecznie (głównie za sprawą zbyt jaskrawej groteski),czasem też powiało nudą (tu z kolei najbardziej zawiniły piosenki). Utwór jednak niewątpliwie ważny. Pozdrawiam 6/10

Oj, potrafi pan Fo dołożyć tym, których nie lubi. Oj, potrafi się po takich rubasznie przejechać walcem. A najciekawsze, że choć daje też upust swojej złości i frustracji, choć widać, że to, o czym pisze, mocno go dotknęło, żółcią narracji nie zalewa. I za to go lubię.

9/10 Po bardzo średnich "Zbójcach", rzekomo najważniejszym i najlepszym dziele Schillera, miałem dość niskie mniemanie o reszcie jego twórczości. Postanowiłem jednak sięgnąć w końcu po "Don Karlosa", bo sama historia infanta od dawna mnie fascynowała, tak samo jak XVI-wieczna Hiszpania Habsburgów i cała epoka późnego renesansu, wypełniona tak barwnymi postaciami członków ówczesnych dynastii. Nie dziwię się, że XVIII i XIX-wieczni tragediopisarze czerpali garściami inspirację z tego okresu europejskiej historii. Okazało się, że w "Don Karlosie" Fryderyk Schiller zawarł naprawdę fantastyczną historię. Cechy dramatu wskazują na faktyczne położenie tej tragedii gdzieś w połowie pomiędzy Shakespeare'em a właściwym romantyzmem. Sam tytułowy infant Hiszpanii jest pod wieloma względami odbiciem Hamleta, ale ma już wyraźne cechy bohatera typowo romantycznego - wrażliwego i nierozważnego indywidualisty, zakochanego ze wzajemnością we własnej macosze, którą w przeszłości mu przyrzeczono. Jest to oczywiście jednym z powodów konfliktu z ojcem, ale sama relacja króla z synem jest o wiele trudniejsza i posiada głębsze podłoże, niż tylko rywalizacja o kobietę. Sam konflikt urasta z czasem do wielkiej sprawy politycznej, a stawką jest wolność narodów, co nadaje całej sytuacji nowe znaczenie. Karlos przez większość dramatu pozostaje bierny, ale historia w pewnym momencie zaczyna się koncentrować na fantastycznej i jeszcze lepszej postaci przyjaciela głównego bohatera. Markiz Posa, którego łatwo porównać do Horacego, również postaci z "Hamleta", prowadzi u Schillera podwójną grę pomiędzy Karlosem a jego ojcem. Intryga markiza jest wprost fenomenalnie poprowadzona, podpierana przez pisane białym wierszem dialogi, dające iście dworski klimat każdej ze scen. I właśnie największe wrażenie robi właśnie prawdziwie dworska atmosfera tego dramatu. Dwór Filipa II jest przedstawiony z ogromnym realizmem. Jego mieszkańcy żyją w absolutnym braku jakiejkolwiek prywatności, a emocje, nawet pomiędzy najbliższą rodziną, muszą być ukryte za wielkim parawanem dworskiej etykiety. Bo przecież gdy Królowa odsyła na moment dwórki, już wzbudza to podejrzenia u Króla, a gdy Karlos zaczyna szczerze i otwarcie rozmawiać z ojcem, ten czuje się nieswojo z powodu zburzenia tej zasłony. Wszyscy tutaj żywią podejrzenia wobec siebie nawzajem. Najmniejsze odstępstwa od normy już powodują podekscytowanie wśród dworzan, a wytworzone przez to plotki nie tylko rozchodzą się z zatrważającą prędkością, ale często są absurdalnie przekręcane. Nie dziwota, że gdy Królowa słabnie, Król bardziej obawia się plotek, niż tego, że jego żonie stała się krzywda. Wszystko to sprawia, że ta tragedia, choć praktycznie bez rozlewu krwi, jest skąpana w niebywale mrocznej atmosferze. To co jednak obniża ostateczną wartość dramatu to przede wszystkim zbytnie podobieństwo do słynnego "Hamleta". Trafia się także kilka typowych dla dramatów niezręczności fabularnych, jak dziwna śmierć jednego z bohaterów, czy wprowadzony na koniec wątek przebierania się za ducha. Trochę rozczarował mnie sam finał i dramat zdecydowanie powinien się skończyć parę scen wcześniej. Inspiracja największym dziełem Shakespeare'a jest aż nazbyt oczywista, ale Schillerowi udaje się mimo wszystkich podobieństw opowiedzieć historię całkiem inną. Jest to opowieść o tym, jak złota klatka więzi ludzką emocjonalność, o samotności wśród tłumu, o naturalnej ludzkiej potrzebie otwartego mówienia, co leży nam na sercu. Szczerze uzyskana emocjonalność, duszna atmosfera, dobrze napisane dialogi, niepapierowe postaci i prawdziwy tragizm.