Historia wypraw krzyżowych i frankijskiego Królestwa Jerozolimy. Tom III. Muzułmańska monarchia i frankijska anarchia

I oto kres łacińskich państw w Lewancie, a zarazem kres trylogii Grousseta. Ostatni z tomów rozpoczyna się wstrząsem utracenia Jerozolimy, a kończy na murach oblężonej Akki, ostatniego przyczółka Franków. Grousset kontynuuje swój portret stopniowo kurczących się pod naporem Saracenów państw krzyżowców i - co podkreśla ze smutkiem - coraz częstszych konfliktów rozbijających jedność chrześcijan. Mozaika sporów wewnątrz obozu chrześcijańskiego słusznie kojarzy się z anarchią, do konfliktów pomiędzy lokalnymi feudałami wtrącają się zakony rycerskie Templariuszy, Szpitalników i Krzyżaków (ci ostatni pojawiają się znienacka, serio nie ma żadnego wprowadzenia ani wyjaśnienia skąd nagle w Akce wyrasta trzeci wielki zakon rycerski),do tego swoich interesów bronią włoskie republiki kupieckie - Genua, Piza, Wenecja. W miarę jak geograficznie kurczy się obręb państw krzyżowców tak coraz dalej wędrujemy w opowieści w odległe strony, głównie do Chin i Mongolii. W pół-nestoriańskich Mongołach widzi Grousset główną nadzieję na przetrwanie frankijskiej Syrii, jedynie w sojuszu frankijsko-mongolskim szansę na stawienie czoła zjednoczonemu przez mameluków islamowi. Jego wiara miejscami przypomina myślenie życzeniowe albo historię alternatywną, co mi trochę przeszkadzało. Zadziwiająco mało miejsca poświęca autor IV wyprawie krzyżowej i złupieniu Konstantynopola. Podkreślając przełomowość tego zdarzenia opisuje całą krucjatę na pół strony i dwa akapity, podobnie zdawkowo opisuje krucjatę Ludwika IX w Tunisie.
Przy zakończeniu mogę pokusić się na podsumowanie wszystkich trzech tomów. Grousset skupia się na historii politycznej. Chronologicznie prowadzi nas po kolejnych bitwach, pokojach, umowach małżeńskich, datach zgonów sułtanów i książąt. Historii gospodarczej, kulturalnej i społecznej poświęca minimum. Mimo wszystko polecam szczerze, tak jak pozostałe dwa wcześniejsze tomy.

Mała uwaga techniczna - mój egzemplarz miał w kilku miejscach poprzestawiane strony, które odnajdywały się między innymi stronami w zupełnie innym miejscu. Żadnej strony nie brakowało, ale trzeba było wertować kartka po kartce, żeby je znaleźć, co było kłopotliwe.

I oto kres łacińskich państw w Lewancie, a zarazem kres trylogii Grousseta. Ostatni z tomów rozpoczyna się wstrząsem utracenia Jerozolimy, a kończy na murach oblężonej Akki, ostatniego przyczółka Franków. Grousset kontynuuje swój portret stopniowo kurczących się pod naporem Saracenów państw krzyżowców i - co podkreśla ze smutkiem - coraz częstszych konfliktów rozbijających...

Trzy lata minęły od momentu, kiedy ukazał się tom drugi. Długo trzeba było czekać na część trzecią, ale trzeba sobie powiedzieć wprost - było warto. Ten tom opowiada o losach państw frankijskich od III krucjaty do upadku Akki w 1291 roku. Zaskoczyło mnie natomiast, że Grousset w swoich rozważaniach praktycznie pomija IV krucjatę oraz wyprawę Ludwika XI na Tunis. Autor jako Francuz widzi w państwach lewantyńskich coś w rodzaju francuskich kolonii. Warto też wspomnieć, że poza tytułowym Królestwem Jerozolimskim (a w zasadzie Królestwem Akki jak lubi je nazywać Grousset),historyk omawia też losy Księstwa Antiochii, Cypru czy Armenii. Jest to oczywiście tom dosyć smutny, bo mówi o królestwie bez króla, o państwie, które przez autora jest porównywane do Rzeczpospolitej, o niewykorzystanych okazjach, o wojnach domowych, różnych regencjach, no i ostatecznej klęsce. Widać u autora emocjonalne zaangażowanie w tematykę, no i przyznam, że też mi się trochę udzieliła ta atmosfera, bo trudno nie być zdenerwowanym kiedy się czyta o śmierci Henryka z Szampanii czy o kolejnych niesnaskach między Templariuszami a Szpitalnikami. Ciekawe jest też spojrzenie Grousseta na ten okres w Ziemi Świętej. Autor widzi ten czas jako walkę ducha krucjaty z duchem osadnictwa, gdzie szansę na sukces widział w tym drugim żywiole. Autor dość romantycznie podchodzi do tematu pokojowej koegzystencji chrześcijaństwa z islamem, często pokazując rycerskie zachowania Saladyna czy Safadyna. Sporo jest też krytyki chrześcijaństwa, dużo słów napisano o braku wyczucia politycznego elit jerozolimskich, konfliktach wewnętrznych, różnego rodzaju awanturnikach jak Renald z Dampierre czy Julian z Sydonu. Na osobny krąg piekła zasłużył Fryderyk II za którego panowania doszło do upadku autorytetu monarchii jerozolimskiej, ale też dla Grousseta cesarz niemiecki to zagrożenie dla francuskiego żywiołu w Lewancie i sprowadzenie królestwa do roli niemieckiej kolonii. Warto również zauważyć, że badacz bardzo dużo miejsca poświęca Mongołom, których postrzega jako naturalnego sojusznika chrześcijan, omawia ich działania zbrojne, poselstwa do Europy oraz plany wspólnych działań wojennych przeciwko muzułmanom. Autor często też używa słowa epopeja, no i rzeczywiście sporo jest tu wartych zapamiętania wątków jak idący na śmierć ulicami Akki dwaj wielcy mistrzowie zwaśnionych ze sobą zakonów. Pięć lat trwało wydanie tych trzech tomów i jeśli ktoś się jeszcze zastanawia czy warto sięgnąć po Grousseta, to odpowiadam twierdząco.

Trzy lata minęły od momentu, kiedy ukazał się tom drugi. Długo trzeba było czekać na część trzecią, ale trzeba sobie powiedzieć wprost - było warto. Ten tom opowiada o losach państw frankijskich od III krucjaty do upadku Akki w 1291 roku. Zaskoczyło mnie natomiast, że Grousset w swoich rozważaniach praktycznie pomija IV krucjatę oraz wyprawę Ludwika XI na Tunis. Autor...